Κολμ Τομπίν: η βία του κειμένου

Colm Tóibín, Η διαθήκη της Μαρίας, μτφρ. Αθηνά Δημητριάδου, Ίκαρος, Αθήνα 2014, σελ. 120 Τα σπουδαία έργα της λογοτεχνίας δεν χαρακτηρίζονται μόνο από την υψηλή αισθητική, την απαράμιλλη φόρμα και το ρηξικέλευθο περιεχόμενο. Το κοινό χαρακτηριστικό, αυτό που κάνει ένα έργο πραγματικά σπουδαίο, είναι η σιωπηλή, αλλά σαφέστατη, αυτοσυνειδητότητα για την ίδια της την κατάσταση, την εμπειρία και τη λειτουργία της λογοτεχνίας. Η υψηλή λογοτεχνία, ένας όρος που πρέπει να χρησιμοποιείται χωρίς ίχνος ενοχής ή δισταγμού, είναι η λογοτεχνία που μιλάει για τη λογοτεχνία. Ή ακόμα καλύτερα, η σημαντική λογοτεχνία είναι αυτή που θεωρεί τη γλώσσα τόσο κατά τη διάρκεια της συγγραφής, όσο και κατά τη διάρκεια της ανάγνωσης. Μιλάμε με άλλα λόγια για μια διττή λογοτεχνία, για διττά κείμενα· μιλάμε για μια λογοτεχνία οργανική, που κατά τη διάρκεια της επικοινωνίας της με τον αναγνώστη σε ό,τι έχει να κάνει με το συγκεκριμένο περιεχόμενο και φόρμα, μεταβιβάζει ταυτόχρονα μια εξίσου συγκεκριμένη θεώρηση περί λογοτεχνίας, μια θεώρηση που λειτουργεί σαν υπόγειος διάλογος με λογοτεχνικές παραδόσεις, φιλοσοφικές τοποθετήσεις και αισθητικές συμβάσεις. Η σπουδαία λογοτεχνία είναι παλίμψηστο· μέσα από τις ρωγμές του κειμένου προς ανάγνωση, ο έμπειρος και υποψιασμένος αναγνώστης ανακαλύπτει τόσο την ιστορικότητα της λογοτεχνίας, όσο και την υπονόμευση αυτής. Ο Τομπίν έχει καθιερωθεί ως ένας από τους σημαντικότερους λογοτέχνες που γράφουν στην αγγλική γλώσσα. Γόνος Ιρλανδών Καθολικών, με παππού στον IRA, ο οποίος έλαβε μέρος στην επανάσταση του 1916, ο Τομπίν μοιράζεται με τους συντοπίτες του συγγραφείς μια σειρά από τραυματικές θεματολογίες που με τον έναν ή τον άλλο τρόπο, επανεμφανίζονται στο έργο του. Η οικογένεια, η μητρότητα, ο συντηρητισμός, η έννοια της πατρίδας και του ξεριζωμού, και φυσικά η θρησκεία, είναι μοτίβα που περιβάλλουν το έργο του με σχεδόν εμμονική επαναληπτικότητα. Βασικό στοιχείο στη λογοτεχνία του Τομπίν είναι και η δηλωμένη του ομοφυλοφιλία, η οποία παρουσιάζεται παγιδευμένη ανάμεσα στην οργιώδη απελευθέρωση και την αμείλικτη ενοχή. Το 1999, με το Blackwater Lightship, τρεις γενιές γυναικών έρχονται αντιμέτωπες τόσο με την ομοφυλοφιλία, όσο και με το AIDS του Ντέκλαν. Το 2004, ο Τομπίν αναπλάθει τη φιγούρα του συγγραφέα Χένρι Τζέιμς στο The Master, ενώ ακολουθούν δυο συλλογές διηγημάτων, το Mothers and Sons (2006) και το The Empty Family (2010). Το 2012 γράφει την Διαθήκη της Μαρίας σαν οργισμένο σχόλιο ενάντια στην Καθολική Εκκλησία, και συγκεκριμένα, ενάντια στο Καθολικό δόγμα εντός της Ιρλανδίας. Όπως δήλωσε και σε μια συνέντευξή του, το 2008 κατέληξε στο συμπέρασμα ότι στην Ιρλανδία υπάρχει «ένα σχεδόν απόλυτο κενό πίστης».