Επίλογος

Στους ασθενείς οι γιατροί σοφά συνιστούν αλλαγή αέρα και περιβάλλοντος. Δόξα τω Θεώ, εδώ δεν είναι όλος ο κόσμος. Η αγριοκαστανιά δεν φυτρώνει στη Νέα Αγγλία, και σπάνια ακούγεται το κελάιδισμα του μίμου.[1] Η άγρια χήνα είναι πιο κοσμοπολίτισσα από εμάς· παίρνει το πρωινό της στον Καναδά, τρώει μεσημεριανό στο Οχάιο και φοράει το νυχτερινό της φτέρωμα σε ένα βάλτο του Νότου. Ακόμη και ο βίσωνας, ως έναν βαθμό, συμβαδίζει με τις εποχές, βόσκοντας στα λιβάδια του Κολοράντο μόνο μέχρι τη στιγμή που θα τον περιμένει ένα πιο χλοερό και πιο γλυκό χορτάρι στο Γέλοουστοουν. Κι όμως, πιστεύουμε ότι αν γκρεμιστούν τα κιγκλιδώματα και χτιστούν πέτρινοι τοίχοι στα αγροκτήματά μας, τότε οριοθετείται η ζωή μας και αποφασίζεται η μοίρα μας. Αν εκλεγείς γραμματέας της κοινότητας, βεβαίως, δεν μπορείς να πας στην Γη του Πυρός αυτό το καλοκαίρι: αλλά μπορείς παρ’ όλα αυτά να πας στη γη της κολάσεως. Το σύμπαν είναι μεγαλύτερο από αυτό που φτάνει η όρασή μας. Κι όμως, θα έπρεπε να κοιτάζουμε συχνότερα πέρα από την πρύμνη του σκάφους μας, σαν περίεργοι επιβάτες, και να μην ταξιδεύουμε σαν ηλίθιοι ναύτες που ξαίνουν στουπί. Η άλλη πλευρά του πλανήτη δεν είναι παρά η πατρίδα του ανταποκριτή μας. Το ταξίδι μας δεν είναι παρά μια περιφορά σε μεγάλο κύκλο, και οι γιατροί συνταγογραφούν φάρμακα μόνο για δερματικές παθήσεις. Κάποιος σπεύδει στη Νότια Αφρική για να κυνηγήσει την καμηλοπάρδαλη· αλλά σίγουρα δεν είναι αυτό το θήραμα που πραγματικά αναζητά. Για πόσο, αλήθεια, θα κυνηγούσε κανείς καμηλοπαρδάλεις, ακόμα κι αν είχε τη δυνατότητα; Οι μπεκάτσες και οι ξυλόκοτες μπορούν επίσης να προσφέρουν σπάνια συγκίνηση· πιστεύω όμως ότι ευγενέστερο θήραμα θα ήταν να σημάδευε τον ίδιο τον εαυτό του.— «Μέσα σου στρέψε το βλέμμα και θα βρειςΧίλιους τόπους στον νου σουπου είναι ακόμα ανεξερεύνητοι. Ταξίδεψέ τους και γίνεΕπαΐων στην Κοσμογραφία του εαυτού σου.»[2] Τι σημαίνει η Αφρική – τι η Δύση[3]; Δεν είναι άραγε το δικό μας εσωτερικό λευκό σημείο στον χάρτη κι ας αποδειχθεί μαύρο, όπως η ακτή, όταν ανακαλυφθεί;[4] Είναι η πηγή του Νείλου, ή του Νίγηρα, ή του Μισισιπή, ή ένα Βορειοδυτικό Πέρασμα γύρω από αυτή την ήπειρο, που θα βρίσκαμε; Είναι αυτά τα προβλήματα που απασχολούν περισσότερο την ανθρωπότητα; Είναι ο Φράνκλιν[5] ο μόνος άνθρωπος που έχει χαθεί, ώστε η γυναίκα του να επιθυμεί διακαώς να τον βρει; Ξέρει ο κ. Γκρίνελ[6] πού βρίσκεται ο ίδιος; Γίνε καλύτερα ο Μούνγκο Παρκ, ο Λιούις και ο Κλαρκ και ο Φρόμπισερ[7], των δικών σου ποταμών και ωκεανών· εξερεύνησε τα δικά σου υψηλότερα γεωγραφικά πλάτη – με πλοία γεμάτα συντηρημένα κρέατα για να σε στηρίζουν, αν είναι απαραίτητο· και στοίβαξε τις άδειες κονσέρβες ψηλά στον ουρανό σαν σημάδι.[8] Τα παστά κρέατα εφευρέθηκαν απλώς για να συντηρούν την σάρκα; Όχι, γίνε ένας Κολόμβος για ολόκληρες νέους ηπείρους και κόσμους μέσα σου, ανοίγοντας νέους διαύλους, όχι εμπορίου, αλλά σκέψης. Κάθε άνθρωπος είναι ο άρχοντας ενός βασιλείου δίπλα στο οποίο η γήινη αυτοκρατορία του Τσάρου δεν είναι παρά ένα ασήμαντο κρατίδιο, ένα εξόγκωμα γης που άφησαν πίσω τους οι πάγοι. Ωστόσο, κάποιοι μπορούν να είναι πατριώτες χωρίς αυτοσεβασμό και να θυσιάζουν το μεγαλύτερο [τον εαυτό τους] για το μικρότερο [την πολιτική]. Αγαπούν το χώμα που φτιάχνει τους τάφους τους, αλλά διόλου δεν τους συγκινεί το πνεύμα που εξακολουθεί να ζωντανεύει τον πηλό τους. Ο πατριωτισμός είναι ένα σκουλήκι στα κεφάλια τους. Ποιο ήταν το νόημα αυτής της Εξερευνητικής Αποστολής στη Νότια Θάλασσα[9], με όλη της την επιδεικτική πομπή και τα έξοδά της, παρά μια έμμεση αναγνώριση του γεγονότος ότι υπάρχουν ήπειροι και θάλασσες στον ηθικό κόσμο, στις οποίες κάθε άνθρωπος είναι ένας ισθμός ή ένας ορμίσκος, ωστόσο ακόμα ανεξερεύνητοι, αλλά ότι είναι ευκολότερο να πλεύσει πολλές χιλιάδες μίλια μέσα από κρύο και καταιγίδες και κανίβαλους, σε ένα κυβερνητικό πλοίο, με πεντακόσιους άνδρες και αγόρια να τον βοηθούν, παρά να εξερευνήσει την προσωπική θάλασσα, τον Ατλαντικό και τον Ειρηνικό Ωκεανό της μοναξιάς της ύπαρξής του.— «Erret, et extremos alter scrutetur Iberos.Plus habet hic vitæ, plus habet ille viæ.»[10] Ας περιπλανηθούν και ας περιεργαστούν τους αλλόκοτους Αυστραλούς.[11] Εγώ έχω περισσότερο Θεό, εκείνοι περισσότερη απόσταση. Δεν αξίζει τον κόπο να κάνεις τον γύρο του κόσμου για να μετρήσεις τις γάτες στη Ζανζιβάρη. Ωστόσο, κάν’ το αυτό μέχρι να βρεις κάτι καλύτερο, και ίσως βρεις κάποια «Τρύπα του Σιμς»[12] μέσω της οποίας θα φτάσεις επιτέλους στο εσωτερικό. Η Αγγλία και η Γαλλία, η Ισπανία και η Πορτογαλία, η Χρυσή Ακτή και η Ακτή των Σκλάβων[13], όλες βλέπουν σε αυτή την ιδιωτική θάλασσα· αλλά κανένα σκαρί τους δεν έχει τολμήσει να απομακρυνθεί από την στεριά, αν και είναι χωρίς αμφιβολία ο σύντομος δρόμος για την Ινδία.