Δανία και Γροιλανδία: η ιστορική διαδρομή

Οι πρώτοι Σκανδιναβοί άποικοι και ο Νορβηγός βασιλιάς τους Η ιστορία των σχέσεων μεταξύ της Δανίας και της Γροιλανδίας ανάγεται στο έτος 985 μ.Χ., όταν οι πρώτοι Σκανδιναβοί άνδρες και γυναίκες έφτασαν στη Γροιλανδία. Ως φυγάδες αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν την Ισλανδία όπου καταζητούνταν για φόνο. Η Ισλανδία είχε ήδη αποικιστεί από τη Νορβηγία. Είχαν ως ηγέτη τους τον Έρικ, τον επονομαζόμενο «Κόκκινο». Εγκαταστάθηκαν σε ένα νότιο φιόρδ στη δυτική πλευρά της Γροιλανδίας, όπου οι συνθήκες διαβίωσης ήταν καλύτερες (και εξακολουθούν να είναι). Ερείπια του οικισμού τους έχουν βρεθεί στην περιοχή. Ο Έρικ ήταν παγανιστής, αλλά ο γιος του, ο Λέιφ και η σύζυγός του, ασπάστηκαν τον Χριστιανισμό, και εκείνη έχτισε μια μικρή εκκλησία. Ο οικισμός διατηρούσε επαφή με τη Σκανδιναβία, από όπου κάλυπταν τις ανάγκες σε νέους αποίκους, σίδηρο, σιτηρά και ξυλεία. Ο Πάπας στη Ρώμη ενημερώθηκε για τον χριστιανικό οικισμό στη Γροιλανδία και το 1126 χειροτονήθηκε ο πρώτος Επίσκοπος της Γροιλανδίας, ο Άρναλντ. Λίγο αργότερα, το 1153, όταν η Νορβηγία απέκτησε την δική της Αρχιεπισκοπή στο Νιντάρος (Τρόντχαϊμ), ο Πάπας έθεσε τη Γροιλανδία υπό την δικαιοδοσία της. Μέχρι τότε, οι Σκανδιναβοί της Γροιλανδίας δεν υπάγονταν σε κανέναν βασιλιά, αλλά το 1247 έφτασε ένας νέος Επίσκοπος, ο Όλουφ, μεταφέροντας μήνυμα από τον Νορβηγό βασιλιά Χάακον Χάακονσον, του οποίου το βασίλειο είχε αναγνωριστεί από τον Πάπα: οι Γροιλανδοί όφειλαν να τον αναγνωρίσουν ως άρχοντά τους, καθώς έπρεπε να έχουν βασιλιά «όπως όλοι οι άλλοι στον κόσμο». Δέκα χρόνια αργότερα, ο Χάακον πίεσε για μια απάντηση. Τελικά, το 1261, οι κάτοικοι της Γροιλανδίας απάντησαν ότι ήταν διατεθειμένοι να πληρώνουν φόρους και πρόστιμα για ανθρωποκτονίες στον βασιλιά της Νορβηγίας, αναγνωρίζοντάς τον έτσι ως κυρίαρχό τους. Δεν γνωρίζουμε τι προσέφερε ο βασιλιάς σε αντάλλαγμα – πιθανώς υποσχέθηκε να συνεχίσει τα ταξίδια προς τη Γροιλανδία. Η εξαφάνιση των πρώτων αποίκων και η προσπάθεια ελέγχου από τον Βασιλιά της Δανίας και της Νορβηγίας Δεν γνωρίζουμε πότε ή γιατί εξαφανίστηκαν οι πρώτοι Σκανδιναβοί άποικοι. Ίσως λόγω των επιδεινούμενων καιρικών συνθηκών, των συγκρούσεων με τους νέους Εσκιμώους αποίκους (Ινουίτ) από τον Βορρά ή από τις ασθένειες και την πείνα. Τον 16ο αιώνα, η Δανία-Νορβηγία, που πλέον αποτελούσαν ενιαίο κράτος, υιοθέτησε τη Λουθηρανική Μεταρρύθμιση. Ο Δανός βασιλιάς Χριστιανός Γ΄ ήθελε πλέον να ελέγχει τη Γροιλανδία, επί της οποίας η Δανία διεκδικούσε την κυριαρχία, απευθείας από την Κοπεγχάγη. Ο Βόρειος Ατλαντικός προσέλκυε πλέον πολυάριθμα