Κάστρα, ιππότες και έρωτες: οι αρχές του μυθιστορήματος στον Δυτικό Μεσαίωνα

Γκυγιώμ νετ Λορρίς, Το Μυθιστόρημα του Ρόδου. Δίγλωσση έκδοση. Εισαγωγή, σχόλια, μετάφραση από τα μεσαιωνικά γαλλικά Τάσος Μακράτος, πρόλογος Nicolas Eybalin, Κέδρος, Αθήνα 2025, σελ. 408 Το Μυθιστόρημα του Ρόδου, του οποίου έχουμε επιτέλους στα χέρια μας την πρώτη νεοελληνική μετάφραση από τον Τάσο Μακράτο, αποτελεί ίσως το γνωστότερο έργο της μεσαιωνικής γαλλικής λογοτεχνίας κι όχι άδικα έχει χαρακτηριστεί ως το σημαντικότερο λογοτεχνικό δημιούργημα που μας κληροδότησε ο δυτικός Μεσαίωνας. Η ιστορική του τύχη είναι συναρπαστική. Το πρώτο μέρος γράφτηκε από τον Γκυγιώμ ντε Λορρίς, ο οποίος έζησε τον 13ο αιώνα, πιθανότατα γεννημένος στις αρχές του. Το δεύτερο μέρος, που λειτουργεί ως συμπλήρωμα του έργου του Λορρίς, γράφτηκε από τον Ζαν ντε Μεν ο οποίος γεννήθηκε στα μέσα του ίδιου αιώνα και ολοκλήρωσε το έργο προς το τέλος του. Το γεγονός ότι ένας δεύτερος συγγραφέας αναλαμβάνει να συμπληρώσει ένα προγενέστερο έργο, το οποίο θεωρήθηκε από τον ίδιο και τον αναγνωστικό κόσμο ατελές, δεν είναι ασυνήθιστο στον μεσαιωνικό κόσμο· αντίθετα, πολλοί συγγραφείς συνέχιζαν, συμπλήρωναν ή διασκεύαζαν παλαιότερα έργα, επιδιώκοντας συχνά να αναδειχθούν, αξιοποιώντας τη φήμη των προκατόχων τους. Ωστόσο, η φιλολογική έρευνα του 19ου και του 20ού αιώνα έθεσε πολλά ζητήματα σχετικά με αυτή την ανολοκλήρωτη μορφή. Κάποιοι μελετητές θεωρούν ότι ο ντε Λορρίς δεν πρόλαβε να τελειώσει το έργο του, επειδή πέθανε· άλλοι, ότι το άφησε σκόπιμα ημιτελές, για λόγους που μπορούν να υποτεθούν, αλλά δεν αποδεικνύονται με βεβαιότητα. Μπορούμε να θυμηθούμε εδώ τα ποιητικά έργα του Σολωμού, τα οποία έμειναν ατελή άλλοτε λόγω των εξωτερικών συνθηκών της ζωής του και άλλοτε ίσως λόγω συνειδητής ποιητικής επιλογής: πού τελειώνει η τυχαία αποσπασματικότητα και πού αρχίζει η ποιητική βούληση είναι συχνά δύσκολο να διακριθεί. Για να αντιληφθούμε το πνευματικό πλαίσιο μέσα στο οποίο δημιουργήθηκε το Μυθιστόρημα του Ρόδου, πρέπει να αναλογιστούμε τις μεταβολές που συνέβησαν ήδη από τα τέλη του 11ου, κυρίως όμως από τα μέσα του 12ου αιώνα και εξής στη Δυτική Ευρώπη. Στην εκτενή εισαγωγή του ο μεταφραστής διευκρινίζει τα ζητήματα αυτά, παραθέτοντας τις απαραίτητες πληροφορίες για τον Έλληνα αναγνώστη, ο οποίος είναι, ωστόσο, ανέλπιστα τυχερός, γιατί πρόσφατα δημοσιεύτηκε και το