[14] Αν θέλεις να μάθεις να μιλάς όλες τις γλώσσες και να συμμορφώνεσαι με τα έθιμα όλων των εθνών, αν θέλεις να ταξιδέψεις πιο μακριά από όλους τους ταξιδιώτες, να πολιτογραφηθείς σε όλα τα κλίματα και να κάνεις τη Σφίγγα να τσακίσει το κεφάλι της σε μια πέτρα, τότε υπάκουσε στη διδαχή του αρχαίου φιλοσόφου: Γνώθι σαυτόν. Εδώ απαιτούνται μάτι και σθένος. Μόνο οι ηττημένοι και οι λιποτάκτες πηγαίνουν στους πολέμους, οι δειλοί που τρέπονται σε φυγή και κατατάσσονται. Ξεκίνα τώρα για εκείνον τον πιο μακρινό δυτικό δρόμο[15], που δεν σταματά στον Μισισιπή ή στον Ειρηνικό, ούτε οδηγεί προς μια καταπονημένη Κίνα ή Ιαπωνία, αλλά τράβα κατευθείαν σε μια εφαπτομένη αυτής της σφαίρας, καλοκαίρι και χειμώνα, μέρα και νύχτα, με τον ήλιο να δύει, το φεγγάρι να δύει, και τελικά τη Γη την ίδια να δύει. Γραμματόσημο του 1967 με τον Θορώ, Ινστιτούτο Σμιθσόνιαν. Λέγεται ότι ο Μιραμπώ κατέφυγε στη ληστεία των δρόμων «για να διαπιστώσει τι βαθμός αποφασιστικότητας ήταν απαραίτητος για να θέσει κανείς τον εαυτό του σε επίσημη αντίθεση με τους πιο ιερούς νόμους της κοινωνίας». Δήλωσε ότι «ένας στρατιώτης που πολεμά στις τάξεις του στρατού δεν χρειάζεται ούτε το μισό θάρρος από έναν ληστή των δρόμων» –, «ότι η τιμή και η θρησκεία ποτέ δεν στάθηκαν εμπόδιο σε μια καλομελετημένη και σταθερή απόφαση». Αυτή η στάση ήταν θαρραλέα, με τα μέτρα του κόσμου· και όμως ήταν μάταιη, αν όχι απελπισμένη. Ένας πιο λογικός άνθρωπος θα βρισκόταν αρκετά συχνά «σε επίσημη αντίθεση» με όσα θεωρούνται «οι πιο ιεροί νόμοι της κοινωνίας», μέσω της υπακοής του σε ακόμη πιο ιερούς νόμους, και έτσι θα είχε δοκιμάσει την αποφασιστικότητά του χωρίς να παρεκκλίνει από την πορεία του. Δεν αρμόζει στον άνθρωπο να υιοθετεί μια τέτοια στάση απέναντι στην κοινωνία, αλλά να διατηρεί τη στάση στην οποία τον φέρνει η υπακοή στους νόμους της ύπαρξής του –, που δεν θα είναι ποτέ αντίθετη προς μια δίκαιη κυβέρνηση, αν τυχόν συναντήσει ποτέ μια τέτοια.[16] Έφυγα από το δάσος για έναν εξίσου καλό λόγο[17] με εκείνον που με οδήγησε εκεί. Ίσως μου φάνηκε ότι είχα αρκετές ακόμα ζωές να ζήσω και δεν μπορούσα να διαθέσω άλλο χρόνο σε εκείνη τη μία. Είναι αξιοσημείωτο πόσο εύκολα και ανεπαίσθητα μπαίνουμε σε μια συγκεκριμένη διαδρομή και χαράζουμε ένα μονοπάτι για τον εαυτό μας. Δεν είχα κλείσει ούτε βδομάδα εκεί, και τα πόδια μου είχαν ανοίξει ήδη ένα μονοπάτι από την πόρτα μου μέχρι την όχθη της λίμνης· και παρότι έχουν περάσει πέντε ή έξι χρόνια από τότε που το πάτησα, είναι ακόμα αρκετά ευδιάκριτο. Φοβάμαι, είναι αλήθεια, μήπως άλλοι έπεσαν πάνω του και βοήθησαν έτσι να παραμείνει ανοιχτό. Η επιφάνεια του εδάφους είναι μαλακή και ευαίσθητη στα βήματα των ανθρώπων· το ίδιο ισχύει και για τα μονοπάτια που διανύει ο νους. Πόσο φθαρμένες και σκονισμένες πρέπει να είναι, λοιπόν, οι λεωφόροι του κόσμου, πόσο βαθιά τα αυλάκια της παράδοσης και της συμμόρφωσης! Δεν ήθελα να ταξιδέψω ως επιβάτης σε καμπίνα, αλλά προτίμησα να πάω μπροστά από το κατάρτι, μαζί με το πλήρωμα, και στο κατάστρωμα του κόσμου, γιατί από εκεί μπορούσα να δω καλύτερα το φως του φεγγαριού ανάμεσα στα βουνά. Δεν θέλω να κατέβω τώρα στα αμπάρια. Αυτό τουλάχιστον έμαθα από το πείραμά μου: ότι αν κάποιος προχωρά με αυτοπεποίθηση προς την κατεύθυνση των ονείρων του και επιχειρεί να ζήσει τη ζωή που έχει φανταστεί, θα συναντήσει μια επιτυχία απροσδόκητη σε συνηθισμένες στιγμές. Θα αφήσει κάποια πράγματα πίσω του, θα διαβεί ένα αόρατο όριο· νέοι, καθολικοί και πιο ελεύθεροι νόμοι θα αρχίσουν να εδραιώνονται γύρω του και μέσα του· ή οι παλιοί νόμοι θα διευρυνθούν και θα ερμηνευτούν υπέρ του με μια ευρύτερη έννοια, και θα ζήσει με το προνόμιο μιας ανώτερης τάξης όντων. Στον βαθμό που απλοποιεί τη ζωή του, οι νόμοι του σύμπαντος θα φαίνονται λιγότερο περίπλοκοι, και η μοναξιά δεν θα είναι πια μοναξιά, ούτε η φτώχεια φτώχεια, ούτε η αδυναμία αδυναμία. Αν έχεις χτίσει κάστρα στον αέρα, το έργο σου δεν πάει χαμένο· είναι εκεί όπου πρέπει να βρίσκονται. Τώρα θέσε τα θεμέλια από κάτω τους. Είναι γελοία η απαίτηση της Αγγλίας και της Αμερικής να μιλάς έτσι ώστε να μπορούν να σε καταλάβουν. Ούτε οι άνθρωποι ούτε τα μανιτάρια μεγαλώνουν έτσι. Λες και είναι αυτό το ζητούμενο, λες και δεν υπάρχουν άλλοι να σε καταλάβουν χωρίς εκείνους. Σαν η Φύση να μπορούσε να υποστηρίξει μόνο ένα επίπεδο κατανόησης, να μην μπορούσε να συντηρήσει πουλιά όσο και τετράποδα, πτηνά όσο και ερπετά, και το άιντε και το όπα, που καταλαβαίνει ένα βόδι, να ήταν η καλύτερη γλώσσα. Σαν να υπάρχει ασφάλεια μόνο στην ηλιθιότητα. Φοβάμαι κυρίως μήπως η έκφρασή μου δεν είναι αρκετά