[1] Αντιδρώντας τόσο στην καταπίεση του Καθολικισμού, όσο και στα σκάνδαλα που προέκυψαν από έρευνες στα τεκταινόμενα Καθολικών σχολείων και εκκλησιών στην Ιρλανδία, ο Τομπίν γράφει το βιβλίο αυτό, όπου κατά βάση η σιωπηλή άρνηση της Μαρίας να ενταχθεί στην Ευαγγελική μυθογραφία φαντάζει σαν ένα άγριο μανιφέστο ενάντια στην σύνθλιψη της υποκειμενικότητας, της μνήμης και του σώματος από την Καθολική Εκκλησία. Ενώ ο Πιερ-Πάολο Παζολίνι προσεγγίζει τον Ιησού σαν μαρξιστή διανοούμενο και πυρήνα ενός πρωτόγονου ερωτισμού στα Κατά Ματθαίον Πάθη (1964), ο Τομπίν παρακάμπτει τη φιγούρα του Χριστού (που δεν αναφέρεται στο βιβλίο καν το όνομά του) και πλάθει ένα έργο βασισμένο στην τρομοκρατία της απόλυτης γυναικείας σιωπής και υποκειμενικότητας. Η Διαθήκη της Μαρίας του Κολμ Τομπίν, που μόλις κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Ίκαρος σε μετάφραση Αθηνάς Δημητριάδου, είναι ένα κείμενο –διστάζω να το αποκαλέσω μυθιστόρημα για λόγους που θα ξεκαθαριστούν πιο κάτω– το οποίο έχει όλα τα χαρακτηριστικά της σπουδαίας λογοτεχνίας. Είναι ένα βιβλίο σπάνιας ομορφιάς. Αλλά ταυτόχρονα, είναι ένα βιβλίο με έναν συμπαγή και εξαιρετικά σύνθετο θεωρητικό πυρήνα που το καθιστά ταυτόχρονα σημαντικό και επικίνδυνο. Ο Τομπίν αποφασίζει να συνθέσει έναν εσωτερικό μονόλογο της σιωπηλής Παρθένου Μαρίας, να δώσει τις λέξεις σε μια πρωταγωνίστρια της Καινής Διαθήκης, που όμως είναι καταδικασμένη στη σιωπή ενώπιον του θείου δράματος. Η απόφαση του συγγραφέα να δώσει φωνή στη σιωπή, μια λέξη που επαναλαμβάνεται άπειρες φορές στο βιβλίο, και που κατά τον Τομπίν είναι η αρχή της λογοτεχνίας, είναι και η καλλιτεχνική πρωτοβουλία που βάζει σε κίνηση ένα λεπτοδουλεμένο αποδομητικό μηχανισμό, που υπονομεύει με σχεδόν βλάσφημο τρόπο την αρχή της Δυτικής πολιτιστικής συνείδησης: την αυθεντία του κειμένου, και συγκεκριμένα την αυθεντία των Ευαγγελίων. Ο αποδομητικός αυτός μηχανισμός ξεκινά πριν καλά καλά ο αναγνώστης ανοίξει το βιβλίο· ο τίτλος του έργου του Τομπίν είναι η έναρξη του παιχνιδιού των σημαινομένων που αναπόφευκτα θυσιάζεται στην ελληνική μετάφραση. Στα αγγλικά, ο τίτλος είναι The Testament of Mary. Testament: η διαθήκη, το τελικό κείμενο ενός ζωντανού