Ο δεκάλογος του Σόντερς

George Saunders, Δεκάτη Δεκεμβρίου, μτφρ. Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης, Ίκαρος, Αθήνα 2015, σελ. 263 Ο Τζορτζ Σόντερς απέκτησε πτυχίο γεωφυσικού μηχανικού από το Colorado School of Mines (1981) που τον οδήγησε στις πετρελαιοπηγές της Σουμάτρας στην Ινδονησία, όπου εργάστηκε σε μια ομάδα σεισμικής εξερεύνησης σε τροπικά δάση. Καθώς δεν είναι προϊόν θερμοκηπίου, ο Σόντερς πέρασε από διάφορες δουλειές του ποδαριού –θυρωρός, εργάτης εγκατάστασης σκεπών, υπάλληλος σουπερμάρκετ, εργάτης σε σφαγείο– πριν γραφτεί σε μια σχολή συγγραφής. Αφού έλαβε μεταπτυχιακό τίτλο (MFA) από το Πανεπιστήμιο Σύριακουζ το 1988 (όπου είχε δάσκαλο τον Τομπάιας Γουλφ και διδάσκει στο Πρόγραμμα Δημιουργικής Γραφής από το 1997), εργάστηκε ως τεχνικός κειμενογράφος σε μια φαρμακευτική εταιρεία, και στη συνέχεια υπέμεινε εφτά χρόνια συγγραφής και επιμέλειας αναφορών με θέμα τη μόλυνση των υπόγειων υδάτων για το συνεργείο μηχανικών περιβάλλοντος της Radian International στο Ρότσεστερ της Νέας Υόρκης, για να μπορέσει να συντηρήσει τη νεαρή οικογένειά του, ενώ παράλληλα έγραφε λογοτεχνία στη ζούλα. Ο Τζορτζ Σόντερς έχει γράψει άλλες τρεις συλλογές διηγημάτων, δύο παιδικά βιβλία και το The Braindead Megaphone, μια ανθολόγηση δημοσιογραφικών κειμένων γραμμένων για περιοδικά, ιδίως το GQ και το The New Yorker. Το 2006 έλαβε ταυτόχρονα την Υποτροφία Γκούγκενχαϊμ και την υψηλού κύρους Υποτροφία Μακάρθουρ, γνωστή και ως «η υποτροφία των μεγαλοφυών». Ο τόμος Δεκάτη Δεκεμβρίου είναι μια συλλογή δέκα διηγημάτων με τα οποία κέρδισε το Folio Prize κατά την πρώτη απονομή του το 2014, την ίδια χρονιά που ο συγγραφέας εκλέχθηκε μέλος της Αμερικανικής Ακαδημίας Τεχνών και Επιστημών. Επίσης τιμήθηκε με το Βραβείο Διηγήματος, και ήταν φιναλίστ του Εθνικού Βραβείου Λογοτεχνίας (National Book Award). Είναι το πρώτο βιβλίο του που μεταφράζεται στα ελληνικά – ο προπάππος του από τη μεριά του πατέρα του μετανάστευσε στις ΗΠΑ από την Κρήτη και το επώνυμο της οικογένειας άλλαξε από Βλαχούκας στο πιο αγγλοπρεπές Σόντερς. Χαιρετίστηκε από τα αμερικανικά γράμματα ως λυσσαλέος χιουμορίστας της παράδοσης του Μαρκ Τουέιν, της Φλάνερυ Ο’Κόνορ, του Τόμας Πύντσον και του Κερτ Βόνεγκατ, στον οποίο απέτισε φόρο τιμής με το «God Bless You, Mr. Vonnegut». Αντιγράφω: «Είχα μπροστά μου έναν συγγραφέα που είχε το θάρρος να απαρνηθεί όλους τους αναμενόμενους λογοτεχνικούς θησαυρούς (αργή