Ἐγχειρίδιον Διηγηματογραφίας

Ὅσον καὶ ἂν ἦναι τις, εἴτε ἐξ ἐπιδείξεως Εὐρωπαϊσμοῦ εἴτε ἐξ ἰδιοσυγκρασίας, μεμψίμοιρος καὶ περιφρονητὴς τῶν ἡμετέρων πραγμάτων, δύσκολον φαίνεται ν’ ἀρνηθῇ ὅτι ἡ ἐλαφρά μας φιλολογία ἀνεπτύχθη ἀπό τινος χρόνου τεραστίως. Περισσοτέρους τῶν τεσσαράκοντα τριῶν διηγηματογράφων, τοὺς ὁποίους παρέταξεν εἰς τὴν συλλογήν του ὁ κ. Κασδόνης[1], δὲν πιστεύομεν νὰ ἔχῃ ἡ Γαλλία, οὐδ’ ἐλλείπουσι βεβαίως καὶ οἱ γράφοντες ἐκτενέστερα διηγήματα, καλούμενα διὰ τοῦτο μυθιστορήματα, ἐκτὸς ἂν ὑπάρχῃ καὶ ἄλλη τις πλὴν τοῦ μήκους διαφορὰ μεταξὺ τοῦ δεκασελίδου καὶ χιλιοσελίδου ἔργου τοῦ κ. Σπανδωνῆ[2], τοῦ κ. Στεφάνου Ξένου[3] καὶ ἄλλων ἡμῶν ζώντων καὶ νεκρῶν ἐφαμίλλων τοῦ Πονσὸν Δὲ Τεράιγ[4] καὶ τῶν κονίκλων κατὰ τὴν εὐτοκίαν. Πρὸς ἀκριβεστέραν ἐκτίμησιν τοῦ ἐλαφρογραφικοῦ ἡμῶν πλούτου πρέπει νὰ προστεθῶσιν εἰς τὰ ἐκδοθέντα καὶ μεγάλη ἀποθήκη ἀνεκδότων ἀκόμη ἔργων, τῶν ὁποίων εὐτύχησα προνομιακῶς ν’ ἀναγνώσω σελίδας τινὰς σταλείσας μοι ὡς μικρὸν δεῖγμα ὑπὸ τῶν ἑτοιμαζομένων νὰ ἐπιδοθῶσιν εἰς διηγηματογραφικοὺς ἀγῶνας. Ἄνευ φόβου νὰ κατηγορηθῶμεν ὡς ὑπερβολικοί, δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν ὅτι ὁ ἀριθμὸς τῶν σημερινῶν μας διηγηματογράφων πλησιάζει νὰ φθάσῃ τὸν πρὸ εἰκοσαετίας ποιητῶν. Τοῦτο εἶναι τόσον μᾶλλον εὐάρεστον καθ’ ὅσον ἡ ἐπίδοσις εἰς τὴν διηγηματογραφίαν φαίνεται συντελεσθεῖσα ἄνευ τῆς ἐλαττώσεως τῶν ὑποβαλλομένων κατ’ ἔτος εἰς τοὺς διαγωνισμοὺς δραμάτων καὶ λυρικῶν στίχων. Οὐδ’ εἶναι οὖτος ὁ μόνος λόγος ὁ συνηγορῶν ὑπὲρ τοῦ πολλαπλασιασμοῦ τῆς διηγηματογραφίας. Ἐκτὸς αὐτοῦ ὑπάρχει ὁ πολὺ σπουδαιότερος, ὅτι τὸ διήγημα καὶ τὸ μυθιστόρημα τείνουσι ν’ ἀντικαταστήσωσι πᾶν ἄλλο εἶδος ὄχι μόνον ἐλαφρᾶς καὶ σοβαρᾶς φιλολογίας, ἀλλὰ καὶ πάσης περὶ οἱασδήποτε ἐπιστήμης, τέχνης ἢ βιομηχανίας συγγραφῆς. Ἐνῶ πρότερον ὀλίγας ἱστορικὰς γνώσεις ἠδύναντο νὰ συγκομίσωσιν οἱ ἀναγνῶσται ἐκ τῶν ἔργων τοῦ Βαλθερσκώτου[5] καὶ τοῦ πρεσβυτέρου Δουμᾶ,[6] σήμερον, χάρις εἰς τὴν ἐπικράτησιν τῆς λεγομένης ‘Πραγματικῆς Σχολῆς’, δὲν ἀπομένει εἰς τὸν κόσμον πρᾶγμα τὸ ὁποῖον δὲν δύναται νὰ μὴ διδαχθῇ ὁ ἀναγνώστης τῶν συγχρόνων διηγημάτων καὶ μυθιστορημάτων, ὄχι ἐπιπολαίως ἀλλὰ κατὰ μῆκος, βάθος καὶ πλάτος: τὴν μεταφυσικήν, τὴν διάγνωσιν, τὴν αἰτιολογίαν καὶ τὴν θεραπευτικὴν πάσης νόσου καὶ μαλακίας τοῦ στομάχου, τῶν νεφρῶν, τοῦ ἥπατος, τῶν ἐντέρων, τοῦ δέρματος, τοῦ ἐγκεφάλου, τὴν πολιτικὴν οἰκονομίαν, τὴν γυμναστικήν, τὴν χρηματιστικήν, τὴν κηπουρικήν, τὴν κτηνοτροφίαν, τὴν ἀλλαντοποιΐαν, τὴν μεταλλουργίαν, τὴν ποικιλτικὴν[7] καὶ ἐν γένει τὴν ἄσκησιν παντὸς βιοποριστικοῦ ἐπαγγέλματος ἀπὸ τοῦ δημαγωγοῦ μέχρι τοῦ σκουπιδιάρη καὶ καθαριστοῦ ἀποπάτων καὶ ὅσα ἄλλα κατὰ σειρὰν ἐδιηγήθησαν οἱ ‘Ρεαλισταὶ’ καὶ ‘Νατουραλισταί’, ἤτοι μεταμορφωταὶ τοῦ διηγήματος εἰς ἐγχειρίδιον μιᾶς οἱασδήποτε ἐπιστήμης ἢ βιομηχανίας. Ἀληθὲς εἶναι ὅτι τὸ τοιοῦτον εἶδος διηγηματογραφίας δὲν ἀνεπτύχθη ἀκόμη παρ’ ἡμῖν ὅσον εἰς τὴν Ἑσπερίαν. Οὐδεμία ὅμως ὑπάρχει ἀνάγκη ὑπερβολικῆς αἰσιοδοξίας διὰ νὰ προείπῃ τις ὅτι κατὰ τοῦτο πρὸ πάντων εἶναι προωρισμένη ἡ Ἑλλὰς νὰ διαπρέψῃ, διὰ τὸν λόγον ὅτι εἰς μὲν τὴν Γαλλίαν καὶ τὰς ἄλλας χώρας ἐπιστημονικῶς ἢ βιοτεχνικῶς διηγηματογραφοῦντες εἶναι λογογράφοι μόνον καὶ ἐρασιτεχνικῶς ἀσχολούμενοι εἰς τὴν μελέτην τοῦ ἐπαγγέλματος εἰς τὸ ὁποῖον πρόκειται ἑκάστοτε νὰ πρωταγωνιστήσῃ εἰς τὴν διήγησιν, ἐνῶ παρ’ ἡμῖν λογογραφοῦσι ἰατροί, δικηγόροι, ταμίαι, καὶ μεσῖται, λοχίαι καὶ κουρεῖς καὶ δὲν βλέπομεν διατί νὰ μὴ προστεθῶσι μετ’ ὀλίγον εἰς τούτους καὶ οἱ συμβολαιογράφοι, οἱ φαρμακοποιοί, ζαχαροπλάσται, βυρσοδέψαι καὶ πιλοποιοὶ[8] ἢ νὰ μὴ συγκαταλεχθῶσιν αἱ ράπτριαι, αἱ μαῖαι εἰς τὰς γραφούσας ἑλληνίδας. Ταῦτα ἀρκοῦσι ὅπως κατανοήσῃ τις ὁποῖον λαμπρὸν ἔχει παρ’ ἡμῖν μέλλον ἡ σήμερον τοῦ συρμοῦ ‘Ρεαλιστικὴ’ φιλολογία. Ὅση τωόντι καὶ ἂν ἦναι ἡ ἐθνικὴ ἡμῶν μετριοφροσύνη, δύσκολον φαίνεται νὰ παραδεχθῶμεν ὅτι δύνανται οἱ Γκονκούρ,[9] Ζολά,[10] Χουϊσμάν,[11] Ἐρβιὲ[12] νὰ γνωρίζωσι τὴν ἰατρικὴν κάλλιον τῶν φιλολογούντων παρ’ ἡμῖν ἰατρῶν ἢ τοῦ κ. Μελισιώτη[13] τὴν κουρευτικήν. Ἡ μεγάλη τοῦ Ἕλληνος ἐν συγκρίσει πρὸς τοὺς Εὐρωπαίους ὑπεροχὴ ἔγκειται, ὅτι τὸ μὲν βιοποριστικὸν αὐτοῦ ἐπάγγελμα καλῶς γνωρίζει ἐξ ἀνάγκης, τὸ δὲ γράφειν δὲν εἶναι ἄλλη τέχνη ἀλλ’ ἔμφυτος δεξιότης, μὲ τὴν ὁποίαν ηὐδόκησεν ὁ Θεὸς νὰ προικίσῃ τοὺς πέντε τῶν Ἑλλήνων δακτύλους. Λαμβάνοντες ταῦτα ὑπ’ ὄψιν, ἀντὶ νὰ εὑρίσκῃ τις τοὺς σήμερον γράφοντας πολλούς, πρέπει μᾶλλον ν’ ἀπορῇ διὰ τὴν ὀλιγότητα αὐτῶν. Πεντήκοντα μόνον ἢ ἑξήκοντα ἔχομεν διηγηματογράφους, ἤτοι, ἀναλόγως τοῦ πληθυσμοῦ, μόλις ἑκατονταπλασίους τῶν ἐν Γαλλία. Ἡ ἀναλογία αὐτὴ δὲν εἶναι καθ’ ἑαυτὴν μικρά, οὐδὲ φαίνεται παρέχουσα εὔλογον ἀφορμὴν παραπόνου. Δὲν βλέπομεν ὅμως καὶ τὸν λόγον ν’ ἀρκεσθῶμεν εἰς μόνον τοὺς ἑκατονταπλασίους, ἐνῶ, χάρις εἰς τὰς ἀνωτέρω μνημονευθείσας ἐξαιρετικῶς εὐνοϊκὰς περιστάσεις, τόσον εὔκολον εἶναι ν’ ἀποκτήσωμεν χιλιοπλασίους. Τὴν πολὺ κατωτέραν τῶν συγγραφικῶν δυνάμεων τῆς χώρας ταύτης παραγωγὴν κλίνομεν πρὸ πάντων ν’ ἀποδώσωμεν, εἰς τὸ ὅτι οἱ πολλοὶ δὲν κατενόησαν ἀκόμη ἐπαρκῶς πόσον εὔκολον εἶναι νὰ συμπεριληφθῶσιν εἰς τὴν χορείαν τῶν ἐλαφρογραφόντων καὶ ἰδίως τῶν διηγηματογράφων. Πλὴν τούτου ὅμως ὑπάρχει νομίζομεν καὶ ἄλλος τις λόγος. Ὅτι, ἐνῶ ἀπὸ τοῦ Ἀριστοτέλους μέχρι σήμερον ἀπειράριθμοι ἐξεδόθησαν εἰς πᾶσαν γλῶσσαν πραγματεῖαι περὶ ἐποποιΐας καὶ δραματικῆς τέχνης, οὐδεμία, καθ’ ὅσον γνωρίζομεν, ἐφιλοπονήθη τοιαύτη περὶ διηγηματογραφίας. Ἡ ἐκ τῆς ἐλλείψεως ταύτης ζημία εἶναι παρ’ ἡμῖν ἀνάλογος ὄχι μόνον τοῦ πλήθους τῶν σήμερον παρ’ ἡμῖν ἐπιδιδομένων εἰς τὸ εἶδος τοῦτο τῆς φιλολογίας, ἀλλὰ καὶ πολὺ μεγαλειτέρα τῶν δυναμένων νὰ τοὺς μιμηθῶσιν, ἂν ἐγνώριζον πόσον εὔκολον εἶναι νὰ διαπρέψωσι παρ’ αὐτοῖς. Εἰς τούτους πρὸ πάντων ἀποβλέποντες, καταγινόμεθα ἀπὸ πολλοῦ εἰς τὴν σύνταξιν ‘Ἐγχειριδίου Διηγηματογραφίας’, ἤτοι συλλογῆς συνταγῶν καὶ κανόνων, διὰ τῶν ὁποίων δύναται ἐντὸς βραχυτάτου χρόνου πᾶς πενταδάκτυλος Ἕλλην ν’ ἀναδειχθῇ ἐφάμιλλος τῶν κοσμούντων διὰ τῶν ἔργων των τὰς στήλας τῶν ἡμετέρων περιοδικῶν ἐλλογιμοτάτων συγγραφέων καὶ φιλομούσων κυριῶν καὶ δεσποινίδων. Τὸ ἔργον ἡμῶν θὰ ἦναι εἶδός τι ‘Μεθόδου τοῦ Ὁλλενδόρφου’[14] πρὸς χρῆσιν τῶν πρωτοπείρων, ἡ δὲ μετριοφροσύνη δὲν μᾶς ἐμποδίζει νὰ πιστεύσωμεν ὅτι θέλει συντελέσει τουλάχιστον ὅσον καὶ ἡ Μέθοδος τοῦ Ὁλλενδόρφου πρὸς ἐκμάθησιν πάσης γλώσσης εἰς διάστημα τριμηνίας. Ἡ κυοφορία δυστυχῶς τοῦ κοινωφελοῦς ἡμῶν ἔργου φαίνεται μέλλουσα νὰ παραταθῇ ἐπί τινας ἀκόμη μῆνας, οὐδὲ τολμῶμεν, ἐκ φόβου ἐξαμβλώσεως, νὰ ἐπισπεύσωμεν δι’ ἐκτάκτων μέσων τὸν τοκετόν. Προτιμότερον τῆς παροχῆς εἰς τὸ κοινὸν ἀώρου ἔργου φαίνεται εἰς ἡμᾶς νὰ παραθέσωμεν (ἀντὶ δεκαοκτὼ κεφαλαίων) δύο ἢ τρία, τὰ σχετιζόμενα μὲ μίαν κατεπείγουσαν τῆς διηγηματογραφίας ἀνάγκην καὶ δυνάμενα νὰ ἐπηρεάσουν προσωρινῶς εἰς ταύτην. Ταῦτα δὲν προσφέρομεν ὅπως ὁ ἀρχαῖος σχολαστικὸς δύο-τρεῖς πέτρας τῆς οἰκίας ὡς δείγματα πρὸς ἐκτίμησιν τοῦ ὅλου οἰκοδομήματος. Θὰ ἠδίκει ἡμᾶς πολὺ ἡ κρίσις τοῦ ἔργου μας ἐκ τῶν τεμαχίων τὰ ὁποῖα ἀπεφασίσαμεν νὰ δημοσιεύσωμεν, ἐξ ὑπερβολικῆς μόνον προθυμίας νὰ συντελέσωμεν τὸ ταχύτερον