Ελάχιστοι αρχαίοι μονάρχες έχουν απολαύσει τόσο διαρκή θετική φήμη όσο ο Κύρος ο Μέγας. Ίσως ήρθε η ώρα να τον ξαναγνωρίσουμε.

Είναι μια ιδιαιτερότητα της σύγχρονης επιστημονικής έρευνας ότι, δεδομένης της μακροβιότητας του περσικού αυτοκρατορικού κράτους (στις διάφορες εκφάνσεις του) –πάνω από χίλια χρόνια, από τον 6ο αιώνα π.Χ. έως τον 7ο αιώνα μ.Χ.– και της επίδρασης των περσικών ιδεών για τη διακυβέρνηση στον ευρύτερο ισλαμικό κόσμο, δεν δίνεται μεγαλύτερη προσοχή στην περσική τέχνη της πολιτικής και στην ιδέα της ηγεσίας. Δεν ήταν πάντοτε έτσι. Όταν οι Βρετανοί διοικητές της Εταιρείας Ανατολικών Ινδιών προσπάθησαν να διαχειριστούν την κληρονομιά της αυτοκρατορίας των Μογγόλων, έμαθαν την περσική γλώσσα και αφομοίωσαν τις περσικές αντιλήψεις περί διακυβέρνησης. Οι προηγούμενες μουσουλμανικές δυναστείες, και κυρίως το χαλιφάτο των Αββασιδών, υπήρξαν επίσης ενθουσιώδεις μαθητευόμενοι των περσικών ιδεών για τη βασιλεία, όπως αυτές ορίζονταν από έναν ηθικό κώδικα και μια στενή σχέση με τη θρησκεία. Τους βοήθησαν να τις υιοθετήσουν οι Πέρσες γραφειοκράτες που στελέχωσαν τις αναπτυσσόμενες γραφειοκρατίες τους.

Αλλά ίσως το πιο εντυπωσιακό ήταν ο θαυμασμός των Ελλήνων: του ίδιου του λαού του οποίου η σύγκρουση με τους Πέρσες έχει καθορίσει την αντίληψή μας για τη «Δύση» και τις τριβές της με την «βαρβαρική» Ανατολή. Ωστόσο, παρά τη δημοτικότητα των Περσικών Πολέμων ως θεμελιώδους στιγμής στην ιστορία της ανόδου της «Δύσης», η στάση των Ελλήνων απέναντι στους Πέρσες αντιπάλους τους έδειχνε περισσότερο σεβασμό από ό,τι επιτρέπουν οι σύγχρονες αντιλήψεις. Τείνουμε να εστιάζουμε στον Μέγα Αλέξανδρο ως την επιτομή της ηγεσίας και της οικοδόμησης αυτοκρατορίας, παρά το γεγονός ότι η αυτοκρατορία που «οικοδόμησε» ήταν κληρονομιά και ο άνθρωπος που θαύμαζε ήταν ο Κύρος ο Μέγας.

Ο Κύρος κατείχε σημαντική θέση στην ελληνική φαντασία ως κάποιος ο οποίος είχε επιτύχει αυτό που η δική τους πολιτική εμπειρία είχε κρίνει ότι ήταν αδύνατον. Όπως εξηγεί ο Ξενοφώντας στο σε μεγάλο βαθμό μυθοπλαστικό του έργο Κύρου Παιδεία –αν και ορισμένοι ιστορικοί σήμερα υποστηρίζουν ότι ο Ξενοφώντας απλώς αναπαρήγαγε την περσική εκδοχή για τον Κύρο (διαφορετική από αυτήν του Ηροδότου), η οποία με την πάροδο του χρόνου είχε αποκτήσει πιο μυθικό και ηρωικό χαρακτήρα– οι Έλληνες δεν μπορούσαν παρά να καταλήξουν στο συμπέρασμα ότι «ο άνθρωπος εκ φύσεως είναι πιο εύκολο να εξουσιάζει όλα τα άλλα πλάσματα παρά τους ανθρώπους».

Ωστόσο, συνέχισε ο Ξενοφώντας, «επειδή αναλογιστήκαμε ότι ο Κύρος ήταν Πέρσης, … αναγκασθήκαμε να αλλάξουμε γνώμη … Διότι γνωρίζουμε πολλούς οι οποίοι με τη δική τους θέληση υποτάχθηκαν στον Κύρο, παρ’ όλο που οι μεν κατοικούσαν σε απόσταση πάμπολλων ημερών δρόμο, άλλοι δε και μηνών, κάποιοι δε ουδέποτε τον είδαν, άλλοι ήταν βέβαιοι ότι δεν ήταν δυνατόν να τον δουν ποτέ, και όμως ήταν πρόθυμοι να τον υπακούουν».[1]

Το πώς ο Κύρος κατάφερε να ενώσει λαούς από περιοχές τόσο απομακρυσμένες όσο ο Ώξος ποταμός και το Αιγαίο και να εξασφαλίσει την υποταγή τους ήταν ένα επίτευγμα το οποίο και εντυπωσίαζε τους Έλληνες και απαιτούσε μια εξήγηση. Η εξήγηση του Ξενοφώντα απεδείχθη ένα από τα πιο επιδραστικά εγχειρίδια για την διακυβέρνηση, το οποίο αγαπήθηκε από τους επίδοξους πολιτικούς μέχρι την περίοδο του Διαφωτισμού. Ωστόσο, ένα άλλο βιβλίο έκανε τον Κύρο δημοφιλή στη δυτική φαντασία αποκαλύπτοντας το μυστικό της επιτυχίας του.

Αυτό φυσικά ήταν η Βίβλος, όπου ο Κύρος ήταν ένας από τους δύο μόνο ηγέτες στους οποίους αποδόθηκε ο τίτλος του Μεσσία στην Παλαιά Διαθήκη (ο άλλος ήταν ο βασιλιάς Δαυίδ), λόγω της απελευθέρωσης των Εβραίων από την αιχμαλωσία στην Βαβυλωνία το 539 π.Χ., ένας από τους κεντρικούς μύθους της χειραφέτησης στον ιουδαιο-χριστιανικό κόσμο, ο οποίος παρέμεινε ισχυρός στο πιο κοσμικό περιβάλλον μας λόγω της προφανούς θρησκευτικής του ανοχής. Έκτοτε οι ιστορικοί έχουν επικρίνει τέτοιες εξιδανικευμένες περιγραφές του Κύρου και τις προσπάθειες να αποδοθούν φιλελεύθερα κίνητρα στην οικοδόμηση της αυτοκρατορίας του, αλλά όπως μαρτυρούν οι Έλληνες συγγραφείς, η κυριαρχία του αντιπροσώπευε σαφώς κάτι διαφορετικό, και αυτή η διάκριση εκφράζεται στην βιβλική περιγραφή που υποδηλώνει ότι ο Κύρος δεν ήταν μόνο πολιτικά πρωτότυπος στην οικοδόμηση της αυτοκρατορίας, αλλά και ότι στόχευε κατά κάποιο τρόπο σε έναν ηθικό κώδικα και σκοπό.

Μπορούμε να αναρωτηθούμε τι ήταν αυτό το διαφορετικό, αλλά δεν υπάρχει αμφιβολία ότι ο Κύρος προσέγγισε το εγχείρημά του με μια πολιτική λεπτότητα που δεν διέθεταν οι Βαβυλώνιοι και Ασσύριοι προκάτοχοί του. Μια σύντομη ματιά στα ασσυριακά ανάγλυφα θα δείξει σκηνές πολέμου και αιματοχυσίας, που εξυμνούν τις στρατιωτικές αρετές του κατακτητή και στέλνουν τρομερή προειδοποίηση για όσους θα μπορούσαν να του αντιταχθούν. Πηγαίνοντας στην Περσέπολη, την επίσημη πρωτεύουσα των Περσών, τα ανάγλυφα είναι αρκετά διαφορετικά. Υπάρχουν ανάγλυφα φρουρών, αλλά αντί για σκηνές πολέμου έχουμε σκηνές υποτελών λαών που παρατάσσονται για να αποδώσουν φόρο τιμής, όχι σε καθεστώς σκλαβιάς, αλλά σε φαινομενική αρμονία. Μερικοί εμφανίζονται ακόμη και να κρατιούνται χέρι-χέρι.

