Ο δημόσιος λόγος περί Δικαιοσύνης

Ότι το ελληνικό δικαστικό σύστημα υπολείπεται της κατά το Σύνταγμα αποστολής του είναι κοινός τόπος – ένας ανησυχητικός για την ποιότητα της κοινωνικής μας συμβίωσης τόπος. Επίσης κοινός τόπος –και μάλιστα πιο ανησυχητικός από τον προηγούμενο– είναι ότι τα προβλήματα του ελληνικού δικαστικού συστήματος δεν είναι μόνο μεγάλα, είναι και πολύ παλαιά. Δεν αφορούν μόνον όλους τους κλάδους του, στις πιο ζωτικές τους λειτουργίες, αλλά και κατάγονται, αποδεδειγμένα, από τις πρώτες κιόλας δεκαετίες λειτουργίας του Ελληνικού κράτους. Η διάρκεια, το μέγεθος και η ένταση των προβλημάτων αυτών προκαλεί το ερώτημα: Γιατί δεν επιλύονται; Γιατί κληροδοτούνται από γενιά σε γενιά, από κυβέρνηση σε κυβέρνηση και από τη μια βουλή στην άλλη; Οι αδρομερείς παρατηρήσεις που ακολουθούν ελαύνονται από τη στέρεη πεποίθηση ότι το μεγαλύτερο, οξύτερο και διαρκέστερο πρόβλημα του ελληνικού δικαστικού συστήματος είναι ο τρόπος με τον οποίο γίνεται λόγος για τα προβλήματά του. Αυτό δε το πρόβλημα, με τη σειρά του, είναι έκφανση του μείζονος ελληνικού προβλήματος που δεν είναι άλλο από τη χαμηλή, εν τέλει, ποιότητα του πληθωριστικού, πάντως, δημοσίου λόγου περί θεσμών. Επίσης ελαύνονται από την στέρεη και πάλι πεποίθηση ότι τα επόμενα του προαναφερθέντος, μεγάλα προβλήματα του ελληνικού δικαστικού συστήματος είναι ο βραδύς, έως βραδύτατος, ρυθμός της απονομής του δικαίου, και ο υπερβολικά μεγάλος, ανησυχητικός για την ποιότητά τους, αριθμός αποφάσεων που ο κάθε Έλληνας δικαστής εκδίδει κατ’ έτος. Η καλή ποιότητα του δημοσίου λόγου περί θεσμών είναι ο θεμελιωδέστερος από τους όρους και η βασικότερη από τις προϋποθέσεις για την επιτυχή αντιμετώπιση των προβλημάτων λειτουργίας των θεσμών. Ο ποιοτικά κακός δημόσιος λόγος περί θεσμών, αντιθέτως, συσκοτίζει τα προβλήματα και συγκαλύπτει τα αίτιά τους. Και ακόμα περισσότερο: είναι ο ίδιος πρόβλημα που δημιουργεί προβλήματα. Ποια είναι τα γνωρίσματα του ποιοτικά καλού δημοσίου λόγου περί θεσμών; Αρκετά, με κυριότερα την ειλικρίνεια και τη στοχαστικότητα. Ο δημόσιος λόγος, όταν είναι στοχαστικός, εγκύπτει στα προβλήματα για να ερευνήσει τις αιτίες τους αμερόληπτα. Αναζητεί λύσεις με ωριμότητα αλλά και θάρρος, με φαντασία αλλά και ρεαλισμό, με στέρεες αντιλήψεις για το πρακτέο αλλά χωρίς δογματισμό. Ο δημόσιος λόγος, όταν είναι ειλικρινής, δεν θηρεύει εντυπώσεις. Μοχθεί να πείσει και όχι να παραπείσει, διαλέγεται και δεν μονολογεί, επιχειρηματολογεί και δεν κραυγάζει. Ο δημόσιος λόγος όταν είναι ειλικρινής και στοχαστικός δεν είναι εκ του προχείρου καταγγελτικός, ούτε φθηνά ηθικολογικός. Είναι μετριοπαθής ακόμα και όταν είναι θυμωμένος, είναι ευγενικός ακόμα και όταν