εἰς τὴν ποθητὴν αὔξησιν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἡμετέρων διηγηματογράφων. Ἡ πρώτη τωόντι δυσχέρεια, κατὰ τῆς ὁποίας ἔχουσιν οἱ πρωτόπειροι νὰ παλαίσωσι, εἶναι ἡ παρουσίασις εἰς τὸν ἀναγνώστην τῶν πρωταγωνιστῶν, ἤτοι ἡ περιγραφὴ τοῦ ἐξωτερικοῦ αὐτῶν καὶ ἰδίως τοῦ κάλλους τῆς πρωταγωνιστρίας. Πάντες βεβαίως ηὐτύχησαν νὰ ἴδωσιν ὡραίας γυναίκας. Ἡ ἐξεικόνισις ὅμως ἐκ τοῦ φυσικοῦ δὲν εἶναι ἐξ ἴσου εὔκολος διὰ τὸν λογογράφον ὅσον καὶ διὰ τὸν ζωγράφον. Πολὺ εὐκολωτέρα τῆς ἐκ τοῦ φυσικοῦ ἀντιγραφῆς θὰ ἦτο ἡ χρῆσις τοῦ πᾶσι γνωστοῦ κανόνος, Ἱσπανικοῦ ὡς λέγεται, τῶν δώδεκα ‘τριάδων’, κατὰ τὸν ὁποῖον πρὸς καταρτισμὸν τελείας ὡραιότητος πρέπει ἡ γυνὴ νὰ ἔχῃ τρία πράγματα λεπτά: τὴν μέσην, τοὺς πόδας καὶ τοὺς δακτύλους· τρία εὔσαρκα: τὸ στῆθος, τὰς κνήμας καὶ τοὺς βραχίονας· τρία ρόδινα: τὰ χείλη, τοὺς ὄνυχας καὶ τὰς παρειάς· τρία μακρά, τρία κοντά, τρία ἄσπρα, τρία μαῦρα, καὶ οὕτω καθ’ ἑξῆς. Ἡ μέθοδος αὕτη εἶναι κάπως τετριμμένη καί, πλὴν τούτου, ἡ παράταξις τῶν δώδεκα τριάδων δύναται νὰ φανῇ κάπως ἀνιαρὰ εἰς τοὺς ἀνυπομόνους ἀναγνώστας. Ἱκανῶς σύμφωνος μὲ τὴν Ἱσπανικὴν συνταγὴν εἶναι ἡ ‘περιγραφικὴ’ μέθοδος τῶν Βυζαντινῶν καὶ ἀμίμητα αὐτῶν πρότυπα τὰ τοῦ Ψελλοῦ, τοῦ Πτωχοπροδρόμου καὶ ἰδίως τοῦ Μανασῆ. Ἦν ἡ γυνὴ περικαλλής, εὔοφρυς, εὐχρουστάτη, ......................................... τὸ πρόσωπον κατάλευκον, ἡ παρειὰ ροδόχρους... καὶ οὕτω καθεξῆς ἐπὶ μακρὰν σειρὰν στίχων. Πρὸς τοῦτο συγγενεύει καὶ τὸ πασίγνωστον δημοτικόν: Ἔχει λαμπάδα τὸ κορμὶ μέση δακτυλιδένια, ἔχει λαιμὸν ἀλάβαστρο καὶ χείλη κοραλένια. Οὐδόλως ἀρνούμεθα τὴν χρησιμότητα τῶν ἀνωτέρω περιγραφῶν, ἐν τούτοις νομίζομεν ὅτι πολὺ προτιμοτέρα τῆς ἐπικρατούσης συσσωρεύσεως ρόδων, κρίνων, μαργαριτῶν θὰ ἦτο ἡ κατάταξις τοῦ πλούτου τούτου κατ’ ἄλλην, Ἱσπανικὴν καὶ ταύτην, ἂν καλῶς ἐνθυμούμεθα, διάκρισιν καὶ κατάταξιν εἰς τὰς ἑξῆς διακεκριμένας περιγραφικὰς μεθόδους: α΄) τὴν ‘Βοτανικήν’, β΄) τὴν ‘Ζωολογικήν’, γ΄) τὴν ‘Ὀρυκτολογικήν’. Διὰ τῆς ἐκλογῆς, κατ’ ἀρέσκειαν τοῦ διηγηματογράφου μας, μιᾶς ἐξ αὐτῶν, ὄχι μόνον ἀποβαίνει εὐχερεστέρα ἡ περιγραφή, ἀλλὰ καὶ δύναται νὰ μεταδοθῇ εἰς αὐτὴν ἀνώτερον ποσὸν ἑνότητος καὶ ἀκριβείας. Ταῦτα δύνανται νὰ καταστῶσι σαφέστερα διὰ τῶν ἑξῆς παραδειγμάτων. Ὑποθέσωμεν ὅτι πρόκειται ν’ ἀπεικονισθῇ ἡ ὡραία κόρη, ἡ συνήθως πρωταγωνιστοῦσα εἰς τὰ μυθιστορήματα καὶ διηγήματα, ἰδίως τὰ νεοελληνικά. Ἂν ὁ ὑμνητὴς αὐτῆς ἠρκεῖτο νὰ εἴπῃ ὅτι ἡ ἡρωΐς του ἦτο ξανθὴ ἢ μελαχροινή, γαλανόφθαλμος ἢ μαυρομάτα, ὑψηλοῦ ἢ μετρίου ἀναστήματος, μὲ ἀνθηρὸν πρόσωπον, μὲ λεπτὴν μέσην, μὲ τριάκοντα δύο ὀδόντας ἢ μᾶλλον εἴκοσι ὀκτὼ λευκοὺς (ἂν τῆς λείπουν ἀκόμη οἱ φρονιμῖτες), ἡ ἀπέριττος αὕτη περιγραφὴ δὲν θὰ ἐθάμβωνε πιθανῶς τὸν ἀναγνώστην. Τοῦτο ὅμως εἶναι εὔκολον νὰ κατορθώσῃ τις ἀσπαζόμενος τὰς ἀρχὰς μιᾶς ἐκ τῶν ἀνωτέρω Σχολῶν. Ἄν, λόγου χάριν, προτιμήσῃ τὴν ‘Βοτανικὴν’ δύναται νὰ εἴπῃ: «Δεκαοκτὼ ἀριθμοῦσα Μαΐους ἡ Ἑλένη ἦτο τέλειον ἄνθος, ἢ μᾶλλον τελεία ἀνθοδέσμη. Τὸ δέρμα αὐτῆς εἶχε τὴν λειότητα πετάλου καμελίας, τὰ χείλη της τὸ χρῶμα ἄνθους ροδιᾶς ὑγρᾶς ἀκόμη ἐκ τῆς πρωϊνῆς δρόσου, ἡ πνοή της τὴν εὐωδίαν τοῦ ρόδου, τὸ φίλημά της τὴν γλυκύτητα κορινθιακῆς σταφίδος καὶ ἡ φωνὴ της ἀντήχει ὡς ψιθύρισμα ζεφύρου διὰ τοῦ φυλλώματος τῶν πεύκων, αἱ καταπίπτουσαι ἐπὶ τῶν ὤμων της δύο πλεξίδες της ἦσαν ὁλόχρυσαι καὶ τὸ ἀνάστημά της εἶχε τὴν εὐκαμψίαν καλάμου σειομένου ἐλαφρῶς ὑπὸ αὔρας ἐαρινῆς κτλ. κτλ.» Ὁ περιγραφικὸς πλοῦτος τὸν ὁποῖον δύναται νὰ διαθέσῃ ὀπαδὸς τῆς ‘Βοτανικῆς Σχολῆς’ καταπλήσσει. Ἂν ἐξεθύμαναν κάπως διὰ τῆς πολυχρησίας ἡ λευκότης τοῦ κρίνου, ἡ ἐρυθρότης τοῦ ρόδου καὶ ἡ ραδινότης τῆς κυπαρίσσου, ἀπομένουσιν ἀκόμη ἀνεξάντλητοι καὶ σχεδὸν ἀνεκμετάλλευτοι οἱ θησαυροὶ παρομοιώσεων ἢ καὶ εἰκόνων, τὰ ἀπειράριθμα εἴδη τῶν σπαρτῶν, τῶν ἐρεικῶν,[15] τῶν ἀμαρυλλίδων, ὁλόκληρος ἡ χλωρὶς τῶν τροπικῶν, τῶν Θεσσαλικῶν πεδιάδων, τοῦ Ὀλύμπου, τοῦ Παρνασσοῦ, τοῦ Ταϋγέτου, τῆς Ὄσσας καὶ τοῦ Κιθαιρῶνος. Ὅσον λοιπὸν καὶ ἂν πληθυνθῇ τὸ γένος τῶν διηγηματογράφων καὶ ὅσην καὶ ἂν κάμνῃ κατάχρησιν, οὐδεὶς ὑπάρχει κίνδυνος νὰ ἐλλείψῃ εἰς τοὺς ὀπαδοὺς τῆς Βοτανικῆς Σχολῆς ἄφθονος ὕλη παρομοιώσεων καὶ εἰκόνων. Οὐδὲ πρέπει τις νὰ ὑποθέσῃ ὅτι μόνον πρὸς περιγραφὴν τῆς χάριτος καὶ τῆς δροσερότητος δύνανται νὰ ἐπαρκέσωσι τὰ ἄνθη. Ὅπως τὸ θέλγητρον τῆς ὡραιοτέρας νύμφης, οὕτω δύναται δι’ αὐτῶν νὰ εἰκονισθῇ καὶ τῆς δυσειδεστάτης μεγαίρας τὸ αἶσχος, δέρμα ἐρυτιδωμένον ὡς φλοιὸς χειμερινοῦ μεσπίλου[16], ὠχρότης κιτρινοπράσινη ὡς τοῦ κυδωνίου, κνῆμαι στρεβλαὶ ὡς κλῆμα ἀμπέλου, κεφαλαὶ κολοκυνθόσχημοι, στόματα ἀπώζοντα ὡς φλόμος[17] καὶ μύτες μεθύσων ἔχουσαι τὸ χρῶμα καὶ τὸ σχῆμα τομάτας ἢ κοκκινογουλιοῦ. Τοιοῦτος εἶναι ὁ ἀκένωτος τῆς ‘Βοτανικῆς Σχολῆς’ πλοῦτος. Οἴκοθεν