Από τον υπόνομο στο κυρίαρχο ρεύμα

ARB – THE NEW YORK REVIEW OF BOOKS Οι διανοούμενοι του «νέου συγχωνευτισμού» είναι ο χαμένος κρίκος μεταξύ της φυλετικής επιστήμης του δέκατου ένατου αιώνα, του ακραίου φιλελευθερισμού του εικοστού αιώνα και της σύγχρονης εναλλακτικής δεξιάς. Quinn Slobodian, Hayek’s Bastards: Race, Gold, IQ, and the Capitalism of the Far Right [Τα μπάσταρδα του Χάγιεκ: φυλή, χρυσός, IQ και ο καπιταλισμός της ακροδεξιάς], Zone, σελ. 279 Στο βιβλίο του, The Grammar of Science (Η γραμματική της επιστήμης), που εκδόθηκε το 1892, ο πρωτοπόρος Βρετανός στατιστικολόγος και ευγονιστής Καρλ Πίρσον προειδοποιούσε τους αναγνώστες ότι «αν η κοινωνία θέλει να διαμορφώσει το δικό της μέλλον, … πρέπει να προσέξουμε ιδιαίτερα ώστε όταν ακολουθούμε τα ισχυρά κοινωνικά μας ένστικτα να μην αποδυναμώνουμε συγχρόνως την κοινωνία, καθιστώντας ολοένα ευκολότερη την αναπαραγωγή κακών γενετικών χαρακτηριστικών». Υποστήριζε ότι «ένα εκφυλισμένο και αδύναμο γένος δεν θα καταφέρει ποτέ να γίνει υγιές και γερό μόνο με τη συνδυαστική δράση της εκπαίδευσης, των σωστών νόμων και ενός υγιεινού περιβάλλοντος», άρα η μόνη θεραπεία ήταν να ξεσκαρταριστεί το προβληματικό γενετικό υλικό μέσω του εξελικτικού αγώνα για επιβίωση – με την προϋπόθεση ότι δεν θα βρεθεί κάποιος ενοχλητικός καλοθελητής να παρέμβει στο έργο της Μητέρας Φύσης. «Τα επιχειρήματα περί πολιτικής στηρίζονται πάντα σε ισχυρισμούς περί της ανθρώπινης φύσης», μας υπενθυμίζει ο Κουίν Σλομπόντιαν στη νέα του ιδεολογική ιστορία της αμερικανικής ακροδεξιάς. Το βιβλίο Τα μπάσταρδα του Χάγιεκ επικεντρώνεται σε μια συμμαχία ακραίων φιλελεύθερων (libertarians), παραδοσιοκρατών και παλαιοσυντηρητικών που έναν αιώνα μετά τον Πίρσον επανέφεραν θεωρίες που μιλούν για αμετάβλητες γενετικές και φυλετικές διαφορές, για να υποστηρίξουν την υπεροχή της αγοράς και το μινιμαλιστικό κράτος, ένα ιδεολογικό ρεύμα που ο Σλομπόντιαν αποκαλεί «νέο συγχωνευτισμό» (new fusionism). Ενώ μια προηγούμενη γενιά συντηρητικών συνδύαζε τη θρησκευτική παραδοσιοκρατία με τις αρχές της ελεύθερης αγοράς –τον αρχικό συγχωνευτισμό που συνδέεται με τον Φρανκ Μάγερ και το περιοδικό National Review– οι ιδεολογικοί διάδοχοί τους βρήκαν χρησιμότερες την εξελικτική ψυχολογία, τη γενετική και τη βιολογική ανθρωπολογία. Στους νέους υποστηρικτές του συγχωνευτισμού (fusionists) ανήκε ο ακραίος φιλελεύθερος (libertarian) οικονομολόγος και αναρχοκαπιταλιστής Μάρεϊ Ρόθμπαρντ, ο οποίος θεωρούσε κλοπή τη φορολογία και έβλεπε το κράτος ως κορυφαία έκφραση του οργανωμένου εγκλήματος, ο υπερασπιστής της ανωτερότητας της λευκής φυλής Πίτερ Μπρίμελοου, πρώην αρχισυντάκτης του National Review και πιο πρόσφατα δημιουργός του εξτρεμιστικού αντι-μεταναστευτικού ιστοτόπου VDARE, και ο γερμανοαμερικανός ακαδημαϊκός Χανς Χέρμαν Χόπε, προστατευόμενος του Ρόθμπαρντ, ο οποίος ίδρυσε την πολιτική οργάνωση Εταιρεία Ιδιοκτησίας και Ελευθερίας (Property and Freedom Society) που καλλιεργεί δεσμούς μεταξύ του ακραίου φιλελευθερισμού (libertarianism) και της ιδεολογίας περί ανωτερότητας της λευκής φυλής. Μαζί έφεραν στο προσκήνιο ιδέες περί φυλετικών διαφορών, οι οποίες ως τότε θεωρούνταν περιθωριακές, με τα αποτελέσματα να είναι ιδιαίτερα εμφανή στις μέρες μας. Ο Πέπε ο Βάτραχος οικειοποιημένος από νεοναζιστικές ομάδες, οι οποίες τον έντυσαν με στολές των Ες-Ες και αισθητική σκίνχεντ. Ο Σλομπόντιαν αναπτύσσει με μεγάλη μαεστρία το πώς οι Ρόθμπαρντ, Μπρίμελοου, Χόπε και οι λοιποί διανοούμενοι του κινήματος προήλθαν από τους κόλπους διακεκριμένων νεοφιλελεύθερων ιδρυμάτων όπως η Εταιρεία Μοντ Πελεράν (Mont Pelerin Society - MPS), το Ινστιτούτο Μανχάταν και το Ινστιτούτο Λούντβιχ φον Μίζες. Η MPS, που ιδρύθηκε το 1947 από τον αυστριακό φιλόσοφο Φρίντριχ Χάγιεκ, αποδείχθηκε η οργάνωση με τη μεγαλύτερη επιρροή, με τα μέλη της να περιλαμβάνουν διακεκριμένες προσωπικότητες όπως οι Μίλτον Φρίντμαν, Τζέιμς Μπιουκάναν και Γκάρι Μπέκερ. Τα επιχειρήματά τους υπέρ της ιδιωτικοποίησης, της απορρύθμισης των αγορών και της αντιστρόφως προοδευτικής φορολογίας αποτέλεσαν τον πνευματικό πυρήνα της επανάστασης του Ρέιγκαν. Ο Ρέιγκαν συνδύασε την ακραία φιλελεύθερη οικονομική και φιλοσοφική άποψη της MPS με τον κοινωνικό συντηρητισμό και τον επιθετικό αντικομμουνισμό, προαγγέλλοντας την έλευση της νεοφιλελεύθερης εποχής. Το βιβλίο Τα μπάσταρδα του Χάγιεκ εξηγεί γιατί μέλη της δεύτερης γενιάς της MPS, όπως ο Ρόθμπαρντ και ο ιστορικός Πολ Γκότφριντ, δεν μπόρεσαν να απολαύσουν τα οφέλη της νίκης – ακόμη και μετά την πτώση του Τείχους του Βερολίνου. Εμβρόντητοι από το γεγονός ότι το κράτος πρόνοιας παρέμενε σε μεγάλο βαθμό ανέπαφο στις δυτικές δημοκρατίες, έτρεμαν στη σκέψη ότι ο Ψυχρός Πόλεμος είχε στην πραγματικότητα χαθεί. Οι κυβερνήσεις όχι μόνο ενίσχυσαν την προστασία του περιβάλλοντος και συνέχισαν να διανέμουν επιδόματα πρόνοιας, αλλά, κατά τον Σλομπόντιαν, οι δεκαετίες «κολεκτιβισμού» και εξάρτησης από το κράτος «διέβρωσαν τις αξίες της αυτονομίας που θα επέτρεπαν την αναπαραγωγή της κοινωνικής ζωής». Το χειρότερο από όλα ήταν ότι οι κυβερνήσεις έτειναν όλο και περισσότερο να παρεμβαίνουν υπέρ των φυλετικών μειονοτήτων και των γυναικών, επιδιώκοντας να εγκαθιδρύσουν μια πιο ισότιμη κοινωνική τάξη πραγμάτων. Αντιμέτωποι με αυτές τις εξελίξεις, οι ακραίοι φιλελεύθεροι βρήκαν πολύ ελκυστικά τα επιχειρήματα υπέρ του βιολογικού ντετερμινισμού, που κυκλοφορούσαν από καιρό σε περιθωριακά έντυπα όπως το Mankind Quarterly. «Η εκρηκτική ανάπτυξη των γνώσεων περί γενετικής», ανακοίνωνε το μέλος της MPS, Τσαρλς Μάρεϊ, σε διάλεξη που έδωσε το 2006, «σημαίνει ότι σε λίγα χρόνια η επιστήμη θα διαθέτει τεκμηριωμένες αποδείξεις για το πώς ακριβώς διαφέρουν οι γυναίκες από τους άνδρες, οι μαύροι από τους λευκούς, οι φτωχοί από τους πλούσιους». Ο Μάρεϊ έγινε γνωστός σε εθνικό επίπεδο ως ένας εκ των συγγραφέων του βιβλίου The Bell Curve (Η καμπύλη κανονικής κατανομής), που εκδόθηκε το 1994, ενός ιδιαίτερα αμφιλεγόμενου έργου που υποστήριζε ότι οι οικονομικές και κοινωνικές ανισότητες πηγάζουν από κληρονομικές διαφορές στην νοημοσύνη. «Η βιολογία», δήλωνε ο Ρόθμπαρντ, «είναι το αδιάσειστο πειστήριο που καταρρίπτει τις φαντασιώσεις όσων υποστηρίζουν την ισότητα». Με άλλα λόγια: Τι χρησιμεύει η παρέμβαση στη δημόσια πολιτική αν η ανισότητα είναι ενσωματωμένη στο γενετικό μας υλικό; Οι αναφορές στη φύση και την εξέλιξη αποτελούν από καιρό μέρος της νεοφιλελεύθερης ρητορικής, που ανάγεται στην ερμηνεία του Χάγιεκ για την εξελικτική βιολογία όπως αποτυπώνεται στην πολύ γνωστή «ιστορία της σαβάνας». Από τη δεκαετία του 1970, ο Χάγιεκ υποστήριζε ότι, επειδή η εξέλιξη του Homo sapiens είχε συντελεστεί μέσα σε μικρές, στενά δεμένες μεταξύ τους ομάδες, η κοινωνική ατομικοποίηση που απαιτούσε η ελεύθερη αγορά στην ουσία ήταν βαθιά μη φυσιολογική. «Οι σοσιαλιστές στηρίζονται στα κληρονομικά ένστικτα», ισχυριζόταν, ενώ η τήρηση της ψυχρής, απρόσωπης λογικής της αγοράς ήταν μια «πειθαρχία που αποκτάται στην πορεία». Ο κοινωνιολόγος Μπέντζαμιν Νέλσον ονόμασε αυτή την κατάσταση αμοιβαίας αποξένωσης «καθολική ετερότητα», όπου «όλοι οι άνθρωποι είναι μεταξύ τους “αδέλφια” επειδή όλοι είναι στον ίδιο βαθμό “άλλοι”», και αυτό για τον Χάγιεκ αποτελούσε το θεμέλιο της ελεύθερης αγοράς. Η φύση, σε αυτή την αφήγηση, δεν είναι μια ερωμένη που ζητά υπακοή, αλλά μια αστείρευτη πηγή πρωτόγονων αισθημάτων που πρέπει να ξεπεραστούν στο όνομα της καπιταλιστικής προόδου. Πάνω: Ο νεομοναρχικός Κέρτις Γιάρβιν στην εκπομπή του Τάκερ Κάρλσον. Κάτω: ο Χανς Χέρμαν Χόπε, θιασώτης των φυλετικών διαφορών. Ο Σλομπόντιαν δείχνει πώς οι οπαδοί του Χάγιεκ, όπως ο Ρόθμπαρντ και ο Μάρεϊ, παρουσίασαν τη λογική του δασκάλου τους με έναν εντελώς διαφορετικό τρόπο, συνεχίζοντας το έργο του και συγχρόνως κάνοντας «τα ίδια θεωρητικά λάθη που είχε διαγνώσει και ο ίδιος». Αυτά τα μπάσταρδα παιδιά του έβλεπαν τη φύση ως έναν συμπαντικό δημιουργό εγγενών ιεραρχιών και όχι ως μια δύναμη που πρέπει να τιθασευτεί. Πίστευαν ότι μόνο ένα τιμωρητικό πρόγραμμα μεταρρυθμίσεων θα μπορούσε να επαναφέρει τους ανθρώπους στην αγκάλη της φυσικής επιλογής, στη στέρηση και εμμέσως στον θάνατο εφόσον η αγορά θα παρείχε υγεία και ασφάλεια αποκλειστικά στους πιο άξιους. Ο Σλομπόντιαν περιγράφει πώς στράφηκαν στην κοινωνική βιολογία και την εξελικτική ψυχολογία για να υποστηρίξουν την άποψή τους για τις «τρεις σταθερές: την αμετάβλητη ανθρώπινη φύση, τα αυστηρά ελεγχόμενα σύνορα και το σκληρό νόμισμα». Μια από τις πιο ενδελεχείς και πρωτότυπες αναλύσεις του βιβλίου αφορά το πώς τα παραπάνω στοιχεία συνδέονταν σε θεωρητικό επίπεδο, συνθέτοντας μια ηθική τάξη πραγμάτων που την ορίζουν «φυσικές» ιεραρχίες, όρια και περιορισμοί. Πολύ σημαντικό στοιχείο αυτής της τάξης πραγμάτων ήταν αυτό που ο Σλομπόντιαν αποκαλεί «εθνο-οικονομία», η σειρά επιχειρημάτων που ανέπτυξαν οι νέοι υποστηρικτές του συγχωνευτισμού για να συνδέσουν την υγεία των αγορών μιας κοινωνίας με τον βαθμό εθνικής ομοιογένειάς της. Όπως έγραφε ο Μπρίμελοου στο βιβλίο του Alien Nation (Αλλότριο έθνος) του 1995, η ελεύθερη αγορά είναι ενσωματωμένη σε ένα «κοινωνικό πλαίσιο» και μπορεί να λειτουργήσει μόνο «εάν οι θεσμοί σε αυτό το πλαίσιο είναι κατάλληλοι». Αυτοί οι θεσμοί περιλαμβάνουν όχι μόνο τα δικαιώματα ιδιοκτησίας και το κράτος δικαίου, αλλά και «κάποιον βαθμό εθνικής και πολιτισμικής συνοχής»: η κοινωνική ομοιογένεια, έγραφε σε στήλη της εφημερίδας Financial Post το 1989, «μειώνει τις τριβές» στην αγορά, εισάγοντας ένα επίπεδο εικαζόμενης εμπιστοσύνης μεταξύ αγοραστών και πωλητών. Επιπλέον, «ορισμένες κουλτούρες μπορούν να διαχειριστούν καλύτερα τον ατομικισμό και τον απρόσωπο χαρακτήρα της αγοράς». Αντίθετα με τον Χάγιεκ, ο οποίος υμνούσε τις παγκόσμιες αγορές και την κινητικότητα του εργατικού δυναμικού –ο Σλομπόντιαν μας υπενθυμίζει ότι πολλοί διάσημοι υπέρμαχοι των «ανοιχτών συνόρων» στη δεκαετία του 1980 είχαν γράψει το κεντρικό άρθρο της εφημερίδας Wall Street Journal– και οι υπερασπιστές του λαϊκού καπιταλισμού (Volk capitalism) «συνέχιζαν να ζητούν την ελεύθερη κυκλοφορία κεφαλαίων και αγαθών, απλώς απέκλειαν αυστηρά ορισμένα είδη ανθρώπων». Αυτός ο ακραίος φιλελευθερισμός των κλειστών συνόρων μπορούσε συγχρόνως να υποστηρίζει την εξωτερική ανάθεση της παραγωγής και τον περιορισμό της μετανάστευσης προς τη χώρα, διευκολύνοντας την παγκόσμια κυκλοφορία του κεφαλαίου αλλά διατηρώντας παράλληλα τον εθνικό χαρακτήρα των δυτικών χωρών (υποθέτοντας ότι είναι μοναδικός και αυτονόητα λευκός). Το βιβλίο Τα μπάσταρδα του Χάγιεκ συνδέει αυτά τα επιχειρήματα με τα φαντάσματα της αποαποικιοποίησης στο εξωτερικό και της κατάργησης των φυλετικών διακρίσεων στο εσωτερικό. Ιδιαίτερη σημασία είχε το δεύτερο Συμπόσιο για την Ανθρώπινη Διαφοροποίηση, που διοργανώθηκε το 1974 στο Γκστάαντ από το Ινστιτούτο Ανθρωπιστικών Σπουδών του Τσαρλς Κοχ. Ομιλητές όπως ο οικονομολόγος Ναθάνιελ Γουέιλ τόνισαν τον κίνδυνο που μπορεί να προκύψει όταν «οι άθλιες μάζες της Ανατολής και των Τροπικών διδάσκονται ότι ούτε η φυλή ούτε η τάξη πρέπει να αποτελούν εμπόδια στην πρόοδό τους». Αν υπήρχε φυλετική βάση στη νοημοσύνη, τότε το να υπάρχουν αυστηρά σύνορα μεταξύ του Παγκόσμιου Νότου και του Παγκόσμιου Βορρά ήταν για τον Βορρά ζήτημα πολιτισμικής επιβίωσης. Τέτοια