είναι μαχητικός, είναι εύτολμος χωρίς να είναι προπετής και είναι μνήμων χωρίς να είναι μνησίκακος. Με μια λέξη ο ποιοτικά καλός δημόσιος λόγος είναι έντιμος λόγος. Ο δημόσιος λόγος περί Δικαιοσύνης όχι σπάνια εκφέρεται με αφορμή το αντικείμενο μιας δίκης και το αποτέλεσμά της. Ως επί το πλείστον είναι λόγος συγκαλυμμένα ή μη επικριτικός, συχνά χωρίς την αναγκαία, στοιχειώδη τουλάχιστον, γνώση προσώπων και πραγμάτων. Άλλοτε, πάλι, εκφέρεται με τη γνώση αυτή, αλλά μεροληπτικά, από τη σκοπιά του ηττηθέντος παράγοντα της δίκης ή ανθρώπων των συμφερόντων του, ενώ υπάρχουν φορές που εκφέρεται με πάθος και τόνο δογματικό – περίπτωση μεροληψίας και αυτή, όπου ο επικριτής μεροληπτεί υπέρ των πεποιθήσεών του, στις οποίες εμμένει πεισματικά, αρνούμενος να μεταστεί στη θέση του κρινομένου, αρνούμενος δηλαδή να διαλεχθεί. Ο δημόσιος λόγος περί Δικαιοσύνης αφορά, στις καλύτερες στιγμές του, το οξύτερο από τα προβλήματά της: τον βραδύ ρυθμό απονομής του δικαίου. Αποδίδει το πρόβλημα –τη βραδυδικία– στον υπερβολικό φόρτο των δικαστηρίων. Σπανιότατα, όμως, φωτίζει τα αίτια που προκαλούν τον φόρτο αυτόν. Ειδικότερα, δεν αναφέρεται στο πλέον χαρακτηριστικό γνώρισμα της αγοράς των νομικών επαγγελμάτων στην Ελλάδα, που δεν είναι άλλο από τον δυσανάλογα μεγάλο, εν σχέσει προς τον πληθυσμό της χώρας, αριθμό δικηγόρων. Δεν αναφέρεται στους ιλιγγιώδεις αριθμούς των κατ’ έτος νέων υποθέσεων που κατακλύζουν τα δικαστήρια της χώρας. Δεν αναφέρεται στις περιπτώσεις –και τέτοιες υπάρχουν αναρίθμητες– στρεψόδικης συμπεριφοράς διαδίκων, οι οποίες συνιστούν ένα ακόμα από τα μεγάλα, άλυτα ακόμη, προβλήματα του ελληνικού δικαστικού συστήματος. Δεν αναφέρεται στο πρόβλημα της αβασάνιστης, πανεύκολης και προπετούς προσφυγής στα δικαστήρια, ή, με άλλα λόγια, στο πρόβλημα της προκλήσεως δικών με ελάχιστο έως μηδαμινό κόστος γι’ αυτούς που τις προκαλούν και εν τέλει τις χάνουν ή τις εγκαταλείπουν ανεκδίκαστες. Δεν αναφέρεται στις τεράστιες, δεκάδων εκατοντάδων, κατηγορίες υποθέσεων που άγονται κάθε χρόνο στα δικαστήρια, από την άρνηση και μόνο αυτής της ίδιας της Δημοσίας Διοικήσεως και των ποικιλώνυμων οργανωτικών μορφωμάτων του Κράτους (νομικά πρόσωπα δημοσίου ή ιδιωτικού δικαίου, ανεξάρτητες Αρχές κ.λπ.), από την άρνηση και μόνο ισχυρών παραγόντων της οικονομικής και πολιτικής ζωής της χώρας (Τράπεζες κ.