φαλαινοθηρικά και εξερευνητικά πλοία. Το 1576, ο Άγγλος καπετάνιος Μάρτιν Φρόμπισερ αποβιβάστηκε στη Γροιλανδία και ύψωσε την αγγλική σημαία – χωρίς να γνωρίζει ότι βρισκόταν στη Γροιλανδία. Αναζητούσε, όπως και άλλοι ναυτικοί, μια εναλλακτική θαλάσσια διαδρομή προς την Ινδία. Όταν ο Φρόμπισερ επισκέφθηκε τη Δανία το 1582, ο βασιλιάς του ζήτησε να βοηθήσει τη Δανία-Νορβηγία να ανακτήσει τον έλεγχο της Γροιλανδίας, αλλά ο Φρόμπισερ θα το έκανε μόνο αν η βασίλισσα Ελισάβετ του έδινε την άδεια. Ο Βασιλιάς Φρειδερίκος έγραψε επιστολή στη βασίλισσα στις 15 Αυγούστου 1582, όμως εκείνη δεν απάντησε ποτέ. Ωστόσο, ο επόμενος Δανός βασιλιάς, ο Χριστιανός Δ΄, ήθελε να διατηρήσει το νορβηγο-δανικό «δικαίωμα» στη Γροιλανδία. Αξιοποίησε τις γνώσεις των Άγγλων εξερευνητών και έφτασε στη Γροιλανδία με μια δανική αποστολή το 1605, καθώς επίσης και τα επόμενα δύο έτη. Δεν βρέθηκαν Σκανδιναβοί κάτοικοι, αλλά γενικά θεωρούνταν ότι ζούσαν «κάπου πέρα από τους πάγους». Αφού ο βασιλιάς Φρειδερίκος Γ΄ εισήγαγε την απόλυτη μοναρχία στη Δανία-Νορβηγία, η Γροιλανδία θεωρήθηκε προσωπική ιδιοκτησία του βασιλιά. Το 1721, ο βασιλιάς και Δανο-Νορβηγοί έμποροι έστειλαν τον Νορβηγό ιερέα Χανς Έγκεντε στη Γροιλανδία. Ο Έγκεντε ήθελε να φέρει την «ορθή λουθηρανική μορφή του Χριστιανισμού» στους παλιούς σκανδιναβούς αποίκους, οι οποίοι, αν είχαν επιβιώσει, θα ήταν ακόμα Καθολικοί, αλλά δεν βρήκε κανέναν. Ο Χανς Έγκεντε κήρυττε για πολλά χρόνια, έμαθε τη γλώσσα και θεωρείται ο πραγματικός αποικιστής της Γροιλανδίας. Το 1776 ο βασιλιάς ίδρυσε την «Βασιλική Εταιρεία Εμπορίου της Γροιλανδίας» με βασιλικό μονοπώλιο σε όλο το εμπόριο με το νησί. Τα πλοία από άλλες χώρες κρατήθηκαν μακριά. Η Δανία και η Νορβηγία χωρίζουν μετά την ήττα του Ναπολέοντα Η σύγχρονη ιστορία της Γροιλανδίας ως αποικίας της Δανίας ξεκινά με την διευθέτηση μετά την πτώση του Ναπολέοντα το 1815, όταν οι Μεγάλες Δυνάμεις της Ευρώπης συγκάλεσαν το Συνέδριο της Βιέννης. Αποφάσισαν να χωρίσουν τη Νορβηγία από τη Δανία και να την θέσουν υπό την κυριαρχία του βασιλιά της Σουηδίας. Ωστόσο, δεν έβλεπαν κανένα λόγο να αφήσουν τη Γροιλανδία και την Ισλανδία να ακολουθήσουν τη Νορβηγία στα χέρια της Σουηδίας. Έτσι, η Γροιλανδία και η Ισλανδία παρέμειναν στη Δανία και συνέχισαν να κυβερνώνται από την Κοπεγχάγη. Η κυριαρχία της Δανίας επί της Γροιλανδίας δεν αμφισβητήθηκε. Όλο και περισσότερες γεωγραφικές έρευνες διεξάγονταν και σημαντικές αποστολές άρχισαν να στέλνονται στην Αρκτική. Αυτοί οι εξερευνητές έδωσαν ονομασίες σε πολλά μέχρι τότε άγνωστα βόρεια μέρη της Γροιλανδίας και χάραξαν τα γεωγραφικά όρια του «μεγάλου νησιού» και