Η Χρύσα Μαλτέζου στην Ιταλία

Οι δεσμοί της καθηγήτριας Χρύσας Μαλτέζου με τη Βενετία υπήρξαν βαθιοί και διαρκείς. Από τα πρώτα βήματα της επιστημονικής της σταδιοδρομίας η Μαλτέζου ανέδειξε ως προνομιακό πεδίο έρευνας τις σχέσεις μεταξύ της Βενετίας και του ελληνικού κόσμου, αρχικά κατά τη βυζαντινή εποχή και, στη συνέχεια, κατά την περίοδο η οποία στην ελληνική ιστοριογραφία είναι γνωστή ως «Βενετοκρατία» ή, όπως η ίδια προτιμούσε να την αποκαλεί, «η βενετική περίοδος της ελληνικής ιστορίας». Η ερευνητική της ενασχόληση με τα ζητήματα αυτά ήταν άρρηκτα συνδεδεμένη με την ακαδημαϊκή της πορεία: κατά τη διάρκεια των σπουδών της υπήρξε υπότροφος του Ελληνικού Ινστιτούτου Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Σπουδών, απέκτησε δίπλωμα Παλαιογραφίας και Διπλωματικής από το Κρατικό Αρχείο της Βενετίας και στη συνέχεια εξειδικεύτηκε στο μεταπτυχιακό πρόγραμμα Ιστορίας του Πανεπιστημίου της Πάδοβας (1965-1967). Μερικές δεκαετίες αργότερα, ως τακτική καθηγήτρια πλέον της Ιστορίας του Βενετοκρατούμενου Ελληνισμού στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, επέστρεψε στη Βενετία για να αναλάβει τη διεύθυνση του Ελληνικού Ινστιτούτου Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Σπουδών, θέση στην οποία υπηρέτησε από το 1998 έως το 2013. Το Κρατικό Αρχείο της Βενετίας υπήρξε ο κατεξοχήν χώρος της ερευνητικής της δραστηριότητας, όπως άλλωστε και για πολλούς από τους υποτρόφους του Ινστιτούτου. Ωστόσο, το επιστημονικό της ενδιαφέρον δεν περιορίστηκε σε αυτό· εκτεινόταν σε κάθε τόπο όπου διασώζονταν τεκμήρια χρήσιμα για τη μελέτη της ιστορίας της Βενετοκρατίας. Ενδεικτικές είναι οι μονογραφίες που αφιέρωσε στο αρχείο των Κυθήρων και στο αρχείο της Μονής του Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου στην Πάτμο. Ο Άγιος Μηνάς. Εικόνα του Εμμανουήλ Λαμπάρδου (1567-1631). Συλλογή Ινστιτούτου Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Σπουδών, Βενετία. Σε ένα μικρό βιβλίο που εκδόθηκε το 2016, με τίτλο Η δική μου Βενετία ή Το χρονικό της δίωξης του Ινστιτούτου Βενετίας, η ίδια προβαίνει σε έναν απολογισμό της εμπειρίας της στη Βενετία, στη δική της Βενετία. Το έργο αυτό αποτελεί μια πολύτιμη πηγή για όσους επιθυμούν να γνωρίσουν πληρέστερα τα χρόνια της Χρύσας Μαλτέζου στην πόλη των Δόγηδων. Στο παρόν κείμενο θα περιοριστώ στην αναφορά ορισμένων μόνο συνεργασιών που, κατά την εκτίμησή μου, υπήρξαν ιδιαίτερα γόνιμες και σημαντικές για την επιστημονική και πολιτιστική ζωή της πόλης μας. Κατά τη δεκαπενταετία κατά την οποία διηύθυνε το Ελληνικό Ινστιτούτο της Βενετίας, η Χρύσα Μαλτέζου το κατέστησε χώρο