δὲ ἐννοεῖται ὅτι καταλληλότεροι αὐτοῦ διαχειρισταὶ θὰ ἦσαν πρὸ πάντων οἱ διηγηματογραφοῦντες κηπουροί, ἀγροφύλακες, ἀνθοκόμοι καὶ λαχανοπῶλαι. Κατά τι μικρότερος ὁ πλοῦτος, ἀλλ’ ἀφ’ ἑτέρου ἱκανῶς ἀνωτέρα εἶναι ἡ περιγραφικὴ δύναμις καὶ πρωτοτυπία τῆς παρ’ ἡμῶν ὀνομασθείσης ‘Ζωολογικῆς Σχολῆς’. Ἡ ὡς ἄνω βοτανικῶς εἰκονισθεῖσα Ἑλένη δύναται νὰ εἰκονισθῇ ‘ζωολογικῶς’ ὡς ἑξῆς: «Ἐνῶ αἱ τρίχες τῆς ὑπερκομμώσης κεφαλῆς της εἶχον τὸ χρυσίζον χρῶμα τῆς χαίτης τοῦ λέοντος τῆς Νουμιδίας, τὰ ὀφρύδια καὶ αἱ βλεφαρίδες της ἦσαν, κατ’ ἀξιοθαύμαστον ἀντίθεσιν, παμμέλανες ὡς τοῦ κόρακος τὰ φτερά. Οἱ ὀφθαλμοί της ἦσαν μεγάλοι καὶ γλυκεῖς ὡς τῆς δορκάδος, ἀλλ’ ἐνίοτε ὅμως, ὅταν προσήλωνεν αὐτοὺς ἀτενῶς ἐπὶ τοῦ θύματος τῆς ἀχαλινώτου φιλαρασκείας της, μετεῖχον τῆς μαγγανείας ὡς οἱ τῶν ὄφεων, τῶν ἐξαναγκαζόντων νὰ ριφθῶσιν εἰς τὸ χαῖνον στόμα των τὰ δύσμοιρα πτηνά. Εἰς τὰ παντοῖα αὐτῆς θέλγητρα πρέπει νὰ προστεθῇ ἐλαφρὸν πάτημα γαλῆς, λαιμὸς κύκνου, φωνὴ γλυκεῖα κτλ.» Ἂν δὲ πάλιν ἔχει ἀνάγκην ὁ ὀπαδὸς τῆς Σχολῆς νὰ περιγράψῃ οἱανδήποτε δυσμορφίαν, ἔχει προχείρους τοὺς πιθήκους, τοὺς ἱπποποτάμους, τὰς χελώνας, τὰς νυκτερίδας. Παραδείγματος χάριν «ἔχει ρύγχος συναγρίδος, τρίχας ὡς τῆς ἀλογοουρᾶς, τὴν δυσωδίαν τῶν κουναβίων, τὸ ἆσμα τῶν βατράχων καὶ τὴν φαλάκραν τῶν γυπῶν». Περιττὸν δὲ φαίνεται νὰ εἴπωμεν ὅτι ἡ περιγραφικὴ αὕτη μέθοδος ἁρμόζει εἰς τοὺς φιλολογοῦντας μαγείρους, φύλακας ζωολογικῶν μουσείων, πτηνοτρόφους καὶ βαλσαμωτὰς ὀρνέων. Τῆς δὲ ‘Ὀρυκτολογικὴς Σχολῆς’ πολυτιμότερα πάσης ἄλλης τὰ ἐφόδια καὶ ἡ λαμπρότης αὐτῶν, ἱκανὴ νὰ θαμβώσῃ καὶ τοῦ ἀσθενεστέρου ἀναγνώστου τὸν ὀφθαλμόν, ὡς δύναταί τις νὰ κρίνῃ ἐκ τοῦ κατωτέρω δείγματος: «Ἡ Ἑλένη ἦτο ὑπέροχος ἀδάμας. Τὸ πρὸ πάντων διακρῖνον τὴν ὡραιότητά της ἦτο ἡ ἀπαράμιλλος αὐτῆς ἀκτινοβολία. Ἡ ἑλικόστροφος κόμη της ὡμοίαζεν ἐξυφασμένον χρυσίον, οἱ ὀφθαλμοί της ἔλαμπον ὡς σάπφειροι τιμαλφεῖς καὶ διὰ μέσου τῶν κοραλίνων χειλέων της ἐθάμβωνον τὴν ὅρασιν δύο παρατάξεις ἀμώμων μαργαριτῶν, ὅταν δὲ ἀπεδύετο τὸ χειρόκτιον, κατὰ τὴν ὥραν τοῦ δείπνου, ἀδύνατον ἦτο νὰ μὴ θαυμάσῃ τις τὴν ὀπαλίνην στιλπνότητα τῶν ἁπαλῶν αὐτῆς ὀνύχων καὶ τὰ λοιπὰ καὶ τὰ λοιπά...». Ὁ προτιμῶν τὴν εἰς τὸ τοιοῦτον εἶδος περιγραφὴν πρέπει πρότερον νὰ σταθμεύσῃ ἐφ’ ἱκανὴν ὥραν ἐνώπιον τῆς ἀκτινοβόλου προθήκης τοῦ Σπηλιοπούλου ἢ Μαραγκοῦ[18] καὶ νὰ ἀποκομίσῃ –ἰδανικῶς