της ηπειρωτικής του μάζας, η οποία καλυπτόταν κυρίως από παχύ στρώμα πάγου. Γροιλανδία. Φωτογραφία μεταξύ 1876-1936 από τον Τόμας Νέεργκορ Κράμπα (1861-1936), Βασιλική Βιβλιοθήκη της Δανίας. Υπήρχαν μικροί και απομονωμένοι οικισμοί των γηγενών Ινουίτ, ορισμένοι σε περιοχές που διεκδικούσε η Δανία, και άλλοι σε περιοχές που διεκδικούσε ο Καναδάς και οι Ηνωμένες Πολιτείες (οι οποίες αγόρασαν την Αλάσκα από τη Ρωσία το 1867). Μια μικρή και υποτυπώδης διοίκηση στην Κοπεγχάγη ασχολούνταν με τον πληθυσμό των Ινουίτ στην τεράστια περιοχή που ονομάζεται Γροιλανδία. Ο αγώνας της Δανίας για διεθνή αναγνώριση της κυριαρχίας της επί της Γροιλανδίας ολόκληρης ξεκίνησε κατά τη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου με μια αμερικανική προσφορά για την αγορά τριών δανικών νησιών στην Καραϊβική Θάλασσα, των λεγόμενων Δανικών Δυτικών Ινδιών: Όταν οι Ηνωμένες Πολιτείες το 1916 οδηγήθηκαν στην συμμετοχή στον πόλεμο κατά της Γερμανίας, η Ουάσιγκτον ενημέρωσε την κυβέρνηση της Δανίας ότι ήθελε να αγοράσει τα τρία νησιά στην Καραϊβική, καθώς οι ΗΠΑ φοβούνταν την χρήση τους από γερμανικά υποβρύχια ως βάσεων για επιθέσεις κατά των πλοίων που διέρχονταν από τη νεότευκτη διώρυγα του Παναμά. Η αμερικανική προσφορά συζητήθηκε έντονα στη Δανία και το ερώτημα «να πουληθούν ή όχι τα νησιά» αποτέλεσε το θέμα του πρώτου δημοψηφίσματος στη Δανία το 1917 (την πρώτη φορά που οι γυναίκες είχαν δικαίωμα ψήφου). Η πλειοψηφία ψήφισε υπέρ της πώλησης των νησιών και η Δανία έλαβε 25 εκατομμύρια δολάρια σε χρυσό. Ορισμένοι Αμερικανοί, ανάμεσά τους και ο εξερευνητής της Αρκτικής Ρίτσαρντ Πίρι, υποστήριξαν ότι θα ήταν πολύ πιο λογικό να αγοράσουν τη Γροιλανδία. Ίσως όμως το πιο σημαντικό ήταν ότι ο Δανός υπουργός Εξωτερικών είχε αποσπάσει μια επίσημη δήλωση από τις Ηνωμένες Πολιτείες ότι, ως αντάλλαγμα για την πώληση των νησιών, οι ΗΠΑ «ποτέ» δεν θα αμφισβητούσαν τη δανική κυριαρχία σε «όλη τη Γροιλανδία». Ένας Δανός συγγραφέας χαρακτήρισε αυτή την αμερικανική διαβεβαίωση της πλήρους κυριαρχίας της Δανίας στη Γροιλανδία ως «ένα δώρο, μια αφορμή εθνικής ευτυχίας … που δύσκολα θα συνέβαινε υπό οποιεσδήποτε άλλες συνθήκες». Το 1919, η Δανία κατάφερε να πείσει τη Γαλλία, την Ιαπωνία, την Ιταλία και τη Μεγάλη Βρετανία να αναγνωρίσουν τη δανική κυριαρχία επί της Γροιλανδίας ολόκληρης. (Η Μεγάλη Βρετανία, επίσης, απαίτησε αφενός να ερωτηθεί σε περίπτωση που η Δανία αποφάσιζε αργότερα να πουλήσει την αποικία της και αφετέρου να έχει το δικαίωμα πρώτης προτίμησης για την αγορά της Γροιλανδίας). Η σύγκρουση με τη Νορβηγία Ωστόσο, την ίδια περίοδο ξέσπασε μια σοβαρή κρίση ανάμεσα στη Νορβηγία