Τι θα έλεγαν σήμερα οι Ιδρυτές

Τι θα έλεγαν σήμερα οι Ιδρυτές — Ίσως έμεναν έκπληκτοι που η Δημοκρατία ακόμα υπάρχει Όταν ιδρύθηκε η Αμερικανική Δημοκρατία, η Γη θεωρούνταν ότι δεν είχε ηλικία μεγαλύτερη από 75.000 χρόνια. Κανένας στοχαστής της εποχής δεν φανταζόταν ότι θα μπορούσε να είναι γηραιότερη. Έτσι, ο Τόμας Τζέφερσον ήταν βέβαιος ότι τα μαλλιαρά μαμούθ πρέπει να εξακολουθούν να ζουν «στα βόρεια και δυτικά μέρη της Αμερικής», περιοχές που «παραμένουν ακόμα στην αρχέγονη κατάστασή τους, ανεξερεύνητες και απαραβίαστες από εμάς». Η ιδέα ότι τα μαμούθ ή οποιοδήποτε άλλο είδος πλάσματος θα μπορούσε να έχει εξαφανιστεί ήταν, για εκείνον, αδιανόητη. «Τέτοια είναι η οικονομία της φύσης», έγραψε στις Σημειώσεις για την Κατάσταση της Βιρτζίνιας,[1] «ώστε να μην υπάρχει κανένα παράδειγμα που να δείχνει ότι επέτρεψε σε οποιοδήποτε είδος των ζώων της να εξαφανιστεί· ούτε ότι δημιούργησε κάποιο κρίκο στο μεγάλο έργο της τόσο αδύναμο ώστε να σπάσει». Αυτά τα φανταστικά θηρία που περιφέρονται κάπου πέρα από τα Βραχώδη Όρη μας θυμίζουν ότι ο κόσμος των Ιδρυτών Πατέρων είναι κατά κάποιον τρόπο τόσο ξένος για εμάς όσο θα ήταν ο δικός μας για εκείνους. Η απόσταση των δυόμισι αιώνων είναι πολύ μεγάλη για να μπορέσουμε να κατοικήσουμε πλήρως το σύμπαν τους, αλλά όχι αρκετά μεγάλη ώστε να μπορούμε να τους παρατηρούμε αμερόληπτα ή ψυχρά. Προσπαθώντας να φανταστούμε πώς θα αντιλαμβάνονταν την κατάσταση της Δημοκρατίας τους το 2025, διατρέχουμε τον κίνδυνο να επινοήσουμε τις δικές μας εκδοχές των ανύπαρκτων θηρίων του Τζέφερσον. Η πρωτογενής πλάνη (originalist fallacy) που κυριαρχεί στο σημερινό Ανώτατο Δικαστήριο[2] –η ψευδαίσθηση ότι μπορούμε να διαβάσουμε το μυαλό των Ιδρυτών και να ανιχνεύσουμε τι «πραγματικά» εννοούσαν– στην ουσία μετατρέπει τους Ιδρυτές σε ανδρείκελα εγγαστρίμυθων. Εκφράζουμε τις δικές μας προκαταλήψεις κουνώντας τα χείλη τους. Αριστερά: πορτρέτο του Τόμας Τζέφερσον από τον Τζον Τράμπουλ, 1788, λάδι σε ξύλο. Δεξιά: πορτρέτο του Τζον Άνταμς, από τη σειρά Great Americans για τα τσιγάρα της μάρκας Duke, 1888. Μητροπολιτικό Μουσείο Τέχνης, Νέα Υόρκη. Όμως το ερώτημα του τι θα σκέφτονταν οι ηγέτες της Επανάστασης για την Αμερική υπήρξε ανέκαθεν έναυσμα για κριτική σκέψη. Η διερεύνηση του κατά πόσο η σημερινή κατάσταση του έθνους ανταποκρίνεται στις ιδρυτικές προθέσεις αποτελεί μία από τις ζωτικές δυνάμεις πίσω από το αμερικανικό πολιτικό εγχείρημα. Αυτή πυροδοτεί τη φλόγα της έμπνευσης στην ομιλία του Φρέντερικ Ντάγκλας για την Ημέρα της Ανεξαρτησίας το 1852,[3] κατά την οποία είπε για τους Ιδρυτές ότι η «στιβαρή ανδρεία τους αναδεικνύεται περισσότερο όταν τη συγκρίνουμε με την εκφυλισμένη εποχή μας». Είναι η δοκιμασία που παρουσιάζει ο Αβραάμ Λίνκολν στην Ομιλία του Γκέτισμπεργκ: αν η μορφή της δημοκρατικής κυβέρνησης που δημιουργήθηκε «πριν από ογδόντα επτά χρόνια» από «τους πατέρες μας» κινδυνεύει να «χαθεί από τη γη». Υποστηρίζει επίσης την σφοδρή επίπληξη του Μάρτιν Λούθερ Κινγκ του Νεότερου[4] στο Μνημείο του Λίνκολν το 1963: «Όταν οι αρχιτέκτονες της δημοκρατίας μας έγραψαν τα μεγαλοπρεπή λόγια του Συντάγματος και της Διακήρυξης της Ανεξαρτησίας, υπέγραφαν ένα υποσχετικό γραμμάτιο στο οποίο κάθε Αμερικανός θα ήταν κληρονόμος». Δεν χρειάζεται να εξαγνίσουμε τους Ιδρυτές ανάγοντάς τους σε κοσμικούς αγίους[5] για να αναρωτηθούμε τι έχει κάνει η Δημοκρατία τους με αυτή την κληρονομιά. Μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε τα μεγαλοπρεπή τους