ά.) να αποτρέψουν τη δημιουργία δικών ή, εν πάση περιπτώσει, να προέλθουν στην εξώδικη επίλυση των διαφορών τους επί τη βάσει ήδη διαμορφωμένης, πάγιας νομολογίας. Δεν αναφέρεται στην κακή, πρόχειρη και όχι σπάνια φαύλη νομοθέτηση που εξαιτίας της προκαλούνται δεκάδες εκατοντάδες δίκες. Δεν αναφέρεται στις ολέθριες επιπτώσεις που έχει στην απονομή του δικαίου η εκτεταμένη πλέον απονομιμοποίηση, εν συνόλω του δικαστικού και του εισαγγελικού Σώματος στη συνείδηση των πολιτών. (Απονομιμοποίηση, στην οποία συμβάλλουν και οι ίδιοι οι δικαστικοί και εισαγγελικοί λειτουργοί με ποικίλους τρόπους, από τους οποίους ο πιο πρόσφατος είναι η απαγορευμένη από το Σύνταγμα αποχή από τα καθήκοντά τους). Ο τρόπος με τον οποίο περιγράφεται το μείζον πρόβλημα του δικαστικού συστήματος της χώρας (η βραδεία και γι’ αυτό –αλλά όχι μόνο γι’ αυτό– αναποτελεσματική λειτουργία του) καταλείπει την ισχυρή εντύπωση ότι το πρόβλημα οφείλεται στη φυγοπονία των δικαστών ή σε ψυχοπάθεια των Ελλήνων που λέγεται «δικομανία». Και, όμως, προφανώς δεν πρόκειται, ούτε για το ένα ούτε για το άλλο. Οι αριθμοί και μόνο διαψεύδουν και τη μια και την άλλη εξήγηση. Αρκεί να αναφερθεί, εντελώς ενδεικτικά, μόνο ότι στο Πρωτοδικείο Αθηνών το 2010 εκδόθηκαν 229.000 αποφάσεις σε ποινικές και 224.000 σε αστικές διαφορές από 380 δικαστές (βλ. Η Καθημερινή, 13.5.2011). Εξ άλλου, είναι δυνατόν σε μια χώρα 11.000.000 ψυχών οι μισές να πάσχουν από δικομανία; Όλοι γνωρίζουμε ότι η προσφυγή σε δικαστήριο, και όταν ακόμα ελαύνεται από ισχυρά συναισθήματα, είναι απολύτως έλλογο διάβημα, του οποίου κατά κανόνα προηγείται η επίσκεψη σε δικηγόρο. Αν η περί δικομανίας εξήγηση της πολυδικίας μεταθέτει το πρόβλημα στα πεδία της ψυχιατρικής, η περί φυγοπονίας των δικαστών υπονοούμενη το μετατρέπει σε πεδίο διεξαγωγής ενός ακήρυκτου πολέμου με πολλές, μικρές και μεγάλες μάχες γοήτρου μεταξύ δικηγόρων, δημοσιογράφων και δικαστών / εισαγγελέων. Στον εμπόλεμο λόγο περί Δικαιοσύνης οι επικριτές της κακοδαιμονίας της εμφορούνται από την ανομολόγητη έπαρση ότι αυτοί γνωρίζουν καλά τα πρόσωπα και τα πράγματα που επικρίνουν, ότι αν καταγγέλλουν και «αποκαλύπτουν», αν νουθετούν και κανοναρχούν, είναι γιατί αυτοί δεν είναι μέρος του «προβλήματος Ελληνική Δικαιοσύνη», ότι αυτοί κατορθώνουν να ίστανται κάπου έξω από αυτό, κάπου ψηλά, απ’ όπου κατοπτεύουν, ελέγχουν και επαγρυπνούν, κάπου τόσο ψηλά, ώστε καταφέρνουν να κρατήσουν το βλέμμα τους καθαρό, την ψυχή τους αλώβητη και τις προθέσεις τους αγαθές. Κατορθώνουν δηλαδή το σχεδόν ακατόρθωτο: να είναι βαθιά πραγματιστές μα και γνήσια ιδεολόγοι. Ένα άλλο σημαντικό, ποσοτικά και ποιοτικά, μέρος του συνόλου του δημοσίου λόγου περί Δικαιοσύνης διατυπώθηκε με αφορμή την απόφαση της Ολομελείας του Συμβουλίου της Επικρατείας, το 1994, που αφορούσε τη φορολόγηση των αποδοχών των δικαστικών λειτουργών, καθώς και τις αποφάσεις τού κατ’ άρθρον 88 § 2 του Συντάγματος Ειδικού Δικαστηρίου, το 2006, που αφορούσαν και πάλι τις αποδοχές των δικαστικών λειτουργών. Οι επικριτές των αποφάσεων αυτών