ανταλλαγής και διαλόγου μεταξύ μελετητών από την Ελλάδα, την Ιταλία και, γενικότερα, από όλο τον κόσμο, οι οποίοι ενδιαφέρονταν για την ιστορία της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας και του βενετοκρατούμενου ελληνικού χώρου. Η διευθύντρια Μαλτέζου παρακολουθούσε με αμείωτο ενδιαφέρον τις έρευνες των υποτρόφων που εργάζονταν στο Κρατικό Αρχείο και στη Μαρκιανή Βιβλιοθήκη, ενώ παράλληλα οργάνωνε συνέδρια και ερευνητικά προγράμματα, τα αποτελέσματα των οποίων δημοσιεύονταν στις σειρές του Ινστιτούτου, πολλές από τις οποίες είχε εγκαινιάσει η ίδια (Graecolatinitas nostra, Συνέδρια, Θωμάς Φλαγγίνης). Η Μαλτέζου προώθησε επίσης την καταλογογράφηση και την ψηφιοποίηση του αρχείου της Ελληνικής Κοινότητας, ενός ανεκτίμητου συνόλου τεκμηρίων που είναι πλέον προσβάσιμο στους μελετητές. Παράλληλα, παρακολούθησε στενά τις εργασίες αποκατάστασης του συγκροτήματος της εκκλησίας του Αγίου Γεωργίου των Ελλήνων, ιδίως του καμπαναριού. Με τον τρόπο αυτό συνέβαλε ουσιαστικά στη διατήρηση τόσο της ιστορικής μνήμης όσο και της καλλιτεχνικής και αρχιτεκτονικής κληρονομιάς των Ελλήνων της Βενετίας, στοιχείων που καθιστούν τη συγκεκριμένη γωνιά της πόλης έναν από τους πιο γοητευτικούς και ιστορικά φορτισμένους τόπους της. Συγχρόνως, η Μαλτέζου συνέχιζε την ερευνητική της δραστηριότητα. Το 2013 της αφιερώθηκε ο συλλογικός τιμητικός τόμος Γαληνοτάτη: Τιμή στη Χρύσα Μαλτέζου (επιμέλεια Γ. Κ. Βαρζελιώτη, Κ. Γ. Τσικνάκης, Αθήνα 2013): η βιβλιογραφία της αριθμούσε τότε 364 τίτλους, στους οποίους προστέθηκαν πολλοί ακόμη την επόμενη δεκαετία. Το πρώτο της άρθρο, με τίτλο «Ὁ Marin Sanudo πηγὴ διὰ τὴν μελέτην δύο ἀγνώστων βυζαντινῶν γεγονότων», δημοσιευμένο στο περιοδικό του Ελληνικού Ινστιτούτου Θησαυρίσματα (4, 1967, σ. 20-37), καθώς και η πρώτη της μονογραφία Ὁ θεσμὸς τοῦ ἐν Κωνσταντινουπόλει Βενετοῦ Βαΐλου (1268-1453) (Αθήνα 1970), αποκαλύπτουν ήδη τον βασικό προσανατολισμό των ερευνητικών της ενδιαφερόντων, τον οποίο θα αναπτύξει συστηματικά στις επόμενες δεκαετίες: τη μελέτη των σχέσεων μεταξύ της Βενετίας και του ελληνικού κόσμου, από τη βυζαντινή περίοδο έως και τη νεότερη εποχή. Η έρευνά της βασιζόταν πρωτίστως στην έκδοση και την ερμηνεία των πηγών (αρχειακών εγγράφων αλλά και λογοτεχνικών κειμένων), με αυστηρή μεθοδολογία και σταθερό ενδιαφέρον για τα ιστορικά φαινόμενα του βενετοκρατούμενου ελληνικού κόσμου και των πληθυσμών που έζησαν υπό τη βενετική κυριαρχία στην Κρήτη, την Κύπρο, τα Ιόνια Νησιά, τα Κύθηρα, την Εύβοια, το Αιγαίο, την Πελοπόννησο, καθώς και στην ίδια τη Βενετία. Δίνοντας πάντοτε ιδιαίτερη προσοχή στην αλληλεπίδραση, τις