ωραίο βιβλίο του ακαδημαϊκού Μιλτιάδη Χατζόπουλου για την ποίηση του δυτικού Μεσαίωνα και τη σχέση της με την βυζαντινή (Στις απαρχές της νεώτερης ευρωπαϊκής ποιήσεως στην Ρωμανία και την Φραγγία (Έπος, λυρική ποίηση, μυθιστορία, Θ΄-ΙΔ΄ αι.), Αθήνα 2023. Το παρουσίασε με εκτενές άρθρο του[1] στις σελίδες της ARB ο λαμπρός κλασικός φιλόλογος του ΕΚΠΑ Γιάννης Κωνσταντάκος. Έτσι το βιβλίο του Χατζόπουλου και η μετάφραση του Μακράτου μπορούν να λειτουργήσουν παραπληρωματικά. Το λογοτεχνικό τοπίο, για να επανέλθουμε στο θέμα μας, όπως επισημαίνει ο Μακράτος, αλλάζει ριζικά· τα παλιά ηρωικά και πολεμικά, κατεξοχήν επικά θέματα, παραμερίζονται, και τη θέση τους καταλαμβάνουν ερωτικά θέματα, ιδίως στην ποίηση. Αυτό το ρεύμα είναι ιδιαίτερα αισθητό στη νότια Γαλλία, όπου κυριαρχεί η ρομανική διάλεκτος oc – σε αντίθεση με τη βόρεια oil, πρόγονο της σημερινής γαλλικής. Εκεί αναπτύσσεται η ποίηση των τροβαδούρων, οι οποίοι εξυμνούν τον έρωτα ως ιπποτικό και αγνό συναίσθημα. Οι τροβαδούροι περιηγούνται στις αυλές των ηγεμόνων και τραγουδούν τις συναισθηματικές περιπέτειες και τα ερωτικά βάσανα των ιπποτών και των κυριών τους. Ο έρωτας παύει να θεωρείται επικίνδυνος ή αμαρτωλός, όπως συχνά στο παρελθόν, και αντιμετωπίζεται ως φυσική λειτουργία του ανθρώπου που εξαγνίζει την ψυχή και οδηγεί σε ανώτερα πνευματικά επίπεδα – θυμίζοντας έντονα την πλατωνική διάστασή του, η οποία είναι εμφανής σε πολλά κείμενα της περιόδου, χωρίς όμως να αποκλείεται και ο σωματικός έρωτας, που συχνά υπάρχει κι αυτός ως συμπλήρωμα του πνευματικού. Στο πλαίσιο αυτό διαμορφώνεται η έννοια της κουρτουαζίας (courtoisie), δηλαδή του ιπποτικού ιδεώδους της εποχής: ευγένεια, λεπτότητα, χάρη, σεβασμός προς τη γυναίκα, ευπρέπεια και αγνότητα του ερωτικού αισθήματος. Αυτό το ιδεώδες εξαπλώνεται γρήγορα σε όλη την Ευρώπη, για να πεθάνει στο τέλος, ένδοξα όμως, με τον Δον Κιχώτη του Θερβάντες. Η έρευνα, ιδίως μετά τη δεκαετία του 1960, έχει εξετάσει διεξοδικά τις σχέσεις της δυτικής ερωτικής λογοτεχνίας με τα βυζαντινά ερωτικά μυθιστορήματα –δημώδη και λόγια– από τον 12ο μέχρι τον 15ο αιώνα (και αργότερα). Έλληνες και ξένοι μελετητές έχουν εντοπίσει πολλές αντιστοιχίες που υποδηλώνουν ότι το βυζαντινό ερωτικό μυθιστόρημα επηρεάστηκε από το πνευματικό κλίμα της δυτικής Ευρώπης. Ωστόσο, πρέπει να τονιστεί ότι στο Βυζάντιο υπήρχε ήδη μια γηγενής παράδοση· από τα