Από τα Άπαντα του Γαμπιέρου Μακρόλ

Μετάφραση: ΒΙΚΤΩΡ ΙΒΑΝΟΒΙΤΣ Δέηση του Γαμπιέρου Δεν θα βρείτε εδώ ολόκληρη τη δέηση του Γαμπιέρου Μακρόλ. Αντιγράφουμε μόνον ορισμένα ξεχωριστά αποσπάσματά της, συνιστώντας στους φίλους μας την καθημερινή χρήση τους ως δραστικό αντίδοτο κατά της δυσπιστίας και της άνευ λόγου ευδαιμονίας. Έλεγε λοιπόν ο Γαμπιέρος Μακρόλ: Καταδίωκε, Κύριε, όσους τον όφιν τον αβρόν λατρεύουν! Κάνε τους πάντες να βλέπουν το σώμα μου σαν την αστείρευτη πηγή της κακοήθειάς σου. Στράγγισε, Κύριε, τα φρέατα όπου, καταμεσής της θάλασσας, τα ψάρια ζευγαρώνουν μα δεν αναπαράγονται. Ξέπλυνε τις αυλές των στρατώνων κι επίβλεπε τα μαύρα αμαρτήματα αυτού που φυλάγει σκοπιά. Κυοφόρησε, Κύριε, μέσα στ’ άλογα των λόγων σου την οργή και την οδύνη των γηραιών γυναικών που δεν γνώρισαν έλεος. Εξάρθρωσε τ’ ανδρείκελα. Φώτισε τον κοιτώνα του παλιάτσου, ω Κύριε! Γιατί εμπνέεις τούτο το άσεμνο μειδίαμα ηδονής στη σφίγγα από κουρέλια που αγορεύει εν μέσω αιθουσών αναμονής; Γιατί αφαίρεσες απ’ τους τυφλούς τα ραβδιά τους, που μ’ αυτά συνηθίζουν να ξύνουν την αδρή τσόχα του πόθου, όταν τους αιφνιδιάζει και στοιχειώνει στο σκοτάδι; Γιατί εμποδίζεις τ’ άγριο δάσος να εισβάλει μες στους κήπους και να καταβροχθίσει αμμόστρωτες αλέες όπου περιπλανώνται οι αιμομίκτες, παράκαιροι εραστές των χοροεσπερίδων; Με γένια τράγου και παλάμες ροζιασμένες, πρωτοστάτησε εσύ, γονιμότατε, στην ευλογία των δημοσίων κολυμβητηρίων καθώς επίσης και στην επακόλουθη βουτιά των αναμάρτητων εφήβων. Δέξου, ω Κύριε, την αναπομπή εμού, του επαγρυπνούντος ικέτου· τη χάρη δώσε μου να ξεψυχήσω στον κουρνιαχτό της πόλης, ακουμπώντας στα σκαλοπάτια μιας κακόφημης οικίας, κάτω απ’ το φώς του ξάστερου ουρανού. Τον δούλον σου ενθυμήσου, Κύριε, όστις ετήρησε καρτερικά όλους τους νόμους της αγέλης. Την όψιν του μη λησμονήσεις. Αμήν. (Στοιχεία καταστροφής, 1953) «Un bel morir…» Όρθιος στη βάρκα ακίνητη στου ποταμού τη μέση με τα λασπόνερά του να κυλούν σε στρόβιλους αργούς γύρω από ρίζες, ο ιεραπόστολος ευλογεί του φυλάρχου το σόι. Τα γυάλινα κοσμήματα, τα ζωντανά, οι καρποί, το δάσος δέχονται σύντομες χειρονομίες καθαγιασμού. Όταν το χέρι του θα ’χει κατέβει εγώ θα είμαι πια νεκρός στην κάμαρή μου με τζάμια που όλο τρίζουν στο πέρασμα του τραμ κι ο γαλατάς μάταια θα ’ρθει για τ’ άδεια του μπουκάλια. Λίγα πια τότε θ’ απομένουν από την ιστορία μας κάτι φωτογραφίες σκόρπιες, άτακτα, μερικά γράμματα φυλαγμένα όπου να ’ναι, τα λόγια που ειπώθηκαν τότε που σ’ έγδυσα στον κάμπο. Όλα