Ένα απαράδεκτα αντιφεμινιστικό βιβλίο

Αρχές Σεπτεμβρίου κυκλοφόρησε στη Γαλλία, με συγγραφέα την πρώην σύντροφο του Προέδρου της χώρας Βαλερί Τριερβελέρ, ένα βιβλίο σκανδαλοθηρικό[1]. Η απασχόληση με αυτό το είδος βιβλίων δεν ταιριάζει ούτε σε μένα ούτε στην ARB. Γιατί λοιπόν αυτή η παρουσίαση; (το ερώτημα απασχόλησε και άλλους[2]). Για τον ακόλουθο λόγο. Η συγγραφέας έχει δύο στόχους, την προσωπική εκδίκηση και τη μεγάλη εμπορική επιτυχία. Για να πετύχει τον δεύτερο, έντεχνα απευθύνεται σε όλες τις γυναίκες, παρουσιάζοντας το αφήγημά της σαν μια ιστορία που εκπροσωπεί ολόκληρο το κοινωνικό φύλο των γυναικών, ενώ σε μερικές αράδες στο τέλος του βιβλίου γενικεύει ρητά ονομάζοντάς το «το μοναδικό ταξίδι που είναι η ζωή "της" γυναίκας». Η συγγραφέας παρουσιάζεται να ενσαρκώνει και άρα να εκπροσωπεί όλους τους γυναικείους τύπους στις σχέσεις με τους άντρες, την αφιερωμένη στην οικογένεια νοικοκυρά και μητέρα αλλά και την παράνομη ερωμένη, την ερωτευμένη κορασίδα αλλά και την ώριμη απατημένη σύζυγο κ.ο.κ. Όλα τούτα τα υπαρκτά στην κοινωνική πραγματικότητα τα αποδίδει στη «γυναικεία» της ιδιοσυστασία. Προβάλλει έτσι σαν φυσικό και γενικό το πιο στερεοτυπικό ιδεολόγημα της «αιώνιας γυναίκας», που είναι αδύναμη, εύθραυστη, υστερική (η λέξη είναι της συγγραφέως), ευκολόπιστη, έχει απαραίτητη ανάγκη αντρικής προστασίας· τέλος, όλα τα θέματα, από τον έρωτα έως την κοινωνία, τα αντιμετωπίζει με το συναίσθημα που κυριαρχεί απόλυτα, ενώ η λογική είναι δεύτερη και συχνά την εξαφανίζει το πάθος. Αποκαλυπτικές του ακραίου στερεοτύπου είναι ιδίως οι αναφορές στο ότι βιώνει την πολιτική της ένταξη ως ένθερμη πίστη στα σοσιαλιστικά ιδανικά. Πώς όμως; Όταν κερδίζουν οι σοσιαλιστές νιώθει «συγκλονισμένη από ευτυχία»[3] (σ. 10), ενώ αντίθετα, τότε π.χ. που έχασαν, αισθανόταν να γίνεται «σεισμός», προσπαθούσε «μάταια να κρύψει τα δάκρυά» της, ένιωθε «ερημία» και «ένα κύμα απελπισίας και οργής» (σ. 42) την τύλιγε. Είναι δηλαδή δημόσιο παράδειγμα της πιο στερεοτυπικής ιδεολογίας που διαδίδει τη γυναικεία κατωτερότητα, ένα βαθιά και βαριά αντιφεμινιστικό βιβλίο. Απαραίτητη διευκρίνιση εισαγωγική στα παρακάτω και μεγάλης σημασίας είναι η ακόλουθη. Η γυναικεία κατωτερότητα, η στερεοτυπική κοινωνική θηλυκότητα δεν είναι προϊόν της φύσης αλλά του σεξισμού και άρα συνδιαμορφώνεται από τον κοινωνικό ανδρισμό. Για τις πολλών ειδών καταστροφικές συνέπειες αυτού του δημοσιεύματος και μάλιστα τις πολιτικές, η ευθύνη ανήκει αποκλειστικά και προσωπικά στον πρόεδρο της Γαλλίας. Το πρότυπο είναι διεθνές και γνωστό, ένα δημόσιο πρόσωπο με υψηλό πολιτικό λειτούργημα ασκεί ρόλους άμυαλου ερωτευμένου έφηβου ή παθιασμένου ασυγκράτητου εραστή, πρότυπο το οποίο στη δημόσια σφαίρα καμιά φορά γίνεται αξιοθρήνητη πολιτική αυτοκτονία, ενώ πάντοτε είναι σεξιστική γελοιογραφία. Για τον πρόεδρο της Γαλλίας επιβαρυντικό στοιχείο είναι η συγκυρία της γενικευμένης κρίσης που μαστίζει τη χώρα του και όλη την Ευρώπη, διπλά επιβαρυντικό: αυξάνει την ευθύνη του και πολλαπλασιάζει την πολιτική βλάβη