ἐννοεῖται– ὅσα χρειάζεται πρὸς καταρτισμὸν τοῦ ψηφιδωτοῦ τούτου ἀδαμάντων, τοπαζίων, σαπφείρων, κοραλίων καὶ χρυσολίθων. Καλὸν ὅμως εἶναι νὰ ὑποβάλῃ πρὸ τῆς δημοσιεύσεώς της τὴν περιγραφὴν εἰς ἔμπειρον ἀδαμαντοπώλην, πρὸς ἀποφυγὴν ἀξιοθρηνήτων συγχύσεων. Προχθές, λόγου χάριν, εἰς ἐνθουσιώδη τῆς ‘Ποικίλης Στοᾶς’ περιγραφὴν ὡραίας κόρης ἀνεγινώσκομεν ὅτι, πλὴν τῶν ἄλλων αὐτῆς θελγήτρων, εἶχε τὸ χρῶμα τοῦ ἀμεθύστου, ὅτι δηλαδὴ ἦτο ἰόχρους ὡς οἱ χολεριῶντες καὶ οἱ ἀπαγχονισμένοι. Ἡ δὲ ὀνομαζομένη παρ’ ἡμῖν ‘λεπτομερὴς’ μέθοδος διαπρεπεῖ πρὸ πάντων διὰ τὴν ἀκρίβειαν, τὴν δυναμένην νὰ διαγωνισθῇ πρὸς τὴν φωτογραφίαν. Ὁ ὀπαδὸς τῆς Σχολῆς ταύτης θὰ περιέγραφε τὴν ἡρωΐδα του ὡς ἑξῆς: «Ἡ Ἑλένη ἦτο ἡλικίας εἴκοσι ἐννέα ἐτῶν, πέντε μηνῶν καὶ τεσσάρων ἡμερῶν. Εἰς τὸ λειότατον πρόσωπόν της ἠδύνατο προσεκτικὸς παρατηρητὴς ν’ ἀνακαλύψῃ ἀβαθεῖς, δυσδιακρίτους ἀκόμη ρυτίδας, ὡς καὶ δύο λευκὰς τρίχας ἄνωθεν τοῦ ἀριστεροῦ αὐτῆς ὠτίου. Ἡ κατὰ πρώτην ὄψιν μαύρη κόμη της ἐγίνετο καστανόχρους ὑπὸ τὰς ἀκτῖνας τοῦ ἡλίου. Τοιοῦτον καὶ τὸ ἀμφίβολον χρῶμα τῶν ὀφθαλμῶν της, τῶν ὁποίων τὴν ἔκτακτον λάμψιν ἀπέδιδον αἱ ἀντίζηλοι αὐτῆς εἰς τὴν χρῆσιν τῆς ἀτροπίνης,[19] τὸ μειδίαμά της ἀπεκάλυπτε θαυμασίους κατὰ τὴν λευκότητα καὶ τὸ σχῆμα ὀδόντας, πλὴν τοῦ ἄνω ἀριστεροῦ κυνόδοντος, τοῦ κάπως μακροτέρου τοῦ δεξιοῦ...». Ἅπαντα, τόμ. Ε´, σ. 354-361. (Ἀπὸ τὸ χφ. τῶν Καταλοίπων. Σύλλογος πρὸς διάδοσιν Ὠφελίμων Βιβλίων, 1, 305-312. Παράσχος, 264). [1] Γεώργιος Κασδόνης (1850-1900), διευθυντὴς τοῦ περιοδικοῦ «Ἑστία» ἀπὸ τὸ 1881 ἕως τὸ 1889, ἱδρυτὴς τοῦ «Βιβλιοπωλείου τῆς Ἑστίας», καὶ τοῦ ὁμώνυμου ἐκδοτικοῦ οἴκου, τὸ 1885. [2] Στέφανος Ξένος (1821-1894), συγγραφέας πεζῶν καὶ θεατρικῶν ἔργων, καθὼς καὶ διαφόρων μελετῶν, εἰσηγητὴς τοῦ ἱστορικοῦ μυθιστορήματος στὴν Ἑλλάδα, γνωστὸς κυρίως ἀπὸ τὸ πεζογράφημά του Ἡ ἡρωῒς τῆς Ἑλληνικῆς Ἐπαναστάσεως (1861). [3] Νικόλαος Σπανδωνῆς (1858-1913), ἥσσων πεζογράφος, δημοσιογράφος-χρονογράφος. [4] Ponson du Terrail (1829-1871), παραγωγικότατος καὶ δημοφιλὴς Γάλλος συγγραφέας, ὁ ὁποῖος ἔγραψε πάνω ἀπὸ διακόσια μυθιστορήματα καὶ εἶναι γνωστὸς κυρίως γιὰ τὸν διάσημο ἥρωά του Ροκαμβόλ. [5] Walter Scott (1771-1832), ὁ γνωστὸς συγγραφέας ἱστορικῶν μυθιστορημάτων, μεταξὺ τῶν ὁποίων καὶ τὸ Ἰβανόης ποὺ ἀγαπήθηκε ἀπὸ διαδοχικὲς γενεὲς Ἑλλήνων ἀναγνωστῶν. [6] Alexandre Dumas père (1802-1870), ὁ γνωστὸς πολυγραφότατος Γάλλος συγγραφέας ἱστορικῶν μυθιστορημάτων μεταξὺ τῶν ὁποίων Ὁ Κόμης Μοντεχρίστος καὶ Οἱ Τρεῖς Σωματοφύλακες· ὁ Ροΐδης κατέγραψε τὶς ἀναμνήσεις του ἀπὸ τὴν ἐπίσκεψη τοῦ Δουμᾶ στὴν Ἀθήνα τὸ 1859 στὸ χρονογράφημά του «Ὁ Δουμᾶς εἰς τὰς Ἀθήνας» (1895). [7] Ποικιλτική (ἡ): κεντητική, κοσμητική (τέχνη). [8] Πιλοποιός (ὁ): κατασκευαστὴς πίλων (καπέλων). [9] Edmond de Goncourt (1822-1896) καὶ Jules de Goncourt (1830-1870), οἱ ἀδελφοὶ Γκονκοὺρ συνεργάστηκαν στὴ συγγραφὴ μυθιστορημάτων μὲ νατουραλιστικό περιεχόμενο. [10] Émile Zola (1840-1902), ὁ πιὸ διάσημος ἐκπρόσωπος τοῦ νατουραλισμοῦ στὴ Γαλλία· ἔγραψε πολλὰ μυθιστορήματα, μὲ πιὸ γνωστὸ τὸ Νανά (1880)· ἀναμίχθηκε μὲ πάθος στὴν «ὑπόθεση Ντρέυφους» τὸ 1898. [11] Joris-Karl Huysmans (1848-1907), Γάλλος συγγραφέας μυθιστορημάτων μὲ νατουραλιστικὸ περιεχόμενο, γνωστὸς γιὰ τὴν πολυμάθεια, τὴν καυστική σάτιρα καὶ τὸ ἰδιαίτερο ὕφος του. [12] Paul Hervieu (1857-1915), Γάλλος μυθιστοριογράφος καὶ θεατρικὸς συγγραφέας μὲ σημαντικὸ καὶ ἄφθονο ἔργο. [13] Πανάγος Μελισσιώτης (1854-1904). Ἐκ παραδρομῆς τὸν γράψαμε «Μελισσηνὸ» στὸ κύριο ἄρθρο τοῦ προηγούμενου τεύχους τῆς ARB. Περίφημος κουρέας τῆς πλατείας Ὁμονοίας, ἀλλὰ καὶ συγγραφέας δραματικῶν εἰδυλλίων (Χάϊδω ἡ λυγερή, Θυμιούλα ἡ Γαλαξειδιώτισσα, Τριανταφυλιὰ καὶ Πεῦκος, Ἡ Καλαματιανή), δεξιοτέχνης τοῦ μπουζουκιοῦ, τραγουδιστὴς καὶ χορευτής: «Ἀναδίδων λιγεῖς τόνους ἀπὸ τὸ μπουζούκι του, ἐνεφανίζετο αἴφνης ἐπὶ τῆς σκηνῆς, ἐρασιτέχνης ἠθοποιός, μὲ φέρμελη, μὲ τσαπράζια, μὲ βλαχόκαλτσαις, ἀρειμάνιος, κρούων ἡδύτατα τὸ μπουζούκι του, ἄδων περιπαθῶς τὰ κλέφτικα τραγούδια τῶν βουνῶν, χορεύων ὡς λεβέντης…» (Πηγή: http://music-archive.aegean.gr/). [14] Heinrich Gottfried Ollendorf (1803-1857, Γερμανὸς γραμματικὸς καὶ εἰδικὸς στὴ διδασκαλία ἐκμάθησης γλωσσῶν)· στὰ ἑλληνικά: Ὁλλενδόρφου μέθοδος ἐφηρμοσμένη εἰς τὴν Γαλλικὴν [ἢ] Ἀγγλικὴν γλῶσσαν καὶ διδάσκουσα τὸ λαλεῖν καὶ γράφειν αὐτὴν ἐν διαστήματι ἓξ μηνῶν, 1857 / 1861, κ.ἑ. [15] Ἐρείκη (ἡ): ρείκι, θαμνῶδες φυτό. [16] Μέσπιλον (τό): μούσμουλο. [17] Φλόμος (ὁ): φυτὸ μὲ ναρκωτικὲς ἰδιότητες (πβ. φλομώνω στὰ ψέματα). [18] Κοσμηματοπῶλες τῆς ἐποχῆς. [19] Ἀτροπίνη: δηλητήριο, παράγωγο τοῦ φυτοῦ μπελαντόνα· κατάλληλα ἐπεξεργασμένο καὶ στὴ σωστὴ δοσολογία χρησιμοποιεῖται στὴν ἰατρική.

Ἐγχειρίδιον Διηγηματογραφίας

Σύνδεση