ανεπαίσθητα θα σβήνουνε στη λήθη και μια κραυγή πιθήκου, οι ασπρουλιάρικοι χυμοί της γόμας στάζοντας απ’ την τραυματισμένη φλούδα κάποιου δέντρου ή το νερό να πλαταγιάζει καθώς το σχίζει μια καρίνα θα ’ναι πιο αξιομνημόνευτα από τις μακροχρόνιες περιπτύξεις μας. (Μάταιοι κόποι, 1955) Το χιόνι του Ναυάρχου Στο πιο ψηλό σημείο της οροσειράς τα καμιόνια στάθμευαν σε μια ξεχαρβαλωμένη μάντρα δίπλα σ’ ένα παράπηγμα που είχαν για γραφείο οι μηχανικοί, την εποχή που κατασκευάστηκε ο αυτοκινητόδρομος. Τώρα σταμάταγαν εκεί οι οδηγοί των μεγάλων φορτηγών, για να πιουν μια κούπα καφέ ή μια γουλιά ρακή καταπολεμώντας το τσουχτερό κρύο των υψιπέδων. Συχνά, από την πολλή παγωνιά τα χέρια τους κοκάλιαζαν επάνω στο τιμόνι και γκρεμοτσακίζονταν στο βαθύ φαράγγι όπου, κάτω-κάτω, ένα ποτάμι με χειμαρρώδη νερά σάρωνε ακαριαία τα χαλάσματα του οχήματος και τα πτώματα των επιβαινόντων. Πιο κάτω, σε περιοχές με θερμό κλίμα, το ρεύμα ξέβραζε τα παραμορφωμένα απομεινάρια του ατυχήματος. Το καταφύγιο είχε ξύλινους τοίχους, από μέσα μαυρισμένους από την κάπνα που ’βγαζε ένα τζάκι, μόνιμα αναμμένο, όπου μέρα-νύχτα ζεσταίνονταν ο καφές και κάποιο λιτό γεύμα, για το ενδεχόμενο να πεινούσε κανείς, κάτι το οποίο σπανίως συνέβαινε, αφού η ναυτία που έφερνε το υψόμετρο συνήθως απέτρεπε κάθε διάθεση για φαγητό. Στους τοίχους υπήρχαν αφίσες που διαφήμιζαν μπύρες ή παυσίπονα, με εικόνες προκλητικών γυναικών με μαγιό, τα δροσερά κορμιά τους να προβάλλουν με φόντο γαλανές παραλίες και φοινικόδεντρα, σε πλήρη αντίθεση προς το παγωμένο και μουντό τοπίο του ορεινού υψιπέδου. Η ομίχλη διέσχιζε τον αυτοκινητόδρομο, ύγραινε την άσφαλτο, κάνοντάς την να γυαλίζει σαν απρόβλεπτο μέταλλο, και χανόταν ανάμεσα στα μεγάλα δέντρα με λείους γκρίζους κορμούς, με στιβαρά κλαδιά και ελάχιστα φύλλα, τα οποία κάλυπτε μια ιλύ επίσης γκρίζα, όπου φύτρωναν άνθη με ζωηρά χρώματα και σαρκώδη πέταλα, πού έσταζαν ένα μέλι αργό και διάφανο. Πάνω από την είσοδο υπήρχε μια ξύλινη πινακίδα με την ονομασία του μαγαζιού, γραμμένη με κόκκινα γράμματα που είχαν αρχίσει να ξεθωριάζουν: «Το χιόνι του Ναυάρχου». Ο πανδοχέας ήταν γνωστός ως ο Γαμπιέρος· κανείς όμως δεν ήξερε το παραμικρό για την καταγωγή του και το παρελθόν του. Πυκνά γένια με πολλές άσπρες τρίχες κάλυπταν μέρος του προσώπου του. Στηριζόταν, στο περπάτημα, σε αυτοσχέδια πατερίτσα φτιαγμένη από χοντρό μπαμπού. Στη δεξιά του γάμπα είχε μια ανεπούλωτη, κακοφορμισμένη πληγή, με ιριδισμούς, στην οποίαν όμως δεν έδιδε και πολλή