περιγραφή, πλούσια γλώσσα, ρεαλιστική απόδοση, τη φειδωλή εξαργύρωση της “σοφίας” του) για χάρη μικρών και ισχυρών σταγόνων πραγματικής αλήθειας. Είναι ένας συγγραφέας ο οποίος είχε νιώσει, ίσως, τόσο μεγάλη θλίψη για όσα είχε δει, που είχε εγκαταλείψει, μέσα στη θλίψη του, κάθε πλαστότητα». Ο Σόντερς περνάει κατευθείαν στο ψητό. Από τις πρώτες κιόλας αράδες κάθε διηγήματος, οι αναγνώστες μπαίνουν στο μυαλό του πρωταγωνιστή που βρίσκεται ήδη βαθιά σε αδιέξοδο. Η μετάβαση σε αυτούς τους παράξενους τόπους δεν είναι σταδιακή – από την πρώτη στιγμή βουτάμε μέσα σε έναν ανισόρροπο κόσμο. Συνήθως οι ήρωες είναι απελπισμένοι, και εξαναγκασμένοι να «συνεργαστούν» και να είναι «καλόβολοι» παρά τις φριχτές συνθήκες εργασίες. Οι περισσότεροι χαρακτήρες του Σόντερς μοχθούν σε ταπεινές, εξευτελιστικές δουλειές και βασανίζονται ανελέητα από μεσαία διοικητικά στελέχη. Όταν ο συγγραφέας αλλάζει «φορολογική κλίμακα» για να μας δείξει φευγαλέα τους πιο ευκατάστατους, αυτοί οι μεσοαστοί έχουν μια υποκριτική αρετή και γενικά γίνονται παραπλανημένοι γονείς. «Τα ημερολόγια», η μεγαλύτερη νουβέλα της συλλογής (62 σελίδες), παρουσιάζει έναν τέτοιο μεσοαστό αφηγητή που ταλανίζεται από φθόνο για τους γείτονες και καταγράφει τα βάσανά του σε ένα ημερολόγιο για τις μέλλουσες γενιές. Ζει με την οικογένειά του σε ένα προάστιο όπου το δημοφιλέστερο ντεκόρ, αντάξιο ιστορίας τρόμου, είναι να κρεμάς σε ένα καλώδιο πρόσφυγες του Τρίτου Κόσμου έξω στην αυλή – όσες περισσότερες κοπέλες, τόσο μεγαλύτερο το γόητρο. Όταν προμηθεύεται τη δική τους «εγκατάσταση» σε μια προσπάθεια να μη μείνει πίσω από τους γείτονες, η οχτάχρονη κόρη του, η Εύα, αμφισβητεί τον ισχυρισμό του ότι δίνουν δουλειές στις φτωχιές μετανάστριες (για να στείλουν χρήματα στις άπορες οικογένειές τους πίσω στην πατρίδα): «Αν θέλουμε να τις βοηθήσουμε, γιατί απλά δεν τους δίνουμε τα χρήματα;» ρωτάει. Επίσης ο Σόντερς ασκεί κριτική στις προνομιούχες οικογένειες που περιφρουρούν ψυχαναγκαστικά τα μικρά τους φτάνοντας στα άκρα, ελέγχοντας κάθε κίνηση και σκέψη των παιδιών τους, μεταχειριζόμενες τους απογόνους τους ως έπαθλα ή δείγματα για μελέτη. Στον «Πανωλεθρίαμβο», ένας έφηβος, θύμα παρεμβατικής ανατροφής, ο Κάιλ, δραπετεύει από αυτή τη μέγγενη για να σώσει την Άλισον, την όμορφη γειτονοπούλα, από τα χέρια ενός ψεύτικου διανομέα που επιχειρεί να την απαγάγει. Ο Κάιλ διασχίζει τρέχοντας το γκαζόν και ρίχνει κάτω τον εισβολέα, παρ’ όλο που του έχουν