τέλη του 11ου αιώνα ανανεώνεται ζωηρά το ενδιαφέρον για τα μυθιστορήματα της ύστερης αρχαιότητας, ενώ πιθανές επιρροές εντοπίζονται επίσης στη λόγια και δημώδη βυζαντινή ποίηση από την αραβική και περσική παράδοση. Το Βυζάντιο, καθώς βρισκόταν στο σταυροδρόμι Ανατολής και Δύσης, ήταν φυσικό να δεχθεί ποικίλες επιδράσεις, αλλά τις αφομοίωσε με δημιουργικό τρόπο, παράγοντας πρωτότυπα έργα με δικό τους χαρακτήρα. Παρόμοια μοτίβα –ήρωες που αναζητούν την τύχη τους, εμπόδια στον έρωτα, φυλακισμένες κόρες, περιγραφές κήπων, λουλουδιών και γλυπτών– βρίσκονται και στη δυτική και στη βυζαντινή λογοτεχνία. Πρέπει όμως να επισημανθεί ότι περιγραφές ταξιδιών σε πύργους ή σε οράματα βρίσκουμε και σε παλιότερα αγιολογικά κείμενα της βυζαντινής γραμματείας που αφηγούνται φανταστικές περιπλανήσεις στον Κάτω Κόσμο και στα μυστήριά του. Οι σκηνές ερωτικών αγώνων, προσωποποιημένες μορφές θεών και παθών και η χρήση τους ως αφηγηματικών εργαλείων δεν είναι αποκλειστικά δυτικές και δεν συνεπάγονται αναγκαστικά παθητική πρόσληψη. Το ελληνόγλωσσο μυθιστόρημα παραμένει πρωτίστως βυζαντινό, ακόμη κι όταν μοιάζει με τα γαλλικά πρότυπα, ακόμη και στις περιπτώσεις εκείνες που ο βυζαντινός συγγραφέας εμπνέεται άμεσα από τα πρότυπα αυτά και τα διασκευάζει. Ας δούμε όμως την υπόθεση του μυθιστορήματος που μας ενδιαφέρει. Το Μυθιστόρημα του Ρόδου ξεκινά με τον ποιητή να αφηγείται ένα όνειρο που είδε στα νιάτα του ένα γλυκό μαγιάτικο πρωινό. Νομίζει ότι ξυπνά, βγαίνει στην εξοχή για να χαρεί τον ωραίο καιρό και το τοπίο και φτάνει σε έναν κήπο περιφραγμένο με τοίχο, πάνω στον οποίο είναι χαραγμένες παραστάσεις γυναικείων μορφών που συμβολίζουν ανθρώπινα ελαττώματα ή δυσάρεστες καταστάσεις της ζωής: το Μίσος, την Προδοσία, την Αισχρότητα, την Απληστία, τη Φιλαργυρία, τη Ζηλοφθονία, τη Θλίψη, τα Γηρατειά, την Υποκριτική Ευλάβεια και τη Φτώχεια. Ο αφηγητής περιδιαβαίνει τον τοίχο αναζητώντας είσοδο· τελικά βρίσκει μια πόρτα, χτυπά, και από το παραθυράκι εμφανίζεται μια κοπέλα ονόματι Αεργία – ίσως ορθότερα: Σχόλη (< Σχολή, με την αρχαία έννοια της έλλειψης ασχολίας και του ελεύθερου χρόνου – οtium στα λατινικά). Εκείνη τον πληροφορεί ότι ο ιδιοκτήτης του κήπου είναι ο φίλος της, ο Διασκεδασμός· ίσως θα ταίριαζε καλύτερα το αρχαίο επίθετο χαρίεις, καθώς η λέξη «διασκεδασμός» ηχεί λίγο τεχνητή. Ο Διασκεδασμός, λέει η κοπέλα στον συγγραφέα, είναι εκείνος