λόγια για να καυτηριάσουμε πολλές από τις σύγχρονες ανοησίες της Αμερικής, ακόμη και αν αναγνωρίζουμε ότι ορισμένες από τις πράξεις τους προμηνύουν αυτές τις ανοησίες. Είναι αρκετά πιθανό, για παράδειγμα, ότι πολλοί από τους Ιδρυτές θα ήταν ενθουσιώδεις υποστηρικτές της μονομερούς επιβολής αυξομειούμενων κατά το δοκούν δασμών στο εξωτερικό εμπόριο από τον Ντόναλντ Τραμπ – αν και όχι της πολεμοχαρούς ρητορικής που τη συνοδεύει. Το 1807, το Κογκρέσο, με τον Τζέφερσον ως Πρόεδρο και τον Τζέιμς Μάντισον ως Υπουργό Εξωτερικών, απαγόρευσε στα αμερικανικά φορτηγά πλοία να ταξιδεύουν σε ξένα λιμάνια,[6] καθώς και την εξαγωγή όλων των αγαθών της χώρας διά θαλάσσης· οι εισαγωγές επίσης μειώθηκαν, κυρίως επειδή ήταν πρακτικά αδύνατο για τα πλοία από το εξωτερικό να κάνουν το ταξίδι αν έπρεπε να επιστρέψουν άδεια. Ο Τζέφερσον αντιλαμβανόταν αυτή την πολιτική ως ένα πείραμα στον «ειρηνικό εξαναγκασμό», που θα μπορούσε να εξαλείψει τον πόλεμο και να καταστήσει δυνατή μια πεφωτισμένη εποχή παγκόσμιας ειρήνης. Επέμεινε σε αυτή την ανοησία για δεκατέσσερις μήνες, ενώ οι τιμές των αγροτικών προϊόντων μειώθηκαν κατακόρυφα και χιλιάδες άνθρωποι έχασαν τη δουλειά τους. Στο βιβλίο του Empire of Liberty (Αυτοκρατορία της Ελευθερίας) σχετικά με την πρώιμη Δημοκρατία, ο Γκόρντον Γουντ σημειώνει: «Πιθανώς ποτέ στην ιστορία ένα εμπορικό έθνος του μεγέθους της Αμερικής δεν έχει εμπλακεί σε τέτοια αυτοκαταστροφική ενέργεια με τόσο μικρή ανταμοιβή». Αν επρόκειτο να επικαιροποιήσει το βιβλίο σήμερα, ίσως να ήθελε να προσθέσει: «μέχρι τώρα». Αντιθέτως, οι περισσότεροι από τους κορυφαίους επαναστάτες θα έμεναν πιθανώς αποσβολωμένοι αν ανακάλυπταν ότι η Δημοκρατία τους πλέον επιτρέπει στις γυναίκες όχι μόνο να ψηφίζουν, αλλά και να κατέχουν δημόσια αξιώματα. Ο χυδαίος μισογυνισμός των επιθέσεων του Τραμπ[7] κατά της Κάμαλα Χάρις στις προεδρικές εκλογές του 2024 θα τους απωθούσε, αλλά θα έμεναν πιο κατάπληκτοι από το γεγονός ότι ένας από τους βασικούς διεκδικητές του αξιώματος ήταν γυναίκα, παρά από το ότι ήταν έγχρωμη. Το να αναγνωρίζουμε ότι οι Ιδρυτές θα μπορούσαν να σφάλλουν τόσο όσο και οποιοσδήποτε από τους διαδόχους τους σημαίνει επίσης να θαυμάζουμε πόσο οξυδερκής μπορούσε να είναι η σκέψη τους – ακόμη και όταν ήταν βαθιά παραπλανημένοι. Ο Τζορτζ Ουάσιγκτον, ο Τόμας Τζέφερσον και ο Τζέιμς Μάντισον είχαν σκλάβους. Η απροθυμία ή η αδυναμία τους να αντιμετωπίσουν, στη γέννηση ενός νέου έθνους, αυτό που ο Τζέφερσον αναγνώριζε ως ένα «αποτρόπαιο έγκλημα» αποτελεί το χάσμα που χάσκει στα θεμέλια πάνω στα οποία έχτισαν τη Δημοκρατία: την «αυτονόητη» αλήθεια ότι «όλοι οι άνθρωποι δημιουργούνται ίσοι». Όμως δεν ήταν κουτοί. «Τρέμω για τη χώρα μου», έγραψε ο Τζέφερσον[8], «όταν αναλογίζομαι ότι ο Θεός είναι δίκαιος: ότι η δικαιοσύνη Του δεν μπορεί να κοιμάται αιώνια». Οι Ιδρυτές γνώριζαν πολύ καλά ότι η απλή λέξη όλοι ήταν πράγματι, όπως θα υπογράμμιζε ο Μάρτιν Λούθερ Κινγκ, ένα υποσχετικό γραμμάτιο προς εξόφληση. Ο Λίνκολν το έθεσε εύστοχα[9] όταν είπε ότι ο Τζέφερσον «είχε την ψυχραιμία, την προνοητικότητα και την ικανότητα να εισαγάγει σε ένα απλώς επαναστατικό έγγραφο μια αφηρημένη αλήθεια, εφαρμόσιμη σε όλους τους ανθρώπους και σε όλες τις εποχές». Το επιχείρημα του Λίνκολν παραμένει ισχυρό: Η Ισότητα ήταν όντως μια σκληρή αφηρημένη έννοια για τις γυναίκες, τους Αυτόχθονες Αμερικανούς[10] και το σχεδόν ένα πέμπτο του Αμερικανικού πληθυσμού που ήταν υποδουλωμένο[11] κατά την ίδρυση της