απαγορεύσει να βγει από το σπίτι. Σαν να τους πετυχαίνουμε στα μισά της κατρακύλας, οι πρωταγωνιστές παρουσιάζονται σχεδόν πάντα σε δεινή και αλλόφρονα κατάσταση. Δεν υπάρχει αφηγηματική προετοιμασία για τον παροξυσμό στον οποίο τους πρωτοβρίσκουμε, αλλά ο Σόντερς περνάει κατευθείαν στο προκείμενο. Κατανοούμε τη συμφορά τους εν μέρει συμπερασματικά, αλλά κυρίως από όσα μας αφηγούνται για το ισχύον καθεστώς: στο διήγημα «Γυρισμός», ο Μάικ, βετεράνος που επιστρέφει από τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή, σαν «ευχαριστώ» για την υπηρεσία που πρόσφερε στην πατρίδα αντιμετωπίζει μια έξωση και αποκλεισμό από την οικογένειά του – ντροπή για την επιστροφή του στρατιώτη. Το διήγημα που δίνει τον τίτλο στη συλλογή, «Δεκάτη Δεκεμβρίου», παρουσιάζει τον Έμπερ, έναν ετοιμοθάνατο καρκινοπαθή που σώζει ένα αγοράκι που πνίγεται σε μια παγωμένη λιμνούλα, το ντύνει με τα ρούχα και τις μπότες του και διώχνει το ξυλιασμένο παιδί για το σπίτι του. Ο αφηγητής θέλει να βάλει τέλος στην αρρώστια του εκεί έξω, στο τσουχτερό κρύο, αλλά η μητέρα του παιδιού έρχεται απροσδόκητα για να τον σώσει είτε του αρέσει είτε όχι. Το έλεος εμφανίζεται ως φωτεινές στιγμές καθώς και ως προσωπικές κατακτήσεις. Στην «Απόδραση από το Αραχνοκέφαλο», ένας νεαρός εγκληματίας, ο Τζεφ, αντί του εγκλεισμού του σε φυλακή, εκτίει την ποινή του ως πειραματόζωο σε ένα εργαστήριο όπου δοκιμάζονται καινούρια φαρμακευτικά σκευάσματα. Δοκιμάζουν ένα ενισχυτικό αντοχής που θα επιτρέψει στον υπάλληλο να στέκεται όρθιος μπροστά σε μια ψεύτικη ταμειακή μηχανή επί δεκαπέντε συναπτές ώρες, κι ένα άλλο φάρμακο που ρυθμίζει τη ροή του έρωτα. Στο τέλος μιας δοκιμής, ο αφηγητής παίρνει μια θανάσιμη δόση Σκοτεινόλ© που τον ωθεί σε ψυχωτική οργή (θα χτυπήσει το κεφάλι του στον τοίχο μέχρι να πεθάνει) για να γλιτώσει μια άλλη τρόφιμο από την ίδια αποτρόπαια μοίρα. Στον κόσμο του Σόντερς, όσοι κάνουν κάτι έντιμο το πληρώνουν. Στην καλύτερη περίπτωση, κάποιος δεν κάρφωσε τον συνάδελφό του, δεν πούλησε την ψυχή του στους ανώτερούς του για να διασφαλίσει τη θέση του. Πέρα απ’ το ότι γλιτώνουν από το στίγμα, σε όσους δεν παρεκκλίνουν επιφυλάσσεται η ελπίδα για λύτρωση. Η επιστροφή στους κόλπους της ανθρωπότητας θεωρείται επαρκής ανταμοιβή για τις καλές πράξεις. Αυτές οι υπερβατικές περιπτώσεις είναι εκθαμβωτικές, και λάμπουν ακόμη πιο πολύ λόγω της διφορούμενης έννοιάς τους. Η μικρή ηρωίδα Εύα απελευθερώνει τις Κοπέλες Σέμπλικα