που έχτισε τον τοίχο και μερίμνησε για τις παραστάσεις του. Ο αφηγητής εισέρχεται στον κήπο, έναν επίγειο παράδεισο. Εδώ ο συγγραφέας παρακολουθεί σαφώς τη μεσαιωνική παράδοση του locus amoenus, όπως αυτή διαμορφώθηκε με βάση αρχαιότερα πρότυπα, που φτάνουν μέχρι τον Φαίδρο του Πλάτωνα, ίσως ακόμη και την περιγραφή του κήπου του Αλκίνοου στην Οδύσσεια. Ο κήπος είναι γεμάτος πουλιά, τραγούδια, μουσική. Ο ήρωας βλέπει τον Διασκεδασμό να χορεύει με τους φίλους του. Πολλές νεαρές κοπέλες χορεύουν την καρόλα με τη συνοδεία φλάουτου, ραψωδών και ζογκλέρ. Εκεί βρίσκεται και η Κομψότητα, η προσωποποίηση του μεσαιωνικού ιδανικού της κουρτουαζίας. Ο αφηγητής περιγράφει επίσης την Ευθυμία που συνοδεύει στον χορό τον Διασκεδασμού. Η προσοχή του όμως στρέφεται στον Έρωτα, ο οποίος εμφανίζεται ως άγγελος κατερχόμενος από τον ουρανό. Ο Θεός κρατά δύο τόξα και φαρέτρα γεμάτη βέλη. Κάποια έχουν θετικές ιδιότητες (Ομορφιά, Χάρη) και κάποια αρνητικές (Ατιμία, Απελπισία, Ερωτική Απιστία). Στη συνέχεια παρελαύνουν διάφορες μορφές, όπως η Πλουσιότητα (ίσως καλύτερα: Αφθονία), η Ομορφιά, η Γενναιοδωρία και η Φραγκοσύνη (Ειλικρίνεια θα ήταν μια ορθότερη νομίζω απόδοση του Franchise). Παρούσα είναι και η Νεότητα, με το λαμπερό πρόσωπό της. Η Ζήλεια χτίζει κάστρο για να φυλακίσει το Ρόδο. Μικρογραφία από κώδικα του 15ου αιώνα. Ερμιτάζ. Ο αφηγητής συνεχίζει την περιήγησή του στον πλούσιο κήπο. Από ένα πεύκο βλέπει μια πηγή, επάνω στην οποία υπάρχει επιγραφή που αναφέρει ότι εκεί πέθανε ο ωραίος Νάρκισσος, που παρουσιάζεται ως νεαρός δανδής παγιδευμένος από τον Έρωτα. Ο θεός Έρωτας όμως δεν ξεχνά τον ήρωά μας: όταν εκείνος μέσα σε ένα μαγικό κρύσταλλο αντικρίζει ανάμεσα σε άλλα λουλούδια το Ρόδο και αισθάνεται ιδιαίτερη έλξη γι’ αυτό, ο Έρωτας τον χτυπά με τα βέλη του και τον κάνει να ερωτευθεί. Το πρώτο βέλος είναι της Ομορφιάς· ακολουθούν κι άλλα τέσσερα. Ο ήρωας λιποθυμά, όπως συνηθίζεται υπερβολικά συχνά στη βυζαντινή και μεσαιωνική ερωτική παράδοση. Έτσι ερωτεύεται το Ρόδο, το οποίο γίνεται αντικείμενο του πόθου του, και η καρδιά του στρέφεται προς αυτό. Ο Έρωτας τότε τού ζητά να γίνει υποτακτικός του, κατά το δυτικο-φεουδαλικό πρότυπο της σχέσης φεουδάρχη και υποτελούς (βασάλου). Ο αφηγητής δέχεται, κι έτσι ο Έρωτας κλειδώνει την καρδιά του με μαγικό κλειδί, διαβεβαιώνοντάς τον ταυτόχρονα για την διηνεκή μέριμνά του γι’ αυτόν και