πλειοψηφούσαν συντριπτικά έναντι εκείνων που κατέβαλαν προσπάθεια κατανοήσεως του ζητήματος με όρους νομικούς (: με αναφορά στις διατάξεις του Συντάγματος περί δικαστικής λειτουργίας και δικαστικών λειτουργών) και δικαιοπολιτικούς (: τι σημαίνει για το σύστημα αξιών της κοινωνίας, οι δικαστικοί της λειτουργοί να ανήκουν στους πιο χαμηλά αμειβόμενους λειτουργούς του Κράτους και των ποικιλώνυμων νομικών προσώπων του). Επίσης διατυπώθηκαν –εντελώς μεμονωμένα, δυστυχώς– ιδιαιτέρως ενδιαφέρουσες σκέψεις για την ερμηνεία αυτών καθαυτών των σφοδρών επικρίσεων. Γιατί η ελληνική κοινωνία τέρπεται τόσο να διασύρει και να βλέπει να διασύρονται οι ηγετικές της (κοινωνικές – επαγγελματικές) ομάδες (ελίτ: δικαστές, γιατροί, πολιτικοί κ.ά.). Επίσης αναρίθμητα όσα ειπώθηκαν και γράφηκαν, κυρίως από το 2005 μέχρι και το 2008, με αφορμή τις δημοσιογραφικές αποκαλύψεις αργυρώνητων ή άλλως πως επίορκων δικαστών. Εδώ, πλέον, κάθε όριο που θα επέβαλε το αντικείμενο των αποκαλύψεων και κάθε φραγμός που θα εκπορεύονταν από την αίσθηση μέτρου και σοβαρότητας καταλύθηκαν. Επί τέσσερα έτη κρατούνταν στον αφρό της επικαιρότητας ένα θέμα που θα μπορούσε να είχε εξαντληθεί σε λίγους μήνες με μερικά καλογραμμένα, σοβαρά άρθρα και δικαστικά ρεπορτάζ. Έγινε το εντελώς αντίθετο. Μερικές από τις πιο επονείδιστες σελίδες της Ελληνικής Δικαιοσύνης μετατράπηκαν, χυδαία, σε διασκεδαστικό θέαμα κατάλληλο για όλα τα μέλη της ελληνικής οικογένειας, γύρω από το οποίο περιστράφηκε ο δημόσιος βίος επί τετραετία. Απ’ όλον αυτόν τον ορυμαγδό δημοσιευμάτων και τηλεοπτικών εκπομπών, τι είναι αυτό κατά το οποίο οι Έλληνες γίνανε σοφότεροι; Τι είναι αυτό, κατά το οποίο οι Έλληνες δικαστικοί λειτουργοί ωφελήθηκαν; Οι Έλληνες πολίτες έμαθαν, για πρώτη φορά, ότι στις τάξεις των Ελλήνων δικαστικών λειτουργών υπάρχουν και πρόστυχοι χαρακτήρες; Είναι δύσκολο ακόμα και να υποτεθεί πως, μέχρι τότε, οι Έλληνες, ανίδεοι και αθώοι από την πονηριά του κόσμου, πίστευαν πως οι δικαστικοί θεσμοί της χώρας ήταν στελεχωμένοι μόνο με αγγέλους. Εκείνο που έμαθαν ή, μάλλον, επαλήθευσαν ήταν ότι και στη Δικαιοσύνη οι εσωτερικοί έλεγχοι ήταν ελλιπέστατοι. Οι ηθικώς ανεπαρκείς δικαστές και εισαγγελείς παρέμεναν στη θέση τους εν γνώσει, συχνά, των ανωτέρων τους περί του ελλιπούς ή ανύπαρκτου δικαστικού ήθους τους. Κατά τα λοιπά, το φιλοθεάμον ελληνικό κοινό διασκέδασε χαιρέκακα και αχόρταγα. Οι δικαστές και οι εισαγγελείς τι ωφελήθηκαν; Τίποτα. Απλώς ένιωσαν ντροπή για την ίδια τους την επαγγελματική ταυτότητα, και αντί να έλθουν σε διάλογο με τους επικριτές τους –με τους σοβαρότερους από αυτούς– κλείσθηκαν στον εαυτό τους, οι δε ηθικά λιγότεροι στέρεοι από αυτούς μπορώ να εικάσω