και τη Δανία: με το επιχείρημα ότι οι Νορβηγοί και όχι οι Δανοί ήταν παρόντες ως κυνηγοί και ψαράδες στην ανατολική ακτή, η Νορβηγία διεκδίκησε την κυριαρχία της εκεί. Αλλά η κυβέρνηση της Δανίας πίστευε πλέον ότι ολόκληρη η Γροιλανδία έπρεπε να θεωρηθεί δανική αποικία και το ανακοίνωσε στη νορβηγική κυβέρνηση στις 2 Ιουλίου 1919. Η Νορβηγία απάντησε αμέσως ότι η κυβέρνησή της «δεν έχει αναγνωρίσει και δεν μπορεί να αποδεχθεί την επέκταση της δανικής κυριαρχίας στη Γροιλανδία», η οποία «θα εκδιώξει τους Νορβηγούς κυνηγούς και ψαράδες που μέχρι τώρα δραστηριοποιούνταν χωρίς πρόβλημα σε αυτά τα μέρη της Γροιλανδίας και της παρακείμενης θάλασσας». Το “Glacier Girl” είναι ένα από τα έξι μαχητικά P-38 και τα δύο Β-17 που θάφτηκαν κάτω από δεκάδες μέτρα πάγου το 1942 στη Γροιλανδία. Το αεροσκάφος αυτό αποκαταστάθηκε και συμμετέχει σε αεροπορικές επιδείξεις. Η φωτογραφία προέρχεται από τα αρχεία και ειδικές συλλογές του Πανεπιστημίου Kennesaw State. Στις μακρές διαπραγματεύσεις που ακολούθησαν, η δανική αντιπροσωπία χρησιμοποίησε τον φόβο του αμερικανικού ενδιαφέροντος για τη Γροιλανδία ως επιχείρημα για να μην αμφισβητηθεί η πλήρης δανική κυριαρχία επί του νησιού ολόκληρου, την οποία η Ουάσιγκτον είχε μόλις αναγνωρίσει το 1917. Το 1924 επιτεύχθηκε μια συμβιβαστική συμφωνία, αλλά καμία από τις δύο χώρες δεν ήταν πλήρως ικανοποιημένη. Στη Δανία, περίπου 70.000 άτομα υπέγραψαν διαμαρτυρία και τον Δεκέμβριο του 1926 κυκλοφορούσαν μυστηριώδεις φήμες ότι η Γροιλανδία ήταν «προς πώληση». Αυτές οι φήμες χαρακτηρίστηκαν «απολύτως αβάσιμες» από τη δανική κυβέρνηση. Τον Ιούνιο του 1930, ορισμένοι Νορβηγοί ξεκίνησαν μια εκστρατεία υποστηρίζοντας ότι «το μεγαλύτερο μέρος της Ανατολικής Γροιλανδίας δεν υπήρξε ποτέ υπό δανική κυριαρχία», και οι δημοσιογράφοι ρώτησαν τον Δανό πρωθυπουργό για τις «επίμονες φήμες στη Νορβηγία ότι η Δανία σκοπεύει να πουλήσει τη Γροιλανδία». Η απάντησή του ήταν: «Δεν γνωρίζω κανέναν που σκοπεύει να πουλήσει και κανέναν που προσφέρεται να αγοράσει. Η Γροιλανδία είναι αναμφισβήτητα κτήση της Δανίας και η βούληση του πληθυσμού είναι να παραμείνει με τη Δανία». Την επόμενη μέρα, ο πρωθυπουργός κάλεσε στο γραφείο του τον διάσημο εξερευνητή του Βόρειου Πόλου Λάουγκε Κοκ και τον ανώτατο διοικητικό υπάλληλο του γραφείου του και τους ρώτησε: «Τι θα κάνουμε με την Ανατολική Γροιλανδία;». Η απόφασή τους ήταν να ξεκινήσουν «το συντομότερο δυνατό» μια μεγάλη επιστημονική έρευνα στην Ανατολική Γροιλανδία, προκειμένου να αντιταχθούν στις νορβηγικές απαιτήσεις «τόσο με τη δανική παρουσία στην περιοχή όσο και με την εντατικοποίηση της δανικής έρευνας». Όμως οι