συναναστροφές και τις ανταλλαγές μεταξύ των διαφορετικών πληθυσμών του ελληνοβενετικού κόσμου, η Μαλτέζου απέφυγε απλουστευτικές ή εξιδανικευτικές προσεγγίσεις περί της «καλής διακυβέρνησης» της Γαληνοτάτης στη «θαλασσινή επικράτειά» της (Dominio da mar), αναπτύσσοντας έτσι έναν γόνιμο διάλογο με τη βενετική ιστοριογραφία. Η προσωπικότητά της διακρινόταν για την αυστηρότητα και την ευφυΐα της. Η υψηλή εκτίμηση που έτρεφε για τον Ελληνισμό ήταν απαλλαγμένη από κάθε είδους ρητορική εξιδανίκευση. Όπως χαρακτηριστικά δήλωσε σε μια συνέντευξη που αναδημοσιεύτηκε μετά τον θάνατό της: «Μπορεί η Γιουρσενάρ να έγραφε ότι η παγκόσμια ιστορία αρχίζει από τότε που το ελληνικό πνεύμα εξύπνησε, αλλά προφανώς και δεν αποτελούμε βιολογική συνέχεια των αρχαίων Ελλήνων. Για τον Θεό, δεν ρέει το αίμα του Περικλή στις φλέβες μας. Το μεγαλείο του ελληνισμού έγκειται στο ότι είναι εμπλουτισμένο από διαφορετικές επιρροές. Η μόνη αδιάκοπη συνέχεια αφορά την πολιτισμική μας παράδοση»[1]. Η οργανωτική και επιστημονική δραστηριότητα της Χρύσας Μαλτέζου στη Βενετία είχε προνομιακή έδρα το ίδιο το Ελληνικό Ινστιτούτο, το οποίο στεγάζεται στο επιβλητικό κτίριο της παλαιάς Φλαγγινείου Σχολής, έργο που αποδίδεται στον Μπαλντασσάρε Λονγκένα (Baldassare Longhena), όπου διοργάνωνε συχνά συνέδρια και εκθέσεις. Οι πρωτοβουλίες αυτές αναπτύχθηκαν σε στενή συνεργασία με ερευνητικά ιδρύματα και μουσεία της Ελλάδας, ενώ συνέβαλαν παράλληλα στη διαμόρφωση ουσιαστικών δεσμών με βενετικούς φορείς που καλλιεργούσαν ήδη τη μελέτη των βενετοβυζαντινών σχέσεων και του Dominio da mar της Γαληνοτάτης Δημοκρατίας. Η καθηγήτρια Μαλτέζου υπήρξε επίσης μέλος σημαντικών ιστορικών επιστημονικών εταιρειών και ακαδημιών της πόλης, μεταξύ των οποίων το Βενετικό Ινστιτούτο Επιστημών, Γραμμάτων και Τεχνών (Istituto Veneto di Scienze, Lettere ed Arti), το Ateneo Veneto και η Επιτροπή για την Ιστορία της Πατρίδας στις Βενετίες (Deputazione di Storia patria per le Venezie). Το Βενετικό Ινστιτούτο Επιστημών, Γραμμάτων και Τεχνών, διακεκριμένο ιστορικό ακαδημαϊκό ίδρυμα με μακρά ιστορία, το οποίο στελεχώνεται σε μεγάλο βαθμό από καθηγητές των Πανεπιστημίων της Πάδοβας και της Βενετίας, υπήρξε φυσικός συνεργάτης πολλών πρωτοβουλιών που προώθησε η Χρύσα Μαλτέζου. Η ίδια εξελέγη ξένη εταίρος του Ινστιτούτου το 2004, στην Τάξη των Ηθικών Επιστημών, Γραμμάτων και Τεχνών. Το ενδιαφέρον του Βενετικού Ινστιτούτου για την ιστορία του Dominio da mar ανάγεται ήδη στις έρευνες που διεξήγαγε ο Τζουζέπε Τζερόλα (Giuseppe Gerola) στην Κρήτη στις αρχές του 20ού αιώνα, οι οποίες εξακολουθούν να αποτελούν ένα θεμελιώδες