Αυτή φυσικά είναι η ουσία που ο Ξενοφώντας προσπάθησε να εξηγήσει: πώς ο Κύρος και οι άμεσοι διάδοχοί του τουλάχιστον, κατάφεραν να πείσουν ένα πολυποίκιλο και διάσπαρτο σύνολο λαών, ότι η κυριαρχία της Περσίας δεν ήταν μόνο επιθυμητή, αλλά αντανακλούσε τη σωστή και φυσική τάξη των πραγμάτων. Αυτό που βλέπουμε εδώ, στην πραγματικότητα, είναι η οικοδόμηση του κύρους ως βάσης της εξουσίας, ως βάσης μιας πολιτικής και όχι στρατιωτικής αυτοκρατορίας. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι Πέρσες δεν ασκούσαν στρατιωτική δύναμη, αλλά ήταν επιλεκτική και όχι συστηματική και δεν αποτελούσε κεντρικό πυλώνα της κυριαρχίας τους.

Από τα τρία περσικά αυτοκρατορικά κράτη (Αχαιμενίδες, 559 - 330 π.Χ., Παρθική Αυτοκρατορία 240 π.Χ. - 224 μ.Χ. και Σασσανίδες 224 - 642 μ.Χ.) που κυριαρχούσαν στον αρχαίο κόσμο, η Αυτοκρατορία των Αχαιμενιδών ήταν η πιο εκτεταμένη και, κατά πάσα πιθανότητα, η λιγότερο στρατιωτικοποιημένη. Όπως απέδειξε η εισβολή του Ξέρξη στην Ελλάδα το 480 π.Χ., μπορούσε να κινητοποιήσει δυνάμεις τεράστιας κλίμακας, αλλά κατά κανόνα δεν διατηρούσε μεγάλο μόνιμο στρατό και, όπως τα έζησε ο Ξενοφώντας (και τα περιέγραψε στην Ανάβαση), ήταν δυνατό για μια ένοπλη δύναμη ανταρτών να εξέλθει από το κέντρο της αυτοκρατορίας χωρίς να συναντήσει ουσιαστικά αντίσταση.

Περσέπολη, αεροφωτογραφία. Αρχεία Ανατολικού Ινστιτούτου, Πανεπιστήμιο του Σικάγου.

Οι Πέρσες δικαιολογούσαν την κυριαρχία τους με βάση την καλή διακυβέρνηση, τον νόμο και την πρόσβαση στη δικαιοσύνη, που στηρίζονταν από έναν ηθικό σκοπό. Αυτό εξασφάλιζε μια αρμονική ύπαρξη, όπως εξηγούσε και προέβλεπε η ζωροαστρική κοσμοθεωρία. Κατά την περίοδο των Αχαιμενιδών, αυτή η κοσμοθεωρία απολάμβανε μεγαλύτερη ευελιξία και ρευστότητα από ό,τι αργότερα, αλλά ορισμένα βασικά θέματα υπήρχαν ήδη. Η δυαδικότητα της δημιουργίας και της λειτουργίας του ανθρώπου, ως βασική πτυχή της καλής δημιουργίας του Κυρίου της Σοφίας (Αχούρα Μάζντα) για να συμμετάσχει στην μάχη εναντίον του Κακού, και η διαβολική δημιουργία του Αριμάν. Η ανθρωπότητα ήταν ένας παράγοντας σε αυτόν τον αγώνα, και ο βασιλιάς ο καλύτερος μεταξύ των ανθρώπων σε αυτόν τον αγώνα και ο σύνδεσμος μεταξύ του υλικού και του πνευματικού κόσμου.