που κρέμονται από ένα μικροκαλώδιο περασμένο στον εγκέφαλό τους, αλλά η οικογένεια θα αναγκαστεί να πουλήσει το σπίτι της για να αποζημιώσει την εταιρεία για τα απολεσθέντα «μισθωμένα αντικείμενα». Στον «Πανωλεθρίαμβο» ο έφηβος Κάιλ επιτίθεται στον απαγωγέα για να αποτρέψει τον βιασμό της Άλισον. Στη συνέχεια εκείνη βλέπει κατ’ επανάληψη τον ίδιο εφιάλτη, όπου ο Κάιλ σπάει το κεφάλι του άντρα με μια πέτρα, καταστρέφοντας τη ζωή του για να σώσει τη δική της. Άλλες φορές, η τελική έκβαση δίνει αφορμή για στοχασμό, όπως το τέλος του διηγήματος «Κουταβάκι», όπου το παραπανίσιο σκυλάκι τελικά δεν βρίσκει καινούριο σπίτι. Όταν η επίδοξη αγοράστρια, η Μαρί, βλέπει ένα αυτιστικό αγόρι δεμένο με αλυσίδα σε ένα δέντρο στην πίσω αυλή της γυναίκας που θέλει να της πουλήσει το κουταβάκι, φεύγει ολοταχώς από αυτή την άθλια κατάσταση πριν προλάβουν να δουν τα δικά της παιδιά το θέαμα. Το «Αλ Ρούστεν» είναι ένα διήγημα για το πείσμα, όπου ο ζηλόφθονος φερώνυμος ήρωας, που είναι η προσωποποίηση της κακίας, επιλέγει να μην ακολουθήσει τον δρόμο της αρετής. Δεν θέλει να βοηθήσει τον συνάνθρωπό του, επειδή η ζωή του εν λόγω ανθρώπου είναι τόσο καλύτερη από τη δική του που έχει περιθώριο για λίγη αναστάτωση. Το «Ιπποτικό μου πατατράκ» διαδραματίζεται σε ένα θεματικό πάρκο για τον Μεσαίωνα. Ο ήρωας, ο Τεντ, γίνεται αυτόπτης μάρτυρας του βιασμού μιας συναδέλφου του από το αφεντικό τους, που στη συνέχεια δωροδοκεί τους δύο υπαλλήλους για να κρατήσουν κρυφό το ατόπημά του, προσφέροντάς τους σε αντάλλαγμα προαγωγές. Μετά την προαγωγή του σε έναν «ιατρικά υποβοηθούμενο ρόλο» ως φρουρός στις καθημερινές παραστάσεις, και αντλώντας θάρρος από τα τεχνητά διεγερτικά, ο Τεντ υπερασπίζεται την τιμή της ατιμασμένης γυναίκας μπροστά σε ένα μεγάλο, ζωντανό κοινό, και αφού υποδεικνύει το αφεντικό του ως δράστη, απολύεται απότομα. Η άθλια φαντασμαγορία του θεματικού πάρκου / τουριστικής ατραξιόν αποτελεί ένα λάιτ-μοτίφ που στοιχειώνει το σύνολο του έργου του Σόντερς. Το διήγημα που έδωσε τον τίτλο στην πρώτη συλλογή του συγγραφέα, CivilWarLand in Bad Decline (1996), αφορά μια αναπαράσταση του εμφύλιου πόλεμου στην Αμερική, γεμάτη ένστολους στρατιώτες που δίνουν μάχη στους αγρούς, που στο τέλος καταλήγει από λούνα παρκ να γίνει κυνηγότοπος χάρη σε συμμορίες πλιατσικολόγων που λυμαίνονται το συγκρότημα, ενώ οι ζωντανοί νεκροί περιφέρονται στην περιοχή. Στο αξέχαστο διήγημα «Pastoralia» (2000), οι υπάλληλοι εκτίθενται