επιχειρήματα χρησίμευαν επίσης ως ανάχωμα σε τυχόν κατάλοιπα του αισθήματος αυτοκρατορικής ευθύνης: όπως υποστήριξε στη δεκαετία του 1970 ο Πίτερ Μπάουερ, ένας από τους αγαπημένους οικονομολόγους της Μάργκαρετ Θάτσερ, οι πλούσιες χώρες δεν είχαν ηθική υποχρέωση να βοηθούν τις φτωχές και δεν έπρεπε να περιμένουν από αυτές να γίνουν επιτυχημένα μέλη της διεθνούς οικονομίας. «Αυτό που εμποδίζει την πρόοδο πολλών φτωχών χωρών», ισχυριζόταν ο Μπάουερ, «είναι οι άνθρωποι που ζουν εκεί». Οι υποστηρικτές των Μάρεϊ, Χόπε και Μπρίμελοου θα αποκαλούσαν τέτοιες ιδέες «φυλετικό ρεαλισμό» και θα τις χρησιμοποιούσαν για να απαξιώσουν τις προσπάθειες βελτίωσης της ζωής των μειονοτικών κοινοτήτων στις Ηνωμένες Πολιτείες. Η τελευταία διάσταση της νεοφιλελεύθερης φυγής προς τη φύση ήταν ο χρυσός – όχι μόνο ως οικονομική αρχή, αλλά ως ηθική επιταγή. Η ανάλυση του Σλομπόντιαν για τους «goldbugs», τις «χρυσόμυγες», δηλαδή εκείνους που θεωρούν ως καλύτερη επένδυση τον χρυσό, έχει μεγάλο ενδιαφέρον διότι εξετάζει «τον χυδαίο χώρο του ενημερωτικού δελτίου, του εγχειριδίου συμβουλών και βεβαίως του ιστοτόπου, της ροής περιεχομένου των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, και του chatroom». Όπως σημειώνει, πολλοί νεοφιλελεύθεροι επέκριναν την απόφαση του Ρίτσαρντ Νίξον να εγκαταλείψει τον κανόνα του χρυσού το 1971, επειδή «θεωρούσαν ότι τα κράτη έμεναν χωρίς ευεργετικούς περιορισμούς». Τα νομίσματα που δεν συνδέονταν με πολύτιμα μέταλλα –τα οποία από τη φύση τους είναι περιορισμένα σε προσφορά– επέτρεπαν τώρα στις κυβερνήσεις να δαπανούν κατά το δοκούν και να επιδίδονται σε αναδιανεμητικές πολιτικές. Τα παραπάνω συμφωνούσαν με τα γραπτά του δασκάλου του Χάγιεκ, Λούντβιχ φον Μίζες, ο οποίος εκτιμούσε τον χρυσό για «την ικανότητά του να λειτουργεί ως φρένο στην τάση των δημοκρατικών κρατών να προβαίνουν σε δαπάνες πέραν των δυνατοτήτων τους». Όπως έγραφε ο σύμβουλος επενδύσεων Χάρι Μπράουν στο βιβλίο του του 1970 με τίτλο How You Can Profit from the Coming Devaluation (Πώς να κερδίσετε από την επερχόμενη υποτίμηση), «Οι κυβερνήσεις δεν συμπαθούν τον χρυσό διότι τους δείχνει πότε κάνουν λάθη. Χωρίς τον χρυσό, θα μπορούσαν να παρατείνουν τις λανθασμένες τακτικές τους για λίγο μεγαλύτερο διάστημα». Ο Μίζες πάντως δεν απέδιδε στον χρυσό μεταφυσικές ή μυστικιστικές ιδιότητες ούτε θεωρούσε ότι η ιδιωτική συσσώρευσή του θα πραγματοποιούσε τις φαντασιώσεις για ατομική κυριαρχία, κάτι που υπήρχε στο μυαλό των επενδυτών που πιστεύουν στον χρυσό, όπως ο Μπράουν. Εκείνοι οραματίζονταν μια πολιτική και κοινωνική κατάρρευση, όπου οι πολίτες θα μπορούσαν να αντεπεξέλθουν μόνο μέσω της χρήσης του χρυσού, και συγχρόνως επιδίωκαν να επωφεληθούν από την επερχόμενη καταστροφή. («Η ιστορία του ακραίου φιλελευθερισμού στις Ηνωμένες Πολιτείες δεν μπορεί να διαχωριστεί από την εμπορία συλλεκτικών νομισμάτων», σημειώνει ο Σλομπόντιαν). Η συσσώρευση χρυσού οδήγησε στο κίνημα εκείνων που προετοιμάζονται για μια μεγάλη καταστροφή, των λεγόμενων «preppers» που εμφανίστηκαν τη δεκαετία του 1990 επηρεασμένοι από έντυπα όπως το Ron Paul Survival Report (αρχικά Ron Paul Investment Newsletter), το οποίο προέβλεπε ότι η κατάρρευση του κράτους πρόνοιας θα πυροδοτούσε κοινωνικό, και κυρίως φυλετικό, χάος. «Μετατρέψτε το σπίτι σας σε φρούριο», συμβούλευε ο επενδυτικός σύμβουλος Τζέιμς Μπ. Πάουελ σε άρθρο του, δημοσιευμένο το 1993 στο ενημερωτικό έντυπο του Ρον Πολ. «Να είστε έτοιμοι σωματικά και ψυχολογικά για μια ολική κατάρρευση, με πιθανώς ελάχιστη προειδοποίηση». Αυτή η «νοοτροπία πολιορκίας» έχει διαδοθεί μαζικά, και στη σημερινή εποχή των πολυτελών καταφυγίων που προετοιμάζονται για την Αποκάλυψη, καλό θα ήταν να αναζητήσουμε τις ρίζες της στην κατάλληλη