Αυτό το ηθικό σύμπαν συνοψίστηκε ίσως καλύτερα σε μια προσευχή του Δαρείου του Μεγάλου, στην οποία ικέτευε τον Αχούρα Μάζντα να προστατεύσει τον λαό του από το Ψέμα και να τον κρατήσει στην υπηρεσία της Αλήθειας – αυτό αντικατοπτρίζεται στον ισχυρισμό του Ηροδότου ότι όλοι οι Πέρσες νέοι διδάσκονταν ιππασία, τοξοβολία και να λένε την αλήθεια. Η «Αλήθεια» αντιπροσώπευε την καλή τάξη, η οποία με τη σειρά της αντικατοπτριζόταν στον βασιλιά ως τον κύριο εκπρόσωπο του Αχούρα Μάζντα. Επομένως, η εξέγερση εναντίον του βασιλιά ισοδυναμούσε με εξέγερση εναντίον της αλήθειας και της ορθής τάξης και άξιζε την ταχύτερη και βιαιότερη τιμωρία. Αυτό το ηθικό σύμπαν δεν ήταν επομένως θέμα συζήτησης. Δικαιολογούσε και υποστήριζε την πολιτική τάξη και ενίσχυε την εξουσία του βασιλιά.

Παρείχε μια πολιτική σαφήνεια που αποδείχθηκε ελκυστική σε έναν κατά τα άλλα χαοτικό κόσμο. Η βιβλική φράση ότι «ο νόμος των Μήδων και των Περσών δεν μεταβάλλεται»[2] μπορεί να θεωρηθεί τόσο ως καυχησιολογία όσο και ως προειδοποίηση, αλλά πάνω απ’ όλα είναι ξεκάθαρη και οι άνθρωποι γνώριζαν τη θέση τους. Οι Έλληνες, από την άλλη πλευρά, απολάμβαναν μια «αταξία» που ο Ηρόδοτος θέλει τον Κύρο να περιγράφει ως παράξενη: «Ποτέ δεν φοβήθηκα τέτοιους ανθρώπους, που έχουν έναν ορισμένο χώρο συνάντησης στο κέντρο της πόλης τους και εκεί με όρκους εξαπατούν ο ένας τον άλλον».[3] Για τους Έλληνες, αυτή η περσική τάξη αντιπροσώπευε την σκλαβιά. Για τους Πέρσες, αντιπροσώπευε την κοινή λογική, εφόσον η διακυβέρνηση ήταν καλή, ασκούνταν με μετριοπάθεια και, πάνω απ’ όλα, ήταν δίκαιη.

Η κεντρική θέση της δικαιοσύνης, που σχετίζεται επίσης με την ισορροπία και την αρμονία, ήταν καθοριστική για την περσική πολιτική και τους πρόσφερε μια εξήγηση για την αποτυχία. Όσο οι Αχαιμενίδες επιβίωναν, δεν υπήρχε ανάγκη να εξηγηθεί γιατί η καλή τάξη μπορεί να αποτύχει, αλλά η κατάκτηση του Αλεξάνδρου δεν ήταν απλώς μια στρατιωτική αποτυχία, αλλά και ηθική. Πράγματι, η περσική αποτυχία στηρίχθηκε ελάχιστα μόνο σε στρατιωτικές εξηγήσεις και αντιμετωπίστηκε ως έκφραση μιας βαθύτερης ηθικής κατάρρευσης ή, για να χρησιμοποιήσω μια δυτική έκφραση, παρακμής.

Αυτό μας οδηγεί σε μια άλλη σημαντική πτυχή της πολιτικής και της ηγεσίας που ήρθε στο προσκήνιο μετά την περίοδο των Αχαιμενιδών και ορίστηκε με ακρίβεια υπό τους Σασσανίδες – η ευμετάβλητη φύση της Θείας Χάριτος (Farr-e Izadi). Ο βασιλιάς αντιπροσώπευε τον μεγάλο διαμεσολαβητή της θείας βούλησης στη Γη και ήταν ο κύριος λειτουργός του Αχούρα Μάζντα στον αγώνα κατά του Ψεύδους. Φυσικά, όλη η ανθρωπότητα διαδραμάτιζε κάποιο ρόλο, αλλά ο ρόλος του βασιλιά ήταν ο πιο σημαντικός. Ωστόσο, αν ο ίδιος ο βασιλιάς παρεξέκλινε από τον αληθινό δρόμο προς το Ψέμα, υπέπιπτε σε ύβρη και αδυνατούσε να απονείμει Δικαιοσύνη, τότε και αυτός θα μπορούσε να χάσει τη Θεία Χάρη. Η ηθική διαφθορά οδηγούσε αναπόφευκτα σε παρακμή και πτώση. Η ορθή συμπεριφορά ενίσχυε το ηθικό κεφάλαιο του ατόμου και ενδυνάμωνε την προστατευτική χάρη. Η κακή συμπεριφορά οδηγούσε στην ανάκληση αυτής της προστασίας. Επομένως, ήταν καθήκον του μονάρχη να συμπεριφέρεται σωστά και, σε αντίθεση με άλλες θεωρίες περί Θεϊκού Δικαιώματος ή θεϊκής καταγωγής, δεν υπήρχε η έννοια της απόλυτης πίστης στον βασιλιά. Οι κακοί, άδικοι βασιλιάδες όχι μόνο άξιζε να πέσουν, αλλά οι άνθρωποι έπρεπε να αντιταχθούν εναντίον τους για να τους ανατρέψουν.

Πολλές από αυτές τις αντιλήψεις εξελίχθηκαν και αναθεωρήθηκαν κατά την ύστερη περίοδο της βασιλείας των Σασσανιδών, κυρίως κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Χοσρόη Α΄ Ανουσιραβάν (531-79). Ο Χοσρόης Α΄ έγινε σύμβολο του δίκαιου βασιλιά, σε τέτοιο βαθμό που πολύ καιρό μετά την εξαφάνιση των Αχαιμενιδών (και του Κύρου) από τη μνήμη των Περσών, αποδόθηκαν στον Χοσρόη Α΄ όλα τα επιτεύγματα της αρχαίας περιόδου, εκτός από εκείνα που αποδίδονταν σε μυθικούς χρόνους. Η διακυβέρνηση του Χοσρόη έγινε σύμβολο της δίκαιης διακυβέρνησης κατά τη διάρκεια του Χαλιφάτου και ένα χειρόγραφο που ανέφερε ο Βρετανός στρατιωτικός-διπλωμάτης Σερ Τζον Μάλκολμ στις αρχές του 19ου αιώνα περιγράφει πώς ο Αββασίδης Χαλίφης Χαρούν αλ Ρασίντ ανακάλυψε τον τάφο του Χοσρόη, όπου έμαθε τα μυστικά της καλής διακυβέρνησης. Τότε, φυσικά, ο Χαλίφης αποφάσισε να καταστρέψει την είσοδο του τάφου, ώστε να μην τον ανακαλύψει κανείς άλλος.

Όποια κι αν είναι η αλήθεια αυτής της ιστορίας, και υπάρχουν πολλοί λόγοι να την αμφισβητήσει κανείς, μαρτυρεί την γοητεία που ασκούσαν οι περσικές αντιλήψεις περί διακυβέρνησης στον ισλαμικό κόσμο, και είναι επίσης απολύτως σαφές ότι οι ιδέες των Σασσανιδών για την πολιτική και την ηγεσία άφησαν βαθύ αποτύπωμα. Αυτό αντανακλούσε τον ηθικό πυρήνα αυτών των περσικών αντιλήψεων και την κεντρική θέση της θρησκευτικής πίστης, γεγονός που σήμαινε ότι αυτές οι ιδέες θα μεταφράζονταν και θα προσαρμόζονταν αρκετά εύκολα στη νέα ισλαμική τάξη. Πράγματι, ήταν ιδιαίτερα δημοφιλή στους Μουσουλμάνους ηγεμόνες τα λόγια που αποδίδονται στον Αρδάση Α΄, τον ιδρυτή της δυναστείας των Σασσανιδών, σχετικά με τη στενή σχέση θρησκείας και βασιλείας:

Να έχετε υπόψη ότι η βασιλεία και η θρησκεία είναι δίδυμα αδέλφια· καμία από τις δύο δεν είναι ισχυρή χωρίς την άλλη, διότι η θρησκεία είναι το θεμέλιο της βασιλείας και η βασιλεία είναι ο προστάτης της θρησκείας. Η βασιλεία χρειάζεται το θεμέλιό της και η θρησκεία τον προστάτη της, διότι ό,τι στερείται προστασίας χάνεται και ό,τι στερείται θεμελίου καταστρέφεται.