όλο το εικοσιτετράωρο παριστάνοντας τους Νεάντερταλ, και αφήνονται να πεινάσουν αν η ερμηνεία τους στον ρόλο των ανθρώπων των σπηλαίων δεν φανεί αρκετά πειστική στους επισκέπτες που παρακολουθούν την επίδειξη. Επειδή τα μίνι ενδιαιτήματα δεν διαθέτουν αποχετευτικό σύστημα, η διεύθυνση σκέφτεται να περιορίσει την τροφή για να εξοικονομήσει χρήματα από τη διαχείριση των λυμάτων, πριν αναγκαστεί να εφαρμόσει μέτρα λιτότητας, όπως η χρήση μιας «βιολογικής τάπας» ή ενός «χημικού στουμπωτικού» για να κρατήσει χαμηλά τα έξοδα αποκομιδής (δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά στο περιοδικό The New Yorker το 2000: «Παρεμπιπτόντως, θα σας βοηθήσουμε και εμείς σε αυτό, στέλνοντάς σας εφεξής λιγότερο φαγητό. Δεν αστειευόμαστε, πρόκειται για λιτότητα», σ. 48). Το διήγημα «The Wavemaker Falters» παρουσιάζει ένα ακόμη θεματικό πάρκο με ψεύτικα ρυάκια και συνθετικά δέντρα, όπου οι εργαζόμενοι αξιολογούνται από τους συναδέλφους τους για την ικανότητά τους ως ιμπρεσάριοι. Ο ανταγωνισμός που καλλιεργεί η διεύθυνση, αντί για ομαδικό πνεύμα, καταφέρνει μόνο να δημιουργήσει εχθρότητα ανάμεσα στους συναδέλφους. Με άλλα λόγια, αναγκάζονται να σπιουνεύουν ο ένας τον άλλο – περιλαμβάνεται στα καθήκοντά τους. Στον παρόντα τόμο, το διήγημα «Παρότρυνση» είναι ένα μακροσκελές μέμο της διευθύνσεως προς το προσωπικό καθαριότητας που υπαγορεύει στους εργαζόμενους να δείχνουν περισσότερο ζήλο στην εκτέλεση των καθηκόντων τους, αλλιώς θα καταλήξουν «στο ράφι». Σύμφωνα με το εταιρικό ήθος, ο καλός υπάλληλος εκτελεί τις χοντρές δουλειές με μανιακή ευθυμία και απάνθρωπη αποτελεσματικότητα. Η έννοια των «κινήτρων απόδοσης» και των μπόνους είναι ειρωνικά σαδιστική όταν αναφέρεται σε ταπεινές εργασίες. Είναι ακόμα πιο γκροτέσκα όταν οι μισθωτοί σκλάβοι περιορίζονται σε βασανιστικές «στάσεις πίεσης» για ένα ξεροκόμματο. Ο Σόντερς μιμείται άσπλαχνα τις σκέψεις των ονειροπόλων με ανεκπλήρωτους πόθους, νιώθοντας ακαταμάχητη έλξη για τους δεινοπαθούντες αδύνατους που στον εσωτερικό μονόλογό τους κοροϊδεύουν τον εαυτό τους ότι έρχονται καλύτερες μέρες. Απολαμβάνει την νοερή φυγή από την πραγματικότητα («φαντασιώσεις», «νοερή τοπιογραφία») – την αγαπημένη διασκέδαση των παιδιών, που για τους ενήλικες εξισώνεται με την αυταπάτη και την άρνηση. Άφοβος σατιρικός συγγραφέας όπως είναι, ο Σόντερς στέκεται δίπλα σ’ εκείνους που είναι λιγότερο εύγλωττοι, μιλώντας με καθημερινή γλώσσα. Το τονωτικό του για