ότι μονολόγησαν: «Γιατί να μη γίνω έτσι κι αλλιώς αυτό που οι συμπολίτες μου πιστεύουν ότι είμαι;». Λεγόταν, τότε, ότι οι ποινικοί δικαστές έγιναν, κατά την εν λόγω τετραετία, αμείλικτα αυστηροί. Είναι αλήθεια; Μπορεί ναι, μπορεί όχι. Μπορεί εν μέρει ναι, εν μέρει όχι. Ποιος ξέρει, αφού κανείς απ’ όσους διακινούσαν αυτή τη νέα «αποκάλυψη» δεν μας αποκάλυψε τη μέθοδο της «αποκάλυψής» του. Αρκεί που η «αποκάλυψη» αυτή έγινε φήμη, που προστέθηκε στις ήδη υπάρχουσες, τις οποίες επέτεινε και παρέτεινε. Αρκεί που λούστραρε το δημόσιο προφίλ όσων τη διακινούσαν με την ψεύτικη σημαία του έντιμου και καθαρού. Αν αυτή η φήμη, μαζί με την άνευ προηγουμένου καχυποψία, με την οποία οι περισσότεροι Έλληνες μιλούσαν για τους δικαστές / εισαγγελείς της χώρας, έτρωσε ακόμα περισσότερο το όποιο κύρος εξακολουθούσαν να διατηρούν οι δικαστικοί μας θεσμοί, αυτό μπορούσε ευχερώς να γίνει ανεκτό ως . . . παράπλευρη απώλεια. Ο δικηγορικός δημόσιος λόγος περί Δικαιοσύνης έχει κοινά γνωρίσματα με τον εν γένει δημόσιο λόγο. Είναι επικαιρικός και μάλλον ανεξαίρετα προέρχεται από «συνδικαλιζομένους» δικηγόρους, δηλαδή από δικηγόρους που κατέρχονται κατά σύστημα στις αρχαιρεσίες του Δικηγορικού Συλλόγου, στον οποίο ανήκουν. Ο κυρίαρχος δικηγορικός λόγος είναι καταγγελτικός. Άλλοτε αυτεπαγγέλτως και άλλοτε κατ’ αίτησιν δημοσιογράφων, καταγγέλλει τα κακώς κείμενα της Δικαιοσύνης, χωρίς ποτέ να κατονομάζει και χωρίς να προτείνει. Είναι ένας λόγος επιθετικά αμυντικός. Ο κυρίαρχος, ρητός ή σιωπηρός, δικηγορικός λόγος ελαύνεται από την ανομολόγητη επιδίωξη, και κατ’ αποτέλεσμα επιτυγχάνει, να κρατήσει το ενδιαφέρον της δημοσιότητας μακριά από τις τάξεις των δικηγόρων. Αυτή η στάση δεν τηρείται μόνο έναντι περιπτώσεων δικηγόρων που διαπράττουν ακόμη και βαριά ποινικά αδικήματα, αλλά και έναντι του μείζονος προβλήματος της ελληνικής δικηγορίας που είναι ο δικηγορικός πληθωρισμός και έναντι όσων περαιτέρω προβλημάτων φύονται από αυτόν: πλημμελής ή και κακή ποιότητα των παρεχομένων δικηγορικών υπηρεσιών, δημιουργία αλλεπάλληλων και ατελεύτητων δικών κ.ά. Ο δημόσιος δικηγορικός λόγος περί Δικαιοσύνης, ως εκ της προελεύσεώς του από δικηγόρους που επιδιώκουν να έχουν παρουσία στα ΜΜΕ και που ταυτόχρονα επιδιώκουν να κερδίσουν το ενδιαφέρον και εν τέλει την ψήφο των συναδέλφων τους, φέρει το στίγμα αυτών των επιδιώξεων: είναι εντυπωσιοθηρικός, κρυφίως αντιδικαστικός, καθόλου αυτοκριτικός: με δύο λέξεις είναι συντηρητικός και καθόλου καινοτόμος. Είναι λόγος που δεν ανοίγει θέματα, αλλά προσαρτάται στην εκάστοτε δημοσιογραφική ατζέντα και παραμένει στη δημοσιότητα όσο αυτή κρατείται ανοιχτή. Ο δημόσιος δικηγορικός λόγος, ευτυχώς, δεν εξαντλείται στην