δεξαμενή αποβλήτων. Όπως φαίνεται από το «μεγάλο, όμορφο νομοσχέδιο» του Προέδρου Τραμπ, τα πρόσωπα που εξετάζει ο Σλομπόντιαν έχουν πετύχει τους στόχους τους με έναν κάπως ανισόρροπο τρόπο. Με δισεκατομμύρια δολάρια σε πρόσθετη χρηματοδότηση που προορίζεται για κέντρα κράτησης, πράκτορες της ICE και τον στρατό, και αντίστοιχες περικοπές στα κουπόνια τροφίμων, το Medicare και τη στεγαστική πρόνοια, όλα χρηματοδοτούμενα από μια μείωση φόρων για τους πλουσιότερους Αμερικανούς, η οποία αυξάνει το έλλειμμα, δεν έχουμε φτάσει στο μινιμαλιστικό κράτος των ακραίων φιλελεύθερων ονειρώξεων, αλλά σε ένα κράτος πλήρως στρατιωτικοποιημένο. Η κρατική βία, και όχι μόνο η πειθαρχία της αγοράς, θα επιβάλει τις «φυσικές» ιεραρχίες που οι νέοι υποστηρικτές του συγχωνευτισμού βρίσκουν τόσο γοητευτικές. Στο βιβλίο Τα μπάσταρδα του Χάγιεκ βρίσκουμε άλλη μια ενδιαφέρουσα ανάλυση για την ακροδεξιά, καθώς τα αντίστοιχα κείμενα, όπως ορθά επισημαίνει ο Σλομπόντιαν, παραλείπουν να αναφέρουν ακόμη και τη λέξη καπιταλισμός στην ανάλυσή τους για την άνοδο αυτής της πολιτικής δύναμης. Ενώ πολλοί στοχαστές αντιλαμβάνονται την ανανεωμένη δυναμική της δεξιάς ως πολιτισμική αντίδραση (backlash) στην παγκοσμιοποίηση, τα πολιτικά δικαιώματα και τα φεμινιστικά κινήματα, ο Σλομπόντιαν υποστηρίζει ότι είναι πιο ακριβές να την ονομάσουμε «frontlash» («εκ των προτέρων αντίδραση») – μια θεωρία που δεν αναπτύσσει εις βάθος, αλλά που υποδηλώνει ότι η κινητήρια δύναμη για την άνοδο της ακροδεξιάς ήταν οι διανοούμενοι και οι χρηματοδότες τους και όχι οι εξοργισμένοι εργαζόμενοι λόγω του κλεισίματος των εργοστασίων και της στασιμότητας των μισθών. Αριστερά: Ο δισεκατομμυριούχος επενδυτής Πίτερ Τίελ σε ομιλία του για την υποστήριξη του υποψηφίου προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, στο National Press Club στην Ουάσιγκτον, 31 Οκτωβρίου 2016. © ΑΠΕ-ΜΠΕ / EPA / JIM LO SCALZO Υπάρχουν πολλά που συνηγορούν υπέρ αυτής της θέσης, δεδομένων των πλούσιων ιδρυμάτων που υποστηρίζουν τον συντηρητικό κόσμο και προσπαθούν να εξασφαλίσουν στο σύμπαν του MAGA μια ιδεολογική βάση, όμως το να εστιάζουμε στις ελίτ μάς εμποδίζει να διακρίνουμε μια πιο περίπλοκη δυναμική. Οι διανοούμενοι εργάζονται σκληρά σε κάθε εποχή στο περιθώριο, αλλά οι ιδέες τους κερδίζουν έδαφος μόνο σε στιγμές κρίσης και μετάβασης. Ο Χάγιεκ και τα άλλα μέλη της MPS πέρασαν ολόκληρες δεκαετίες αναπτύσσοντας τις θεωρίες τους σε συναντήσεις που έκαναν σε ορεινά θέρετρα, όμως έπρεπε να έρθει η κρίση της δεκαετίας του 1970 –που προκλήθηκε από τους πολέμους του Βιετνάμ και του Γιομ Κιπούρ και το επακόλουθο εμπάργκο πετρελαίου και τον στασιμοπληθωρισμό– για να τους δοθεί η πολιτική ευκαιρία. Ομοίως, οι αντιδραστικές ιδέες για τις εγγενείς βιολογικές και πολιτισμικές διαφορές μπορεί να αναδιατυπώθηκαν κατά το «τέλος της Ιστορίας», αλλά απέκτησαν ρεαλιστική πολιτική υπόσταση μετά τις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου, τους δαπανηρούς πολέμους στο Αφγανιστάν και το Ιράκ και την οικονομική κρίση του 2008, που ανέτρεψαν τη μεταπολεμική διεθνή τάξη. Υπάρχει λόγος για τον οποίον ο Ντόναλντ Τραμπ μπόρεσε να κάνει αυτό που δεν μπόρεσε ο Πατ Μπιουκάναν, και δεν αρκεί ως εξήγηση μόνο το φαινόμενο «frontlash» (ή η ιστορική εξέλιξη της ιδεολογίας). Θεωρώντας ότι υπάρχει συνέχεια μεταξύ της εποχής MAGA και του «αξιοσέβαστου» προκατόχου της, ο Σλομπόντιαν υποστηρίζει ότι «πολλές σύγχρονες εκδοχές της ακροδεξιάς εμφανίστηκαν στο πλαίσιο του νεοφιλελευθερισμού, και όχι σε αντίθεση με αυτόν». Ωστόσο, δεν προκαλεί έκπληξη, ούτε φαίνεται παράλογο, το γεγονός ότι ο νεοφιλελευθερισμός ήταν το εργαστηριακό φυτώριο όπου καλλιεργήθηκαν οι πιο ρατσιστικές, μισογυνικές και παρανοϊκές ιδέες της σημερινής