υπερ-βατική, μήπως δεν περιπλανιέται αρκετά μακριά πέρα από τα στενά όρια της καθημερινής μου εμπειρίας, ώστε να είναι επαρκής για την αλήθεια για την οποία έχω πειστεί. Η υπερ-βατικότητα! εξαρτάται από το πώς είσαι μαντρωμένος. Το μεταναστευτικό βουβάλι, που αναζητά νέους βοσκότοπους σε άλλο γεωγραφικό πλάτος, δεν παρεκτρέπεται όπως η αγελάδα που κλωτσάει τον κουβά, πηδάει τον φράχτη της μάντρας και τρέχει πίσω από το μοσχαράκι της, την ώρα του αρμέγματος. Επιθυμώ να μιλήσω κάπου χωρίς όρια· σαν άνθρωπος σε μια στιγμή εγρήγορσης προς ανθρώπους στις δικές τους στιγμές εγρήγορσης· γιατί είμαι πεπεισμένος ότι δεν μπορώ να υπερβάλω αρκετά ούτε καν για να θέσω τα θεμέλια μιας αληθινής έκφρασης. Ποιος ακούγοντας μια μελωδία φοβήθηκε μήπως θα εκφράζεται υπερβολικά για πάντα; Ενόψει του μέλλοντος ή του πιθανού, θα πρέπει να ζούμε αρκετά χαλαρά και απροσδιόριστα με ό,τι βρίσκεται μπροστά μας, με τα περιγράμματα μας αχνά και ομιχλώδη σε αυτή την κατεύθυνση· καθώς οι σκιές μας αποκαλύπτουν μια ανεπαίσθητη διαπνοή προς τον ήλιο. Η φευγαλέα αλήθεια των λέξεών μας θα πρέπει να προδίδει συνεχώς την ανεπάρκεια των λέξεων που απομένουν. Η αλήθεια τους μεταφράζεται αμέσως· μόνο το κυριολεκτικό μνημείο της παραμένει. Οι λέξεις που εκφράζουν την πίστη και την ευσέβειά μας δεν είναι οριστικές· όμως είναι σημαντικές και ευωδιαστές σαν λιβάνι για τις ανώτερες φύσεις. Γιατί να εξισωνόμαστε προς τα κάτω, στο επίπεδο της πιο αμβλείας αντίληψής μας και να την επαινούμε σαν κοινή λογική; Η πιο κοινή λογική είναι η αίσθηση των ανθρώπων που κοιμούνται, την οποία εκφράζουν με το ροχαλητό.[18] Μερικές φορές έχουμε την τάση να κατατάσσουμε όσους διαθέτουν ενάμισι μυαλό μαζί με εκείνους που διαθέτουν μισό επειδή αντιλαμβανόμαστε μόνο το ένα τρίτο της εξυπνάδας τους. Κάποιοι θα έβρισκαν ψεγάδι και στο ροδοκόκκινο της αυγής, αν ποτέ ξυπνούσαν αρκετά νωρίς. «Διατείνονται», όπως ακούω, «ότι οι στίχοι του Καμπίρ[19] έχουν τέσσερις διαφορετικές έννοιες: την ψευδαίσθηση, το πνεύμα, την διάνοια και την εξωτερική διδασκαλία των Βεδών», αλλά σε αυτή την γωνιά του κόσμου θεωρείται αιτία παραπόνων αν τα γραπτά ενός ανθρώπου επιδέχονται περισσότερες από μία ερμηνείες. Ενώ η Αγγλία πασχίζει να θεραπεύσει τη σήψη της πατάτας[20], δεν θα προσπαθήσει κανείς να θεραπεύσει τη σήψη του εγκεφάλου, η οποία ενδημεί και ευρύτερα και θανατηφόρα; Δεν φαντάζομαι ότι η γραφή μου έχει γίνει θολή, αλλά θα ήμουν περήφανος αν δεν καταλογιζόταν στις σελίδες μου κανένα ασυγχώρητο ελάττωμα μεγαλύτερο από εκείνο που βρέθηκε στον πάγο της λίμνης Ουόλντεν. Οι πελάτες του Νότου έφεραν αντιρρήσεις για το μπλε χρώμα του, το οποίο είναι απόδειξη της καθαρότητάς του, λες και ήταν λασπωμένος, και προτιμούσαν τον πάγο του Κέιμπριτζ, ο οποίος είναι λευκός, αλλά έχει γεύση από βούρλα. Η καθαρότητα που αγαπούν οι άνθρωποι είναι σαν τις ομίχλες που τυλίγουν τη γη, και όχι σαν τον γαλανό αιθέρα που απλώνεται πέρα από αυτές. Κάποιοι μας ζαλίζουν τα αυτιά λέγοντας ότι εμείς οι Αμερικανοί, και οι σύγχρονοι γενικά, είμαστε πνευματικοί νάνοι σε σύγκριση με τους αρχαίους, ή ακόμα και με τους ανθρώπους της Ελισαβετιανής εποχής. Σε τι ωφελεί αυτό; Ένας ζωντανός σκύλος είναι προτιμότερος από ένα νεκρό λιοντάρι[21]. Πρέπει ο άνθρωπος να πάει να κρεμαστεί επειδή ανήκει στη φυλή των πυγμαίων, αντί να προσπαθήσει να γίνει ο ψηλότερος πυγμαίος που μπορεί; Ας αφοσιωθεί ο καθένας στη δουλειά του, και ας πασχίσει να γίνει αυτό για το οποίο είναι πλασμένος. Γιατί να βιαζόμαστε τόσο απεγνωσμένα να πετύχουμε, και μάλιστα σε τόσο απεγνωσμένα εγχειρήματα; Αν ένας άνθρωπος δεν συμβαδίζει με τους συντρόφους του, ίσως είναι επειδή ακούει τον σκοπό ενός άλλου τυμπανιστή. Ας βαδίζει στον ρυθμό που εκείνος ακούει, όσο μετρημένος ή μακρινός κι αν είναι. Δεν έχει σημασία να ωριμάσει τόσο γρήγορα όσο μια μηλιά ή μια βελανιδιά. Θα μετατρέψει την άνοιξή του σε καλοκαίρι; Αν οι συνθήκες για τις οποίες δημιουργηθήκαμε δεν έχουν έρθει ακόμα, με ποια πραγματικότητα μπορούμε να τις αντικαταστήσουμε; Δεν θα ναυαγήσουμε σε μια μάταιη πραγματικότητα. Θα υψώσουμε με κόπο έναν θόλο από γαλάζιο γυαλί πάνω από τα κεφάλια μας, και όταν τελειώσει, θα συνεχίσουμε σίγουρα να ατενίζουμε τον αληθινό αιθέριο ουρανό ψηλά, σαν να μην ήταν εκεί ο τεχνητός; Υπήρχε ένας καλλιτέχνης στην πόλη Κουρού[22] που είχε την τάση να επιδιώκει την τελειότητα. Μια μέρα του ήρθε στο μυαλό να φτιάξει ένα μπαστούνι. Έχοντας αναλογιστεί ότι σε ένα ατελές έργο ο χρόνος είναι συστατικό του, αλλά σε ένα τέλειο έργο ο χρόνος δεν υπεισέρχεται, είπε στον εαυτό του: «Θα είναι τέλειο από κάθε άποψη, ακόμα κι αν δεν κάνω τίποτε άλλο στη ζωή μου». Πήγε αμέσως στο δάσος για ξύλο, αποφασισμένος