που προκαλεί το βιβλίο. Βασικό και επιτήδειο χαρακτηριστικό του πονήματος είναι τούτο: υποκρίνεται ότι δεν αφορά το πεδίο της πολιτικής, είναι πολιτικά «αθώο», η πολιτική διάσταση είναι σύμπτωση γιατί το ερωτικό αφήγημα αφορά έναν άντρα που έτυχε να είναι πολιτικός. Με έντονα συναισθηματικά φορτισμένο ύφος βεβαιώνει ότι αγάπησε τον άνδρα και όχι το δημόσιο πρόσωπο· άλλωστε η άνοδός του στην προεδρία της χώρας έβλαψε τον μεγάλο τους έρωτα, της έγινε αγνώριστος, αδιάφορος και απασχολημένος συνεχώς με την προεδρία αντί τη σχέση τους, σε βαθμό ώστε, όταν εκείνη έγινε θύμα συκοφαντικών επιθέσεων από τα ΜΜΕ ως συγκάτοικός του στο προεδρικό μέγαρο, αδιαφόρησε παγερά και δεν την προστάτευσε, όπως θα έκανε κάθε άντρας για τη γυναίκα του. Είναι λοιπόν βιβλίο που έντεχνα υποκρίνεται ότι αφηγείται μια ιδιωτική ερωτική ιστορία, περιέχει τον σπαραχτικό γυναικείο μονόλογο μιας τρελά ερωτευμένης γυναίκας που πλήγωσε ανεπανόρθωτα ένας άντρας και η ερωτική του προδοσία την εξόντωσε. Πράγματι είναι λαϊκό ρομάντζο, με επίκεντρο τον πόνο, την ερωτική ζήλεια και την απόγνωση από το αφόρητο γεγονός ότι εκείνος την απάτησε με την ωραία ηθοποιό. Η προσωπική εκδίκηση είναι αναγνώσιμο κίνητρο, άλλωστε με αυτή την ομολογία τελειώνει το βιβλίο: «Ο Πρόεδρος συνόψισε τη σχέση μας σε δεκαοχτώ παγερές λέξεις [...]. Αυτές οι σελίδες είναι η απάντηση. Η τελευταία σε αυτόν το σεισμό που κατέστρεψε τη ζωή μου. Τελεία στην κοινή μας ιστορία». Η καταληκτική αυτή ομολογία είναι μέρος της ειλικρίνειας που επίσης έντεχνα κατασκευάζει ο τρόπος γραφής. Η πρόθεση να βλάψει τον άντρα «που κατέστρεψε τη ζωή» της είναι κραυγαλέα φανερή σε κάθε δημοσίευμα με περιεχόμενο τα ιδιωτικά «άπλυτα» ενός δημοσίου ανδρός. Αυτό ήδη αναιρεί μέρος από την πολιτική «αθωότητα» που το κείμενο συστηματικά επικαλείται. Την ειλικρίνεια όσο και την πολιτική αθωότητα ωστόσο τις αναιρεί πλήρως η εμπρόθετη πολιτική εξόντωση που ολοφάνερα επιδιώκει και πετυχαίνει. Ο στόχος του πλουτισμού από την πολύ μεγάλη κυκλοφορία είναι ορατός στη συνταγή που ακολουθεί πιστά το βιβλίο, συνταγή δοκιμασμένη χιλιάδες φορές με εξασφαλισμένη εμπορική επιτυχία. Τα παραδείγματα στην παραλογοτεχνία βρίθουν. Λαϊκό ρομάντζο μοντέρνας Σταχτοπούτας. Η Σταχτοπούτα ερωτεύεται παράφορα τον πρίγκιπα. Ζει «στιγμές» μοναδικής ευτυχίας στο πλευρό του, ερωτικής τρέλας. Όμως μια σκοτεινή μέρα, πέφτει από το ροζ σύννεφο. Εκείνος αγαπάει μιαν άλλη. Στην αρχή της λέει ψέματα ότι αυτήν μόνο αγαπάει και άλλη δεν υπάρχει. Εκείνη σκουπίζει τα δάκρυά της και ελπίζει, όμως θα αποκαλυφθεί η αβάσταχτη αλήθεια. Την κυριεύει απόγνωση, χωρίς αυτόν η ζωή δεν έχει νόημα, καταπίνει χάπια, εκείνος προσπαθεί να την εμποδίσει, αλλά κατάπιε όσα πρόλαβε και λιποθυμάει. Θα κλειστεί τρεις μήνες σε κλινική όπου κλαίει ατελείωτα και ο πόνος είναι αφόρητος. Γυρίζοντας στο παλάτι εκείνος θα της ξαναπεί ψέματα, θα ξαναελπίσει κτλ, έως ότου της ανακοινώσει ψυχρά και ανελέητα ότι χωρίζουν. Η περίληψη είναι πέρα για πέρα πιστή του περιεχομένου, με μία εξαίρεση. Σε αυτή την κυρίαρχη αφήγηση παρεμβάλλονται διάφορες σύντομες, ένθετες και «αθώες» φράσεις που περιγράφουν τον Φρανσουά Ολάντ να έχει μεγαλοαστικά γούστα και ταξική αλαζονεία, να αδιαφορεί για τα λαϊκά στρώματα και να περιφρονεί «τους φτωχούς», να αγνοεί τα προβλήματα και τις ανάγκες των οικονομικά ασθενέστερων τάξεων κι ακόμα (και κυρίως) να είναι αντίθετος με τις σοσιαλιστικές αξίες και την κοινωνική πολιτική. Αυτό το τελευταίο και καθοριστικό για την πολιτική δολοφονία το συνθέτει με μαεστρία. Η αφήγηση επανέρχεται σε τρία θέματα: την κοινωνική της καταγωγή, την πολύ γυναικεία της ιδιοσυγκρασία και τις συνέπειες του παράφορου έρωτα. Τις μνείες αυτές συνοδεύει η πληροφορία ότι χάρη στην ταπεινή και αξιοπρεπή της καταγωγή απέκτησε μεγάλη κοινωνική ευαισθησία και ένθερμη πίστη στις σοσιαλιστικές αξίες. Αυτή την πίστη στις αριστερές ιδέες, που είδαμε ότι σεξιστικότατα περιγράφει να πηγάζει αμιγώς από το συναίσθημα και όχι από την κρίση και τη λογική, τη χρησιμοποιεί για να κατασκευάσει μια κατοπτρική της αντίθεση με την αρνητική ως προς αυτές τις αρετές εικόνα του Φρανσουά Ολάντ. Τον παρουσιάζει όχι καν συντηρητικό αλλά δεξιό. Το στερεότυπο της «αιώνιας γυναίκας», που είναι πριν απ’ όλα αφελής και συναισθηματική, τη βοηθάει να κατασκευάσει το εξής εύρημα: αποπειράθηκε τον προσηλυτισμό του αγαπημένου της στα σοσιαλιστικά ιδανικά. Η χαμηλή κοινωνική της καταγωγή τής κληρονόμησε μεγάλη ευαισθησία και ακοίμητη έγνοια για τους φτωχούς και αδικημένους της κοινωνίας, τους άπορους, τους ανάπηρους, τα παιδιά της Αφρικής. Αυτή της έχει μεταδώσει και τη φλογερή πίστη στις σοσιαλιστικές αξίες και τούτα τα δύο προσπάθησε πολλές φορές να τα εμπνεύσει στον αγαπημένο της πρόεδρο. Σαφέστατο έμμεσο νόημα είναι ότι άρα αυτός δεν τα είχε. Αρκετές φορές το νόημα αυτό είναι ρητό και άμεσα πολιτικό. Π.χ., «Δεν ξέχασα εκείνη την τόσο έντονη στιγμή, κατά την [προεδρική] προεκλογική εκστρατεία, τότε που ανέβηκε στο φορτηγάκι των εργατών και τους υποσχέθηκε ότι θα σώσει την επιχείρησή τους. Ήμουν υπέρ [...] της κρατικοποίησης. Δεν ξέρω τίποτα από οικονομικά, αλλά ξέρω να βλέπω και ν’ ακούω. Το ένιωθα ότι οι ψηφοφόροι δε θα καταλάβαιναν την υπαναχώρηση. Όταν του μίλησα για τη δύναμη αυτού του συμβόλου, όταν του έλεγα ότι η διάψευση αυτής της υπόσχεσης θα γίνει συνώνυμη πολιτικής αδυναμίας και προσωπικής προδοσίας, μου απαντούσε ότι ήταν αδύνατο, τελεία και παύλα. Και ο διάλογος έκλεισε.» (σ. 78). Με άλλα λόγια, εκείνη προσπάθησε να τον σπρώξει στη σοσιαλιστική πολιτική αλλά αυτός δεν την άκουσε. Η περιφρονητική για «τους φτωχούς» φρασούλα, η έκφραση-βόμβα που έκανε σε μια μέρα το γύρο της Γαλλίας και του κόσμου, επίσης εμφανίζεται πολιτικά αθώα και ειλικρινής. Αφηγείται μια ανάμνηση από την ευτυχισμένη εποχή της σχέσης τους, ένα χριστουγεννιάτικο γεύμα στο σπίτι της μητέρας της με πολλούς συγγενείς της. Όμως, «καθώς φεύγαμε, γυρίζει ο Φρανσουά μ’ ένα περιφρονητικό γελάκι και μου λέει κατάμουτρα: “Δεν είναι και χάρμα η οικογένειά σου”. Η φράση με χτύπησε σαν σκαμπίλι. Η οικογένειά μου; Η τόσο αντιπροσωπευτική των ψηφοφόρων του. Συγγνώμη, οικογένειά μου, συγγνώμη γιατί αγάπησα έναν άντρα ικανό να σας κοροϊδεύει [...]