Δημοκρατίας. Ωστόσο, η λέξη προοριζόταν να υπερβεί τον χρόνο και τις περιστάσεις της διατύπωσής της και να διεκδικήσει μια θέση στο μέλλον. Δεν υπάρχει επιστροφή από αυτό το «όλοι». Οι Ιδρυτές ίσως αρχικά να έμεναν έκπληκτοι από την εξέλιξη της Δημοκρατίας τους σε μια πολιτεία που εγγυάται την αρχή (αν όχι πάντοτε την εφαρμογή) της φυλετικής ισότητας, αλλά θα αναγνώριζαν, έπειτα από σκέψη, ότι είχαν σπείρει έναν σπόρο που θα άνθιζε σε ηρωικούς αγώνες για δικαιοσύνη. Οι Ιδρυτές θα σάστιζαν, όχι μόνο από τη γεωγραφική έκταση της σύγχρονης Αμερικής, αλλά και από την πολιτισμική και εθνοτική της ποικιλομορφία. Αληθεύει ότι ήδη ζούσαν σε έναν πολυπολιτισμικό κόσμο – το 1790, μόνο περίπου το 60% των λευκών Αμερικανών ήταν αγγλικής καταγωγής. Η πλειονότητα των υπολοίπων ήταν Ιρλανδοί, Γερμανοί, Σκωτσέζοι, Γάλλοι, Ολλανδοί ή Σουηδοί. Ο Γάλλος μετανάστης Ζ. Εκτόρ Σεντ-Ζον ντε Κρεβκέρ εξυμνούσε «αυτό το παράξενο μίγμα αίματος, που δεν θα βρείτε σε καμία άλλη χώρα». Όμως οι Ιδρυτές προτιμούσαν να φαντάζονται το αμερικανικό αίμα ως αμιγές. Τα Federalist Papers (Ομοσπονδιακά Κείμενα)[12] αποκαλούν τους Αμερικανούς «ανθρώπους που κατάγονται από τους ίδιους προγόνους». Στο επακόλουθο ενός πολέμου για ανεξαρτησία που ήταν επίσης, κατ’ ουσίαν, ένας εμφύλιος, ενδιαφέρονταν για προφανείς λόγους πολύ περισσότερο να καλλιεργήσουν ένα αίσθημα ενότητας παρά να αναγνωρίσουν τη διαφορετικότητα. Μοιάζει πιθανό ότι θα προβληματίζονταν μπροστά στη δυσκολία του να διατηρήσουν το «unum», δηλαδή την ενότητα, όταν το «pluribus», δηλαδή η διαφορετικότητα, καθίσταται ολοένα και πιο ετερόκλητη. Ίσως μάλιστα να απορούσαν με το πώς οι Ηνωμένες Πολιτείες καταφέρνουν καν να το επιτύχουν αυτό – να επιβιώσουν ως μια πολυπολιτισμική, πόσο μάλλον πολυφυλετική, οντότητα. Αριστερά: πορτρέτο του Βενιαμίν Φραγκλίνου από τον Ζοζέφ-Σιφρέντ Ντιπλεσί, περ. 1907. Δεξιά: πορτρέτο του Τζον Τζέι από τον Γκίλμπερτ Στιούαρτ, περ. 1904. Βιβλιοθήκη του Κογκρέσου, Ουάσιγκτον. Ίσως, όμως, να κατέληγαν στο συμπέρασμα ότι είχαν αφήσει μια ανεκτίμητη κληρονομιά, γράφοντας στο «πιστοποιητικό γέννησης» του νέου έθνους μια φράση που εύκολα μπορεί να γίνει –και πράγματι έχει γίνει– αντικείμενο χλευασμού. Όταν οι Ιδρυτές συμπεριέλαβαν «την επιδίωξη της ευτυχίας» στη Διακήρυξη της Ανεξαρτησίας ως ένα από τα τρία πρωταρχικά ανθρώπινα δικαιώματα, διατύπωναν μεγαλεπήβολες αξιώσεις, όχι μόνο για το νόημα μιας Δημοκρατίας αλλά και για το νόημα της ζωής. Αντλούσαν έμπνευση από μία από τις βασικές ιδέες του Διαφωτισμού – ο Τζον Λοκ, για παράδειγμα, είχε διακηρύξει,[13] «το θεωρώ ως δεδομένο ότι κάθε νοήμον ον αναζητά πραγματικά την ευτυχία, η οποία συνίσταται στην απόλαυση της ηδονής, χωρίς σημαντική ανάμιξη δυσφορίας». Η απόλαυση, υπ’ αυτή την έννοια, αφορά περισσότερο την ανθρώπινη ολοκλήρωση παρά την καλοπέραση των πλουσίων. Ίσως σήμερα να την ονομάζαμε ευημερία. Αυτή η ευτυχία είναι μια ριζοσπαστικά εξισωτική ιδέα – ο καθένας έχει έμφυτο δικαίωμα να την αναζητά. Και μέσα σε αυτή την ισότητα υπάρχει μια έμμεση αποδοχή της διαφορετικότητας: καμία αντίληψη περί ευτυχίας δεν είναι ακριβώς ίδια με κάποια άλλη. Αλλά η εξύψωση της ευτυχίας[14] αποτελούσε επίσης μια ριζοσπαστική πρόκληση απέναντι στη θρησκευτική επιμονή ότι ο σκοπός της ζωής ήταν η επιδίωξη της αγιότητας μέσω του πόνου. Είναι εύκολο να ξεχάσουμε ότι οι Χριστιανικές Εκκλησίες δίδασκαν στους πιστούς τους πως η μοίρα μας ως ανθρώπων ήταν να περάσουμε τη ζωή μας στη Γη (όπως λέει μια