να μην το φτιάξει από ακατάλληλο υλικό· και καθώς έψαχνε και απέρριπτε το ένα κλαδί μετά το άλλο, οι φίλοι του τον εγκατέλειπαν σταδιακά, γιατί γερνούσαν στις δουλειές τους και πέθαιναν, αλλά εκείνος δεν γερνούσε ούτε στιγμή. Η απόλυτη αφοσίωσή του στον σκοπό και η αποφασιστικότητά του καθώς και η υψηλή ευσέβειά του, δίχως να το γνωρίζει του χάρισαν αειθαλή νεότητα. Καθώς δεν έκανε κανένα συμβιβασμό με τον Χρόνο, ο Χρόνος έμενε μακριά του και μόνο αναστέναζε από απόσταση επειδή δεν μπορούσε να τον καταβάλει. Πριν βρει ένα κούτσουρο κατάλληλο από κάθε άποψη, η πόλη Κουρού είχε γίνει ένα λευκόφαιο ερείπιο, κι εκείνος κάθισε σε έναν από τους λοφίσκους της για να πελεκήσει το ξύλο. Πριν του δώσει το σωστό σχήμα, η δυναστεία των Κανταχάρ είχε φτάσει στο τέλος της, και με την άκρη του μπαστουνιού έγραψε στην άμμο το όνομα του τελευταίου εκείνου του γένους, και μετά συνέχισε το έργο του. Μέχρι να λειάνει και να γυαλίσει το μπαστούνι, το Κάλπα[23] δεν ήταν πλέον ο Πολικός Αστέρας· και πριν διαμορφώσει την στεφάνη και την λαβή στολισμένες με πολύτιμους λίθους, ο Βράχμα είχε ξυπνήσει και κοιμηθεί πολλές φορές. Αλλά γιατί κάθομαι και αναφέρω αυτά τα πράγματα; Όταν έβαλε την τελική πινελιά στο έργο του, αυτό ξαφνικά μεταμορφώθηκε μπροστά στα μάτια του έκπληκτου καλλιτέχνη στο ομορφότερο από όλα τα δημιουργήματα του Βράχμα. Είχε επινοήσει ένα νέο σύστημα φτιάχνοντας ένα μπαστούνι, έναν κόσμο με πλήρεις και αρμονικές αναλογίες· στον οποίον, αν και οι παλιές πόλεις και δυναστείες είχαν χαθεί, άλλες, πιο όμορφες και πιο λαμπρές, είχαν πάρει τη θέση τους. Και τότε κατάλαβε από τον σωρό των ροκανιδιών που κείτονταν ακόμα νωπά γύρω από τα πόδια του, ότι, για αυτόν και το έργο του, ο χρόνος που είχε μεσολαβήσει ήταν μια ψευδαίσθηση, και ότι δεν είχε περάσει περισσότερος χρόνος από ό,τι απαιτείται για μια μόνο σπίθα από τον νου του Βράχμα να πέσει και να ανάψει την φλόγα στο προσάναμμα ενός θνητού νου. Το υλικό ήταν αγνό, και η τέχνη του ήταν αγνή· πώς θα μπορούσε το αποτέλεσμα να μην είναι θαυμάσιο; Η κολπίσκος του Θορώ, Λίμνη Ουόλντεν, Κόνκορντ. Φωτ. Detroit Publishing Co., Βιβλιοθήκη του Κογκρέσου. Καμία όψη που μπορούμε να δώσουμε σε ένα πράγμα δεν θα μας ωφελήσει τελικά τόσο όσο η αλήθεια. Μόνο αυτή αντέχει στον χρόνο. Ως επί το πλείστον, δεν βρισκόμαστε εκεί όπου πραγματικά είμαστε, αλλά σε μια ψευδή θέση. Λόγω μιας αδυναμίας της φύσης μας, πλάθουμε με τον νου μας μια κατάσταση και τοποθετούμε τον εαυτό μας σε αυτήν, και ως εκ τούτου βρισκόμαστε σε δύο καταστάσεις ταυτόχρονα, και έτσι είναι δυο φορές δύσκολο να βγούμε από αυτές. Στις στιγμές πνευματικής διαύγειας λαμβάνουμε υπόψη μόνο τα γεγονότα, δηλαδή την κατάσταση. Πες ό,τι έχεις να πεις, όχι ό,τι οφείλεις. Οποιαδήποτε αλήθεια είναι προτιμότερη από την προσποίηση. Ο Τομ Χάιντ[24], ο χαλκωματής, πάνω στην αγχόνη, ρωτήθηκε αν είχε κάτι να πει. «Να πείτε στους ράφτες», είπε, «να μην ξεχνούν να κάνουν έναν κόμπο στο νήμα τους πριν ρίξουν την πρώτη βελονιά»[25]. Η προσευχή του συντρόφου του έχει ξεχαστεί. Όσο ταπεινή κι αν είναι η ζωή σου, αντίκρισέ την και ζήσε την· μην την αποφεύγεις και μην την κακολογείς. Δεν είναι τόσο άσχημη όσο εσύ. Φαίνεται πιο φτωχή όταν εσύ είσαι πλουσιότερος. Ο μεμψίμοιρος θα βρει ψεγάδια ακόμα και στον παράδεισο. Αγάπα τη ζωή σου, όσο φτωχή κι αν είναι. Ίσως ζήσεις μερικές ευχάριστες, συναρπαστικές, λαμπρές στιγμές, ακόμα και σε ένα πτωχοκομείο. Ο ήλιος που δύει αντανακλάται στα παράθυρα του ασύλου τόσο λαμπερά όσο και στην έπαυλη του πλουσίου· το χιόνι λιώνει μπροστά από την πόρτα του το ίδιο νωρίς την άνοιξη. Δεν καταλαβαίνω γιατί ένας γαλήνιος νους να μην μπορεί να ζήσει εκεί τόσο ευτυχισμένα και να κάνει εξίσου ευφρόσυνες σκέψεις, όσο και σε ένα παλάτι. Οι φτωχοί της πόλης μού φαίνονται συχνά να ζουν τις πιο ανεξάρτητες ζωές από όλους. Ίσως είναι απλώς αρκετά ανώτεροι για να δέχονται βοήθεια χωρίς να αισθάνονται άσχημα. Οι περισσότεροι άνθρωποι θεωρούν υποτιμητικό να τους συντηρεί η κοινότητα· αλλά συμβαίνει συχνότερα να μην θεωρούν υποτιμητικό να συντηρούν τον εαυτό τους με ανέντιμα μέσα, πράγμα το οποίο θα έπρεπε να είναι πολύ πιο κατακριτέο. Καλλιέργησε τη φτώχεια σαν βότανο του κήπου, σαν φασκόμηλο. Μην βασανίζεσαι για να αποκτήσεις καινούργια πράγματα, είτε ρούχα είτε φίλους. Μεταποίησε τα παλιά· να επιστρέψεις σε αυτά. Τα πράγματα δεν αλλάζουν· εμείς αλλάζουμε. Πούλα τα ρούχα σου και κράτα τις σκέψεις σου. Ο Θεός θα φροντίσει να μην σου λείψουν οι κοινωνικές συναναστροφές. Αν ήμουν κλεισμένος σε μια γωνιά σοφίτας όλη μου τη ζωή, σαν αράχνη, ο κόσμος θα ήταν εξίσου μεγάλος για μένα, αρκεί να είχα τις σκέψεις μου μαζί μου. Ο φιλόσοφος [Κομφούκιος] είπε: «Μπορεί κανείς να στερήσει τον στρατηγό από έναν στρατό τριών μεραρχιών και να τον βυθίσει σε αναταραχή· από τον πιο άθλιο και χυδαίο άνθρωπο ωστόσο δεν μπορεί να αφαιρέσει τη σκέψη του». Μην επιδιώκεις την εξέλιξη με τόση ανυπομονησία, μην υποβάλλεις τον εαυτό σου σε πολλές επιρροές για να σε διαμορφώσουν· όλα αυτά σημαίνουν εξανέμιση της ύπαρξής σου. Η ταπεινότητα, όπως το σκοτάδι, αποκαλύπτει τα ουράνια φώτα. Οι σκιές της ένδειας και της μισαλλοδοξίας συγκεντρώνονται γύρω μας, «και ιδού! η Δημιουργία αποκαλύπτεται μπροστά στα μάτια μας»[26]. Συχνά μας υπενθυμίζουν ότι αν μας είχε δοθεί ο πλούτος του Κροίσου, οι στόχοι μας θα πρέπει να παραμείνουν οι ίδιοι, και τα μέσα μας ουσιαστικά τα ίδια. Επιπλέον, αν οι δυνατότητές σου περιορίζονται από τη φτώχεια, αν δεν μπορείς να αγοράσεις βιβλία και εφημερίδες, για παράδειγμα, καθηλώνεσαι μόνο στις πιο σημαντικές και ζωτικές εμπειρίες· αναγκάζεσαι να ασχοληθείς με το υλικό που αποφέρει την περισσότερη ζάχαρη και το περισσότερο άμυλο. Είναι η ζωή κοντά στο κόκαλο όπου η σάρκα είναι πιο γλυκιά. Είναι μια προστασία από την επιπολαιότητα. Κανείς δεν χάνει ποτέ σε χαμηλότερο επίπεδο δείχνοντας μεγαλοψυχία σε κάτι υψηλότερο. Ο περιττός πλούτος μπορεί να αγοράσει μόνο περιττά πράγματα. Δεν χρειάζονται χρήματα για να αγοράσει κανείς τα αναγκαία της ψυχής. Ζω στη γωνία ενός μολυβένιου τοίχου, στην κατασκευή του οποίου χύθηκε λίγο κράμα από μέταλλο καμπάνας. Συχνά, στην ανάπαυλα του μεσημεριού μου, φτάνει στα αυτιά μου από έξω ένα ασυνάρτητο κουδούνισμα. Είναι ο θόρυβος των συγχρόνων μου. Οι γείτονές μου μού διηγούνται τις περιπέτειές τους με επιφανείς κυρίους και κυρίες, ποιους διακεκριμένους συνάντησαν στο τραπέζι του δείπνου· αλλά δεν με ενδιαφέρουν αυτά τα πράγματα περισσότερο από τις ειδήσεις της ημέρας. Το ενδιαφέρον και η συζήτηση κυρίως αφορούν την ενδυμασία και τους τρόπους· αλλά μια χήνα παραμένει χήνα, όπως και αν την ντύσεις.[27] Μου λένε για την Καλιφόρνια και το Τέξας, για την Αγγλία και τις Ινδίες, για τον Εντιμότατο κ. Τάδε της Τζόρτζια[28] ή της Μασαχουσέτης[29], όλα φαινόμενα παροδικά και φευγαλέα, μέχρι που αισθάνομαι ότι θέλω να δραπετεύσω από την αυλή τους σαν τον Μαμελούκο Μπέη[30]. Μου αρέσει να βρίσκω τον προσανατολισμό μου, όχι να βαδίζω σε πομπές με τυμπανοκρουσίες και παρελάσεις, σε περίοπτη θέση, αλλά να βαδίζω πλάι στον Δημιουργό του σύμπαντος, αν μου επιτρέπεται, όχι να ζω σε αυτόν τον ανήσυχο, νευρικό, πολύβουο, ασήμαντο Δέκατο Ένατο Αιώνα, αλλά να στέκομαι ή να κάθομαι σκεπτικός ενώ αυτός προσπερνά. Τι γιορτάζουν οι άνθρωποι; Είναι όλοι μέλη μιας οργανωτικής επιτροπής και περιμένουν ανά πάσα ώρα μια ομιλία από κάποιον. Ο Θεός μόνο προεδρεύει, και ο Γουέμπστερ είναι ο ρήτοράς του[31]. Μου αρέσει να ζυγίζω, να κατασταλάζω, να τείνω προς αυτό που με προσελκύει πιο έντονα και πιο δικαιολογημένα· όχι να κρέμομαι από το κοντάρι της ζυγαριάς και να προσπαθώ να ζυγίζω λιγότερο· όχι να υποθέτω μια κατάσταση, αλλά να δέχομαι την κατάσταση ως έχει· να ταξιδεύω στο μόνο μονοπάτι που μπορώ, και σε αυτό στο οποίο καμία δύναμη δεν μπορεί να μου αντισταθεί. Δεν μου προσφέρει καμία ικανοποίηση να ξεκινώ να χτίζω μια καμάρα πριν βρω στέρεα θεμέλια. Ας μην παίζουμε πάνω σε λεπτό πάγο. Υπάρχει σταθερό έδαφος παντού. Διάβασα κάπου ότι ένας ταξιδιώτης ρώτησε ένα αγόρι αν ο βάλτος μπροστά του είχε σκληρό πυθμένα. Το αγόρι απάντησε ότι είχε. Όμως σύντομα το άλογο του ταξιδιώτη βυθίστηκε μέχρι τα καπούλια, και εκείνος είπε στο αγόρι: «Νόμιζα ότι είπες πως αυτός ο βάλτος έχει σκληρό πυθμένα». «Και βέβαια έχει», απάντησε εκείνο, «αλλά δεν έχετε φτάσει ακόμα ούτε στα μισά». Έτσι είναι και με τα έλη και τις κινούμενες άμμους της κοινωνίας· αλλά αυτός που το γνωρίζει είναι ο πεπειραμένος. Μόνο ο στοχασμός, ο λόγος ή η πράξη που γεννιούνται σε μια σπάνια στιγμή απόλυτης σύμπτωσης έχουν αξία. Δεν θα ήθελα να είμαι ένας από εκείνους που θα καρφώσουν ανόητα ένα καρφί σε ένα απλό πηχάκι και σοβά· μια τέτοια πράξη θα με κρατούσε άγρυπνο τις νύχτες. Δώσε μου ένα σφυρί και άσε με να ψάξω για το καδρόνι. Μην στηρίζεσαι στον στόκο. Κάρφωσε το καρφί μέχρι το τέλος και δώσε το τελειωτικό χτύπημα βάζοντας τα πράγματα στην θέση τους ώστε να μπορείς να ξυπνήσεις τη νύχτα και να σκεφτείς το έργο σου με ικανοποίηση, ένα έργο για το οποίο δεν θα ντρεπόσουν να επικαλεστείς τη Μούσα. Με τη βοήθεια του Θεού, και μόνον έτσι. Κάθε καρφί που καρφώνεις πρέπει να είναι σαν ένα ακόμα πριτσίνι, ένας μόνιμος σύνδεσμος στη μηχανή του σύμπαντος, με εσένα να συνεχίζεις το έργο της. Αντί για αγάπη, αντί για χρήματα, αντί για φήμη, δώσε μου την αλήθεια. Καθόμουν σε ένα τραπέζι όπου υπήρχαν πλούσια εδέσματα και κρασί