Αυτές οι ιδέες διαδόθηκαν και ενισχύθηκαν από την ευρεία ομάδα Περσών γραφειοκρατών που στελέχωναν τη διοίκηση του Χαλιφάτου καθώς και τις διαδοχικές δυναστείες. Η αυτοκρατορία των Σασσανιδών είχε φυσικά απορροφηθεί πλήρως από το νέο Χαλιφάτο, σε αντίθεση με την Βυζαντινή Αυτοκρατορία, και ως εκ τούτου η διοίκησή της ενσωματώθηκε ουσιαστικά στο σύνολό της. Οι Πέρσες διοικητικοί υπάλληλοι κατέλαβαν ολόκληρο το κράτος, από τον Μεγάλο Βεζίρη έως τον τοπικό γραφειοκράτη, λίγοι προσηλυτίστηκαν και πολλοί υπερασπίστηκαν τους παλιούς τρόπους λειτουργίας, όπως περιέγραψε ο Άραβας σατιρικός συγγραφέας Αλ Τζαχίζ το 850 μ.Χ., ο οποίος σημείωσε ότι οι Πέρσες γραφειοκράτες δεν χόρταιναν να καυχιούνται για τον «αξιοθαύμαστο τρόπο με τον οποίο διοικούνταν η χώρα υπό τους Σασσανίδες».

Μεταξύ των πιο δημοφιλών ρητών που αποδίδονται στους Σασσανίδες ήταν ο Κύκλος της Δικαιοσύνης, ο οποίος όριζε ότι η εξουσία και η τάξη εξαρτώνταν από το χρήμα, το οποίο απαιτούσε καλλιέργεια (εμπόριο), το οποίο με τη σειρά του απαιτούσε δικαιοσύνη και καλή διακυβέρνηση, η οποία απαιτούσε εξουσία και ούτω καθεξής. Υπήρχαν πολλές παραλλαγές αυτού του θέματος, κάποιες εκτενέστερες και πιο λεπτομερείς από άλλες, αλλά όλες τόνιζαν την επιτακτική ανάγκη διατήρησης της δικαιοσύνης, έτσι ώστε με την πάροδο του χρόνου να καθιερωθεί η υπεροχή της δικαιοσύνης έναντι όλων των άλλων χαρακτηριστικών. Ένας ειδωλολάτρης βασιλιάς μπορούσε να είναι ανεκτός, αλλά ποτέ ένας άδικος.

Πύλη της κυβέρνησης, Τεχεράνη, φωτογραφία από τον Λουίτζι Πέσε, 1840s-60s. Μητροπολιτικό Μουσείο Τέχνης, Νέα Υόρκη.

Ο πιο διάσημος από αυτούς τους γραφειοκράτες ήταν ο Νιζάμ ολ Μουλκ, ο Μεγάλος Βεζίρης του Σουλτάνου των Σελτζούκων τον 11ο αιώνα, του οποίου το εγχειρίδιο διακυβέρνησης παραμένει υποχρεωτικό ανάγνωσμα για πολλούς στο Ιράν και στον ευρύτερο μουσουλμανικό κόσμο μέχρι σήμερα. Ο Νιζάμ ολ Μουλκ άντλησε πληροφορίες από διάφορες πηγές για το εγχειρίδιό του, συμπεριλαμβανομένης της ιστορίας (όπως την αντιλαμβανόταν) της προϊσλαμικής Περσίας. Σε αυτό τον βοήθησε το γεγονός ότι ένας σχεδόν σύγχρονός του, ο ποιητής Φερντοσί, είχε συγκεντρώσει τις ιστορίες της προϊσλαμικής Περσίας σε ένα έπος –για να διευκολύνει την απαγγελία– που χαρτογραφούσε την άνοδο του ανθρώπου μέχρι την πτώση των Σασσανιδών.