σημασία. Κυκλοφορούσε πέρα-δώθε, σερβίροντας τους θαμώνες, με την πατερίτσα του να χτυπά ρυθμικά τα σανίδια του δαπέδου και τον υπόκωφο απόηχό της να σβήνει μες στις ερημιές του υψιπέδου. Λιγομίλητος ο άνθρωπος. Χαμογελούσε συχνά, όχι όμως με όσα άκουγε εκεί γύρω, αλλά πιότερο για τον εαυτό του και μάλλον άσχετα προς τις κουβέντες των πελατών. Μια γυναίκα τον βοηθούσε στις δουλειές του. Είχε ύφος αγριωπό, εσωστρεφές και αφηρημένο. Μέσα από τις κουβέρτες και τα πόντσο που την προστάτευαν από το κρύο, μάντευες ένα σώμα ακόμη σφριγηλό και διόλου φειδωλό στην άσκηση της ηδονής. Μιας ηδονής γεμάτης ουσίες, αρώματα και μνήμες από τα μέρη όπου τα μεγάλα ποτάμια κυλούν προς τη θάλασσα, κάτω από ένα φυτικό δώμα ακίνητο μέσα στη λάβρα της Κάτω Χώρας. Κάποτε τραγουδούσε η γυναίκα, με φωνή λεπτή σαν τις μακρόσυρτες φωνές των πουλιών πάνω απ’ τις πύρινες εκτάσεις της πεδιάδας. Ο Γαμπιέρος στεκόταν και την έβλεπε, όσο κρατούσε εκείνο το στριγκό, όλο τσακίσματα, ζωώδες μουρμουρητό της. Όταν οι φορτηγατζήδες έπιαναν και πάλι το τιμόνι και ξεκινούσαν για την κατηφόρα, τους συνόδευε για πολλή ώρα το τραγούδι εκείνο που από αχανείς ερημιές αντλούσε την αίσθηση μοιραίας εγκατάλειψης, αφήνοντάς τους εντελώς απροστάτευτους στην όχθη μιας αμετάκλητης νοσταλγίας. Μαρτίν Ραμίρες, Άτιτλο (Μαντόνα), 1950-1953, κηρομπογιά, γραφίτης και νερομπογιά σε χαρτί, Μουσείο Τέχνης Φιλαδέλφειας. Κάτι ακόμη υπήρχε στο πανδοχείο του Γαμπιέρου, για το οποίο το θυμούνταν όσοι στάθμευαν εκεί τακτικά και είχαν εξοικειωθεί με τα κατατόπια. Ένας στενός διάδρομος οδηγούσε στο πίσω μέρος του σπιτιού, σε ένα είδος βεράντας η οποία, στηριγμένη σε ξύλινα δοκάρια, άνοιγε πάνω από μια χαράδρα ημικαλυμμένη από πλατύφυλλες φτέρες. Εκεί έβγαιναν οι θαμώνες να κατουρήσουν, υπομονετικά, χωρίς ποτέ να φτάνει στ’ αυτιά τους το σούσουρο του υγρού που κυλούσε και χανόταν μέσα στη βλάστηση και την καταχνιά του γκρεμού. Στους λερούς τοίχους του διαδρόμου ήταν γραμμένες διάφορες ρήσεις και φράσεις. Πολλές μνημονεύονταν κάθε τόσο στην περιοχή, χωρίς όμως κανείς να είναι σε θέση ερμηνεύσει με ακρίβεια ποιος ήταν ο σκοπός και το νόημά τους. Τις είχε γράψει ο Γαμπιέρος, και πολλές είχαν σβηστεί λόγω κυκλοφορίας των πελατών προς και από το ιδιότυπο εκείνο ουρητήριο. Μερικές απ’ όσες βαθύτερα εντυπώθηκαν στο μυαλό του κόσμου καταγράφονται εν συνεχεία. Είμαι ο ακατάστατος δημιουργός των πιο απόρρητων οδών, των πιο κρυφών αγκυροβολίων. Η ματαιότητα και η άδηλη τοποθεσία τους είναι η τροφή των ημερών