κυρίαρχη εκδοχή του. Υπάρχουν κείμενα που προήλθαν από τη γραφίδα δικηγόρων και είναι απαράμιλλα για την καθαρότητα της σκέψης που εκφράζουν και την ευστοχία των κρίσεων και των προτάσεων που διατυπώνουν. Τα κείμενα αυτά –μειοψηφικά, δυστυχώς– δείχνουν, πάντως, πώς πρέπει να είναι και πού μπορεί να ανυψωθεί ο δικηγορικός, αλλά και ο δικαστικός / εισαγγελικός λόγος περί Δικαιοσύνης (βλ. Π. Κ. Τσούκας (επιμ.), Ο ασάλευτος χρόνος της Ελληνικής Δικαιοσύνης. Εξήντα επτά κείμενα κριτικής, 1880-2011, Καλλιγράφος, Αθήνα 2012). Στην Ελλάδα ο δημόσιος λόγος περί Δικαιοσύνης σπάνια είναι δικαστικός / εισαγγελικός. Πολύ σπάνια δικαστές ή εισαγγελείς λαμβάνουν δημόσια τον λόγο για να προβάλουν προβλήματα απονομής του δικαίου στην Ελλάδα. Γιατί άραγε; Ίσως από αίσθημα ματαιότητας: ό,τι και αν πουν, ό,τι και αν γράψουν, τα προβλήματα είναι τόσο πολλά και μεγάλα που δεν λύνονται. Ίσως από αίσθημα απογοήτευσης: ό,τι και αν πουν, ό,τι και αν γράψουν, δεν πρόκειται ούτε να ακουσθεί, ούτε να διαβασθεί μέσα στα άπειρα όσα γράφονται στις εφημερίδες, ακούγονται στα ραδιόφωνα και διαδραματίζονται στις τηλεοπτικές οθόνες. Για τον ήπιο, σοβαρό και αναλυτικό δημόσιο λόγο δεν υπάρχει χώρος στον νου και στην καρδιά του εκφαυλισμένου κοινού, που βλέπει τηλεόραση και ακούει ραδιόφωνο για να σκοτώσει την πλήξη του και να διασκεδάσει τις έγνοιες του. Ίσως από εφησυχασμό: άλλοι είναι αρμόδιοι να προτείνουν μέτρα, «η Πολιτεία» έχει υποχρέωση να δώσει λύσεις. Ίσως από ιδιοτέλεια ή κομφορμισμό: είναι συνετό να σιωπάς για τα μεγάλα προβλήματα που απαιτούν λύσεις οδυνηρές και αλήθειες πικρές. Δεν είναι σώφρον να μιλάς για ό,τι δυσάρεστο όλοι σιωπούν. Ίσως είναι από αδιαφορία. Ίσως από σεβασμό σε μια λίγο-πολύ κρατούσα, ακόμη, παράδοση που επιτάσσει οι δικαστικοί λειτουργοί να εκφράζονται μόνο διά των αποφάσεών τους. Ίσως, τέλος, από όλα αυτά, σε ποικίλους ποσοτικούς και ποιοτικούς συνδυασμούς. Όποιοι και αν είναι οι λόγοι, ο δημόσιος λόγος δικαστών και εισαγγελέων περί Δικαιοσύνης είναι σποραδικός, αδύναμος και άτολμος. Οι δημόσιες ανακοινώσεις και οι εφημερίδες των δικαστικών ενώσεων το μαρτυρούν: σε αυτές αρθρώνεται λόγος μονοθεματικός (: αφορά κατά κανόνα ζητήματα «του κλάδου», δηλαδή ζητήματα «επαγγελματικά» των δικαστών / εισαγγελέων και όχι της Δικαιοσύνης ως κρατικής λειτουργίας, από τα οποία, φυσικά, προέχον είναι το ζήτημα των αποδοχών ή άλλων παροχών), λόγος περιαυτολογικός και αυτοαναφορικός (: δικαστές και εισαγγελείς μιλούν για το λειτούργημά τους, για τα υψηλά τους καθήκοντα, την αυταπάρνηση με την οποία τα εκτελούν, για την σπουδαιότητά τους για την ευνομία και την ευταξία. Για την ξεχωριστή τους θέση, με δύο λόγια, στο κράτος και την