ακροδεξιάς, για τον απλό λόγο ότι ο νεοφιλελευθερισμός ήταν η κυρίαρχη ιδεολογία της τελευταίας γενιάς, τόσο στην Αριστερά όσο και στη Δεξιά. «Όταν βλέπουμε τον νεοφιλελευθερισμό ως σχέδιο αναδιάρθρωσης του κράτους για τη διάσωση του καπιταλισμού», γράφει ο Σλομπόντιαν, «τότε η υποτιθέμενη αντίθεσή του στον λαϊκισμό της Δεξιάς αρχίζει να διαλύεται». Αυτό το σχέδιο όμως δεν υπάρχει μόνο στον νεοφιλελευθερισμό. Ο Μαρξ, ήδη από την εποχή του, έβλεπε το κράτος ως «μια επιτροπή διαχείρισης των κοινών υποθέσεων ολόκληρης της αστικής τάξης», και η Χάνα Άρεντ περιέγραφε με πολύ χαρακτηριστικό τρόπο τον ιμπεριαλισμό ως διαδικασία ανακατανομής των δημόσιων πόρων για την κάλυψη των επεκτατικών αναγκών του κεφαλαίου. Ο νεοφιλελευθερισμός δεν ευθύνεται για τη χειραγώγηση των κρατικών μηχανισμών από ιδιώτες περισσότερο από ό,τι ευθύνεται για τη φυλετική επιστήμη, και η ύπαρξη συνέχειας ως προς τη στρατηγική δεν πρέπει να μας αποτρέπει από τη μελέτη της ευρύτερης ιδεολογικής ρήξης μεταξύ του νεοφιλελευθερισμού και του σημερινού φάσματος των συντηρητικών και ακροδεξιών δυνάμεων. Ο πιο πειστικός ισχυρισμός του Σλομπόντιαν είναι ότι οι νέοι υποστητικτές του συγχωνευτισμού, όπως ο Μάρεϊ, Ρόθμπαρντ και Χόπε, αποτέλεσαν τον χαμένο κρίκο μεταξύ του ακραίου φιλελευθερισμού του εικοστού αιώνα και της εναλλακτικής δεξιάς, ενός όρου που κέρδισε έδαφος κατά την προεκλογική εκστρατεία του 2016, καθώς περιέγραφε το «ετερογενές σύνολο λευκών εθνικιστών, νεοναζί, ανδρών υπερασπιστών της ανωτερότητας της λευκής φυλής, νεοαντιδραστικών, παλαιοσυντηρητικών, διαδικτυακών τρολ και αναρχοκαπιταλιστών που υπάρχουν στα δεξιά του κυρίαρχου ρεύματος του συντηρητικού κινήματος». Μάλιστα αυτός που επινόησε τον όρο «εναλλακτική Δεξιά» το 2008 ήταν ο πρώην βουλευτής Πολ Γκότφριντ μαζί με τον νεοναζιστή πολιτικό ταραξία Ρίτσαρντ Σπένσερ. Η οικογενειακή ομοιότητα είναι σίγουρα ισχυρή αν σκεφτεί κανείς μια προσωπικότητα όπως τον Σπένσερ –που συνεχίζει να υποστηρίζει τα κλειστά σύνορα και τις ελεύθερες αγορές, παρότι αυτή η συγκεκριμένη θέση περνά όλο και περισσότερο στο περιθώριο της συμμαχίας MAGA– ή τον πρόεδρο της Αργεντινής Χαβιέρ Μιλέι, ο οποίος έχει περιγράψει τον εαυτό του, όπως και ο Ρόθμπαρντ, ως αναρχοκαπιταλιστή. Η επιρροή των Χόπε και Ρόθμπαρντ στον νεομοναρχικό συγγραφέα Κέρτις Γιάρβιν (με ιδέες περί κατάρρευσης της δημοκρατίας που έχουν υιοθετηθεί δημοσίως από τον Τζέι Ντι Βανς) είναι ιδιαίτερα εμφανής. «Εδώ πιστεύουμε στην επιστήμη – τη φυλετική επιστήμη», έγραφε ο Γιάρβιν σε ανάρτηση στο μπλογκ του τον περασμένο Δεκέμβριο. Σήμερα, η νέα συμμαχία του συγχωνευτισμού μοιάζει περισσότερο με την ακροδεξιά πτέρυγα της Σίλικον Βάλεϊ, με εκείνο το πλέγμα των αντιδραστικών ιδρυτών εταιρειών, νεοευγονιστών και επιχειρηματιών που διαφημίζουν ιδιωτικές πόλεις που προσφέρουν ως υπηρεσία την αυτονομία στη διακυβέρνηση. Η Πρόσπερα είναι μια τέτοια ιδιωτική πόλη ή, όπως περιγράφεται στο προωθητικό της υλικό, μια «ζώνη νεοφυών επιχειρήσεων με ρυθμιστική και φορολογική αυτονομία». Η πόλη αυτή βρίσκεται στο νησί Ροατάν της Ονδούρας και απευθύνεται σε επιχειρηματίες που αναζητούν την «ελευθερία να σχεδιάζουν και να δημιουργούν» χωρίς να εμποδίζονται από τη δημοκρατική εποπτεία, δελεάζοντας τους ιδρυτές εταιρειών με υποσχέσεις χαμηλής φορολογίας, συνόδων κορυφής για τα κρυπτονομίσματα και την «υψηλότερη συγκέντρωση από ενδιαφέρουσες προσωπικότητες στον κόσμο», υποδηλώνοντας έτσι τη νέα εμμονή των υποστηρικτών του συγχωνευτισμού με τις υποτιθέμενες υπερευφυείς ομάδες, για τις οποίες ο Σλομπόντιαν χρησιμοποιεί τον δικό του όρο «νευροκάστες» («neurocastes»). Όμως τα τελευταία χρόνια η εναλλακτική δεξιά έχει σε μεγάλο βαθμό επισκιαστεί από τη νεότερη εκδοχή της Νέας Δεξιάς, τους