σημείο αναφοράς για την τεκμηρίωση της πολιτιστικής και ιστορικο-καλλιτεχνικής κληρονομιάς της βενετοκρατούμενης Κρήτης. Με την παρότρυνση του Γκεράρντο Ορτάλλι (Gherardo Ortalli), τακτικού καθηγητή Μεσαιωνικής Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Ca’ Foscari της Βενετίας και μέλους του Βενετικού Ινστιτούτου, είχαν πραγματοποιηθεί, ήδη λίγα χρόνια πριν από την άφιξη της Μαλτέζου στη Βενετία, δύο συνέδρια με στόχο την ανανέωση των ερευνητικών προοπτικών για τη μελέτη του βενετοκρατούμενου ελληνικού χώρου: «Βενετία και Κρήτη» (1997) και «Οι Έλληνες και η Βενετία» (1998). Η Χρύσα Μαλτέζου έδωσε νέα ώθηση σε αυτή την ερευνητική κατεύθυνση, οργανώνοντας μαζί με το Βενετικό Ινστιτούτο και το Ιόνιο Πανεπιστήμιο το συνέδριο με θέμα «Η Βενετία και τα Ιόνια Νησιά», που πραγματοποιήθηκε στην Κέρκυρα στις 26-27 Σεπτεμβρίου 2002. Τα πρακτικά του συνεδρίου εκδόθηκαν το 2005, υπό την επιμέλεια της ίδιας και του Γκ. Ορτάλλι, στη σειρά μελετών του Βενετικού Ινστιτούτου. Χαρακτηριστικά είναι όσα γράφει η Μαλτέζου στην εισαγωγή του τόμου (σ. XI-XII): «Η συνάντησή μας, ωστόσο, έχει και έναν άλλο σκοπό: να ενισχύσει τον επιστημονικό διάλογο μεταξύ Ελλήνων και Ιταλών ερευνητών, ώστε να κατανοηθούν επιτέλους με υπευθυνότητα και ωριμότητα οι διαφορές, οι αντιστοιχίες και οι ομοιότητες των φαινομένων πέρα από τα πλαίσια της εθνικής ιστορίας». Στην ίδια ανάγκη αμοιβαίας γνώσης και επιστημονικού διαλόγου μεταξύ Ελλήνων και Ιταλών μελετητών ανταποκρινόταν και το συνέδριο «Ιταλία-Ελλάδα: θέματα και ιστοριογραφίες σε σύγκριση», το οποίο διοργάνωσε το Ελληνικό Ινστιτούτο της Βενετίας σε συνεργασία με το Τμήμα Ιστορικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Ca’ Foscari (Βενετία, 20-21 Οκτωβρίου 2000). Τα πρακτικά δημοσιεύθηκαν από το Ελληνικό Ινστιτούτο στη νέα εκδοτική σειρά που εγκαινίασε η Μαλτέζου (Συνέδρια, αρ. 1), υπό την επιμέλεια της ίδιας και του Γκ. Ορτάλλι. Η συνεργασία με το Βενετικό Ινστιτούτο συνεχίστηκε και στις επόμενες δεκαετίες. Η Αδριατική, θάλασσα που ενώνει περισσότερο από ό,τι χωρίζει τους πληθυσμούς που ενδημούν στις ακτές της, βρέθηκε στο επίκεντρο του συνεδρίου «Η Αδριατική: συναντήσεις και αποχωρισμοί (18ος-19ος αι.)», το οποίο διοργανώθηκε από κοινού από το Βενετικό Ινστιτούτο, το Ελληνικό Ινστιτούτο Βενετίας και το Ιόνιο Πανεπιστήμιο. Το συνέδριο πραγματοποιήθηκε στην Κέρκυρα (29-30 Απριλίου 2010) και τα πρακτικά εκδόθηκαν υπό την επιμέλεια του Φραντσέσκο Μπρούνι (Francesco Bruni) και της Χρύσας Μαλτέζου (Βενετία, Istituto Veneto di Scienze, Lettere ed Arti, 2011). Οι πρωτοβουλίες που προώθησε η Μαλτέζου, καθώς