προσευχή που απήγγελλα ως παιδί) «θρηνώντας και κλαίγοντας σε αυτήν την κοιλάδα των δακρύων». Το να ανακηρυχθεί η ευτυχία ως θεμελιώδης ιδέα για έναν νέο είδος κράτους σήμαινε ότι τα ανθρώπινα όντα θα μπορούσαν να ζουν ευχάριστες ζωές στο εδώ και τώρα. Και οι δύο αυτές έννοιες της ευτυχίας βρίσκονται στο στόχαστρο στη σύγχρονη Αμερική. Ο Τραμπισμός αφορά ακριβώς τη «σημαντική ανάμιξη δυσφορίας» που ο Λοκ επιθυμούσε να αποκλείσει – την ενασχόληση με την αυτολύπηση, τις συγκινήσεις τύπου ταινίας τρόμου που προκαλεί η φαντασίωση της Αμερικανικής καταστροφής, τον τρόμο της εισβολής από ορδές μεταναστών. Ακόμα και οι απολαύσεις που προσφέρει ο Τραμπ στους οπαδούς του είναι σαδιστικές, βασισμένες στην πρόσκλησή του να απολαμβάνουν τον πόνο των άλλων. Η ευτυχία του είναι παιχνίδι μηδενικού αθροίσματος: οι «αληθινοί» Αμερικανοί μπορούν να τη βιώσουν μόνο αν οι υπόλοιποι είναι δυστυχισμένοι. Αυτό θα ήταν ανάθεμα για τους Ιδρυτές. Η Διακήρυξη της Ανεξαρτησίας δεν βασίζεται σε καμία αξίωση Αμερικανικού εξαιρετισμού. Αντιθέτως, θεμελιώνει την αναγκαιότητα «να ιδρυθεί ένα νέο Κράτος» στις υποτιθέμενες παραβιάσεις δικαιωμάτων που δεν είναι εθνικά αλλά πανανθρώπινα. Αυτά ανήκουν πρωτίστως στην ανθρωπότητα και όχι στο σύνθημα «Πρώτα η Αμερική». Ομοίως, ο Χάρτης Δικαιωμάτων είναι, όπως έγραψε ο Τζέφερσον,[15] «ό,τι δικαιούται ο λαός έναντι κάθε κυβέρνησης στη Γη». Οι Ιδρυτές θα ένιωθαν εξίσου αποτροπιασμό από τη σύγχρονη αμερικανική αντίδραση ενάντια στην πεποίθησή τους ότι το νόημα της συλλογικής πολιτικής ζωής δεν εξαρτάται από τη θρησκευτική πίστη. Ο διαχωρισμός Εκκλησίας και Κράτους ήταν ζωτικός για τη Δημοκρατία τους. Αντιλαμβάνονταν από την ευρωπαϊκή και την πρόσφατη αποικιακή ιστορία ότι η πραγματική θρησκευτική ελευθερία είναι αδύνατη αν η πίστη είναι συνυφασμένη με την κυβέρνηση. Έτσι, η Πρώτη Τροπολογία του Συντάγματος των Ηνωμένων Πολιτειών ξεκινά λέγοντας: «Το Κογκρέσο δεν θα θεσπίσει νόμο που να καθιερώνει επίσημη θρησκεία ή να απαγορεύει την ελεύθερη άσκησή της». Ή όπως το έθεσε ο Τζέφερσον: «Δεν μου προκαλεί βλάβη αν ο γείτονάς μου λέει ότι υπάρχουν είκοσι θεοί ή κανένας θεός. Ούτε μου κλέβει το πορτοφόλι ούτε μου σπάει το πόδι».[16] Ο γείτονας που πιστεύει σε είκοσι θεούς ή σε κανέναν θεό πρέπει επομένως να έχει τα ίδια πολιτικά δικαιώματα με αυτόν που είναι ορθόδοξος μονοθεϊστής. Οι Ιδρυτές θα ένιωθαν επομένως απογοήτευση αν ανακάλυπταν ότι η επιμονή τους να καθιερωθεί η πολιτική σφαίρα ως ουδέτερος χώρος σε σχέση με τη θρησκευτική πίστη και την απιστία σήμερα απορρίπτεται ανοιχτά, για παράδειγμα, από τον Πρόεδρο της Βουλής Μάικ Τζόνσον, ο οποίος επιμένει ότι αυτό που πραγματικά εννοούσαν ήταν ότι «δεν ήθελαν η κυβέρνηση να παρεμβαίνει στην Εκκλησία – όχι ότι δεν ήθελαν οι αρχές της πίστης να έχουν επιρροή στη δημόσια ζωή μας. Ακριβώς το αντίθετο». Οι Ιδρυτές θα είχαν ρωτήσει τον Τζόνσον ποιο σύνολο θρησκευτικών αρχών επιθυμούσαν να κυριαρχήσει στη δημόσια ζωή. Αν οι Ιδρυτές δεν αναγνώριζαν τον εαυτό τους σε αυτόν τον παραμορφωτικό καθρέφτη, υπάρχουν, παρ’ όλα αυτά, υπερβολικά πολλά στοιχεία στη σημερινή Αμερική που θα αναγνώριζαν πολύ καλά. Δεν γνώριζαν πού θα κατέληγε η Δημοκρατία τους, αλλά γνώριζαν ακριβώς από πού προερχόταν. Ήξεραν πώς ήταν η θεοκρατική πολιτική, γιατί αυτοί ή οι πρόγονοί τους είχαν ζήσει υπό καθιερωμένες επίσημες Εκκλησίες – όπως το έθεσε ο Μάντισον,[17] «Σεβόμαστε υπερβολικά αυτό το μάθημα για να το ξεχάσουμε σύντομα». Ήξεραν ακριβώς γιατί ήταν απαραίτητο να εμποδίσουν τους δημόσιους λειτουργούς από το να δέχονται δώρα από «οποιονδήποτε Βασιλιά, Πρίγκιπα ή ξένο Κράτος» χωρίς τη συγκατάθεση του Κογκρέσου· ο Βενιαμίν Φραγκλίνος, όταν έλαβε μια πολυτελή ταμπακιέρα από τον βασιλιά της Γαλλίας, ήταν τόσο ευαίσθητος σε πιθανές υποψίες δωροδοκίας, που επεδίωξε την έγκριση του Κογκρέσου για να την κρατήσει. Δεν είναι δύσκολο να υποθέσουμε τι θα έκανε με την προσφορά ενός Boeing 747 από το Κατάρ.