τους ταπεινούς είναι το χιούμορ – καυστικό, ξεγυμνώνοντας τα προσχήματα. Ο συγγραφέας δείχνει τρυφερή συμπόνια για τους ταπεινότερους αδελφούς του και τους Ιώβ αυτού του κόσμου – σαστισμένους από τη δυστυχία που τους βρήκε, αλλά έχοντας αποδεχθεί μοιρολατρικά ότι θα επιβιώσουν όπως και να ’χει… Υπογραμμίζει την ασέβειά του προς το κατεστημένο με ύβρεις και βωμολοχίες, πιθηκίζοντας ενεργητικά το λεξιλόγιο των αφεντικών και της διοίκησης – ξεσκεπάζοντας την απάτη τους. Ο Σόντερς φτάνει στο αποκορύφωμα από τη στιγμή που ακουμπάει την πένα του στο χαρτί. Στη «μινιμαλιστική» του τέχνη μπορεί να ζωντανέψει τις πιο σπάνιες τονικότητες της αγωνίας και της λαχτάρας με εκπληκτική λακωνικότητα, ενίοτε συμπυκνωμένη σε μια απλή φράση ή αναφώνηση. Η σωματικότητα της επαφής του με τις λέξεις είναι απτή – η συνείδηση που έχει για τον τυπογραφικό αντίκτυπό τους, την υλικότητά τους ως μονάδες. Ομοίως, εργάζεται εντός των αδυσώπητων περιορισμών της μικρής λογοτεχνικής φόρμας. Η τέχνη του παραείναι αυστηρή για να επιτρέψει την μακροσκελή περιγραφή. Η γραφή του είναι κρημνώδης, ένα είδος αφήγησης διαδοχικών στιγμιοτύπων. Τηλεγραφικές, συνεκτικά λακωνικές και δημώδεις, οι φράσεις του είναι εσκεμμένα κομματιασμένες, οι διάλογοί του περικομμένοι – όπως στην πραγματική ομιλία. Αφαιρεί καθετί μη επιτακτικό, και το αποτέλεσμα είναι μια συμπύκνωση ηχηρή, κρουστή. Προχωράει με υδραργυρική ταχύτητα επειδή η αλήθεια αποκαλύπτεται σαν χείμαρρος. Το έργο του βρίθει από σύνθετες λέξεις, νεολογικές ορθογραφίες, εμπορικά σήματα και ονομασίες – αναπόδραστες υπενθυμίσεις της εμμονής μας με την κατανάλωση. Ομοίως, διαφημιστικά τραγουδάκια, σλόγκαν και λογότυπα ποτίζουν τις σελίδες ως απόδειξη της κυρίαρχης νοοτροπίας της αγοράς – το πιασάρικο πουλάει. Μέρος της πρωτοτυπίας του Σόντερς έγκειται στις σχεδόν μαντικές αποδόσεις των μυριάδων φωνών που συνθέτουν την οχλοβοή του σήμερα: ορολογία επιστημονικής φαντασίας, geeky εναλλακτική πραγματικότητα και γλώσσα των φαν του φανταστικού, ιδιόλεκτος των gamers. Σολάρει με την εταιρική κατάρτιση και τα εμψυχωτικά λόγια, το ιδίωμα του Ίντερνετ, τις διαφημιστικές καμπάνιες, τη διάλεκτο των σύντομων μηνυμάτων. Είναι μάγος του πλάγιου λόγου, και μερικές από τις πιο ξεκαρδιστικές και ενοχλητικές στιγμές είναι όταν «αντιγράφει» εταιρικά μέμο γραμμένα από συγκαταβατικά μεσαία στελέχη προς τους υφισταμένους τους. Το φαρσικό χιούμορ και η φαντασμαγορία των θεματικών πάρκων