και το ίδιο το ερευνητικό της έργο, υπήρξαν καθοριστικής σημασίας για την αμοιβαία γνωριμία μεταξύ μελετητών από την Ελλάδα, την Ιταλία και άλλες χώρες, υπερβαίνοντας γλωσσικά εμπόδια και κάθε προσέγγιση που δεν στηριζόταν στις αρχές της κριτικής ιστορικής έρευνας (άλλωστε η ίδια μιλούσε άπταιστα όχι μόνο ιταλικά, αλλά και γαλλικά και αγγλικά). Με τον τρόπο αυτό η Μαλτέζου συνέβαλε στον εμπλουτισμό της «βενετολογίας» με τα πορίσματα της ελληνικής ιστοριογραφίας. Το εγχειρίδιο Ύλη ιστορίας του Βενετοκρατούμενου ελληνισμού: 13ος-18ος αι., που εκδόθηκε το 2022 (βλ. την κριτική παρουσίασή του από τον καθηγητή Ιωάννη Πολέμη στην Athens Review of Books, τχ. 147, Φεβρ. 2023), προσφέρει μια ευέλικτη και ευανάγνωστη σύνθεση της περιόδου της Βενετοκρατίας, αποτυπώνοντας με ιδιαίτερη σαφήνεια μια ιστορική εικόνα στην οποία η μελετήτρια, περισσότερο από κάθε άλλον τα τελευταία πενήντα χρόνια, έχει συμβάλει καθοριστικά. Στο πνεύμα της συνεργασίας με την ιταλική «βενετολογία», το οποίο η Μαλτέζου πάντοτε προωθούσε, θα ήταν ευκταίο το βιβλίο αυτό να μεταφραστεί στα ιταλικά, ώστε να συμβάλει, για ακόμη μια φορά, στην κυκλοφορία ιδεών και γνώσεων για την ιστορία της ελληνοβενετικής Ανατολής. Οι σχέσεις με το Ίδρυμα Τζόρτζο Τσίνι (Fondazione Giorgio Cini) υπήρξαν ιδιαίτερα στενές, κυρίως κατά την περίοδο που το Ινστιτούτο «Βενετία και Ανατολή» (Venezia e l’Oriente) διευθυνόταν από τον Αντόνιο Ρίγκο (Antonio Rigo), τακτικό καθηγητή Βυζαντινού Πολιτισμού στο Πανεπιστήμιο Ca’ Foscari. Το Ελληνικό Ινστιτούτο συμμετείχε στη διοργάνωση του διεθνούς συνεδρίου «Βυζαντινοί Μανδαρίνοι. Ο πνευματικός κόσμος μεταξύ Ανατολής και Δύσης (14ος-15ος αιώνας)», που πραγματοποιήθηκε τον Ιούνιο του 2005, καθώς και στο διεθνές ερευνητικό πρόγραμμα αφιερωμένο στον Βησσαρίωνα, τη βιβλιοθήκη του και τα έργα του. Η συνεργασία με τον καθηγητή Ρίγκο συνεχίστηκε με την ευκαιρία του 7ου Εθνικού Συνεδρίου Βυζαντινών Σπουδών, που πραγματοποιήθηκε στο Ca’ Foscari τον Νοέμβριο του 2009, με τίτλο «Δρόμοι προς το Βυζάντιο» (Vie per Bisanzio). Τα πρακτικά δημοσιεύτηκαν με την επιμέλεια των Α. Ρίγκο, Α. Μπαμπουίν (A. Babuin) και Μ. Τρίτσιο (M. Trizio) (Μπάρι 2013). Η Δευτέρα Παρουσία. Εικόνα του Φραγκιά Καβερτζά (περ. 1590-1648). Συλλογή Ινστιτούτου Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Σπουδών, Βενετία. Η Μαρκιανή Εθνική Βιβλιοθήκη διατηρούσε πάντοτε στενές και εγκάρδιες σχέσεις με την καθηγήτρια Μαλτέζου και με το Ελληνικό Ινστιτούτο υπό τη διεύθυνσή της. Οι Έλληνες μελετητές που διέμεναν στο Ινστιτούτο, διακεκριμένοι καθηγητές ή υπότροφοι, γίνονταν πάντα δεκτοί με ιδιαίτερα