την προστασία του από δω και πέρα, σαν καλός φεουδάρχης, που προνοεί για τους ιππότες-υποτακτικούς του. Ακολουθεί μια λεπτομερής έκθεση του κώδικα της κουρτουαζίας, την οποία ο ντε Λορρίς βάζει στο στόμα του Έρωτα: ο υποτακτικός του Έρωτα πρέπει να αποφεύγει την Αισχρότητα, την Απληστία, την Αλαζονεία· να διατηρεί καθαρότητα στο σώμα, ευγένεια, λεπτή συμπεριφορά, να είναι ικανός ιππέας, γενναιόδωρος και διαρκώς αφιερωμένος στη σκέψη του έρωτα. Ο Έρωτας προειδοποιεί ότι η υποτέλεια σε αυτόν συνεπάγεται βάσανα. Οι στεναγμοί του ερωτευμένου περιγράφονται με λυρικό τρόπο, αλλά και η χαρά του έρωτα παρουσιάζεται ως αντιστάθμισμα. Με κωμικό τρόπο ο Έρωτας συμβουλεύει τον ήρωα ακόμη και να δωροδοκήσει την υπηρέτρια της αγαπημένης για να αποκτήσει πιο άνετη πρόσβαση σε αυτήν! Όταν ο αφηγητής παραπονιέται για τα βάσανα, ο Έρωτας τον προειδοποιεί ότι τίποτε καλό δεν αποκτιέται χωρίς κόπο. Ακόμη και στη φυλακή, λέει, υπάρχουν παρηγορητικές αρετές για τον ερωτευμένο: η Ελπίδα, η Γλυκιά Σκέψη, ο Γλυκός Λόγος, το Γλυκό Βλέμμα. Έτσι ο αφηγητής αποκτά όλη την αναγκαία πνευματική θωράκιση για να αντιμετωπίσει τη νέα ζωή του ως υποτακτικός του έρωτα. Ο Έρωτας αποχωρεί και τότε εμφανίζεται το Καλό Δέξιμο (ίσως μια καλύτερη απόδοση του Bel Accueil, θα μπορούσε να ήταν η αρχαία λέξη «Έντευξις»). Το Καλό Δέξιμο σε ορισμένα σημεία δείχνει να ταυτίζεται σχεδόν με το Ρόδο. Είναι ένα ενδιάμεσο στάδιο μεταξύ του πόθου και της τελικής ολοκλήρωσής του. Μαζί με το Καλό Δέξιμο επιχειρεί ο ήρωας να πλησιάσει το Ρόδο. Ωστόσο, το Ρόδο φυλάσσεται από έναν αγροίκο φύλακα, τον Κίνδυνο, ο οποίος συνοδεύεται από μορφές όπως η Αιδώς και η Δειλία, αλλά και το Κακό Στόμα (ο Ψόγος θα μπορούσαμε να πούμε). Ο αφηγητής παραπονιέται στο Καλό Δέξιμο πως ο Έρωτας τον βασανίζει, αλλά ο Κίνδυνος εμφανίζεται οργισμένος και διώχνει το Καλό Δέξιμο. Ο ήρωας μένει ενεός. Τότε παρουσιάζεται η Λογική, η οποία προσπαθεί να τον συνετίσει και τον συμβουλεύει να εγκαταλείψει τις τρέλες του έρωτα, να επιδιώξει την μετριοπάθεια και να αντισταθεί στις επιθυμίες της καρδιάς. Ο ήρωας όμως αρνείται και η Λογική αποχωρεί. Εμφανίζεται στη συνέχεια ένας Φίλος, ασαφούς ταυτότητας, που ενθαρρύνει τον εραστή. Ο ήρωας αποφασίζει τελικά να μεταβεί στον Κίνδυνο και να ζητήσει με ταπείνωση συγγνώμη και έλεος. Ο Κίνδυνος, έπειτα από παρέμβαση της Φραγκοσύνης (Ειλικρίνειας), συμφωνεί να