Νορβηγοί δεν υποχώρησαν και στις 27 Ιουνίου 1931 μια μικρή ομάδα στην Ανατολική Γροιλανδία ύψωσε τη νορβηγική σημαία με την υποστήριξη της κυβέρνησης της Νορβηγίας. Η Δανία αμέσως χαρακτήρισε την απόφαση της Νορβηγίας άκυρη (11 Ιουλίου 1931) και έφερε το θέμα ενώπιον του Διεθνούς Δικαστηρίου της Κοινωνίας των Εθνών στη Χάγη. Στις 5 Απριλίου 1933, το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης εξέδωσε την απόφασή του, η οποία ήταν μια σαφής νίκη (12 ψήφοι έναντι 2) για τη Δανία. Τα νομικά επιχειρήματα και η ίδια η απόφαση είναι διαθέσιμα στο: «Νομικό καθεστώς της Ανατολικής Γροιλανδίας» (Legal Status of Eastern Greenland, PCIJ Series A/B. Nr 53).[1] Δανική αποικιακή διοίκηση της Γροιλανδίας Για περισσότερα από 200 χρόνια, μέχρι την έναρξη του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, η Δανία διοικούσε τη Γροιλανδία ως μια αποικία που ήταν απομονωμένη και προστατευμένη από τον έξω κόσμο. Όλες οι εμπορικές συναλλαγές έπρεπε να γίνονται μέσω της Βασιλικής Εταιρείας Εμπορίου της Γροιλανδίας με έδρα στην Κοπεγχάγη και η Γροιλανδία διοικούνταν από δημόσιους υπαλλήλους οι οποίοι στέλνονταν από τη Δανία. Η δανική κυβέρνηση αντιμετώπιζε τον τοπικό πληθυσμό με πατερναλιστικό τρόπο επιδιώκοντας να προστατεύσει και να διατηρήσει τον τρόπο ζωής του. Η γερμανική κατοχή της Δανίας και οι επιπτώσεις της στη Γροιλανδία Η κατάσταση αυτή παρέμενε αμετάβλητη όταν ξέσπασε ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος το 1939. Αυτό που επέβαλε μια ριζική αλλαγή, καθιστώντας αδύνατη την περαιτέρω απομάκρυνση των ξένων από τη Γροιλανδία, ήταν η γερμανική κατοχή της Δανίας που ξεκίνησε στις 9 Απριλίου 1940. Όπως είναι γνωστό, η δανική κυβέρνηση προέβαλε μόνο συμβολική στρατιωτική αντίσταση στους Γερμανούς για λίγες ώρες και την ίδια μέρα αποδέχθηκε τη γερμανική στρατιωτική κατοχή (υπό διαμαρτυρία). Σε αντάλλαγμα, οι Γερμανοί δέχθηκαν να συνεχίσει να υπάρχει και να λειτουργεί «κανονικά» η κυβέρνηση, δηλαδή η Δανία εξακολουθούσε να διατηρεί στρατό και τα υπουργεία και οι δημόσιοι υπάλληλοι συνέχιζαν το έργο τους «ως συνήθως» – αν και οι γερμανικές αρχές στην Κοπεγχάγη είχαν φυσικά τον τελικό λόγο όποτε το επιθυμούσαν. Ο Βασιλιάς Χριστιανός Ι΄ στο Νουούκ της Γροιλανδίας, 1921. Στη Γροιλανδία, αυτή η νέα κατάσταση οδήγησε σε περίπλοκες λύσεις – λύσεις που διαμόρφωσαν τη μοίρα της Γροιλανδίας κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, έφεραν τη μεγάλη αμερικανική στρατιωτική παρουσία στη Γροιλανδία και σε μεγάλο βαθμό εξηγούν ακόμη και σήμερα την πολιτική και στρατιωτική πραγματικότητα στην περιοχή. Αρχικά, το καλοκαίρι του 1940, οι