σε αφθονία, και δουλοπρεπής περιποίηση, αλλά η ειλικρίνεια και η αλήθεια ήταν σε έλλειψη[32]· και έφυγα πεινασμένος από το αφιλόξενο γεύμα. Η φιλοξενία ήταν τόσο κρύα όσο οι γρανίτες. Σκέφτηκα ότι δεν χρειαζόταν πάγος ώστε να τις διατηρήσει παγωμένες. Μου μιλούσαν για την ηλικία του κρασιού και τη φήμη της σοδειάς· αλλά εγώ σκεφτόμουν ένα παλαιότερο, ένα νεότερο, και πιο καθαρό κρασί, μια πιο ένδοξη σοδειά, την οποία δεν είχαν και δεν μπορούσαν να αγοράσουν. Τα λούσα, το σπίτι και τα κτήματα και η «ψυχαγωγία» δεν έχουν καμία αξία για μένα. Επισκέφθηκα τον βασιλιά, αλλά με έβαλε να περιμένω στον προθάλαμο και συμπεριφέρθηκε σαν άνθρωπος ανίκανος να προσφέρει φιλοξενία. Υπήρχε ένας άνθρωπος στη γειτονιά μου που ζούσε στην κουφάλα ενός δέντρου. Οι τρόποι του ήταν πραγματικά αρχοντικοί. Καλύτερα να είχα επισκεφθεί εκείνον. Ο ποταμός Κόνκορντ από τον λόφο Νασότουκ, 1897, φωτογκραβούρα του Άλφρεντ Γ. Χόσμερ, Μουσείο J. Paul Getty. Πόσο καιρό θα καθόμαστε στους εξώστες μας ασκούμενοι σε ανώφελες και έωλες αρετές, τις οποίες οποιαδήποτε εργασία θα καθιστούσε ανεπίτρεπτες; Σαν να ξεκινάει κανείς τη μέρα με μακροθυμία και να προσλαμβάνει κάποιον να σκάβει το χωράφι με τις πατάτες του· και το απόγευμα να βγαίνει έξω για να υποκριθεί χριστιανική πραότητα και φιλανθρωπία με προμελετημένη καλοσύνη! Ας αναλογιστούμε την έπαρση της Κίνας και την τελματώδη αυταρέσκεια της ανθρωπότητας. Αυτή η γενιά επαναπαύεται συγχαίροντας τον εαυτό της για το γεγονός ότι είναι η τελευταία μιας λαμπρής σειράς· και στη Βοστώνη και στο Λονδίνο και στο Παρίσι και στη Ρώμη, λαμβάνοντας υπόψη την μακρά καταγωγή της, μιλάει με ικανοποίηση για την πρόοδό της στην τέχνη και την επιστήμη και τη λογοτεχνία. Υπάρχουν τα Πρακτικά των Φιλοσοφικών Εταιρειών και οι δημόσιοι Έπαινοι των Μεγάλων Ανδρών! Είναι ο καλός Αδάμ που αυτοθαυμάζεται για τη δική του αρετή: «Ναι, έχουμε κάνει σπουδαία έργα και έχουμε τραγουδήσει θεϊκά τραγούδια, που δεν θα πεθάνουν ποτέ» – δηλαδή όσο εμείς είμαστε σε θέση να τα θυμόμαστε. Οι πνευματικοί κύκλοι και οι μεγάλοι άνδρες της Ασσυρίας, πού είναι;[33] Τι νέοι φιλόσοφοι και πειραματιστές που είμαστε! Δεν υπάρχει κανένας αναγνώστης μου που να έχει ζήσει ακόμη μια ολόκληρη ανθρώπινη ζωή. Η εποχή μας μπορεί να είναι μόνο οι ανοιξιάτικοι μήνες στη ζωή του γένους. Μπορεί να έχουμε περάσει επτά χρόνια φαγούρας [από ψώρα], αλλά δεν έχουμε δει το τζιτζίκι που περιμένει εδώ και δεκαεπτά χρόνια στο Κόνκορντ κάτω από τα πόδια μας για να βγει. Γνωρίζουμε μόνο ένα ελάχιστο της επιδερμίδας του πλανήτη στον οποίο ζούμε. Οι περισσότεροι δεν έχουν σκάψει ούτε δύο μέτρα κάτω από την επιφάνεια, ούτε έχουν πηδήξει άλλα τόσα από πάνω της. Δεν ξέρουμε πού βρισκόμαστε. Εξάλλου, κοιμόμαστε ύπνο βαθύ σχεδόν το μισό του χρόνου μας. Κι όμως θεωρούμε τους εαυτούς μας σοφούς και έχουμε καθιερώσει μια τάξη στην επιφάνεια. Πραγματικά, είμαστε βαθυστόχαστοι, είμαστε φιλόδοξα πνεύματα! Καθώς στέκομαι πάνω από το έντομο που σέρνεται ανάμεσα στις πευκοβελόνες στο χώμα του δάσους, πασχίζοντας να εξαφανιστεί από το οπτικό μου πεδίο, και αναρωτιέμαι γιατί καλλιεργεί αυτές τις ταπεινές σκέψεις και κρύβει το κεφάλι του από εμένα, που θα μπορούσα να είμαι ο ευεργέτης του και να μεταδώσω στο είδος του κάποια ενθαρρυντική πληροφορία, θυμάμαι τον μεγαλύτερο Ευεργέτη και τη Διάνοια που στέκεται πάνω από εμένα, το ανθρώπινο έντομο. Υπάρχει μια αδιάλειπτη εισροή καινοτομιών στον κόσμο, και όμως ανεχόμαστε μια απίστευτη νωθρότητα. Αρκεί να θυμίσω τι είδους κηρύγματα ακούγονται ακόμα στις πιο φωτισμένες χώρες. Υπάρχουν λέξεις όπως χαρά και θλίψη, αλλά δεν είναι παρά η επωδός ενός ψαλμού, που ψάλλεται με μια μονότονη ένρινη χροιά ενώ εμείς πιστεύουμε στο κοινότοπο και το ευτελές. Νομίζουμε ότι το μόνο που μπορούμε να αλλάξουμε είναι τα ρούχα μας. Λέγεται ότι η Βρετανική Αυτοκρατορία είναι τεράστια και αξιοσέβαστη, και ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι μια πρώτης κλάσεως δύναμη. Δεν πιστεύουμε ότι πίσω από κάθε άνθρωπο βρίσκεται μια παλίρροια, πότε πλημμυρίδα πότε άμπωτη, που μπορεί να παρασύρει τη Βρετανική Αυτοκρατορία σαν να ήταν σκλήθρα, αν ποτέ περνούσε από το μυαλό του. Ποιος ξέρει τι είδους δεκαεπτάχρονη ακρίδα θα ξεπροβάλει την επόμενη φορά από το χώμα; Η διακυβέρνηση του κόσμου στον οποίο ζω δεν διαμορφώθηκε όπως αυτή της Βρετανίας, σε συζητήσεις μετά το δείπνο πάνω από κρασοπότηρα. Η ζωή μέσα μας είναι σαν το νερό στο ποτάμι. Μπορεί φέτος η στάθμη του να ανέβει ψηλότερα από όσο την γνώρισε ποτέ ο άνθρωπος και να πλημμυρίσει τα στεγνά υψίπεδα· ίσως μάλιστα τούτη να είναι η σημαδιακή χρονιά, που θα πνίξει όλους τους μοσχοπόντικές μας. Δεν ήταν πάντα στεριά η