που θα διαβαστεί μετά τον θάνατό του, ένα κείμενο που αναμένει την ανάγνωσή του αφού ο συγγραφέας του έχει πλέον πεθάνει. Ένα κείμενο που προοικονομεί την απόλυτη μη-κειμενικότητα του θανάτου. Η διαθήκη ως ίχνος. Ταυτόχρονα, testament > testis, η λατινική λέξη για τον μάρτυρα (άλλη μια εξαιρετική δισημία εδώ). Testament: το κείμενο (επ’ ουδενί η φωνή) αυτού που έχει δει. Το έργο του Τομπίν λαμβάνει χώρα στον οριακό χρόνο μετά τη σταύρωση και πριν από τη σύνθεση των Ευαγγελίων. Όταν η θέαση των θαυμάτων του Ιησού δεν έχει μεταγραφεί σε κείμενο, όταν είναι ασταθή ακόμα στις μνήμες ή στις παρερμηνείες των θεατών. Η Μαρία του Τομπίν περιτριγυρίζεται από τους Ευαγγελιστές, οι οποίοι σαν όρνια καραδοκούν για να καταγράψουν την μαρτυρία. Η Μαρία επιλέγει τη σιωπή. Επιλέγει τον εσωτερικό μονόλογο. Αρνείται κατηγορηματικά να γίνει μάρτυρας. Αρνείται κατηγορηματικά να ενταχθεί στην κειμενικότητα των Ευαγγελίων. Αρνείται να συμμετάσχει στην διαστρεβλωμένη αυθεντία των αγίων κειμένων. Όπως λέει η ίδια: «Δεν ξέρω γιατί έχει τόση σημασία να λέω την αλήθεια στον εαυτό μου τη νύχτα. Γιατί έχει τόση σημασία ν’ ακούσει ο κόσμος έστω και μια φορά την αλήθεια.» (σ. 90) Με άλλα λόγια, ο Τομπίν συγκεντρώνει τη λογοτεχνική του θέαση στο τετράπτυχο γεγονός - μαρτυρία (μνήμη) - κείμενο - αλήθεια, και με σαφήνεια και περισσή τόλμη καταλήγει στο συμπέρασμα πως η κειμενική μεταγραφή της ζωής το Ιησού είναι εν πολλοίς ψεύτικη. Ένα πολιτικό ιδεολόγημα. Ένα κείμενο που ανασκευάζει μέσω της κειμενικότητάς του, μέσω των μαρτυριών του, τη μνήμη. Ένα κείμενο που κυρίως επιθυμεί να προτάξει την αυθεντία του, όχι την αυθεντικότητά του. Με άλλα λόγια, ο Τομπίν επαναφέρει στο προσκήνιο την ακανθώδη παραδοχή πως το κείμενο είναι ένας μολυσματικός οργανισμός. Το κείμενο ως μίασμα τοποθετεί τον προβληματισμό του ιρλανδού συγγραφέα δίπλα στον προβληματισμό τριών σημαντικών φιλοσοφικών κειμένων: τον Φαίδρο του Πλάτωνα, την Πολιτεία του Θεού του Αυγουστίνου και την Φαρμακεία του Πλάτωνα του Ζακ Ντεριντά. Αυτό το θεωρητικό τρίπτυχο είναι που θα χρησιμοποιηθεί για να αποκωδικοποιηθεί η σύνθετη τοποθέτηση του Τομπίν ενάντια στη θεολογία, ή μάλλον, ενάντια στη θεο-γραφία. Καθότι ο Τομπίν είναι Ιρλανδός με Καθολικές ρίζες, θα ξεκινήσω με το ενδέκατο βιβλίο της Πολιτείας του Θεού[2], όπου ο Αυγουστίνος αναλύει την αυθεντία των ιερών κειμένων: [Οι Γραφές] είναι κείμενα υψηλής αυθεντίας (eminentissimae auctoritatis) στα οποία εναποθέτουμε την