. Είμαι περήφανη για σας...». Και ακολουθεί η περίφημη φράση: «Στην πραγματικότητα ο Πρόεδρος δεν συμπαθεί τους φτωχούς. Να είναι άνθρωπος της αριστεράς και ιδιωτικά να τους αποκαλεί “φαφούτηδες”, καμαρώνοντας για το χιούμορ του...» (σ. 96). Δεν μπόρεσε λοιπόν να εμφυσήσει στον αγαπημένο της ευαισθησία κοινωνική και απέτυχε η σοσιαλιστική διαφώτιση που του έκανε. Στο πλευρό του ως επίσημη σύντροφος στο προεδρικό μέγαρο συνεχώς προσπαθούσε να τον ευαισθητοποιήσει στα προβλήματα των φτωχών και αδυνάτων... «Θέλω να γνωρίσει την καθημερινή πραγματικότητα που αντιμετωπίζουν οι Γάλλοι εκείνοι που μετράνε το κάθε ευρώ και δεν ξέρουν πώς θα τα βγάλουν πέρα στο τέλος κάθε μήνα» κτλ. Και ιδού η απόδειξη ότι αυτή είναι η πάσα αλήθεια: «... τότε εκείνος με ειρωνεύεται γλυκά και με αποκαλεί Τιτίκα» (η ηρωίδα των Αθλίων του Ουγκό). Συνεχίζει με τη μνεία στις μεγαλοαστικές του συνήθειες και στην ταξική ανεμελιά που φέρνει ο πλούτος, «Πόσες φορές δεν τον άκουσα να λέει, “φτηνό είναι”, για τρόφιμα [sic] ή αντικείμενα εξωφρενικά ακριβά!», για να καταλήξει ακυρώνοντας την τόση πολιτική «αθωότητα» με την κοφτή φράση: «η ταξική μας διαφορά είναι γιγάντια» (σ. 77). Μολονότι το ατού της συγγραφέως είναι η ερωτική σχέση με τον πρόεδρο της Γαλλίας και αυτό είναι το θέμα του βιβλίου, είναι παρ’ όλα αυτά το πιο διάτρητο. Μια από τις πρώτες τριβές που έφεραν τα πρώτα σύννεφα στον μεγάλο τους έρωτα ήταν η δημόσια επίθεσή της, στην προεκλογική εκστρατεία του Ιουνίου 2012, εναντίον της Σεγκολέν Ρουαγιάλ, πρώην συντρόφου του Ολάντ και μητέρας των τεσσάρων παιδιών του. Η τότε πρώτη κυρία της Γαλλίας κυκλοφόρησε ηλεκτρονικά μια δήλωση ότι υποστηρίζει τον αντίπαλο της υποψήφιας των σοσιαλιστών, Ρουαγιάλ. Το πολιτικό αυτό ολίσθημα που προκάλεσε τριγμούς στο σοσιαλιστικό κόμμα και εξέθεσε τον πρόεδρο το περιγράφει με απέραντη «γυναικεία» αθωότητα. «Δεν είχα συνείδηση...», «ούτε στιγμή δεν μου πέρασε από το μυαλό η έκρηξη που θα προκαλούσε»... Και η αιτιολόγηση: «η οργή σκοτίζει τη λογική μου», «είχα τυφλωθεί» (σ. 32). Αυτή την αθώα παρουσίαση την εισάγει με τη δικαιολογία ότι της είχε υποσχεθεί, λέει, ο αγαπημένος της πως δεν πρόκειται να στηρίξει τη Ρουαγιάλ, αλλά η υπόσχεση ήταν ψέμα, όπως εμβρόντητη έμαθε τελικά από τα ΜΜΕ. Η είδηση ότι τη στηρίζει «με χτύπησε σαν μαχαιριά» και τότε «τηλεφώνησα αμέσως στον Φρανσουά, έξαλλη από οργή» και ύστερα... (σ. 31). Η Βαλερί Τριερβελέρ ωστόσο δεν είναι αγράμματη, ούτε λαϊκή νοικοκυρά που δεν καταλαβαίνει «η καημένη» από πολιτική... Έχει κάνει καριέρα ως δημοσιογράφος και κυρίως σε θέματα εσωτερικής πολιτικής. Είναι άρα ολοφάνερη κατασκευή η απουσία «συνείδησης» ότι έκανε μια πολιτική πράξη με πολιτικές επιπτώσεις. Το ίδιο και η αθώα διαβεβαίωση ότι «δεν πέρασε ούτε στιγμή από το μυαλό» μιας έμπειρης πολιτικής δημοσιογράφου πως σίγουρα η πράξη αυτή θα γινόταν θέμα μεγάλης δημοσιότητας. Εξίσου διάτρητη