αξιωματούχοι στην Κοπεγχάγη που ήταν υπεύθυνοι για τη Γροιλανδία προσπάθησαν να συνεχίσουν «ως συνήθως». Προσπάθησαν μάλιστα να στείλουν μια ομάδα υψηλόβαθμων αξιωματούχων στην Ουάσιγκτον για να συζητήσουν το θέμα της Γροιλανδίας με την αμερικανική κυβέρνηση, καθώς ήταν προφανές ότι οι (τότε) ουδέτεροι Αμερικανοί σίγουρα σκέφτονταν τη Γροιλανδία: η Γροιλανδία ανήκει στο Δυτικό Ημισφαίριο. Όμως, στην Ουάσιγκτον κανείς δεν ήθελε να συναντήσει αξιωματούχους από την κατεχόμενη Δανία και η αντιπροσωπία δεν προχώρησε πέρα από το λιμάνι της Γένοβας. Για το Υπουργείο Εξωτερικών της κυβέρνησης Ρούσβελτ, η Γροιλανδία αποτελούσε ένα πολύ περίπλοκο ζήτημα: γνώριζαν ότι οι Βρετανοί και οι Καναδοί, που πλέον πολεμούσαν απεγνωσμένα με τη Γερμανία, ήθελαν να δημιουργήσουν βάσεις και αεροδρόμια εκεί. Οι ΗΠΑ δεν το ήθελαν αυτό. Ακόμα λιγότερο ήθελαν τη γερμανική παρουσία, π.χ. σε μετεωρολογικούς σταθμούς για την υποστήριξη των γερμανικών υποβρυχίων. Αλλά με ποιον θα έπρεπε να συζητήσουν οι Αμερικανοί αξιωματούχοι για τη Γροιλανδία; Το 1940-41 είχαν δύο πιθανούς συνομιλητές: (α) τους δύο ανώτατους Δανούς αξιωματούχους που είχαν απομείνει στη Γροιλανδία, έναν στον Βορρά και έναν στον Νότο. Ήταν αποκομμένοι από τη Δανία και μπορούσαν νομικά να ισχυριστούν ότι αποτελούσαν την «κυβερνητική αρχή» για ολόκληρο το νησί· (β) τον Δανό πρέσβη στην Ουάσιγκτον, έναν διπλωμάτη ονόματι Χένρικ Κάουφμαν, ο οποίος είχε ενημερώσει το Στέιτ Ντιπάρτμεντ αμέσως μετά την κατάληψη της Δανίας τον Απρίλιο του 1940 ότι θεωρούσε πως δεν δεσμευόταν πλέον από την κυβέρνηση της Κοπεγχάγης, την οποία αντιμετώπιζε ως κυβέρνηση υπό γερμανική κατοχή, και αρνούνταν να λαμβάνει εντολές από αυτήν. Χρειάστηκαν μερικοί μήνες μέχρι οι ΗΠΑ να αποδεχθούν αυτή τη θέση. Ο πρέσβης Κάουφμαν βρισκόταν επίσης σε δύσκολο δίλημμα: έπρεπε να δέχεται εντολές από τους δύο αξιωματούχους στη Γροιλανδία ή να τους λέει εκείνος τι να κάνουν; Ταυτόχρονα, ο Κάουφμαν είχε μεγάλη ανάγκη από διαπραγματευτική ισχύ και είχε επίγνωση ότι η Γροιλανδία του την παρείχε, εν μέρει χάρη στο ορυχείο κρυόλιθου. Στη συμφωνία που υπέγραψε ο Κάουφμαν στις 9 Απριλίου 1941 με τον Αμερικανό υπουργό Εξωτερικών Κόρντελ Χαλ, ο «σκοπός» αναφέρεται ρητώς στις εισαγωγικές παραγράφους III και IV: «ΤΡΙΑ. Η άμυνα της Γροιλανδίας από επιθέσεις μη αμερικανικών δυνάμεων είναι απαραίτητη για τη διατήρηση της ειρήνης και της ασφάλειας της αμερικανικής ηπείρου και αποτελεί θέμα ζωτικής σημασίας για τις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής, αλλά και για το Βασίλειο της Δανίας· και ΤΕΣΣΕΡΑ. Αν και η κυριαρχία της Δανίας επί της Γροιλανδίας αναγνωρίζεται