μου. Φύλαγε αυτό το λείο πετραδάκι. Την ώρα του θανάτου σου ίσως μπορέσεις να το χαϊδέψεις στην παλάμη σου και έτσι να ξορκίσεις τα σφάλματά σου τα πιο θλιβερά, που η άθροισή τους αναιρεί κάθε δυνατό νόημα της μάταιης ζωής σου. Κάθε καρπός δεν είναι παρά ένα τυφλό μάτι, ξένο προς τις πιο τρυφερές ουσίες του. Υπάρχουν κάποια μέρη όπου ο άνθρωπος σκάφτει μες στην καρδιά της ευτυχίας του τις σύντομες στοές μιας δυσφορίας που και άνευ λόγου είναι και δεν ανακουφίζεται. Ακολούθησε τα καράβια. Πάρε την ίδια ρότα με τα φθαρμένα, τα περίλυπα πλεούμενα. Απόφυγε ακόμη και το πιο ταπεινό λιμάνι. Πλεύσε ανάπλωρα τους ποταμούς. Κατάπλευσέ τους. Χάσου μες στις νεροποντές που πλημμυρίζουν τις πεδιάδες. Αρνήσου κάθε ακτή και όχθη. Ουδέποτε οι γυναίκες ψεύδονται. Απ’ τις πιο απόκρυφες πτυχές του κορμιού τους πάντα αναβλύζει η αλήθεια. Μοίρα μας είναι να την ερμηνεύουμε, με αδυσώπητη εμμονή. Πολλοί ουδέποτε το καταφέρνουν κι έτσι πεθαίνουν μέσα στην αδιέξοδη τύφλωση των αισθήσεών τους. Δυο μέταλλα σ’ αυτόν τον κόσμο τον βίο παρατείνουν και χαρίζουν, ενίοτε, την ευτυχία. Δεν είναι ο χρυσός, ούτε τ’ ασήμι, ούτε οτιδήποτε παρόμοιο. Το μόνο που γνωρίζω είναι ότι υπάρχουν. Ω, να ’χα φύγει με τα καραβάνια! Πεθαίνοντας, οι καμηλιέρηδες μ’ έθαβαν μέσα στον κόπρο απ’ τα κοπάδια τους, κάτω από τον πανύψηλο ουράνιο θόλο του οροπεδίου. Καλύτερα, πολύ καλύτερα θα ήταν. Τα υπόλοιπα, στ’ αλήθεια. δεν είχαν ενδιαφέρον. Πολλές άλλες ρήσεις, όπως είπαμε, είχαν εξαφανιστεί λόγω τριβής με χέρια και με σώματα που διέσχιζαν το μισοσκόταδο του διαδρόμου. Αυτές εδώ φαίνεται να ’ναι οι πιο δημοφιλείς ανάμεσα στους κατοίκους του υψιπέδου. Σίγουρα αναφέρονται σε αλλοτινές εποχές της ζωής του Γαμπιέρου και κατέληξαν σε τούτα τα μέρη χάρη στις τυχαίες αναλαμπές μιας μνήμης που ταλαντεύεται μια στιγμή προτού σβήσει για πάντα. (Καραβάνσαραϊ, 1981) Στη λιμνοθάλασσα Προτού εισχωρήσει στη λιμνοθάλασσα, βρήκε την ευκαιρία ο Γαμπιέρος να ανατρέξει ορισμένα επεισόδια της ζωής του, από τα οποία ανάβλυζε, σταθερά και απολαυστικά, το νόημα των ημερών του, η σειρά των λόγων που του δόθηκαν για να αντισταθεί πάντα στο ήρεμο κάλεσμα του θανάτου. Κατέπλεαν το ποτάμι σε μια σκουριασμένη φορτηγίδα, ένα πλοιάριο με πλατιά καρίνα, που άλλοτε μετέφερε fuel-oil στις ορεινές περιοχές και που εδώ και χρόνια βρισκόταν εκτός υπηρεσίας. Μια μηχανή ντίζελ το ’σπρωχνε ασθμαίνοντας, εν μέσω θορύβου ταλαιπωρημένων μετάλλων. Τέσσερα άτομα επέβαιναν στη φορτηγίδα. Στη διαδρομή έτρωγαν φρούτα, πολλά άγουρα