βοηθήσει και επιτρέπει στο Καλό Δέξιμο να επανέλθει ως συνοδός του εραστή εκεί που βρίσκεται η τριανταφυλλιά με το Ρόδο. Ο εραστής οδηγείται έτσι στο Ρόδο και ζητά μόνο ένα φιλί. Το Καλό Δέξιμο διστάζει να συναινέσει στο αίτημά του, αλλά παρεμβαίνει η Αφροδίτη, μητέρα του Έρωτα, και μεσιτεύει για χάρη του. Το Καλό Δέξιμο επιτρέπει τελικά το φιλί. Αμέσως όμως εμφανίζονται το Κακό Στόμα και η Ζήλια, οι οποίες κατηγορούν τον εραστή και το Καλό Δέξιμο για ανήθικες πράξεις. Η Αιδώς, κόρη της Λογικής, παίζει κι αυτή ρόλο αρνητικό, καθώς κυριαρχεί στην ψυχή της γυναίκας, του Ρόδου δηλαδή που ταλαντεύεται, υποκύπτοντας στις κοινωνικές συμβάσεις. Η Ζήλια μάλιστα μαλώνει τον Κίνδυνο για την απροσεξία του και αποφασίζει να χτίσει κάστρο όπου θα φυλακίσει το Ρόδο και το Καλό Δέξιμο, ώστε να εμποδίσει περαιτέρω προσέγγισή τους από τον ήρωά μας. Το κάστρο είναι ιδιαίτερα οχυρό, με φρουρούς, και απέξω τοποθετείται ως φύλακας μια αποκρουστική γριά που αποτρέπει οποιονδήποτε τολμά να πλησιάσει. Έξω από τα τείχη ο εραστής ικετεύει το Καλό Δέξιμο και το Ρόδο να μην τον ξεχάσουν κι να διατηρήσουν την αγνή αγάπη τους γι’ αυτόν. Το έργο διακόπτεται απότομα στο σημείο αυτό. Η αλληγορία αποτελεί θεμελιώδες στοιχείο του Μυθιστορήματος του Ρόδου, όπως προκύπτει από την πλοκή και τις πολυάριθμες προσωποποιημένες μορφές που, όπως είδαμε, ο συγγραφέας εντάσσει στο κείμενο. Η είσοδος του αφηγητή στον μαγευτικό κήπο δεν περιγράφει απλώς έναν «ωραίο τόπο», αλλά λειτουργεί μέσα στη μεσαιωνική παράδοση του locus amoenus, όπου κάθε στοιχείο παραπέμπει σε εσωτερικές πτυχές της ανθρώπινης ψυχής. Οι παραστάσεις στον τοίχο –το Μίσος, η Προδοσία, η Αισχρότητα, η Φιλαργυρία, η Ζήλια κ.ά.– δεν αποτελούν διακοσμητικά μοτίβα, αλλά αλληγορικές εκφράσεις καταστάσεων και παθών που ο ερωτευμένος καλείται να υπερβεί. Αντίστοιχα, ο Έρωτας εμφανίζεται ως αγγελική μορφή με βέλη θετικών και αρνητικών ιδιοτήτων, σημαίνοντας την πλήρη υποταγή του νέου στη δύναμή του. Μορφές όπως η Λογική, ή το Καλό Δέξιμο, προσωποποιούν δυνάμεις που άλλοτε βοηθούν και άλλοτε εμποδίζουν την πορεία προς το Ρόδο, δηλαδή την αγαπημένη. Έτσι, η ερωτική αφήγηση μετατρέπεται σε ηθικοπλαστική και ψυχολογική αλληγορία, όπου κάθε επεισόδιο συμβολίζει ένα στάδιο της εσωτερικής πάλης του εραστή, στην προσπάθειά του να πλησιάσει στο Καλόν με την πλατωνική έννοια, δηλαδή να εξαρθεί σε σφαίρες