πλήρως, οι παρούσες συνθήκες εμποδίζουν προς το παρόν την κυβέρνηση της Δανίας να ασκήσει τις εξουσίες της επί της Γροιλανδίας». Στη συνέχεια, η συμφωνία απαριθμούσε όλους τους τύπους στρατιωτικών εγκαταστάσεων που μπορούσαν να κατασκευάσουν και να θέσουν σε λειτουργία οι ΗΠΑ στη Γροιλανδία, αλλά μετά τόνιζε επίσης στο άρθρο VI: «Το Βασίλειο της Δανίας διατηρεί την κυριαρχία επί των αμυντικών περιοχών που αναφέρονται στα προηγούμενα άρθρα. Όσο η παρούσα συμφωνία παραμένει σε ισχύ, η κυβέρνηση των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής θα έχει αποκλειστική δικαιοδοσία επί οποιασδήποτε τέτοιας αμυντικής περιοχής στη Γροιλανδία και επί του στρατιωτικού και πολιτικού προσωπικού των Ηνωμένων Πολιτειών, καθώς και των οικογενειών τους, όπως και επί όλων των άλλων προσώπων που βρίσκονται εντός των περιοχών αυτών, με εξαίρεση τους Δανούς πολίτες και τους αυτόχθονες κατοίκους της Γροιλανδίας». Είναι πιθανόν ότι η τελευταία παράγραφος της συμφωνίας, το άρθρο X, ήταν ο λόγος για τον οποίον η αμερικανική πλευρά προτίμησε να συνάψει τη συμφωνία με τον πρέσβη Κάουφμαν και όχι με τους δύο Δανούς αξιωματούχους στη Γροιλανδία. Οι Αμερικανοί πίστευαν ότι δεν θα ήταν σε θέση να υπογράψουν μια «αορίστου χρόνου» συμφωνία χωρίς συγκεκριμένη ημερομηνία λήξης, η οποία θα επέτρεπε την αμερικανική στρατιωτική παρουσία για χρονικό διάστημα μεγαλύτερο από τη διάρκεια κατοχής της Δανίας με τους δύο αξιωματούχους, ενώ ο Κάουφμαν ήταν πρόθυμος να το κάνει. Το πλήρες κείμενο του άρθρου X έχει ως εξής: «ΑΡΘΡΟ X Η παρούσα συμφωνία θα παραμείνει σε ισχύ έως ότου συμφωνηθεί ότι οι υφιστάμενοι κίνδυνοι για την ειρήνη και την ασφάλεια της αμερικανικής ηπείρου έχουν παρέλθει. Κατά τον χρόνο εκείνον, η τροποποίηση ή η καταγγελία της συμφωνίας θα αποτελέσει αντικείμενο διαβούλευσης μεταξύ της κυβέρνησης των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής και της κυβέρνησης της Δανίας. Αφού διεξαχθούν οι δέουσες διαβουλεύσεις, κάθε συμβαλλόμενο μέρος θα έχει το δικαίωμα να κοινοποιήσει στο άλλο μέρος την πρόθεσή του να καταγγείλει τη συμφωνία· και διά της παρούσης συμφωνείται ότι, μετά την παρέλευση δώδεκα μηνών από την παραλαβή της εν λόγω κοινοποίησης, από το ένα μέρος προς το άλλο, η παρούσα συμφωνία θα παύσει να ισχύει. Υπεγράφη στην Ουάσιγκτον εις διπλούν, στην αγγλική και τη δανική γλώσσα, με αμφότερα τα κείμενα να έχουν ίση ισχύ, την ένατη ημέρα του Απριλίου του έτους χίλια εννιακόσια σαράντα ένα». Στην πράξη, η αμερικανική στρατιωτική παρουσία στη Γροιλανδία επέτρεπε στο νησί να λειτουργήσει ως ένας καίριος διαμετακομιστικός σταθμός για τη μεταφορά πολεμικού υλικού