[18] Αληθεύει ότι οι Ιδρυτές δεν αντιλαμβάνονταν τη Δημοκρατία τους ως ένα πολίτευμα στο οποίο όλοι οι πολίτες μπορούσαν να συμμετέχουν ενεργά στην πολιτική ζωή. Κάθε πολιτεία διατηρούσε περιουσιακά κριτήρια για τους ψηφοφόρους ή για όσους κατείχαν δημόσιο αξίωμα, και αυτό φυσικά εξυπηρετούσε τα συμφέροντα της οικονομικής ελίτ στην οποία ανήκαν οι ίδιοι οι Ιδρυτές. Ωστόσο, οι περιορισμοί που επέβαλλαν στη δημοκρατική συμμετοχή δεν ήταν απλώς εκδηλώσεις σνομπισμού ή ιδιοτέλειας. Οι Ιδρυτές δεν είχαν άδικο να πιστεύουν ότι η πλήρης ιδιότητα του πολίτη είναι δυνατή μόνο για όσους διαθέτουν τα οικονομικά μέσα να την εξασκήσουν. Είναι δύσκολο να είναι κανείς ελεύθερος όταν βυθίζεται στη φτώχεια – και είναι εύκολο να παρακάμπτει κανείς την αρχή των ίσων δικαιωμάτων του πολίτη όταν είναι ζάπλουτος. Το μεγάλο πρόβλημα της σύγχρονης δημοκρατίας είναι, πράγματι, ότι το εκλογικό δικαίωμα κατέστη καθολικό, αλλά η μορφή οικονομικής αξιοπρέπειας που οι Ιδρυτές οραματίστηκαν ως αναγκαία προϋπόθεση δεν πραγματώθηκε ποτέ. Κατ’ αυτήν την έννοια, ένα πράγμα που μπορούμε να πούμε με βεβαιότητα είναι ότι οι Ιδρυτές θα αισθάνονταν αποτροπιασμό στο θέαμα του Έλον Μασκ να διανέμει ένα εκατομμύριο δολάρια την ημέρα σε ψηφοφόρους[19] σε αμφίρροπες πολιτείες – μια υπονόμευση της δημοκρατικής διαδικασίας ακόμη πιο χονδροειδής και αποκρουστική και από τους χειρότερούς τους εφιάλτες. Οι Ιδρυτές φαντάζονταν ότι η πρόσβαση στην ιδιοκτησία –η οποία τότε εθεωρείτο κυρίως ως η κατοχή γης– θα επεκτεινόταν, και ότι το πολιτικό έθνος θα επεκτεινόταν αναλόγως. Πρόκειται ίσως για μια πολύ συντηρητική ιδέα, αλλά αν την εφαρμόσουμε στη σύγχρονη Αμερική, θα είχε ριζοσπαστικές συνέπειες. Οι Ιδρυτές θα ήταν σίγουρα δυσαρεστημένοι με το γεγονός, για παράδειγμα, ότι το σύγχρονο ισοδύναμο της ιδιοκτησίας γης –το να έχει κάποιος το δικό του σπίτι– είναι όλο και περισσότερο απρόσιτο για τους νέους Αμερικανούς. Οι Ιδρυτές θα ήταν επίσης αμήχανοι με την ανάπτυξη της ολιγαρχίας. Ήταν κυρίως πλούσιοι άνδρες που πίστευαν, όπως συνήθως πιστεύουν οι πλούσιοι, ότι οι οικονομικές ανισότητες προκύπτουν φυσικά από την «ποικιλία των ανθρώπινων ικανοτήτων» – όπως έγραψε ο Μάντισον στο «Ομοσπονδιακό Κείμενο Αρ. 10». Όμως, όπως παρατήρησε ο Γκόρντον Γουντ, παρ’ όλα αυτά «θεωρούσαν δεδομένο ότι μια κοινωνία δεν μπορούσε να παραμείνει για πολύ καιρό δημοκρατική εάν μια μικρή μειονότητα ελέγχει το μεγαλύτερο μέρος του πλούτου». Αν τους έλεγαν ότι το ανώτατο 0,1% των Αμερικανών κατέχει επί του παρόντος το 14% του πλούτου της χώρας,[20] ενώ το κατώτερο ήμισυ κατέχει μόλις το 2,5%, σίγουρα θα είχαν υπολογίσει ότι οι πιθανότητες επιβίωσης της Δημοκρατίας τους είχαν μειωθεί δραματικά. Ομοίως, θα ήταν βαθιά απογοητευμένοι από την ταχεία απώλεια στην Αμερική ενός κοινού χώρου όπου οι πολιτικές συζητήσεις μπορούν να κατανοούνται ως μια συλλογική προσπάθεια. Το πιο ενθαρρυντικό για τους Ιδρυτές Πατέρες δεν είναι καν τι σκέφτονταν. Είναι το πώς σκέφτονταν. Έκαναν τις σκέψεις τους φανερές. Το