μεταφυσικές, πλησιάζοντας τον ίδιο τον Θεό. Αξίζουν πολλοί έπαινοι στον μεταφραστή του δύσκολου αυτού μεσαιωνικού κειμένου, τον Τάσο Μακράτο, απόφοιτο του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου και φιλόλογο με σπουδές στα Πανεπιστήμια Αθηνών και Σορβόννης. Η μετάφραση, σε πεζό λόγο, δεν φιλοδοξεί να διατηρήσει κάθε λεπτή ποιητική απόχρωση του πρωτοτύπου –κάτι άλλωστε ιδιαίτερα δύσκολο σε τόσο περίτεχνο μεσαιωνικό κείμενο– αλλά αποδίδει με σαφήνεια το ύφος, τη δομή και τη βασική σκέψη του Γάλλου συγγραφέα. Δεν είμαι σε θέση φυσικά να κρίνω την ακρίβεια της μετάφρασης, καθώς δεν γνωρίζω τη γλώσσα, στην οποία είναι γραμμένο το ποίημα, και μόνο με βάση τα σύγχρονα γαλλικά μπορώ με τη βοήθεια της μετάφρασης να καταλάβω λίγα πράγματα από το πρωτότυπο. Είμαι όμως και προσωπικά ευγνώμων στον μεταφραστή, γιατί μου έδωσε τη δυνατότητα να διαβάσω για πρώτη φορά με προσοχή ένα μεσαιωνικό δυτικό μυθιστόρημα, κάτι που θα όφειλα να είχα κάνει από καιρό, εφόσον έχω ασχοληθεί με την έκδοση και τη μετάφραση δύο δημωδών μεσαιωνικών ελληνικών μυθιστορημάτων. Η μετάφραση συνοδεύεται από σχόλια που διευκρινίζουν πραγματολογικά στοιχεία και εξηγούν θεσμούς, κοινωνικές καταστάσεις και ήθη της μεσαιωνικής γαλλικής κοινωνίας που υπαινίσσεται ή μνημονεύει ρητά το κείμενο. Θα ήταν ευχής έργο ο Τ. Μακράτος να μας δώσει κάποτε και τη μετάφραση του δεύτερου μέρους του Μυθιστορήματος του Ρόδου, δηλαδή τη συνέχεια του έργου από τον Ζαν ντε Μεν, όπως σχεδιάζει καθώς και άλλα κείμενα ενδεχομένως, ώστε ο Έλληνας αναγνώστης να αποκτήσει σφαιρικότερη εικόνα της μεσαιωνικής δυτικής λογοτεχνίας – ενός πεδίου που παραμένει ακόμη terra incognita στην Ελλάδα. Το μόνο που θα επιθυμούσε κανείς θα ήταν να βρισκόταν και σήμερα ένας ικανός λογοτέχνης να μετέφραζε στα νέα ελληνικά κείμενα αυτού του είδους. Πόσο ωραία θα ήταν μια έμμετρη μετάφραση του Μυθιστορήματος του Ρόδου! Ούτε Γρυπάρηδες όμως, ούτε Καζαντζάκηδες υπάρχουν σήμερα (ούτε καν ένας Βασίλης Ρώτας). Ο Έρωτας τοξεύει τον ήρωα. Μικρογραφίες από κώδικα του 15ου αιώνα με το κείμενο του Μυθιστορήματος του Ρόδου. Βοδληιανή Βιβλιοθήκη, Οξφόρδη. [1] Ιωάννης Μ. Κωνσταντάκος, «Ακρίτες, τρουβαδούροι και εραστές. Η ποίηση του Μεσαίωνα, από το Βυζάντιο στην Προβηγκία», The Athens Review of Books, τχ. 168, Ιαν. 2025.

Κάστρα, ιππότες και έρωτες: οι αρχές του μυθιστορήματος στον Δυτικό Μεσαίωνα

Σύνδεση