κοινωνία). Ο δικαστικός / εισαγγελικός λόγος περί Δικαιοσύνης πολύ σπάνια αφορά τη Δικαιοσύνη ως κρατική λειτουργία, και ποτέ δεν τολμά να αναφερθεί, έστω, στα προβλήματα της δικηγορίας που είναι και προβλήματα της Δικαιοσύνης ή προβλήματα που προκαλούν προβλήματα στη λειτουργία του δικαστικού συστήματος. Γιατί; Προεχόντως διότι ο δικαστικός / εισαγγελικός λόγος περί Δικαιοσύνης αναζητεί στους δικηγόρους έναν σύμμαχο στα μισθολογικά ζητήματα των δικαστικών λειτουργών. Με μια λέξη, ο δημόσιος λόγος δικαστών και εισαγγελέων περί Δικαιοσύνης είναι λόγος προεχόντως συνδικαλιστικός, λόγος δηλαδή συντηρητικός και όχι καινοτόμος, κοντόθωρος και όχι διορατικός. Οι έλληνες δικαστές και εισαγγελείς φαίνεται να έχουν παραιτηθεί από την επιδίωξη –αν ποτέ την είχαν– να είναι ταγοί της Δικαιοσύνης. Να είναι αυτοί που μελετούν τα προβλήματά της και που αγωνιούν για την επίλυσή τους. Να είναι αυτοί που βρίσκονται σε διαρκή, ουσιαστικό διάλογο με το κοινωνικό σώμα, με σοβαρούς και υπεύθυνους παράγοντες της κοινωνικής και οικονομικής ζωής της χώρας. Να είναι εκείνοι που παρακολουθούν εξελίξεις και προόδους σε προοδευμένες ξένες χώρες, που εμπνέονται λύσεις από αυτές. Οι Έλληνες δικαστές / εισαγγελείς –όλοι απόφοιτοι πανεπιστημίου, όλοι σχεδόν με γνώση μιας, πολλοί δε με γνώση δύο ή τριών ξέων γλωσσών και ουκ ολίγοι με δίπλωμα μεταπτυχιακών σπουδών– θα όφειλαν να έρθουν αρωγοί, όπου και όπως μπορούν, στη χειμαζόμενη δημόσια ελληνική Διοίκηση – εν προκειμένω, κυρίως το Υπουργείο Δικαιοσύνης. Θα όφειλαν να θέσουν το πολιτικό προσωπικό της χώρας προ των ευθυνών του και να ζητήσουν από τους δικηγόρους να συνεργασθούν στην αναζήτηση των λύσεων, που επιτάσσει η ήδη συντελεσθείσα κατάρρευση του δικαστικού συστήματος. Όλα τούτα όμως προϋποθέτουν ότι οι ίδιοι οι δικαστές και εισαγγελείς θα εγκαταλείψουν ό,τι δικό τους παρωχημένο εμποδίζει την πρόοδο, ό,τι στέκεται εμπόδιο στον αδήριτα αναγκαίο δρόμο της ανορθώσεως των δικαστικών μας θεσμών. Όλα τούτα προϋποθέτουν ότι οι Έλληνες δικαστές και οι Έλληνες εισαγγελείς θα βρουν τη δύναμη να κάνουν ό,τι δεν έκαναν μέχρι τώρα: να ανοιχθούν με διάθεση καινοτόμα και δημιουργική σε όλους όσους επηρεάζουν τη λειτουργία του δικαστικού συστήματος, να προτείνουν μεταρρυθμίσεις υπαρχόντων θεσμών, κατάργηση άλλων, δημιουργία νέων. Αν το πράξουν, τότε σίγουρα θα κατορθώσουν, αν μη τι άλλο, να εμπλουτίσουν τον δημόσιο λόγο περί Δικαιοσύνης με ιδέες, επιχειρήματα, προτάσεις και κυρίως με ένα νέο, υψηλό ήθος δημοσίου διαλόγου. Αρκεί να επιδείξουν τον ζήλο, τη φαντασία και την πυγμή, που μέχρι σήμερα μόνο στα ζητήματα των οικονομικών τους συμφερόντων έχουν επιδείξει.

Ο δημόσιος λόγος περί Δικαιοσύνης

Σύνδεση