λεγόμενους μετα-φιλελεύθερους, οι οποίοι υιοθετούν παρόμοιες απεχθείς φυλετικές απόψεις, αλλά απορρίπτουν κατηγορηματικά τις ακραίες φιλελεύθερες πολιτικές και οικονομικές ιδέες. Όπως παραδέχθηκε πρόσφατα ο Μάθιου Κοντινέτι του Ινστιτούτου Αμερικανικής Επιχειρηματικότητας, υπάρχει «ένας αυξανόμενος αριθμός ανθρώπων, ιδίως νέων, που πιστεύουν ότι η πραγματικότητα του 21ου αιώνα μας αναγκάζει να απορρίψουμε κάποια διδάγματα ή δοξασίες που προωθούσαν ο Χάγιεκ και ο Φρίντμαν». Ως ιστορική περιγραφή, η αφήγηση του Σλομπόντιαν είναι πειστική και θα έλεγα απαραίτητη· ως προς το κατά πόσο όμως εξηγεί την παρούσα κρίση, υπάρχει περιθώριο για συζήτηση. Πράγματι, είτε εξετάσουμε τη νεομοναρχική οπτική του Γιάρβιν, που απαιτεί την απόλυτη δικτατορία ενός CEO-βασιλιά, είτε την εθνική συντηρητική οπτική του Γιόραμ Χαζόνι, που ενστερνίζεται τον οικονομικό προστατευτισμό και την βιομηχανική πολιτική, η περιθωριοποίηση των ακραίων φιλελεύθερων ιδεών στο ιδεολογικό πλαίσιο της αμερικανικής δεξιάς είναι εντυπωσιακή. Γράφοντας για το ακραία φιλελεύθερο έντυπο Reason, ο Μπράιαν Ντόχερτι έκρουσε τον κώδωνα του κινδύνου μετά τις δηλώσεις του Πίτερ Τίελ στην Εθνικό Συνέδριο Συντηρητισμού (National Conservatism Conference) του 2019. Στην παρουσίασή του, που διήρκεσε μία ώρα, ο Τίελ δεν εξέφρασε ιδιαίτερες ακραία φιλελεύθερες τάσεις. Αντίθετα, μίλησε για το ότι οι αποφάσεις για τη δημόσια πολιτική θα πρέπει να βασίζονται στο πώς θα βελτιώσουν όχι τις ατομικές ζωές, αλλά μια συλλογική «Αμερική», συντρίβοντας ταυτόχρονα τους εχθρούς της. Εκεί, ο Τίελ απλώς υιοθέτησε τη γλώσσα του φίλου του Χαζόνι, ο οποίος απορρίπτει τις αρχές της αγοράς ως βάση της πολιτικής κοινότητας και υποστηρίζει την ανωτερότητα της συλλογικής ελευθερίας έναντι της ατομικής ελευθερίας. Ο Χαζόνι μπορεί να ενδιαφέρεται όσο και οι υποστηρικτές του συγχωνευτισμού για την πολιτισμική ομοιογένεια, όμως αντλεί τα συμπεράσματά του από εντελώς διαφορετικές πηγές. Δεν ακούει τις φωνές του Χάγιεκ ή του Μίζες να του ψιθυρίζουν στο αυτί, αλλά τις φωνές του Καρλ Σμιτ και του Μέιρ Καχάνε. Όσον αφορά τους συναδέλφους «broligarchs» του Τίελ [: νεολογισμός που αναφέρεται κυρίως σε γίγαντες της τεχνολογίας, οι οποίοι στηρίζουν πολιτικούς που εκπροσωπούν μια πατριαρχική, σεξιστική, ακροδεξιά κουλτούρα] έχω υποστηρίξει ότι οι παρατηρητές έχουν υπάρξει πολύ εύπιστοι ως προς τα ακραία φιλελεύθερα αφηγήματα που προωθούν για τον εαυτό τους.[1] Η πραγματική συμπεριφορά τους δείχνει ότι πιστεύουν σε μια πελατειακή αγορά, όχι σε μια ελεύθερη αγορά, καθώς μέσα από τις στενές σχέσεις τους με τον Πρόεδρο Τραμπ επιδιώκουν να εξασφαλίσουν προσοδοφόρες συμβάσεις στους τομείς της άμυνας και των συστημάτων παρακολούθησης. Αυτά τα επιχειρηματικά παράσιτα χρειάζονται ένα κράτος από το οποίο να τρέφονται. Ο Γιάρβιν έχει αναφερθεί περιφρονητικά στο DOGE, το Υπουργείο Αποδοτικότητας της κυβέρνησης των ΗΠΑ, ως υπερβολικά ακραίο φιλελεύθερο και έχει διαφωνήσει με τους δασμούς του Τραμπ, μη θεωρώντας τους αρκούντως μερκαντιλιστικούς. Θέλει το μέγιστο δυνατό κράτος, όχι το ελάχιστο. Ο δηλητηριώδης συνδυασμός του ακραίου φιλελευθερισμού και του βιολογικού ρατσισμού του Σπένσερ απευθύνεται σε ένα συρρικνούμενο κοινό που νιώθει να τον αποξενώνει όχι ο δεύτερος αλλά ο πρώτος. Ερευνώντας το πώς οι δεξιοί ακραίοι φιλελεύθεροι βοήθησαν την επάνοδο της φυλετικής επιστήμης στον κυρίαρχο πολιτικό λόγο, το βιβλίο Τα μπάσταρδα παιδιά του Χάγιεκ αποτελεί φυσικό συμπλήρωμα του βιβλίου του Τζον Γκανζ, When the Clock Broke (Όταν έσπασε το ρολόι), το οποίο περιγράφει πώς η συμμαχία ακραίων φιλελεύθερων και παλαιοσυντηρητικών που συσπειρώθηκαν γύρω από τον Πατ Μπιουκάναν έδεσε τις αναρχοκαπιταλιστικές ευαισθησίες επάνω στο άρμα της λευκής