είναι αφηγηματικά σχήματα που κατέχουν κεντρική θέση στην απομυθοποίηση του Αμερικανικού Ονείρου από τον Σόντερς. Ο κρατικός έλεγχος, η αστυνομία σκέψης και ο ενδοεταιρικός εκφοβισμός αποτελούν λάιτ-μοτίφ που εμφανίζονται κατ’ επανάληψη με σφοδρή επιμονή. Ο Σόντερς καταγγέλλει σε κάθε διήγημα τη δυστυχία στην οποία υποβιβάζονται οι καθημερινοί άνθρωποι μόνο και μόνο για να βγάλουν το ψωμί τους. Πρόσκειται για μια μορφή λογοτεχνικής διαφωνίας που αποκαλύπτει τις κατεστραμμένες ζωές ανθρώπων που τους την έφερε το σύστημα. Αυτά τα παιχνιδιάρικα, και κάπου-κάπου σουρεαλιστικά διηγήματα, έχουν ηθικό υπόβαθρο και αποκτούν αξία διδακτικής ιστορίας για τους κρυφούς κινδύνους της απληστίας, της δειλίας και της δολιότητας… Πρόκειται για εικοτολογική μυθοπλασία που στοχάζεται περί του όχι και τόσο μακρινού, ενδεχομένως επικείμενου, μέλλοντος. Ζωές σαν τσίρκα με τέρατα όπου πρωταγωνιστούν χαρακτήρες που μιλάνε για την φρίκη σαν να πρόκειται για το πιο φυσικό πράγμα του κόσμου. Τα δέκα διηγήματα περιέχουν λιγότερο αίμα και βία από τις προηγούμενες συλλογές του, όπου ο παράγοντας τρόμος είναι πιο διαδεδομένος, ίσως εξαιτίας μιας πρώιμης ανάγκης να εξορκιστεί η οργή και η αγανάκτηση απέναντι σε μια κοινωνία που έχει τρελαθεί. Εδώ η αίσθηση του σοκ είναι πιο άμεση, επειδή όσα προβλέπει ο μάντης είναι απόλυτα πιθανά. Φτάνει εσκεμμένα στα άκρα όταν μας δείχνει τον εαυτό μας στον καθρέφτη – όπως το «λιντσάρισμα» των μεταναστών στις μπροστινές αυλές σαν τη λεία μετά το κυνήγι. Υπερβάλλει επίτηδες με κωμικοτραγικά, λοξά σενάρια, όπου χαρακτήρες-καρικατούρες προσφέρουν το μέσο για να εκφράσει απαραίτητες αλήθειες, όπως ότι η παρατεταμένη ένδεια απομυζά τη ζωτική μας δύναμη, δημιουργεί απέχθεια για τον εαυτό μας, ακόμη και ανικανότητα. Όμως κάποιοι από τους καταβεβλημένους ανθρώπους του υψώνουν το ανάστημά τους απρόσμενα στο παρά πέντε, αψηφώντας το συμφέρον τους, για να κάνουν το σωστό – κάνουν μια μεγαλόψυχη πράξη «απλά και μόνο» από ευπρέπεια. Ένας από τους ήρωες του Σόντερς είπε, σε ένα διήγημα με τίτλο «Isabelle», πως όταν γίνεται μια καλή πράξη σε κάποιον που έχει ανάγκη «το συνολικό άθροισμα της θλίψης στον κόσμο είναι μικρότερο απ’ όσο θα ήταν». Και αυτό το απόφθεγμα περιέχει μια όμορφη αξιοπρέπεια. — Μετάφραση: Νίνα Μπούρη ΒΕΡΓΕΣ Κάθε χρόνο σαν νύχτωνε την Ημέρα των Ευχαριστιών μαζευόμαστε πίσω από τον μπαμπά καθώς αυτός έσερνε τη στολή του Άι-Βασίλη στο δρόμο και την έριχνε μετά πάνω σ’ ένα πράγμα σαν Εσταυρωμένο που είχε φτιάξει σ’ έναν μεταλλικό πάσσαλο στην αυλή. Την εβδομάδα του Σούπερ Μπόουλ ο πάσσαλος φορούσε τα αθλητικά και το κράνος του Ροντ και ο Ροντ έπρεπε να το κανονίσει με τον μπαμπά αν ήθελε να πάρει το κράνος. Την Τετάρτη Ιουλίου ο πάσσαλος ήταν ντυμένος Θείος Σαμ, την Ημέρα των Βετεράνων ήταν στρατιώτης, και φάντασμα το Χάλογουιν. Ο πάσσαλος ήταν η μία και μοναδική παραχώρηση του μπαμπά στο ξεφάντωμα. Μας άφηνε να παίρνουμε μονάχα μία ξυλομπογιά τη φορά από το κουτί. Την Παραμονή των Χριστουγέννων τσίριξε στην Κίμι γιατί της έπεσε ένα κομμάτι μήλο. Κρεμόταν από πάνω μας καθώς βάζαμε κέτσαπ κι έλεγε, Πολύ βάλατε φτάνει πολύ βάλατε φτάνει πολύ βάλατε φτάνει. Στα πάρτι γενεθλίων είχαμε μονάχα κεκάκια, κι όχι παγωτό, καθόλου παγωτό. Την πρώτη φορά που έφερα κορίτσι εδώ πέρα, μου είπε το κορίτσι, Τι τρέχει με τον πατέρα σου κι αυτόν τον πάσσαλο;, κι εγώ καθόμουν εκειδά και ανοιγόκλεινα τα μάτια. Φύγαμε απ’ το σπίτι, παντρευτήκαμε, κάναμε παιδιά κι εμείς, βρήκαμε της κακίας τους σπόρους ν’ ανθίζουνε και σ’ εμάς. Ο μπαμπάς άρχισε να ντύνει τον πάσσαλο με περισσότερη πολυπλοκότητα και λιγότερη λογική. Τον τύλιξε με κάτι σαν γούνα την Ημέρα της Μαρμότας και έσυρε κι έστησε κι έναν προβολέα για να πέφτει σκιά. Όταν έπληξε ένας μεγάλος σεισμός τη Χιλή, πλάγιασε τον πάσσαλο κατάχαμα και ζωγράφισε με σπρέι ένα ρήγμα στη γη. Η μαμά πέθανε, κι αυτός έντυσε τον πάσσαλο Θάνατο και κρέμασε στην μπάρα φωτογραφίες της μαμάς όταν ήτανε μωρό. Περνούσαμε από κει και σταματούσαμε και βλέπαμε αλλόκοτα φυλακτά από τα νιάτα του τακτοποιημένα γύρω από τη βάση: μετάλλια από το στρατό, εισιτήρια από θεατρικές παραστάσεις, παλιά μπλουζάκια, καλλυντικά της μαμάς. Ένα φθινόπωρο έβαφε τον πάσσαλο χτυπητό κίτρινο. Ήρθε ο χειμώνας και τον σκέπασε με πατσαβούρες για ζεστασιά και τον έκανε να κάνει παιδιά μπήγοντας με το σφυρί έξι σταυρωτές βέργες στην αυλή. Πέρασε νήμα ανάμεσα στον πάσσαλο και στις βέργες, και κόλλησε στο νήμα επιστολές συγγνώμης, παραδοχές λαθών, παρακλήσεις για κατανόηση, όλες γραμμένες με παράφορα ορνιθοσκαλίσματα σε κάρτες. Έφτιαξε μια ταμπέλα που έλεγε ΑΓΑΠΗ και την κρέμασε στον πάσσαλο και μια άλλη που έλεγε ΣΥΓΧΩΡΕΣΗ; και μετά πέθανε στο χολ με το ραδιόφωνο αναμμένο κι εμείς πουλήσαμε το σπίτι σ’ ένα νεαρό ζευγάρι κι αυτοί τον ξέμπηξαν τον πάσσαλο και τον άφησαν στο δρόμο τη μέρα που μαζεύουν τα σκουπίδια. (Από το Δεκάτη Δεκεμβρίου, σ. 35-36)

Σύνδεση