γη που κατοικούμε. Βλέπω βαθιά στην ενδοχώρα τις όχθες που κάποτε έλουζε το αρχαίο ρέμα, προτού η επιστήμη αρχίσει να καταγράφει τις πλημμυρίδες του. Όλοι έχουν ακούσει την ιστορία που κάνει τον γύρο της Νέας Αγγλίας, για ένα δυνατό και όμορφο έντομο που ξεπρόβαλε από τη στεγνή επιφάνεια ενός παλιού τραπεζιού από ξύλο μηλιάς, το οποίο βρισκόταν στην κουζίνα ενός αγρότη για εξήντα χρόνια, πρώτα στο Κονέκτικατ και μετά στη Μασαχουσέτη – από ένα αυγό που είχε εναποτεθεί στο ζωντανό δέντρο πολλά χρόνια νωρίτερα, όπως φάνηκε από την καταμέτρηση των ετήσιων δακτυλίων γύρω του· το άκουγαν να ροκανίζει για αρκετές εβδομάδες, έχοντας ίσως εκκολαφθεί από τη θερμότητα ενός σκεύους. Ποιος δεν νιώθει την πίστη του στην ανάσταση και την αθανασία να δυναμώνει ακούγοντας κάτι τέτοιο; Ποιος ξέρει ποια όμορφη και φτερωτή ζωή, που το αυγό της έμεινε θαμμένο για αιώνες κάτω από αλλεπάλληλα ομόκεντρα στρώματα ξυλώδους ακαμψίας μέσα στη νεκρή και στεγνή ζωή της κοινωνίας, εναποτεθειμένο αρχικά στον σομφό [το πιο μαλακό μέρος του ξύλου] του πράσινου και ζωντανού δέντρου, το οποίο σταδιακά μετατράπηκε σε ομοίωμα ενός πεπαλαιωμένου μνήματός του – και που ακούγεται ίσως τώρα, εδώ και χρόνια, να ροκανίζει την έξοδό του καταπλήσσοντας την ανθρώπινη οικογένεια, καθώς κάθονται στο γιορτινό τραπέζι, – μπορεί απροσδόκητα να ξεπροβάλει μέσα από τα πιο ασήμαντα και συνηθισμένα έπιπλα της κοινωνίας, για να απολαύσει επιτέλους την τέλεια θερινή του ζωή! Δεν εννοώ πως ο κάθε Τζον[34] ή ο κάθε Τζόναθαν θα το αντιληφθούν όλο αυτό· αλλά τέτοια είναι η φύση εκείνου του αύριο που η απλή πάροδος του χρόνου δεν μπορεί ποτέ να φέρει την αυγή. Το φως που μας τυφλώνει είναι για εμάς σκοτάδι. Μόνο εκείνη η μέρα για την οποία είμαστε ξύπνιοι ξημερώνει. Υπάρχει περισσότερη μέρα μέχρι την αυγή. Ο ήλιος δεν είναι παρά ένα άστρο της αυγής. ― Μετάφραση - σχόλια: Μιμή Βασιλάκη [1] Mocking-bird, μίμος ο πολύγλωσσος (ατριχόρνιθα). [2] Στίχοι από το ποίημα “To My Honoured Friend Sir Ed. P. Knight” του William Habington (1605-1664). [3] Στο «Περπατώντας» (Walking) που δημοσιεύθηκε στο The Atlantic (Ιούνιος 1862), ο Θορώ εξηγεί τι αντιπροσωπεύει για εκείνον η Δύση: «Πηγαίνουμε ανατολικά για να βιώσουμε την ιστορία και να μελετήσουμε τα έργα της τέχνης και της λογοτεχνίας, αναζητώντας τα βήματα της ανθρώπινης φυλής· πηγαίνουμε στα δυτικά όπως θα βαδίζαμε προς το μέλλον, με πνεύμα επιχειρηματικότητας και περιπέτειας. […] Η Δύση για την οποία μιλώ δεν είναι παρά ένα άλλο όνομα για το Άγριο· και αυτό που σκόπευα να πω είναι ότι στην Άγρια φύση στηρίζεται η διατήρηση του Κόσμου». [W 5:217-18. 224] Εφεξής, W: The Writings of Henry David Thoreau, 1906. Στο «Ζωή χωρίς αρχές» (Life Without Principle) που δημοσιεύθηκε στο The Atlantic (Οκτώβριος 1863), ο Θορώ ξεκαθάρισε ότι η Δύση για την οποία μιλούσε δεν ήταν ένα γεωγραφικό σημείο του ορίζοντα: «Οι άνθρωποι σπεύδουν στην Καλιφόρνια και την Αυστραλία σαν να βρισκόταν το αληθινό χρυσάφι προς εκείνη την κατεύθυνση· αλλά αυτό σημαίνει να πηγαίνουν στο ακριβώς αντίθετο άκρο από εκεί που πραγματικά κρύβεται. Ψάχνουν όλο και πιο μακριά από την αληθινή φλέβα, και είναι πιο άτυχοι τη στιγμή που νομίζουν ότι πετυχαίνουν περισσότερο. Δεν είναι χρυσοφόρο το δικό μας, γενέθλιο έδαφος;» [W 4:466]. [4] Οι χάρτες του 19ου αιώνα συχνά άφηναν το ανεξερεύνητο εσωτερικό της στεριάς κενό ή λευκό. Ειδικά για την Αφρική, η ακτή ήταν «μαύρη» όχι μόνο επειδή είχε εξερευνηθεί, αλλά και σε συνάρτηση με το χρώμα του δέρματος των κατοίκων της. [5] Σερ Τζον Φράνκλιν: Άγγλος εξερευνητής που χάθηκε στην Αρκτική το 1845. Η σύζυγός του Λαίδη Τζέιν Φράνκλιν χρηματοδότησε πολλές αποστολές για την ανεύρεσή του. [6] Χένρι Γκρίνελ: Αμερικανός έμπορος που χρηματοδότησε αποστολές διάσωσης του Φράνκλιν. [7] Μούνγκο Παρκ: Σκωτσέζος εξερευνητής της Δυτικής Αφρικής. Λιούις και Κλαρκ: επικεφαλής της πρώτης αμερικανικής αποστολής που διέσχισε τις δυτικές ΗΠΑ μέχρι τον Ειρηνικό. Σερ Μάρτιν Φρόμπισερ: Άγγλος θαλασσοπόρος του 16ου αιώνα. [8] Ο Ελίσα Κεντ Κέιν, ο οποίος συμμετείχε σε αποστολές για τον εντοπισμό του Σερ Τζον Φράνκλιν, βρήκε το χειμερινό καταφύγιο της χαμένης αποστολής και έναν σωρό από 600 άδειες κονσέρβες κρέατος. [9] Αναφέρεται στην Αποστολή Γουίλκς, την αμερικανική εξερευνητική αποστολή στον Νότιο Ειρηνικό και τον Ανταρκτικό Ωκεανό (1838-42). [10] «Ας περιπλανιέται και ας εξερευνά κάποιος άλλος τους έσχατους Ίβηρες. / Αυτός (ο γέρος) έχει ζήσει περισσότερο, ο άλλος (ο ταξιδιώτης) έχει περισσότερο δρόμο». Αναφέρεται στο πού βρίσκεται η πληρότητα: όχι τόσο στη συνεχή αναζήτηση, αλλά στη γαλήνη των απλών πραγμάτων. Οι δύο στίχοι προέρχονται από το ποίημα του Κλαυδιανού «Για