είναι η δικαιολογία του παράφορου έρωτα, που «φυσικά» παράγει ηφαιστειώδη ζήλεια, ικανή να οδηγήσει σε απώλεια κάθε λογικής. Εφόσον ο τρελός της έρωτας, όπως επαναλαμβάνει, αφορά τον άντρα και όχι τον πολιτικό, και το πολιτικό ατόπημα το έκανε όταν πλέον ήταν επισήμως σύντροφός του και συγκάτοικος στο προεδρικό μέγαρο, πώς δικαιολογείται η απώλεια λογικής και συνείδησης από τη ζήλεια για τη γυναίκα με την οποία ο αγαπημένος της είχε πλέον χωρίσει; Και μάλιστα ζήλεια για... την πολιτική της καριέρα. Το πιο ακαταμάχητο υλικό της συνταγής του βιβλίου είναι ο έρωτας. Ο παράφορος έρωτας, μαζί με τα προϊόντα του, με πρώτη την παθιασμένη ζήλεια, κυριαρχεί στην καρδιά της και καθοδηγεί το μυαλό και τις πράξεις της. Και αυτό όμως είναι τελείως διάτρητο. Οι φράσεις για τον παράφορο έρωτα είναι σκόρπια ένθετες, σαν παρορμητικές και όχι πολλές, αλλά προδίδουν το σχέδιο. Αυτός ο έρωτας ο τόσο βίαιος... πάλλομαι σαν χορδή... η απέραντη ευτυχία... εκείνες οι μοναδικές στιγμές... έρωτας-πάθος... η μέθη που μόνο ο τρελός έρωτας φέρνει... και τέτοια παρόμοια. Όμως η συγγραφέας, που υποκρίνεται την ξετρελαμένη από έρωτα έφηβη κορασίδα άλλων αιώνων, είναι 50 ετών, μητέρα τριών παιδιών, παντρεμένη και χωρισμένη από δύο ήδη συζύγους εκτός του Ολάντ και επαγγελματίας δημοσιογράφος στο κέντρο της Δυτικής Ευρώπης, τον 21ο αιώνα. Ακολουθώντας τη συνταγή του λαϊκού ρομάντζου, με «γυναικεία» αθωότητα στοχεύει στο μεγαλύτερο δυνατό πλήθος αναγνωστριών, καθώς θα αναγνωρίσουν την «αιώνια γυναίκα» και μάλιστα με όλα τα παραδοσιακά στερεότυπα νομιμοποιημένα από τα δημόσια πρόσωπα των πρωταγωνιστών και το δικαίωμά τους στον δημόσιο λόγο. Περιέχει ισχυρή προπαγάνδα υπέρ του σεξιστικού κλισέ: έτσι είναι «οι» γυναίκες, ο έρωτας τις κάνει παράλογες, η ζήλεια υστερικές, το πάθος αδίστακτες κτλ. – η λογική, η ευθυκρισία και τα συναφή είναι προφανώς αποκλειστικά ανδρικές ιδιότητες. Ακολουθώντας τη συνταγή, απευθύνεται κατά προτεραιότητα σε λαϊκές κοινωνικές κατηγορίες, όπως φαίνεται στην επανάληψη ότι χάρη στη χαμηλή της καταγωγή συνεχώς συμπάσχει και νοιάζεται για τους φτωχούς και αδικημένους απλούς ανθρώπους. Απευθύνεται κατά προτεραιότητα στις γυναίκες που ο άντρας τους τις απατάει με άλλη νεότερη και πιο ωραία, τονίζοντας την οδύνη και την κατάρρευση που έζησε. Συγχρόνως αυτοπαρουσιάζεται σαν γυναίκα που σέβεται το γάμο και τη μητρότητα, δεν έπαιξε αυτή ποτέ ρόλο «αντρογυνοχωρίστρας». Απευθύνεται όμως επιπλέον στις γυναίκες που έχουν σχέσεις με παντρεμένους, ταυτιζόμενη με την παράνομα ερωτευμένη, που άρα εκείνος δεν παντρεύεται ως δεσμευμένος· έτσι αυτή ζει το περιθώριο μιας ανυπόφορης ζωής γεμάτης καθημερινή ζήλεια και μοναξιά. Όλα μαζί. Παράλληλα, συστηματικά χρησιμοποιεί όλα τα στερεότυπα κλισέ. Βεβαίως και τον ζήλευε. «Δεν ξέρω πώς να μη ζηλεύω όταν είμαι ερωτευμένη [...]