ακόμη, μου μάζευαν στις όχθες, όταν έδεναν για να φτιάξουν καμιά αβαρία που πάθαινε το καταχθόνιο μηχάνημα. Πότε-πότε, προσέφευγαν επίσης στο κρέας των πνιγμένων ζώων που έσερναν τα λασπόνερα του ποταμού. Δύο απ’ τους ταξιδιώτες ξεψύχησαν με σιωπηλούς σπασμούς, αφού καταβρόχθισαν έναν υδρόβιο αρουραίο, ο οποίος, καθώς τον θανάτωναν, τους κοίταζε με ακίνητο μίσος στα γουρλωμένα μάτια του. Δύο ρουμπίνια γεμάτα διάπυρη παραφροσύνη μπροστά στον ανεξήγητο, κοπιώδη θάνατο. Έμεινε λοιπόν ο Γαμπιέρος με μόνη συντροφιά μια γυναίκα η οποία είχε επιβιβαστεί σε κάποιο λιμάνι της ενδοχώρας, τραυματισμένη σ’ έναν μπουρδελοκαβγά. Είχε τα ρούχα σχισμένα και μια μαύρη χαίτη όπου το αίμα είχε στεγνώσει κατά διαστήματα, πατικώνοντας τις τρίχες. Ανέδιδε ολόκληρη ένα γλυκόξινο άρωμα, καρπού μαζί και αιλουροειδούς. Οι πληγές της δεν άργησαν να επουλωθούν, αλλά ο ελώδης πυρετός την έριξε κατάκοιτη στην αιώρα που κρέμονταν από τα μεταλλικά στηρίγματα της αυτοσχέδιας τσίγκινης οροφής η οποία προστάτευε απ’ τον ήλιο το τιμόνι και τους μοχλούς της μηχανής. Δεν στάθηκε δυνατό να καταλάβει ο Γαμπιέρος εάν το σώμα της παθούσας έτρεμε από τα ρίγη του πυρετού ή από τους ανησυχητικούς κραδασμούς της προπέλας. Ο Μακρόλ διατηρούσε την πορεία στο κέντρο, κατά την φορά του ποταμού, καθισμένος σε έναν ξύλινο πάγκο. Άφηνε το ρεύμα να τον σέρνει, χωρίς να πολυσκοτίζεται να αποφεύγει τους στροβίλους και τις ξέρες από άμμο, που εμφανίζονταν όλο και συχνότερα καθώς πλησίαζαν στη λιμνοθάλασσα. Εκεί το ποτάμι γινόταν ένα με τη θάλασσα και απλωνόταν σε έναν ελώδη και αλμυρόν ορίζοντα, αθόρυβα και χωρίς αντίσταση. Μίαν ωραία πρωία, η μηχανή σίγησε ξαφνικά. Τα μεταλλικά εξαρτήματα πρέπει να εξέπνευσαν λόγω της ασυντόνιστης προσπάθειας στην οποίαν είχαν εξαναγκασθεί τις οίδε πόσα χρόνια. Μια βαθιά σιωπή καταπλάκωσε τους ταξιδιώτες. Έπειτα, ο παφλασμός του νερού κάτω από την καρίνα της φορτηγίδας και τα απαλά κλαψουρίσματα της γυναίκας πήραν να νανουρίζουν τον Γαμπιέρο, βυθίζοντάς τον στην υπνηλία του Τροπικού. Τότε και μόνον τότε κατάφερε να απομονώσει, μέσα στο9 διαυγές παραλήρημα μιας αδυσώπητης πείνας, τα πιο οικεία και συχνά επαναληφθέντα σήματα που τροφοδοτούσαν την ουσία κάποιων ωρών της ζωής του. Να λοιπόν ορισμένες τέτοιες στιγμές, που αναπολούσε ο Γαμπιέρος Μακρόλ καθώς προχωρούσε, χωρίς προορισμό, μέσα στους βάλτους των εκβολών του ποταμού: Ένα κέρμα που, κάποτε, στην Αμβέρσα, σ’ ένα δρομάκο του λιμανιού, έπεσε απ’ τα χέρια του, κύλησε και χάθηκε στην μπούκα του