φιλόξενο τρόπο, ενώ η Χρύσα Μαλτέζου, από την πλευρά της, ενέπλεκε τη Βιβλιοθήκη, συχνά μέσω του διευθυντή της, σε πολλές από τις πρωτοβουλίες που προωθούσε. Στη σημαντική έκθεση με τίτλο «Κύπρος: πετράδι στο στέμμα της Βενετίας» (Cyprus Jewel in the Crown of Venice), που η Χρύσα Μαλτέζου διοργάνωσε σε συνεργασία με το Ίδρυμα Αναστάσιου Γ. Λεβέντη το 2003 στη Λευκωσία, πολλά από τα πολύτιμα εκθέματα ανήκαν στη Μαρκιανή Βιβλιοθήκη. Ο διευθυντής της βιβλιοθήκης Μαρίνο Τζόρτζι (Marino Zorzi) συμμετείχε στον τόμο του καταλόγου της έκθεσης με ένα δοκίμιο και με την περιγραφή των εκθεμάτων, την οποία επιμελήθηκε από κοινού με τη συνάδελφό του Ελιζαμπέττα Λουγκάτο (Elisabetta Lugato). Μεταξύ Δεκεμβρίου 2002 και Ιανουαρίου 2003 η Μαρκιανή Βιβλιοθήκη φιλοξένησε στους χώρους της μια έκθεση που διοργάνωσε η Χρύσα Μαλτέζου για λογαριασμό του Μουσείου Μπενάκη στην Αθήνα, και την οποία επιμελήθηκε από κοινού με τη Φανή-Μαρία Τσιγκάκου, με τίτλο «Η Ελλάδα στις εικόνες των φιλελλήνων Ιταλών ζωγράφων στο Μουσείο Μπενάκη της Αθήνας». Οι επισκέπτες της έκθεσης είχαν την ευκαιρία να θαυμάσουν τα πορτρέτα των Ελλήνων πατριωτών που είχαν αγωνιστεί για την απελευθέρωση της Ελλάδας από την οθωμανική κυριαρχία, σκηνές ηρωισμού και θυσίας, καθώς και τοπία της εποχής. Για τον λόγο αυτό κρίθηκε σκόπιμο η έκθεση να συνδεθεί με μια άλλη, σύγχρονή της, αφιερωμένη στον «μεγάλο φιλέλληνα» Νικολό Τομμαζέο (Niccolò Tommaseo, Νικόλαος Θωμαζαίος). Έτσι εκδόθηκε ένας ενιαίος κατάλογος, «Ο Νικολό Τομμαζέο και ο κόσμος του. Πατρίδες και έθνη», υπό την επιμέλεια του Φραντσέσκο Μπρούνι (Πανεπιστήμιο Ca’ Foscari). Στην παρουσίασή της, η καθηγήτρια Μαλτέζου υπογράμμισε τον ρόλο της «σταθερής γέφυρας» που διαδραμάτισε το Ελληνικό Ινστιτούτο, το οποίο, στην προκειμένη περίπτωση, είχε διευκολύνει τη συνεργασία μεταξύ του Μουσείου Μπενάκη και της Μαρκιανής Βιβλιοθήκης. Με την ευκαιρία μιας άλλης έκθεσης που πραγματοποιήθηκε στην Αθήνα το 1999, με θέμα «Η Βενετία των Ελλήνων και η Ελλάδα των Βενετών. Σημάδια στον χώρο και τον χρόνο», η Χρύσα Μαλτέζου υπήρξε επιστημονική σύμβουλος. Ο κατάλογος των φορέων που παραχώρησαν υλικό περιλαμβάνει πολλά βενετικά ιδρύματα, τα οποία έστειλαν στην Αθήνα χειρόγραφα, έντυπα βιβλία και γεωγραφικούς χάρτες: τη Μαρκιανή Βιβλιοθήκη, το Ίδρυμα Κουερίνι Σταμπάλια (Querini Stampalia), το οποίο διηύθυνε τότε ο Τζόρτζο Μπουζέττο (Giorgio Busetto), το Κρατικό Αρχείο της Βενετίας, το Μουσείο Κορρέρ. Ο κατάλογος της έκθεσης δημοσιεύτηκε με επιμέλεια της Έφης Ανδρεάδη. Η καθηγήτρια Μαλτέζου διατηρούσε επίσης μακροχρόνια σχέση με το Πανεπιστήμιο της Πάδοβας, το