πίστη μας σε ό,τι έχει να κάνει με αυτά που πρέπει να γνωρίζουμε για το αγαθό, τα οποία όμως είμαστε ανίκανοι να γνωρίζουμε από μόνοι μας … Και χρειαζόμαστε άλλους μάρτυρες (testes) για αυτά που είναι πέραν των αισθήσεών μας (sensibus remota), αφού δεν μπορούμε να βασίζουμε τη γνώση μας σε δικές μας αποδείξεις. Εμπιστευόμαστε τις μαρτυρίες εκείνων που αυτά τα πράγματα ή ήταν ή είναι παρόντα στις αισθήσεις τους (sensum corporis pertinent). Οι Γραφές λειτουργούν όπως οι καταθέσεις σε ένα δικαστήριο· το παρελθοντικό γεγονός, αυτό-που-δεν-είναι-πια-εδώ, ανακατασκευάζεται μέσω πολλαπλών μαρτύρων, που επειδή είδαν το γεγονός πείθουν το ακροατήριο για την αυθεντία της εμπειρίας τους. Με άλλα λόγια, η ζωή του Ιησού μετατρέπεται σε θρησκεία μέσα από την καταγραφή τεσσάρων μαρτύρων, οι οποίοι ήταν εκεί. Μέσω της μαρτυρίας, το εκεί γίνεται εδώ, το τότε γίνεται τώρα. Η προφορική κατάθεση όμως δεν είναι αρκετή· η προφορικότητα είναι ασταθής, εφήμερη, ευάλωτη στην παρερμηνεία. Ο ίδιος ο Αυγουστίνος καταγράφει τη γενεαλογία του θείου λόγου από τη φωνή των προφητών, μέχρι τη φωνή του ίδιου του Ιησού (που φυσικά είναι λόγος πλάγιος) και εν τέλει τις γραφές του Κανόνα. Παρατηρούμε λοιπόν πως η ίδια η θεολογική παράδοση δυσφορεί ενώπιον του προφορικού λόγου. Τόσο στην Εβραϊκή παράδοση του Τορά, που θεωρεί τον κόσμο ως το κειμενικό αποτύπωμα του Λόγου, όσο και στην Καινή Διαθήκη, όπου οι Ευαγγελιστές εν-γράφουν τη φωνή του Ιησού, η προφορικότητα υποκύπτει στην γραφή. Το κείμενο είναι αυτό που επιτρέπει σε αυτόν που δεν ήταν εκεί να γίνει ο ίδιος μάρτυρας. Αυτή είναι και η αρχή του δόγματος· η μετατροπή του αναγνώστη σε παρευρισκόμενο μπροστά στο θαύμα. Η άσπονδη σχέση μεταξύ γραπτού και προφορικού λόγου ξεκινά εν πολλοίς με το τελευταίο μέρος του Φαίδρου, όπου ο Σωκράτης, ο μέγας μη-συγγραφέας, εξιστορεί στον νεαρό Φαίδρο την απαρχή της γραφής στην Αρχαία Αίγυπτο. Οι σημαντικοί μελετητές και μεταφραστές του Πλάτωνα Αλέξανδρος Νεχαμάς και Πολ Γούντροφ γράφουν πως ο Πλάτωνας «δεν επιτίθεται στην γραφή εν γένει, αλλά μόνο σε μια συγκεκριμένη αντιμετώπιση της γραφής, μια αντιμετώπιση που μας αναγκάζει να δεχόμαστε το γραπτό ως δεδομένο, που μας αποτρέπει από το να το αμφισβητούμε και που μας προτρέπει να το θεωρούμε αληθινό μόνο και μόνο επειδή είναι γραπτό»[3]. Συγκεκριμένα, ο Σωκράτης «λέει» πως Γιατί τα γράμματα θα προκαλέσουν λήθη στις ψυχές όσων θα τα μάθουν, εφόσον αυτοί δεν θα μεριμνούν για την άσκηση της μνήμης