υπονόμου. Η φωνή του κοριτσιού που τραγουδούσε απλώνοντας μπουγάδα στο κατάστρωμα κάποιου ρυμουλκού, εν αναμονή να ανοίξει η πύλη του φράγματος. Οι αχτίδες του ήλιου να χρυσίζουν το ξύλινο προσκέφαλο της κλίνης όπου είχε κοιμηθεί με μια γυναίκα χωρίς να καταλαβαίνει τι γλώσσα μιλούσε. Το φύσημα του αγέρα ανάμεσα στα δέντρα, πρόγευση της δροσιάς που θα έμελλε να τον αναζωογονήσει άμα τη αφίξει του στο «La Arena». Ο διάλογός του, σε ψαροταβέρνα του Τουρκολίμανου, μ’ έναν πραματευτή που πάσχιζε να του πουλήσει θαυματουργά φυλαχτά. Ο καταρράκτης με το βουητό του να πνίγει τη φωνή της γυναίκας εκείνης που πάντα εμφανιζόταν μέσ’ από τις φυτείες του καφέ, όταν πια είχε πεθάνει κάθε ελπίδα. Η φωτιά, ναι, οι φλόγες να γλείφουν βιαστικά τα ψηλά ενός πύργου της Μοραβίας. Κουδούνισμα ποτηριών σε άθλιο μπαρ του Strand, όπου έμαθε πως υπάρχει και η άλλη όψη του κακού, αυτή που παρεισφρέει ανεπαίσθητα, χωρίς να εκπλήσσει, εν μέσω της αδιαφορίας των παρόντων. Δυο γυμνές, γέρικες πουτάνες, σε περίπτυξη, να σκούζουν προσποιητά και να μιμούνται την τετριμμένη τελετή του πόθου. σ’ ένα χαμαιτυπείο της Κωνσταντινούπολης, που τα παράθυρά του έβλεπαν στον Βόσπορο. Τα μάτια των κομπάρσων να κοιτάνε τους λερούς τοίχους και το khol να ρέει στα χωρίς ηλικία μάγουλά τους. Ένας φανταστικός και μακρύς διάλογος με τον Πρίγκιπα της Βιάνα και τα σχέδια που κατάστρωνε ο Γαμπιέρος για εισβολή στην Προβηγκία, στην προσπάθεια να σωθεί μια ελάχιστα πιθανή κληρονομιά του ατυχούς διαδόχου του βασιλικού Οίκου της Αραγωνίας. Ο τρόπος που γλιστρούσαν το ένα επάνω στ’ άλλο τα μέρη ενός πυροβόλου όπλου, γρασαρισμένα μετά από σχολαστικό καθάρισμα. Εκείνη η νύχτα που το τρένο σταμάτησε εν μέσω της θερμής κοιλάδας. Ο θόρυβος του νερού να σωριάζεται επάνω στα μεγάλα κοτρώνια, που μόλις τα διέκρινες στο γαλακτερό φως των άστρων. Κλάματα να ’ρχονται από τις μπανανοφυτείες. Η μοναξιά που διαβρώνει σαν οξύ. Οι φυτικές αναθυμιάσεις που ανέβαιναν από το σκοτάδι. Όλες οι ιστορίες και οι φήμες γύρω από το παρελθόν του συσσωρευμένες δημιουργώντας άλλο άτομο πάντα παρόν και βεβαίως πιο αξιαγάπητο από την ίδια την ωχρή και μάταιη ύπαρξή του φτιαγμένη από ναυτία κι από όνειρα. Ένα τρίξιμο ξύλου, που τον ξύπνησε μες στη μαύρη νύχτα, στο ταπεινό ξενοδοχείο της Rue du Rempart και τον έστειλε σ’ εκείνη την όχθη όπου μόνον ο Θεός δίδει λογαριασμό για τους συνανθρώπους μας. Ένα βλέφαρο, να δονείται αυτόβουλα, σαν να ’ξερε πως είχε πέσει πια στα χέρια του Χάρου. Το βλέφαρο ενός άντρα που χρειάστηκε