ψευδώνυμο που χρησιμοποίησαν ο Μάντισον, ο Αλεξάντερ Χάμιλτον και ο Τζον Τζέι στα Federalist Papers ήταν το Πούμπλιος (Publius), που παραπέμπει τόσο στο δημόσιο (public) όσο και στον λαό (people). Τα Ομοσπονδιακά Κείμενα επεξεργάζονται σύνθετα ερωτήματα αλλά σε μια γλώσσα γραμμένη για να διαβάζεται σε καφενεία και ταβέρνες. Όταν ο Τζέφερσον παρατήρησε ότι «όπου ο Τύπος είναι ελεύθερος και κάθε άνθρωπος μπορεί να διαβάζει, όλα είναι ασφαλή», η δεύτερη προϋπόθεση ήταν εξίσου σημαντική με την πρώτη. Οι Ιδρυτές φαντάζονταν μια Δημοκρατία αναγνωστών. Ο Τζορτζ Ουάσινγκτον από τον Τζέιμς Πιλ, περ. 1782, λάδι σε καμβά, Μητροπολιτικό Μουσείο Τέχνης, Νέα Υόρκη. Ακόμη και ενώ ήθελαν να περιορίσουν το εκλογικό δικαίωμα σε άνδρες με περιουσία όπως οι ίδιοι, κατανοούσαν ότι δεν υπήρχαν τέτοιοι περιορισμοί στο δικαίωμα να έχει κανείς γνώμη. Η εισαγωγή της Διακήρυξης της Ανεξαρτησίας αναγνωρίζει ότι γράφτηκε από «σεβασμό προς τις απόψεις της ανθρωπότητας» – μάλιστα όχι των αρχηγών κρατών ή Παπών ή μεγαλοαστών, αλλά των ανθρώπων γενικά. Και οι συγγραφείς της γνώριζαν ότι οι απόψεις ακόμη και των γυναικών και των εργατών διείσδυαν στους πολιτικούς θεσμούς. Ο Μάντισον έγραψε: «Η κοινή γνώμη θέτει όρια σε κάθε κυβέρνηση και είναι ο πραγματικός ηγεμόνας κάθε ελεύθερης κυβέρνησης». Η ποιότητα του δημόσιου διαλόγου είχε επομένως για εκείνον εξίσου μεγάλη σημασία με τις μορφές διακυβέρνησης. Αυτή η πολύ ευρύτερη δημόσια σφαίρα έπρεπε να είναι ικανή όχι μόνο να διαχειρίζεται τις πολυπλοκότητες αλλά και να τις προστατεύει. Ο Μάντισον σημείωνε ότι η κύρια ευθύνη του λαού ήταν να διατηρεί την «πολύπλοκη μορφή του πολιτικού συστήματος». Η δημόσια σφαίρα, επομένως, έπρεπε να διατηρείται απαλλαγμένη από τα απόβλητα των καθαρά προσβλητικών εκφράσεων. Ο Φραγκλίνος, ο οποίος έκανε την περιουσία του σε αυτό που σήμερα θα ονομάζαμε τομέα των μέσων ενημέρωσης, καυχιέται στην Αυτοβιογραφία του[21]: «Στη Διαχείριση της Εφημερίδας μου απέκλεισα προσεκτικά κάθε Δυσφημιστική και Προσωπική Κακολογία, η οποία τα τελευταία Χρόνια έχει γίνει τόσο ντροπιαστική για τη Χώρα μας. Όποτε με παρακάλεσαν να δημοσιεύσω κάτι τέτοιο, και οι Συγγραφείς επικαλούνταν, ως συνήθως, την Ελευθερία του Τύπου, ισχυριζόμενοι ότι μια Εφημερίδα είναι σαν μια Άμαξα, στην οποία όποιος πλήρωνε είχε Δικαίωμα σε μια Θέση, η Απάντησή μου ήταν ότι θα δημοσίευα το Άρθρο ξεχωριστά αν το επιθυμούσαν, και ο Συγγραφέας μπορούσε να έχει όσα Αντίτυπα ήθελε για να τα διανείμει ο ίδιος, αλλά ότι δεν θα αναλάμβανα εγώ τη Διάδοσή του». Με την επισήμανση της δικής του άρνησης να δημοσιεύει προσωπικές κακολογίες, ο Φραγκλίνος αναγνώριζε, φυσικά, ότι οι εφημερίδες κατά τα άλλα έβριθαν από αυτές. Οι ίδιοι οι Ιδρυτές ήταν συχνά οξύθυμοι, δύστροποι και πρόθυμοι να επιτεθούν ο ένας στον άλλον μέσω πληρωμένων αντιπροσώπων. Ωστόσο, πίστευαν ότι η ζωντάνια του δημόσιου διαλόγου έπρεπε τελικά να υπηρετεί λογικούς σκοπούς. Ο Τύπος ήταν σαν σιδηρουργείο γεμάτο θερμότητα και ηχώ από βαριά χτυπήματα, αλλά αυτό συνέβαινε επειδή εκεί σφυρηλατούνταν ιδέες για το κοινό καλό. Με αυτήν την οπτική, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι οι Ιδρυτές θα αισθάνονταν ιδιαίτερο αποτροπιασμό τόσο από την απώλεια πληθώρας τοπικών εφημερίδων στη σύγχρονη Αμερική όσο και από τη συμπεριφορά ενός Προέδρου που δυσφημεί τον Τύπο σαν «εχθρό του λαού». Ο Μάντισον έγραψε[22] ότι «η κυκλοφορία εφημερίδων σε ολόκληρο το σώμα του λαού» ήταν εξίσου ζωτικής σημασίας με τους