τους. Επειδή θα έχουν εμπιστοσύνη στη γραφή, θα ανακαλούν τα πράγματα στη μνήμη τους όχι από μέσα τους, οι ίδιοι μέσω του εαυτού τους, αλλά από έξω, μέσω ξένων σημείων. Δεν βρήκες, επομένως, το φάρμακο της μνήμης αλλά της υπενθύμισης. [ὑπομνήσεως φάρμακον ηὗρες] (275α) Όπως και στον Αυγουστίνο, ο Πλάτωνας/Σωκράτης συνδέει τις έννοιες της μνήμης, του σημείου/σημαδιού και της γραφής. Και στις δυο περιπτώσεις, το κείμενο προσπαθεί να συγκεκριμενοποιήσει τη μνήμη, να αφαιρέσει από την εξίσωση την αστάθεια της φωνής και να εγγράψει τη μνήμη του γεγονότος στο διηνεκές. Σε αυτό το σημείο θα πρέπει αναπόφευκτα να στραφούμε στον Ντεριντά και στην μνημειώδη ανάγνωση που κάνει στον Φαίδρο. Ο Γάλλος φιλόσοφος γράφει συγκεκριμένα: Το φάρμακον εναντιώνεται στη φυσική ζωή: όχι μόνο στη ζωή όταν κανένα κακό δεν την προσβάλλει, αλλά και στη ζωή που νοσεί ή μάλλον στη ζωή της νόσου. Διότι ο Πλάτων πιστεύει στη φυσική ζωή και στην ομαλή, αν αυτό λέγεται, ανάπτυξη της νόσου. Στον Τίμαιο, η φυσική νόσος συγκρίνεται, όπως και ο λόγος στον Φαίδρο, με ένα ζωντανό οργανισμό που πρέπει να αναπτυχθεί σύμφωνα με τους δικούς του κανόνες και τις δικές του μορφές, τους ιδιότυπους ρυθμούς και τις ιδιότυπες αρθρώσεις του. Παρεκτρέποντας την ομαλή και φυσική εξέλιξη της νόσου, το φάρμακον είναι, κατά συνέπεια, εχθρός του ζωντανού οργανισμού εν γένει, είτε είναι υγιής, είτε νοσεί. Αυτό δεν πρέπει να το λησμονούμε, και ο Πλάτων μας το υπενθυμίζει, την ώρα που η γραφή προτείνεται ως φάρμακον. Αντίθετη προς τη ζωή, η γραφή –ή, αν θέλετε, το φάρμακον– δεν κάνει τίποτα άλλο παρά να μετατοπίζει δηλαδή να ερεθίζει το κακό. Αυτή είναι, ως προς το λογικό της σχήμα, η ένταση που προβάλει ο βασιλιάς κατά της γραφής: με το πρόσχημα ότι αναπληρώνει τη μνήμη, η γραφή καθιστά τον άνθρωπο ακόμα πιο επιλήσμονα· αντί να αυξάνει τη γνώση, τη μειώνει.[4] Η γραφή, συνεπώς, είναι αντίθετη στη ζωή, και πλησίον, ή καλύτερα, από τη μεριά (du côté) του θανάτου. Η γραφή συνομιλεί και εν μέρει ταυτίζεται με το testament ως κείμενο που αναμένει τοn θάνατο του συγγραφέα του για να διαβαστεί. Η αλήθεια του κειμένου, που βασίζεται στην αυθεντία του γραπτού λόγου, φαίνεται τελικά να είναι εκ προοιμίου αφύσικη. Επιστρέφουμε πια στον Τομπίν. Στην γραφή προ του τέλους. Στη μαρτυρία του θανάτου. Όπου τα ευαγγέλια είναι ακόμα in progress, όπου είναι απλώς κείμενα εν εξελίξει. Η θέση του συγγραφέα είναι σαφής: τα Ευαγγέλια, τα κείμενα, καταστρατηγούν την σιωπή της