να σκοτώσει, με αηδία και χωρίς καθόλου μίσος, για να κρατήσει μια γυναίκα η οποία είχε καταντήσει ανυπόφορη γι’ αυτόν. Όλες οι αναμονές. Όλη η κενότητα του ανώνυμου χρόνου τον οποίο ξόδεψε σε ανόητες ενέργειες, διατυπώσεις, ταξίδια, ανούσιες μέρες, λάθος δρομολόγια. Όλη τούτη η ζωή απ’ την οποία, στον ματωμένον ίσκιο που διέρχεται προς το θάνατο, ζητάει τώρα πίσω λίγο αμεταχείριστο υλικό που, όπως νομίζει, ανήκει. Σε κάποιες μέρες, η άκατος της ακτοφυλακής βρήκε το πλοιάριο προσαραγμένο ανάμεσα στα μαγκρόβια φυτά. Το κουφάρι της γυναίκας, παραμορφωμένο από ένα φοβερό πρήξιμο, σκορπούσε μιαν αβάσταχτη δυσωδία που είχε απλωθεί σ’ όλη την έκταση του απέραντου βάλτου. Ο δε Γαμπιέρος κείτονταν κουλουριασμένος κάτω από το τιμόνι, με το λιπόσαρκο κορμί του αποξηραμένο, σαν δέσμη από ρίζες μες στη λάβρα. Τα μάτια του, ολάνοιχτα, είχαν προσηλωθεί στο ανώνυμο μηδέν όπου οι νεκροί βρίσκουν εκείνη τη γαλήνη που τη στερήθηκαν όσο ζούσαν περιπλανώμενοι. (Καραβάνσαραϊ, 1981) Από το Τρίπτυχο της θάλασσας και της στεριάς [Εκδοχή του Γκαρσία Μάρκες περί θανάτου του Γαμπιέρου Μακρόλ] (...) Σύμφωνα μ’ αυτήν την εκδοχή ο Οβρεγόν ήταν εκείνος βρήκε το πτώμα του Γαμπιέρου, τότε που εκείνος χάθηκε στους βάλτους μαζί με την Φλορ Εστέβεθ και φαίνεται πως πέθαναν από πείνα και δίψα ψάχνοντας να βρουν διέξοδο από τη λιμνοθάλασσα. Ας δούμε λοιπόν τι έλεγε ο Γκάμπο: «Εδώ και χρόνια, ένας φίλος ζήτησε τη βοήθεια του Αλεχάνδρο Οβρεγόν για να βρει τη σορό του ιδιοκτήτη της βάρκας του, ο οποίος είχε πνιγεί κατά το σούρουπο καθώς ψάρευαν αίλουρους είκοσι λιβρών στον Μεγάλο Βάλτο. Οι δυο τους τριγυρνούσαν όλη τη νύχτα σ’ εκείνο τον απέραντο παράδεισο από μαραμένα νερά, εξερευνώντας και τις πιο απόμερες γωνιές του με φανάρια κυνηγών, ακολουθώντας διάφορα αντικείμενα σε αδέσποτη πλεύση που συνήθως οδηγούν στα φρεάτια εκείνα όπου πάνε για ύπνο οι πνιγμένοι. Ξάφνου, ο Οβρεγόν τον είδε: βυθισμένο ως την κορυφή, σχεδόν καθισμένος μέσα στο νερό, με μόνο τα κινούμενα φύκια της κόμης του να επιπλέουν στον αφρό. “Λες κι ήταν μέδουσα”, μου είπε ο Οβρεγόν. Τον άρπαξε απ’ τα μαλλιά με τα δυο του χέρια και, μ’ εκείνη την απίστευτη δύναμη ζωγράφου ταύρων και τρικυμιών, τράβηξε το άψυχο σώμα έξω από το νερό, ολόκληρο, με μάτια ορθάνοιχτα, πελώριο, στάζοντας λύματα από ανεμώνες και σκυλόψαρα, και το ’ριξε σαν νεκρό αίλουρο μέσα στη βάρκα...». Στην απολαυστική και εύστοχη πρόζα του Γκαμπριέλ, κάτι είχε παρεισφρήσει, κάτι προσπαθούσε να βγει στην επιφάνεια ανάμεσα σε δεδομένα