και ειδικότερα αεροσκαφών από τη Βόρεια Αμερική στην Ευρώπη. (Μερικά από αυτά τα αεροσκάφη εγκλωβίστηκαν λόγω καιρικών συνθηκών το 1942 και ανασύρθηκαν από τον πάγο πολλά χρόνια αργότερα). Οι προσεκτικά επιλεγμένες λέξεις των Κάουφμαν και Κόρντελ Χαλ για τη λήξη της συμφωνίας τους, δηλαδή «όταν οι παρόντες κίνδυνοι για την ειρήνη και την ασφάλεια της αμερικανικής ηπείρου έχουν παρέλθει», αποδείχθηκαν σημαντικές. Οι παγκόσμιες συνθήκες από το 1945 και μετά φυσικά δεν επέτρεψαν στις αμερικανικές δυνάμεις να εγκαταλείψουν τη Γροιλανδία μετά το τέλος του Παγκοσμίου Πολέμου. Όταν ο πόλεμος τελείωσε και η Δανία δεν ήταν πλέον υπό κατοχή, ο Χένρικ Κάουφμαν επέστρεψε στην Κοπεγχάγη. Πιθανότατα περίμενε να δοξαστεί και να γίνει υπουργός Εξωτερικών στην κυβέρνηση της απελευθέρωσης, αλλά δεν ήταν δημοφιλής στους παλιούς του συναδέλφους στο Υπουργείο Εξωτερικών και η καριέρα του δεν προχώρησε όπως ήλπιζε. Ορισμένοι συνάδελφοι συνέχισαν να θεωρούν τις ενέργειές του στην Ουάσιγκτον κατά τη διάρκεια του πολέμου ως μια μορφή προδοσίας. Η συμφωνία του με τις ΗΠΑ το 1941 συνέχισε να τηρείται από τη Δανία και πράγματι συνέχισε να επιτρέπει την αμερικανική στρατιωτική παρουσία στη Γροιλανδία. Αυτή η παρουσία έγινε ακόμη πιο σημαντική με την έλευση του Ψυχρού Πολέμου και της συμμαχίας του ΝΑΤΟ το 1949, στην οποία η Δανία προσχώρησε ως ιδρυτικό μέλος. Την συμφωνία του Κάουφμαν κατά τη διάρκεια του πολέμου διαδέχθηκε μια νέα διμερής στρατιωτική συμφωνία μεταξύ των ΗΠΑ και της Δανίας, η οποία υπεγράφη στις 27 Απριλίου 1951. Ουσιαστικά, αυτή η συμφωνία παραχωρούσε στον αμερικανικό στρατό τα ίδια ή ακόμη και περισσότερα δικαιώματα και ευκαιρίες στη Γροιλανδία, και στην τελευταία παράγραφο (14) ορίζει τα εξής: «Η παρούσα συμφωνία, η οποία αποτελεί εφαρμογή της Συνθήκης του Βορείου Ατλαντικού, θα παραμείνει σε ισχύ για όλη τη διάρκεια ισχύος της Συνθήκης του Βορείου Ατλαντικού». Έχει ειπωθεί εύστοχα και, κατά την άποψή μου, ορθώς ότι δεν υπάρχει τίποτα που να θέλησε να πράξει ο αμερικανικός στρατός στη Γροιλανδία μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, το οποίο η Δανία να τον εμπόδισε να πράξει. — Μετάφραση: Μιμή Βασιλάκη Αριστερά: Ο Χένρικ Κάουφμαν το 1949. Βασιλική Βιβλιοθήκη της Δανίας. Δεξιά: Μέλη της νορβηγικής αποστολής στη δίκη με τη Δανία στη Χάγη: ο ιστορικός Όλουφ Κόλσρου, οι νομικοί Χέλγκε Κλάστα και Γκούσταβ Σμένταλ και ο επικεφαλής πολικών μελετών Άντολφ Χούουλ. Πολικό Ινστιτούτο της Νορβηγίας. [1] Legal Status of Eastern Greenland Case (Denmark v. Norway). Διαθέσιμη στο https://tinyurl.com/yk2nb2mm

Δανία και Γροιλανδία: η ιστορική διαδρομή

Σύνδεση