έναν γέρο Βερονέζο που δεν έφυγε ποτέ από το σπίτι του» («De sene Veronensi qui Suburbium numquam egressus est», Carmina Minora, 20.21-22). [11] Ο Θορώ παραφράζει τους στίχους του Κλαυδιανού. [12] Αναφορά στην ψευδοεπιστημονική θεωρία της «Κοίλης Γης» του Αμερικανού John Cleves Symmes Jr., ο οποίος πίστευε ότι στους Πόλους υπάρχουν τεράστια ανοίγματα που οδηγούν στο εσωτερικό του πλανήτη. [13] Και οι δύο ακτές αναφέρονται στη βόρεια ακτή του Κόλπου της Γουινέας στη δυτική Αφρική. [14] Ο άμεσος δρόμος για την Ινδία από την Αμερική, αν ακολουθήσει κανείς την καταγεγραμμένη ιστορία με αντίστροφη χρονολογική σειρά από έναν από τους πιο σύγχρονους πολιτισμούς προς έναν από τους πιο αρχαίους, θα περνούσε μέσα από τους πολιτισμούς της Ευρώπης και της Αφρικής. [15] Ο Θορώ έγραψε το Ουόλντεν στο αποκορύφωμα του μεταναστευτικού κύματος προς την αμερικανική Δύση. [16] Σχετικά με την προοπτική μιας κυβέρνησης που ενεργεί δίκαια, ο Θορώ γράφει στην Πολιτική Ανυπακοή: «Μου αρέσει να φαντάζομαι ένα Κράτος που επιτέλους θα έχει την πολυτέλεια να είναι δίκαιο απέναντι σε όλους τους ανθρώπους και να αντιμετωπίζει το άτομο με σεβασμό, ως γείτονα· που ακόμη δεν θα θεωρούσε καν ασύμβατο με τη δική του σταθερότητα αν κάποιοι ζούσαν αποστασιοποιημένοι από αυτό, χωρίς να ανακατεύονται με τις υποθέσεις του, ούτε να αφομοιώνονται από αυτό, οι οποίοι όμως θα εκπλήρωναν όλα τα καθήκοντά τους ως γείτονες και ως συνάνθρωποι.» [W 4:387]. [17] Ο Έμερσον επρόκειτο να αναχωρήσει για μια περιοδεία διαλέξεων στην Ευρώπη και η σύζυγός του ζήτησε από τον Θορώ να μείνει με την οικογένεια όσο θα έλειπε ο άνδρας της. [18] Ο Θορώ, επηρεασμένος από τη Σκωτσέζικη σχολή της κοινής λογικής και τον Έμερσον, χρησιμοποιεί τη λέξη «κοινός» με την έννοια του «καθολικού», του «κοινού σε όλους τους ανθρώπους ως θεϊκό ένστικτο». Πρόκειται ουσιαστικά για μια αποκατάσταση της έννοιας του κοινού νου, διαχωρίζοντάς τον από την πεζή λογική των πολλών που ισοδυναμεί με πνευματικό λήθαργο. [19] Μυστικιστής Ινδός ποιητής (1440-1518), ο οποίος έγινε γνωστός για την προσπάθειά του να φέρει κοντά το Ισλάμ και τον Ινδουισμό. [20] Ο περονόσπορος της πατάτας που έπληξε την Αγγλία το 1845 και οδήγησε στον Μεγάλο Λιμό της Ιρλανδίας. [21] Εκκλ. 9, 4: ὅτι ὁ κύων ὁ ζῶν, αὐτὸς ἀγαθὸς ὑπὲρ τὸν λέοντα τὸν νεκρόν. [22] Το αρχαίο ινδικό βασίλειο Kuru και το όνομα του βασιλιά-ιδρυτή της, οι συγκρούσεις των απογόνων του οποίου αποτελούν το θέμα των ινδικών επών της Μαχαμπαράτα. Η ιστορία που ακολουθεί είναι του Θορώ. [23] Το Κάλπα στην ινδουιστική κοσμολογία είναι μια τεράστια χρονική περίοδος με διάρκεια περίπου 4,32 δισεκατομμύρια έτη, ένας αιώνας των αιώνων που αντιστοιχεί σε μία «Ημέρα του Βράχμα». Όταν τελειώνει μια Ημέρα, ο κόσμος καταστρέφεται και όταν ο Βράχμα ξυπνάει την επόμενη «Ημέρα», ο κόσμος ξαναδημιουργείται. Ο Θορώ χρησιμοποιεί αυτό το σχήμα για την απόλυτη προσήλωση του καλλιτέχνη στο έργο του, η οποία υπερβαίνει τον χρόνο, σε σημείο που ακόμα και ο Πολικός Αστέρας, σύμβολο σταθερότητας, αλλάζει θέση στον ουράνιο θόλο. [24] Η ιστορία του Tom Hyde εντοπίζεται σε λαϊκές αφηγήσεις περί των τελευταίων λόγων καταδικασμένων σε θάνατο στην Αγγλία του 18ου αιώνα. [25] Παροιμία του 18ου αιώνα: «ο ράφτης που δεν κάνει κόμπο, χάνει μια βελονιά». [26] Παράφραση ενός στίχου από το διάσημο ποίημα “Night and Death” του Αιδεσιμότατου Joseph Blanco White (And lo! creation widened on his view!). [27] πίθηκος γὰρ ὁ πίθηκος, ἡ παροιμία φησί, κἂν χρύσεα ἔχῃ σύμβολα (από το Λουκιανού Πρὸς τὸν ἀπαίδευτον καὶ πολλὰ βιβλία ὠνούμενον). [28] Πιθανόν εννοεί τον βουλευτή, μετέπειτα γερουσιαστή και σφοδρό υποστηρικτή της δουλείας, Ρόμπερτ Ογκάστους Τουμπς. [29] Ντάνιελ Γουέμπστερ (1782-1852), διάσημος Αμερικανός πολιτικός και ρήτορας που αναφέρεται λίγες σειρές πιο κάτω. [30] Το 1811, ο Μεχμέτ Αλή Πασάς, αντιβασιλέας της Αιγύπτου, διέταξε τη σφαγή των Μαμελούκων, ωστόσο σύμφωνα με την παράδοση κάποιος άνδρας δραπέτευσε πηδώντας με το άλογό του από έναν τοίχο. [31] Στο βιβλίο Η αλληλογραφία Κοραή-Τζέφερσον και ο Αμερικανικός Φιλελληνισμός (έκδοση της Athens Review of Books) περιλαμβάνεται η αγόρευση που εκφώνησε το 1824 ο Γουέμπστερ ενώπιον της Βουλής των Αντιπροσώπων, ζητώντας την έμμεση διπλωματική αναγνώριση της Ελληνικής Ανεξαρτησίας. [32] Α΄ Κορ. 5, 7-8: Καὶ γὰρ τὸ Πάσχα ἡμῶν ὑπὲρ ἡμῶν ἐτύθη Χριστός· ὥστε ἑορτάζωμεν μὴ ἐν ζύμῃ παλαιᾷ, μηδὲ ἐν ζύμῃ κακίας καί πονηρίας, ἀλλ᾽ ἐν ἀζύμοις εἰλικρινείας καὶ ἀληθείας. [33] Μεσαιωνικό λογοτεχνικό μοτίβο και ρητορικό ερώτημα που ξεκινούσε με το «Ubi sunt» (Πού βρίσκονται [εκείνοι που υπήρξαν πριν από εμάς;]). [34] Τζον Μπουλ, προσωποποίηση του αγγλικού έθνους.

Σύνδεση