τα οποία ουδόλως ταίριαζαν με την υποτιθέμενη εξαφάνιση του Γαμπιέρου στη λιμνοθάλασσα του Μεγάλου Βάλτου: η αλιεία αιλούρων, το γεγονός ότι ο νεκρός δεν ήταν και ο κυβερνήτης του πλεουμένου, αλλά και η αναφορά σε μια βάρκα, λέξη που μπορεί μεν να άρμοζε στο πλοιάριο με την πλατιά καρίνα στο οποίο επέβαινε ο Μακρόλ, πλην όμως δεν ήταν και η απόλυτα ενδεδειγμένη, κάτι που, προκειμένου για τον Γκάμπο, είναι αδιανόητο. Όλα αυτά τα στοιχεία ανέτρεπαν, ή μάλλον διασκέδαζαν το συμπέρασμα, στο οποίο δεν φαινόταν και τόσο παράλογο να κατέληγε κανείς, ότι ο πνιγμένος ήταν ο ίδιος ο Μακρόλ. Με την σειρά μου όμως, στο πεζοποίημα που περιλαμβάνεται στο Καραβάνσαραϊ, αναφέρω την άκατο της ακτοφυλακής, η οποία ανακαλύπτει τη φορτηγίδα με τα δύο πτώματα, και για την οποία γινόταν λόγος στην εκδοχή που ήλθε στην αντίληψή μου, σχετικά με το τέλος του Γαμπιέρου. Επειδή, εκτός από μεγάλος συγγραφέας, ο Γκάμπο επαίρεται επίσης, και δικαίως, ότι είναι ένας άρτιος δημοσιογράφος, πρέπει να πιστέψουμε ότι τα στοιχεία που μνημονεύει, τα έχει κάποτε επιβεβαιώσει ό ίδιος. Το πρώτο που έκανα λοιπόν ήταν, προφανώς, να υποβάλλω τις αμφιβολίες μου στην κρίση του Οβρεγόν. Εκείνος αρκέστηκε σε ένα χαμόγελο και άλλαξε κουβέντα. Πολύ φοβάμαι πως οι ιστορίες που για λογαριασμό του διαδίδαμε οι φίλοι του, μακράν του να τον διασκεδάζουν, τις εισέπραττε ως ανάμιξη στην ιδιωτική του ζωή. Έτσι έχουν τα πράγματα και, ως συνήθως όταν πρόκειται για τον Γαμπιέρο, η αλήθεια γλιστράει μέσα απ’ τα χέρια μας σαν ψάρι που διαφεύγει. Κανείς όμως δεν μπορεί να μας μεταπείσει για το ότι, εάν πράγματι το πτώμα που ανέσυρε από τους βάλτους ο Οβρεγόν ανήκε στον Μακρόλ, σύντροφο και κολλητό του στην Καρταχένα, το Κουρασάο, την Κουάλα Λουμπούρ και το Βανκούβερ, τότε η ιστορία αποκτά, καταλήγοντας, μίαν ωραία ενάργεια, που δεν είναι διόλου κοινή στις ζωές των ανθρώπων. Γνωρίζοντας τους δύο πρωταγωνιστές όπως τους γνωρίζω, αυτή η κατάληξη ταιριάζει τέλεια στο περίπλοκο σχήμα των επί Γης ημερών τους, και το λιγότερο που μπορώ να κάνω είναι να καταθέσω εδώ την συγκεκριμένη εκδοχή, χωρίς βεβαίως να την υποστηρίξω με έμφαση, αλλά ούτε να την απορρίψω κατηγορηματικά. Οι καλλιτέχνες και οι τυχοδιώκτες συνηθίζουν να σχεδιάζουν εκ προοιμίου το τέλος τους, με τρόπον ώστε ουδέποτε οι συνάνθρωποί τους καταφέρνουν να το ερμηνεύσουν με απόλυτη ακρίβεια. Τούτο το προνόμιο τους ανήκει από εποχής ακόμη του μάγου Ορφέα, αλλά και του πολύτροπου Οδυσσέα.

Από τα Άπαντα του Γαμπιέρου Μακρόλ

Σύνδεση