μνήμης, την προφορικότητα της ενδόμυχης σκέψης, την αστάθεια της εμπειρίας, προσπαθώντας να συγκεκριμενοποιήσουν το βίωμα, να αναστείλουν την συν-κίνηση. Ο κυριότερος μηχανισμός αυτής της συγκεκριμενοποίησης στα Ευαγγέλια είναι το όνομα του Χριστού, που είναι το κέντρο του κειμενικού νοήματος, και τα ονόματα των Ευαγγελιστών, που λειτουργούν σαν μάρτυρες αυτού του νοήματος. Η απουσία αυτών των ονομάτων, η αντικατάσταση του ονόματος Ιησούς Χριστός (ένα όνομα που πολιτισμικά δεν έχει δυνατότητα αντικατάστασης από άλλο όνομα ή λέξη, εκτός ίσως από τη λέξη Κύριος) με την απλή λέξη γιος (που μπορεί να αντικατασταθεί με όλα τα ονόματα γιων ανά τους αιώνες) συντελεί και την τελευταία πράξη αποσταθεροποίησης των ιερών γραφών από τον ιρλανδό συγγραφέα. Ο Τομπίν συμφωνεί απόλυτα με τον Σαίξπηρ του Ρωμαίου και της Ιουλιέτας: το όνομα είναι το παν, και μόνο μέσω της αποσταθεροποίησης του ονόματος, μόνο μέσω της απόσχισης ονόματος και σώματος, μέσω της μετάφρασης του συμβόλου σε λέξη, φτάνει κανείς στην απόλυτη κατάργηση της ιεραρχικής πρακτικής της γλώσσας. Το σώμα της Μαρίας, το οποίο στην Καινή Διαθήκη καταδικάζεται σε άσπιλο οργανισμό πάνω στον οποίο καταγράφεται βιαίως ο θείος λόγος (τι άλλο είναι ο Ευαγγελισμός της Θεοτόκου παρά η απόλυτη άρνηση του γυναικείου σώματος και η υποταγή του στον λόγο του υπέρτατου άλλου;), επαναστατεί στον Τομπίν, μετατρέποντας την σιωπή στην απόλυτη ποιητική, σε μια γλώσσα που καθιστά τη μαρτυρία της άχρηστη για τους Ευαγγελιστές. Η Μαρία του Τομπίν ξεφεύγει από την εικονογραφία της pietà γιατί τρέχει φοβισμένη. Φεύγει για να σωθεί, φεύγει για να μην παραδεχθεί πως το σώμα του γιου της είναι νεκρό. Η Μαρία του Τομπίν δεν ξεπλένει το αίμα από το αποκαθηλωμένο σώμα. Γκρεμίζει τις αγιογραφίες αφαιρώντας τον εαυτό της από «κείμενα» που δεν της ανήκουν. Η Μαρία δεν είναι μάρτυρας στην ανάσταση· η ανάσταση είναι ένα όνειρο που μετατρέπεται σε μαρτυρία από τους Ευαγγελιστές. Τίποτα δεν μένει από το θείο δράμα εκτός από τη βουβή οδύνη μιας μητέρας για το παιδί της. Δεν υπάρχει τίποτα θείο πια. Μόνο η σιωπή μιας γυναίκας που ξεφεύγει από την υποδούλωση των γραφών. Καταφεύγει στον παγανιστικό ναό της Εφέσιας Αρτέμιδος, ένα από τα επτά θαύματα του αρχαίου κόσμου, όπου η Άρτεμις δεν λατρευόταν για την παρθενία της, αλλά αντίθετα, για την γονιμότητα. Τον 2ο αιώνα μ.