καλούς δρόμους για τη διατήρηση «μιας γενικής ανταλλαγής συναισθημάτων». Ο κατακερματισμός της δημόσιας γνώμης σε αλγοριθμικά παραγόμενους ηχοθαλάμους, η μαζική εμπορευματοποίηση και χρήση ως όπλο της προσβολής και της δυσφήμισης, καθώς και η απλούστευση των σύνθετων ζητημάτων σε πρωτόγονα συνθήματα, πιθανότατα θα τους οδηγούσε στο συμπέρασμα ότι η Δημοκρατία έπνεε τα λοίσθια. Η κατάρρευση μιας κοινής δημόσιας σφαίρας έχει καταστήσει, με τη σειρά της, δυνατή μια στενόμυαλη αντίληψη που θα απογοήτευε τη γενιά της Επανάστασης. Ο φατριασμός της πολιτικής αναστέλλει ένα από τα ουσιώδη εργαλεία της δημοκρατίας: την ικανότητα αλλαγής γνώμης, κάτι που οι Ιδρυτές έκαναν ριζοσπαστικά καθ’ όλη τη διάρκεια της Επαναστατικής περιόδου. Ο Φραγκλίνος διήνυε ήδη τα εξήντα του όταν ξεκίνησε το ταξίδι του από πιστό Βρετανό μοναρχικό σε υποστηρικτή της αμερικανικής ανεξαρτησίας. Ο Τζέφερσον δεν ήθελε ομοσπονδιακό σύνταγμα, αλλά κατέληξε να θεωρεί το τελικά διαμορφωθέν ως «αδιαμφισβήτητα το σοφότερο που παρουσιάστηκε ποτέ στους ανθρώπους».[23] Ο Μάντισον αρχικά πίστευε ότι η προσθήκη ενός Χάρτη Δικαιωμάτων σε αυτό το Σύνταγμα θα ήταν περιττή και ίσως ακόμη επικίνδυνη. Όταν άλλαξε γνώμη, όχι μόνο συνέταξε τον Χάρτη Δικαιωμάτων, αλλά έκανε περισσότερα από οποιονδήποτε άλλον για να εξασφαλίσει την υιοθέτησή του. Αυτή η ικανότητα, όχι μόνο να αλλάζει κανείς γνώμη αλλά και να τη μεταμορφώνει, ήταν θεμελιώδης για την ίδια τη δημιουργία των Ηνωμένων Πολιτειών όπως τις γνωρίζουμε. Οι Αμερικανοί επαναστάτες ήταν άνδρες που άλλαζαν γνώμη. Το 1776, σχεδόν κανείς δεν θεωρούσε την ανεξάρτητη Αμερική ως κάτι περισσότερο από μια χαλαρή συμμαχία δεκατριών κυρίαρχων πολιτειών, συνδεδεμένων μεταξύ τους με φιλία, αμοιβαίο συμφέρον και διμερείς συνθήκες. Μια δεκαετία αργότερα, λίγοι τη θεωρούσαν κάτι άλλο πέρα από ένα ομοσπονδιακό κράτος. Αυτό υποδηλώνει επίσης ότι οι περισσότεροι από τους Ιδρυτές θα ήταν ταυτόχρονα περήφανοι που το Σύνταγμά τους έχει αντέξει τόσο πολύ και συγχρόνως προβληματισμένοι από την επίμονη διατήρηση θεσμών και πρακτικών (όπως το Κολλέγιο των Εκλεκτόρων και η κατάφωρα δυσανάλογη εκπροσώπηση ψηφοφόρων στη Γερουσία) που λειτουργούσαν τον 18ο αιώνα αλλά όχι τον 21ο. Θα συμφωνούσαν με τον Ανώτατο Δικαστή Τζον Μάρσαλ όταν έγραφε το 1819[24] ότι το Σύνταγμά τους «προοριζόταν να διαρκέσει για αιώνες και, κατά συνέπεια, να προσαρμόζεται στις διάφορες κρίσεις των ανθρώπινων υποθέσεων». Ίσως μάλιστα να μετάνιωναν ακόμη και για την αποτυχία τους να δημιουργήσουν πιο λειτουργικούς μηχανισμούς για την τροποποίησή του. Υπάρχει επίσης μια πιο θεμελιώδης έννοια υπό την οποία οι Ιδρυτές θα δυσκολεύονταν να κατανοήσουν πώς η σύγχρονη Αμερική μπορεί να συνεχίζει να λειτουργεί. Θα αναρωτιούνταν πώς ήταν δυνατόν για οποιονδήποτε να οραματιστεί μια χώρα τόσο μεγάλη όσο έγιναν οι ΗΠΑ μετά τον θάνατό τους. Ήθελαν μια μεγάλη χώρα – ένα από τα βασικά επιχειρήματα των Ομοσπονδιακών Κειμένων είναι ότι μια μεγάλη Δημοκρατία σε σύγκριση με μια μικρή πιθανώς να αντιστέκεται πιο αποτελεσματικά στον έλεγχο που ασκούν πολιτικές φατρίες, οι οποίες εξυπηρετούν τα δικά τους συμφέροντα. Σίγουρα φαντάζονταν το νέο τους έθνος να εξελίσσεται σε ηπειρωτική δύναμη. Αλλά πόσο μεγάλη είναι υπερβολικά μεγάλη; Ο Μάντισον, ειδικότερα, ανησυχούσε ότι μια πολύ εκτεταμένη χώρα θα γινόταν επιρρεπής στον αυταρχισμό. Όπως έγραφε, αν μια δημοκρατία αποκτούσε «τις διαστάσεις της Κίνας»,[25] θα ήταν δύσκολο να αντισταθεί σε μια κυβέρνηση