Αυτό το έπος, γνωστό ως το Βιβλίο των Βασιλέων (Σαχναμέ), ήταν πιθανώς το πιο σημαντικό μέσο μετάδοσης των περσικών αντιλήψεων περί διακυβέρνησης και ηθικής και ήταν εξαιρετικά δημοφιλές στον περσικό κόσμο και πέρα από αυτόν, ιδιαίτερα μάλιστα μεταξύ Μογγόλων και Τούρκων. Το αποτέλεσμα αυτού ήταν ότι οι περσικές αντιλήψεις περί πολιτικής και ηγεσίας υιοθετήθηκαν τόσο από τις διοικήσεις των Μουγκάλ όσο και των Οθωμανών (και φυσικά από τους Σαφαβίδες στην Ιρανική επικράτεια), όπου κληρονομήθηκαν από τα κράτη που τους διαδέχθηκαν, όπως επίσης και από την Εταιρεία Ανατολικών Ινδιών και τη δημόσια διοίκηση της Ινδίας. Εντωμεταξύ, ο βιβλικός Κύρος παραμένει δημοφιλής στο Ισραήλ και στις χριστιανικές κοινότητες των Ηνωμένων Πολιτειών.

Πολλές από αυτές τις αντιλήψεις έχουν φυσικά αντικατασταθεί από σύγχρονες ιδέες πολιτικής σκέψης και διακυβέρνησης που ταιριάζουν καλύτερα στη σύνθετη δυναμική της εποχής μας. Οι προσπάθειες να αποδοθούν σύγχρονες ευαισθησίες στους αρχαίους προγόνους σπάνια αποδίδουν, παρά τις μεγάλες φιλοδοξίες των σύγχρονων ηγετών, και σίγουρα λίγοι αρχαίοι μονάρχες έχουν απολαύσει τόσο σταθερή θετική φήμη όσο ο Κύρος ο Μέγας, ακόμα και αν οι ίδιοι οι απόγονοί του τον είχαν ξεχάσει με την πάροδο του χρόνου.

Κι όμως, παρά την απλότητα των ιδεών τους, αυτές διατηρούν μέχρι σήμερα δύναμη και πρακτική αξία: τον ηθικό σκοπό, τον κεντρικό ρόλο της εξουσίας και την αναγκαιότητα της δικαιοσύνης. Η καλή διακυβέρνηση πρέπει να επιβάλλει αρμονία, ισορροπία και μέτρο, και θα επιβιώσει –και μάλιστα θα ευδοκιμήσει– μόνο αν είναι συνεπής στην επίτευξη των ηθικών της στόχων. Μια άδικη κυβέρνηση δεν μπορεί να επιβιώσει και θα υποστεί δίκαια πτώση, χάνοντας τη Θεία Χάρη (και τον ηθικό σκοπό) που την στηρίζει. Δεν είναι τυχαίο ότι ο Κύρος και η Κύρου Παιδεία ήταν δημοφιλείς μεταξύ των πριγκίπων της Αναγέννησης και των πεφωτισμένων διαδόχων τους. Ίσως είναι καιρός να ξαναγνωριστούμε μαζί τους.

© 2026 Ali Ansari / Engelsberg Ideas

— Μετάφραση-σημειώσεις: Μιμή Βασιλάκη

Το άρθρο του Ali Ansari “The enduring secret to Cyrus the Great’s success”, δημοσιεύθηκε στο Engelsberg Ideas στις 22 Αυγούστου 2023.

[1] Ξενοφώντος, Κύρου Παιδεία, Βιβλίο Α΄, 1.3.

[2] Παλαιά Διαθήκη, Δανιήλ, 6.9.

[3] Ηροδότου, Ιστορίαι, Βιβλίο Α΄, 153.1.