οποίο γνώρισε, όπως ήδη αναφέρθηκε, κατά τα χρόνια των σπουδών της. Το 2012 μου έκανε την τιμή να συμπεριλάβει ένα βιβλίο μου για τη Χρονικήν Διήγησιν του Νικήτα Χωνιάτη στην κύρια εκδοτική σειρά του Ελληνικού Ινστιτούτου (Βιβλιοθήκη του Ελληνικού Ινστιτούτου στη Βενετία, αρ. 31) και να το προλογίσει με μια σύντομη εισαγωγή. Ιδιαίτερα κατά την τελευταία δεκαετία, όταν είχε πλέον επιστρέψει στην Αθήνα και είχε γίνει μέλος της Ακαδημίας Αθηνών, οι δεσμοί της με την Πάδοβα ενισχύθηκαν χάρη στις συνεργασίες με τον συνάδελφο νεοελληνιστή Φραντσέσκο Σκαλόρα (Francesco Scalora). Το 2022, η Χρύσα Μαλτέζου, η οποία ήταν τότε μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου του Ιδρύματος Κώστα και Ελένης Ουράνη της Ακαδημίας Αθηνών, πρότεινε τη διοργάνωση στην Πάδοβα ενός συνεδρίου με θέμα τους Έλληνες σπουδαστές στο παλαιό Πανεπιστήμιο της Πάδοβας (το λεγόμενο Studio patavino). Το συνέδριο, με τίτλο «Από την Ελληνική Φλαγγίνεια Σχολή της Βενετίας στο Πανεπιστήμιο της Πάδοβας. Ιστορίες Ελλήνων λογίων και σπουδαστών μεταξύ του 15ου και του 18ου αιώνα», πραγματοποιήθηκε στις 24 Σεπτεμβρίου 2022 και εντάχθηκε στις εορταστικές εκδηλώσεις για τα οκτακόσια χρόνια του Πανεπιστημίου της Πάδοβας (1222-2022). Το 2024 η Μαλτέζου, τότε επόπτρια του Κέντρου Ερεύνης του Μεσαιωνικού και Νέου Ελληνισμού της Ακαδημίας Αθηνών, αποδέχθηκε με ενθουσιασμό την πρόταση να συμμετάσχει στο ερευνητικό πρόγραμμα που προωθούσε το Διατμηματικό Κέντρο Ερεύνης για την Ιστορία του Αριστοτελισμού και της Κλασικής Παράδοσης του Πανεπιστημίου της Πάδοβας, σε συνεργασία με την έδρα Νεοελληνικής Γλώσσας και Λογοτεχνίας. Αντικείμενο του προγράμματος, στο πλαίσιο του οποίου διοργανώθηκε ένα συνέδριο (Πάδοβα, 13 Μαΐου 2025), όπου πήραν μέρος Έλληνες και Ιταλοί ερευνητές, ήταν «Ο Ιωάννης Κωττούνιος και ο νεοελληνικός αριστοτελισμός στην Πάδοβα κατά τον 17ο αιώνα». Περαιτέρω ερευνητικά προγράμματα σχετικά με τη μελέτη της ιστορικής παρουσίας των Ελλήνων σπουδαστών στο Πανεπιστήμιο της Πάδοβας, τα οποία είχε υποστηρίξει η Χρύσα Μαλτέζου, δυστυχώς θα πραγματοποιηθούν χωρίς την πολύτιμη συμμετοχή της, λόγω του θανάτου της τον Ιανουάριο του 2025. Πάντως, τιμώντας την μνήμη της, το Πανεπιστήμιο της Πάδοβας θα συνεχίσει να ενθαρρύνει τις έρευνες σχετικά με τις σχέσεις ανάμεσα στην Ελλάδα, την Πάδοβα και τη Βενετία, στο πνεύμα που η ίδια πάντοτε προωθούσε: δηλαδή την αυστηρή μελέτη των πηγών, την ερμηνεία τους απαλλαγμένη από προκαταλήψεις, καθώς και έναν διαρκώς στενότερο διάλογο μεταξύ Ιταλών και Ελλήνων μελετητών. [1] https://tinyurl.com/vnmmbzsu

Η Χρύσα Μαλτέζου στην Ιταλία

Σύνδεση