. Θα τους άρεσε [των άλλων γυναικών] να κολλάω εγώ πάνω στο σύζυγό τους;» (σ. 126). Όλα τούτα τα προβάλλει πετυχημένα, κάθε φορά σαν λεπτομέρεια που ασυνείδητα προκύπτει από τη ροή της αφήγησης για τον έρωτά της, την προδοσία και την απόγνωση. Την αυτοεικόνα της σαν γυναίκα που σέβεται το γάμο και τη μητρότητα και ουδέποτε θα έκανε σχέση με τον άντρα άλλης κτλ., την προβάλλει κυρίως σε σημεία όπου αφηγείται το σεβασμό της στη σχέση του Ολάντ με τη Ρουαγιάλ (σ. 29) και την αθωότητά της ως προς τη διάλυση αυτής της σχέσης. Τον Ολάντ τον γνώριζε χρόνια ως δημοσιογράφος. Τον έβρισκε, είναι αλήθεια, πολύ γοητευτικό –«με καταπλήσσει η εξυπνάδα του...» (σ. 47)–, αλλά η σχέση τους ήταν αθώα και επαγγελματική. Άλλωστε εκείνη ζούσε έναν ευτυχισμένο γάμο, με έναν εξαίρετο άνθρωπο, είχε τρία παιδιά που λατρεύει και ήταν πρότυπο νοικοκυράς (σ. 36). Δεν φέρει καμία απολύτως ευθύνη για τη σύναψη ερωτικής σχέσης μαζί του. Η πρώτη του, π.χ., εξομολόγηση της φάνηκε απίστευτη και αρνήθηκε αμέσως την «απαγορευμένη» σχέση με έναν άντρα που έχει γυναίκα και παιδιά. Στην άρνηση αυτή επέμεινε καιρό... «Αντιστάθηκα το μακρύτερο δυνατό διάστημα στην έλξη ανάμεσά μας. Ο Φρανσουά με πίεζε. Εκείνος έκανε την ερωτική μας φιλία να γίνει έρωτας-πάθος» (σ. 36-7). Την παράλληλη αυτοεικόνα της γυναίκας με παράνομο δεσμό την προβάλλει και πάλι σε σχέση με τη Ρουαγιάλ. Αρχίζει απαλά με τις δυσκολίες της σχέσης μ’ έναν άντρα με «παρελθόν», περιλαμβάνοντας έτσι άλλη μια ομάδα στόχο, τις γυναίκες σε δεύτερο γάμο. «Ποτέ δεν είναι εύκολο να ξαναφτιάξεις τη ζωή σου με έναν άντρα που έχει παρελθόν. Ευαίσθητη συνθήκη που ζουν εκατομμύρια γυναίκες...». Μια πρόσθετη δυσκολία που δεν έχουν τα εκατομμύρια γυναίκες είναι η δημόσια παρουσία της Σεγκολέν Ρουαγιάλ στην πολιτική σκηνή, που «κάνει τα πράγματα ακόμα πιο περίπλοκα για τον Φρανσουά κι εμένα» (σ. 37). Διότι η κάθε εμφάνιση της Ρουαγιάλ, ακόμα χειρότερα η είσοδός της στη Βουλή, «ξαναλανσάρει το δημοσιογραφικό μυθιστόρημα του ερωτικού μας τρίο» (σ. 29), που τη σπιλώνει. Η δικαιολόγηση της επιθετικότητας εναντίον της Ρουαγιάλ σε άλλα σημεία είναι η ερωτική ζήλεια. Της είναι ανυπόφορη η εικόνα των δυο τους μαζί: «μου είναι σωματικά αδύνατο να τους βλέπω μαζί, χέρι με χέρι στην πολιτική σκηνή» (σ. 92). Τέλος, την αυτοεικόνα της παράνομης ερωμένης τη συνθέτει με το παραδοσιακό μοτίβο ότι της υποσχέθηκε γάμο και δεν κράτησε την υπόσχεση, αλλά και με την κοινωνική αδικία που αυτό ήταν. «Πριν μερικές εβδομάδες μου πρότεινε να παντρευτούμε. Ήταν η τρίτη στη σειρά πρόταση και είχε κάθε φορά οπισθοχωρήσει...» (σ. 131). Και το αίτιο: «στο υποσυνείδητο των Γάλλων και ίσως και στο δικό μου το ζεύγος είναι εξ αντικειμένου εκείνη και αυτός. Επίσημη γυναίκα του είναι η μητέρα των παιδιών του. Εγώ, είμαι η παράνομη γυναίκα» (σ. 37). Παρεμβαίνει επιπλέον και η κοινωνική αδικία της «γιγάντιας» με τον αγαπημένο της ταξικής διαφοράς: «Κι εγώ όμως μάνα είμαι, αλλά όχι, βλέπεις, των παιδιών του Προέδρου. Αυτό δεν μετράει...» (σ. 35). Το βιβλίο έχει φανερό στόχο τη μεγάλη εμπορική επιτυχία, άρα τον πλουτισμό. Η μεγάλη κυκλοφορία ήταν προμελετημένη και δεδομένη, κυρίως επειδή κοινολογεί τα ιδιωτικά άπλυτα ενός δημόσιου προσώπου, ύστερα για τη συνταγή λαϊκής