φυλετικής δυσαρέσκειας. Μετά τη δεύτερη νίκη του Τραμπ είναι πιο ζωτικής σημασίας να καταλάβουμε πώς συνέβησαν τα παραπάνω, καθώς φαίνεται να υπάρχει μια συνέχεια μεταξύ του MAGA και προηγούμενων μορφών συντηρητισμού, που στηρίζεται σε στοιχεία περισσότερο τακτικής παρά ιδεολογικά. Η ταχύτητα με την οποία πολλοί στη σύγχρονη ακροδεξιά έχουν αποβάλει τις ακραία φιλελεύθερες αρχές τους –μια τάση που δεν εξετάζει ο Σλομπόντιαν– δείχνει ότι οι οικονομικές θεωρίες των Ρόθμπαρντ και Χόπε ήταν πιο αναλώσιμες από το φυλετικό τους σχέδιο, το οποίο ξεκίνησε πολύ πριν από τον νεοφιλελευθερισμό και θα επιβιώσει μετά από αυτόν. Η στροφή αυτή αποκαλύπτει τον πραγματικό παράγοντα ανησυχίας: όχι το μέγεθος ή τη φύση του κράτους, αλλά το είδος των ανθρώπων που υπηρετεί το κράτος. Δείτε, για παράδειγμα, την ύπουλη υιοθέτηση της γλώσσας των πολιτικών δικαιωμάτων από την ακροδεξιά, και τώρα τα εργαλεία του ίδιου του κράτους. Τα τελευταία χρόνια, οι Μάρεϊ και Μπρίμελοου εμφανίζουν την φυλετική επιστήμη ως επιστήμη που σέβεται την «ανθρώπινη ποικιλομορφία», και την αντίθεση στην πίστη περί ανωτερότητας της λευκής φυλής ως «διάκριση απόψεων». Η America First Legal, μια συντηρητική ομάδα νομικής δράσης που ιδρύθηκε από τον σύμβουλο του Λευκού Οίκου Στίβεν Μίλερ, έχει αρχίσει να καταθέτει αγωγές για διακρίσεις κατά των λευκών. Καθώς γράφω, η VDARE βρίσκεται σε διαδικασία κλεισίματος επειδή δεν μπορεί να εξασφαλίσει φιλοξενία ιστοτόπων ή τραπεζικές υπηρεσίες, και ο ιδρυτής της προβαίνει σε έντονες διαμαρτυρίες προκειμένου να περάσει ομοσπονδιακή νομοθεσία «που θα επιτρέψει την επιστροφή της ελευθερίας του λόγου στην Αμερική» – πιθανώς χρησιμοποιώντας για τον σκοπό αυτό τη νομοθεσία περί πολιτικών δικαιωμάτων και την εξουσία του Υπουργείου Δικαιοσύνης. Η ταυτότητα του ακραίου φιλελεύθερου χάνει τη δύναμή της. Για τον λόγο αυτόν βρέθηκα να σκέφτομαι ότι τα Μπάσταρδα του Χάγιεκ αποτυπώνουν καλύτερα το χαοτικό κλίμα της πρώτης κυβέρνησης Τραμπ παρά της σημερινής. Όπως παρατηρούν πολλοί, αυτή η εκδοχή του Λευκού Οίκου υπό τον Τραμπ εκφράζει ένα κίνημα πολύ πιο ανεπτυγμένο ιδεολογικά και ισχυρό θεσμικά – ένα κίνημα που έχει αποκτήσει πολιτική δυναμική υποστηρίζοντας ότι οι αγορές είναι εκείνες που πρέπει να υπηρετούν το έθνος και όχι το αντίστροφο. Δεν είναι μόνο η ελεύθερη κυκλοφορία των ανθρώπων που η σημερινή ακροδεξιά βρίσκει ανησυχητική, αλλά και η ελεύθερη κυκλοφορία αγαθών και κεφαλαίων. Πρέπει να λάβουμε σοβαρά υπόψη αυτή τη ρήξη με τον νεοφιλελευθερισμό, προκειμένου να απαντήσουμε σε θεμελιώδη ερωτήματα: Γιατί άραγε διαφορετικές φατρίες της Δεξιάς εγκατέλειψαν τις ακραίες φιλελεύθερες αρχές που επί δεκαετίες βρίσκονταν στον πυρήνα της συντηρητικής οικονομικής ορθοδοξίας, ενώ διατήρησαν και μάλιστα ενίσχυσαν την προσκόλληση τους στις «φυσικές» ιεραρχίες; Πώς σχετίζεται η στροφή της δεξιάς προς τα επιστημονικά επιχειρήματα με τον ηθικό πανικό για τα ποσοστά γονιμότητας, κάτι που τρέφει τα επιχειρήματα για τις οικογενειακές πολιτικές, που προωθούν τη γεννητικότητα και απευθύνονται στους «πραγματικούς» Αμερικανούς; Σε ποιο βαθμό οι δασμοί και η τρέχουσα καταστολή της μετανάστευσης –που αιτιολογούνται με τα επιχειρήματα των μισθολογικών πιέσεων, αλλά που με αυτά διαφωνούν έντονα οι ακόλουθοι του Χάγιεκ στη Σίλικον Βάλεϊ– συνάδουν με μια πολιτική λαϊκού (Volk) κεφαλαίου; Το βιβλίο Τα μπάσταρδα του Χάγιεκ μπορεί να μην απαντά στα παραπάνω ερωτήματα, όμως μας δίνει μια σοβαρή οπτική γωνία απ’ όπου μπορούμε να τα θέσουμε. © 2026 Suzanne Schneider — Μετάφραση: Νατάσα Μωράκη [1] Δες το άρθρο μου “Stop Calling Them Libertarians: How the Tech Right Learned to Love the State,” illiberalism.org, 10 Απριλίου 2025.

Από τον υπόνομο στο κυρίαρχο ρεύμα

Σύνδεση