Χ., με την άφιξη των πρώτων Χριστιανών στην Έφεσο, και με βάση την απόκρυφη αφήγηση από τις Πράξεις Ιωάννου, ο ναός γκρεμίστηκε μετά από τον εξορκισμό των δαιμονίων από τον Ιωάννη, και έτσι ο Χριστιανισμός εδραιώθηκε στην πόλη. Η Μαρία του Τομπίν το αγνοεί αυτό. Όπως αγνοεί πως η καλύτερη θέα του κατεστραμμένου ναού σήμερα, όπου δεν έχει απομείνει παρά ένας μοναχικός στύλος, που χρησιμοποιούν οι πελαργοί για τις φωλιές τους, είναι από τα ερείπια της Βασιλικής του Ιωάννη. Η Μαρία του Τομπίν ηττάται από την ιστορία, που πλάστηκε από τα κείμενα που η ίδια αρνείται. Η σιωπή και η μνήμη, μια μνήμη βαθύτατα προσωπική, αιρετική και γήινη. Η τελική απόρριψη είναι αυτή του φετιχισμού του πνεύματος που αναδύεται από τα ιερά κείμενα. Όπως αποκρίνεται και η ίδια η Μαρία όταν οι απόστολοι της λένε πως ο Ιησούς πέθανε για την ανθρωπότητα, «δεν άξιζε τον κόπο» (σ. 105). Η αυθεντικότητα είναι αυτή της προσωπικής μνήμης, αυτού του μηχανισμού που γλιστράει από τις ρωγμές του συνειδητού και, όπως μας διδάσκει ο Προυστ, είναι η πηγή της δημιουργίας, της ποίησης, του ωραίου, του ουσιώδους. Η μνήμη της Μαρίας είναι αυθεντική γιατί είναι προσωπική, μη-κειμενική, άναρχη, χωρίς αποδέκτη. Η σιωπή της Μαρίας, λοιπόν, είναι η απόλυτη αποδόμηση του ιερού κειμένου. Τα κείμενα είναι ψευδή, προπαγανδιστικά, και θα μπορούσε να πει κανείς, ανδρικά. Το βιβλίο του Τομπίν δεν είναι μυθιστόρημα, καθότι προσκρούει στο δεύτερο συνθετικό της λέξης, την ιστορία. Κατ’ εμέ, ο πιο σωστός χαρακτηρισμός του βιβλίου είναι ένας θεατρικός όρος, αμετάφραστος, δυστυχώς, στα Ελληνικά: Η Διαθήκη της Μαρίας είναι ένα aside, ένας μονόλογος που λέγεται επί σκηνής, ενώπιον άλλων χαρακτήρων, οι οποίοι όμως, για κάποιο ανεξήγητο λόγο, δεν τον ακούν. Και αυτός ο «παράπλευρος μονόλογος» είναι που αποσταθεροποιεί την αυθεντία των κειμένων και ξεσκεπάζει την ψευδομαρτυρία των «σακάτηδων» που ακολουθούσαν τον γιο της Μαρίας. Η μόνη μαρτυρία, κατά Τομπίν, που αξίζει τον κόπο είναι η σιωπηλή, ενδόμυχη, νυχτερινή μνήμη, η γυναικεία φωνή που διασχίζει τον κόσμο που είναι «τόπος σιωπής, ο ουρανός τη νύχτα, όταν έχουν πια φύγει τα πουλιά, […] ένας αχανής σιωπηλός τόπος» (σ. 90). [1] “Our Lady of the Fragile Humanity”, The New York Times, 4 Απριλίου 2013, διαθέσιμο στο http://goo.gl/aNb4OW [2] Augustini, De Civitate Dei, Liber XI [ΙΙΙ], διαθέσιμο στο http://goo.gl/qJckn3 [3] Alexander Nehamas and Paul Woodruff, Plato’s Phaedrus, Hackett Publishing Inc., 1995, p. xxxv. [4] Jacques Derrida, Πλάτωνος Φαρμακεία, μτφρ. Χ. Γ. Λάζος, Άγρα, Αθήνα 1990, σ. 121.

Κολμ Τομπίν: η βία του κειμένου

Σύνδεση