παραλογοτεχνίας που ακολουθεί, όσο και για τα πολλά σεξιστικά ευρήματα με στόχο το μεγαλύτερο δυνατό αναγνωστικό κοινό. Ο εκδότης προέβλεψε τη μεγάλη εμπορική επιτυχία, όπως δείχνουν τα 200.000 αντίτυπα της πρώτης έκδοσης, αριθμός γιγάντιος ακόμα και για συγγραφείς που είναι γνωστοί ως παραγωγοί μπεστ-σέλερ. Επιπλέον ο εκδότης μεθόδευσε την απόκρυψη του περιεχομένου με πρωτοφανή τεχνάσματα. Το βιβλίο σελιδοποιήθηκε «χωρίς να ενημερωθούν οι εργαζόμενοι» του εκδοτικού οίκου, «εκτυπώθηκε στη Γερμανία για να αποφευχθεί ο κίνδυνος διαρροών» και τα καμιόνια με τα αντίτυπα διέσχισαν τα γαλλικά σύνορα μόλις την παραμονή της εμφάνισής του στα βιβλιοπωλεία – διαδικασία, που όπως γράφτηκε, «προσφέρεται για υλικό σε κατασκοπικό μυθιστόρημα»[4]. Η προβλεπόμενη μεγάλη εμπορική επιτυχία σπάει τα ρεκόρ. Σε λιγότερο από μία εβδομάδα πουλήθηκαν 145.000 αντίτυπα και αμέσως ο εκδότης έκανε νέα εκτύπωση και στις πρώτες 200 πρόσθεσε άλλες 270 χιλιάδες βιβλία. Ο λογαριασμός που έκαναν οι δημοσιογράφοι είναι ο εξής: με 20 ευρώ τιμή ανά αντίτυπο και με βάση το 15 με 18% που είναι τα συγγραφικά δικαιώματα, η Βαλερί Τριερβελέρ από τις πωλήσεις τεσσάρων ημερών κέρδισε 435.000 ή 595.000 ευρώ. Αν πουληθούν 400.000, όπως προβλέπει η μαζική ανατύπωση, θα γίνει εκατομμυριούχος[5]. Το βιβλίο προκάλεσε σοβαρή πολιτική βλάβη στον γάλλο πρόεδρο, αλλά και στο σοσιαλιστικό κόμμα και τη γαλλική αριστερά ευρύτερα. Μέσα στην πολιτική συγκυρία της κρίσης επέδρασε επιπλέον υπέρ της ακροδεξιάς, σε βαθμό που μετρήσεις της κοινής γνώμης έδειξαν ότι «η Μαρίν Λεπέν του Εθνικού Μετώπου θα κέρδιζε τον πρώτο γύρο των προεδρικών εκλογών εάν διεξάγονταν σήμερα»[6]. Κατακρίθηκε ευρύτερα ότι είναι ωρολογιακή βόμβα στα θεμέλια της γαλλικής δημοκρατίας[7]. Κατακρίθηκε επίσης ότι καταπατά μια θεμελιώδη αρχή της γαλλικής κοινωνίας, τον άγραφο νόμο για το απαραβίαστο της ιδιωτικής ζωής των δημόσιων προσώπων, τη γαλλική ρήση ότι «η ενημέρωση σταματάει στην πόρτα της κρεβατοκάμαρας»[8]. Για αυτόν το λόγο το καταδίκασαν ηθικά και δεοντολογικά περίπου όλοι οι εκπρόσωποι της πολιτικής. Μολονότι σε ποσοστό πάνω από τους μισούς οι γάλλοι πολίτες το καταδικάζουν, είναι φανερές οι πολύ ευρύτερες πολιτικές του επιπτώσεις. Υπέρ της κυκλοφορίας του είναι μαζικά οι οπαδοί του Εθνικού Μετώπου της Λεπέν και του κόμματος του Σαρκοζί, ενώ οι οπαδοί του σοσιαλιστικού κόμματος είναι σε ποσοστό 80% εναντίον[9]. Μια ένωση βιβλιοπωλών το κατήγγειλε και βιβλιοπωλεία στο Παρίσι ανάρτησαν στη βιτρίνα τους ταμπέλα ότι δεν το πουλάνε, πράγμα «σπάνιο για μπεστ σέλερ»[10]. Ένας αναρχικός φιλόσοφος σε κρατικό ραδιοσταθμό έκανε, όπως γράφτηκε, «θανατηφόρα κριτική» στην πρώην πρώτη κυρία και μεταξύ άλλων την παρομοίασε με τον Ραστινιάκ (ήρωα του Μπαλζάκ, αριβίστα και αδίστακτο απέναντι στην κοινωνική άνοδο και τον πλουτισμό με κάθε μέσο)[11]. Η βαριά πολιτική βλάβη στον Φρανσουά Ολάντ αλλά και αναπόφευκτα στο σοσιαλιστικό κόμμα ήταν εκ των προτέρων δεδομένη και ο καθένας όσο και η καθεμία με πρώτη τη συγγραφέα μπορούσε εύκολα να την προβλέψει με σχετική ακρίβεια. Συνεπώς, είναι βάσιμη η υπόθεση ότι αποτελούν ειρωνεία οι ευχαριστίες που περιέχει το βιβλίο προς τον Ολάντ και η λύπη της για την τεράστια πτώση της δημοτικότητάς του. Στις τελευταίες αράδες του αφηγήματος γράφει: «Ευχαριστώ για αυτές τις στιγμές [ο τίτλος του βιβλίου], ευχαριστώ για αυτόν τον τρελό έρωτα, ευχαριστώ για το ταξίδι στο προεδρικό μέγαρο. Ευχαριστώ επίσης για τον γκρεμό όπου με έσπρωξες: μου έμαθες πολλά για σένα, για τους άλλους και για τον εαυτό μου...». Και η φράση για τη λύπη που της προκαλεί η πολιτική του κατολίσθηση: «Αυτό το τέλος Μαΐου 2014, ένα γκάλοπ για τους υποψήφιους στην προεδρία το 2017, εφιαλτικά καταστροφικό, δίνει στον Φρανσουά Ολάντ 3%. Έγινε περίγελος όπως ήταν και πριν τέσσερα χρόνια. Νιώθω λύπη για αυτή την τεράστιας σπατάλης χασούρα, οργή για αυτό το ναυάγιο. Βεβαίως ιδιωτικά αλλά και ως πολίτις της αριστεράς...» (σ. 74-75). Ναι, θα πρέπει να είναι σαρκασμός. [1] Valérie Trierweiler, Merci pour ce moment, Éditions des Arènes, Paris 2014, σελ. 320. [2] Το ερώτημα το έθεσε, π.χ. η έγκυρη εφημερίδα Le Monde θεωρώντας υποχρέωσή της να δικαιολογήσει δημοσιεύματά της για το θέμα, σε άρθρο που αρχίζει ερωτηματικά, αν πρέπει «Να μιλήσει κανείς ή μήπως όχι;» γι’ αυτό. Θα απαντήσει τελικά ναι, με βασικό επιχείρημα ότι το βιβλίο διαβάζεται ήδη από πλήθη, άρα απαιτεί δημόσιο αντίλογο καθώς αποτελεί «απειλή για τη δημοκρατία». Άρθρο του P. Galinier, Le Monde, 12.9.2014, με τίτλο “Χωρίς έλεος” (στα γαλλικά η έκφραση είναι "sans merci" και παίζει με τον τίτλο του βιβλίου που είναι Merci pour ce moment / Ευχαριστώ για αυτές τις στιγμές). [3] Σημειωτέον ότι το βιβλίο δεν το αγόρασα, έτυχε να μου το στείλει φίλος σε ηλεκτρονική μορφή. Έτσι, η σελιδαρίθμηση είναι από την ηλεκτρονική εκδοχή που έχει 132 σελίδες, ενώ η εκτυπωμένη έχει 320. [4] I. Valerio, “Τι γνωρίζουμε για το μυστηριώδες πόνημα της Βαλερί Τριερβελέρ”, Le Figaro, 3.9.2014. [5] Είδηση: “Η Βαλερί Τριερβελέρ σε λίγο εκατομμυριούχος”, L'Express, 11.9.2014. Βλ. και Valerio αμέσως παραπάνω στη Figaro. [6] “Ολάντ: Ο πιο αντιδημοφιλής πρόεδρος στη Γαλλία μετά τον Παγκόσμιο Πόλεμο”, Το Βήμα, 4.9.2014. [7] Βλ. π.χ. P. Galinier, “Είναι απειλή για τη δημοκρατία”, Le Monde, 12.9.2014, “Το βιβλίο που ναρκοθετεί τη δημοκρατία”, Le Point.fr, 12.9.2014 κ.α. [8] Αυτό το ζήτημα το ανέδειξε ιδίως ο βρετανικός τύπος, π.χ. L. Wadham, “Ο Ολάντ βλάπτεται από το βιβλίο της Τριερβελέρ, όχι όμως εξαιτίας των παραμυθιών για την απιστία του”, The Observer, 6.9.2014, K. Willsher, “Το βιβλίο της Βαλερί Τριερβελέρ αιχμαλωτίζει τους Γάλλους, αλλά για τελείως λάθος λόγους”, The Guardian, 5.9.2014. [9] F. Menia, “Β.Τριερβελέρ: οι Γάλλοι την κατακρίνουν αυστηρά... αλλά αγοράζουν το βιβλίο της”, Le Figaro, 11.9.2014. [10] P. Adrian, “Η ένωση βιβλιοπωλών εναντίον του βιβλίου της Τριερβελέρ”, Le Figaro, 8.9.2014. [11] Α. Vertaldi, “Μισέλ Ονφρέ: Το λίμπιντο στάθηκε πολύ χρήσιμο στη Β. Τριερβελέρ”, Le Figaro, 12.9.2014.

Ένα απαράδεκτα αντιφεμινιστικό βιβλίο

Σύνδεση