ικανή να «κρύβει τα σχέδιά της από μακρινά μάτια» ενώ ταυτόχρονα «στρέφει τις προκαταλήψεις και τα συμφέροντα των μερών, πραγματικά ή φανταστικά, το ένα εναντίον του άλλου». Αυτό θα «επέτρεπε σταδιακά στον Εκτελεστικό κλάδο της Κυβέρνησης να υπερισχύσει των άλλων και να μετατρέψει την Κυβέρνηση σε απόλυτη μοναρχία». Οι Ηνωμένες Πολιτείες πράγματι έχουν πλέον την ίδια γεωγραφική έκταση με την Κίνα, και η υπόλοιπη πρόβλεψη του Μάντισον για την πιθανή τύχη μιας δημοκρατίας αυτής της κλίμακας έχει πλέον ξεπεράσει κατά πολύ το πεδίο της εικασίας. Το θέαμα των πρακτόρων της ICE (Υπηρεσία Ελέγχου Μετανάστευσης και Τελωνείων των ΗΠΑ) στους δρόμους της Αμερικής, που καλύπτουν τα σχέδιά τους πίσω από μάσκες, θα συγκλόνιζε τους Συντάκτες του Συντάγματος. Θα απαιτούσαν να διδαχθούν την ιστορία τους προκειμένου να κατανοήσουν πώς μια δημοκρατία, θεμελιωμένη πρωτίστως στην πολιτική ελευθερία, δημιούργησε με την πάροδο του χρόνου έναν τεράστιο μηχανισμό εθνικής ασφάλειας με τόσο περιορισμένη δημόσια εποπτεία. Ωστόσο δεν θα χρειάζονταν τέτοια μαθήματα για να κατανοήσουν πώς ο Τραμπ έχει τελειοποιήσει την τέχνη να στρέφει τα κόκκινα και μπλε τμήματα της δημοκρατίας [τους Ρεπουμπλικανούς και Δημοκρατικούς] το ένα εναντίον του άλλου, τροφοδοτώντας τόσο πραγματικές όσο και φανταστικές προκαταλήψεις. Θα έβλεπαν πώς αυτή η πόλωση έχει επιτρέψει την συντριπτική κυριαρχία της εκτελεστικής εξουσίας επί της νομοθετικής και έχει επιτραπεί εξίσου από αυτήν. Ο κίνδυνος που πιο πολύ ήθελαν να αποφύγουν –μια κυβέρνηση που (όπως λέει ο Χάμιλτον[26]) «ενώνει όλη την εξουσία στα ίδια χέρια»– είναι πλέον μια απειλή που θα αναγνώριζαν ως επείγουσα και άμεση. Αυτό που σίγουρα θα τους προκαλούσε μεγαλύτερη αποστροφή είναι η δουλοπρέπεια των νομοθετών που εγκαταλείπουν το καθήκον της ανεξάρτητης κρίσης και λειτουργούν ως υποτακτικοί αυλικοί μια μοναρχικής προεδρίας. Ό,τι άλλο κι αν μπορεί να κανείς καταλογίσει στους Ιδρυτές, δεν είχαν το παραμικρό ίχνος δουλοπρέπειας. Θα έτρεφαν μόνο περιφρόνηση για τους εκπροσώπους που παραιτούνται από τις συνταγματικές εξουσίες τους επειδή φοβούνται μήπως προκαλέσουν την οργή των υποστηρικτών του Προέδρου. Στο «Ομοσπονδιακό Κείμενο Αρ. 71», ο Χάμιλτον γράφει για τον λαό[27] που «περιστοιχίζεται διαρκώς από τις πανουργίες των παράσιτων και των συκοφαντών, από τα δολώματα των φιλόδοξων, των φιλάργυρων, των απεγνωσμένων». Υποστήριζε ότι ο λαός χρειάζεται πολιτικούς «που έχουν αρκετό κουράγιο και μεγαλοψυχία ώστε να τον υπηρετήσουν διακινδυνεύοντας να προκαλέσουν τη δυσαρέσκειά του». Είχε έτοιμο έναν χαρακτηρισμό για την απόλυτη δειλία τόσο πολλών νομοθετών στο σημερινό Κογκρέσο: «δουλοπρεπής ευλυγισία» (servile pliancy). Οι Ιδρυτές ήξεραν πώς φαίνεται μια αλαζονική ολιγαρχία όταν αιωρείται πάνω από την υπόλοιπη κοινωνία, όπως διέκρινε ο Τζέφερσον στις ευρωπαϊκές κοινωνίες της εποχής του, «όπου οι πολλοί σκύβουν κάτω από το βάρος των λίγων, και όπου η καθιερωμένη τάξη δεν μπορεί να παρουσιάσει στο σκεπτόμενο ον άλλη εικόνα από αυτήν του παντοδύναμου Θεού και των αγγέλων του που ποδοπατούν τις στρατιές των καταραμένων». Ήξεραν πώς είναι να υποτάσσεται κανείς σε έναν δεσπότη που, σύμφωνα με τον Λοκ, «θεσπίζει τη δική του αυθαίρετη βούληση ως νόμο της κοινωνίας» – αυτή είναι η ουσία των παραπόνων τους κατά του Βασιλιά Γεωργίου Γ΄ και της ομάδας των υπουργών του. Και γνώριζαν πώς η δημαγωγία μπορεί να μετατραπεί σε δεσποτισμό. Ο Χάμιλτον προειδοποιούσε με έμφαση στο «Ομοσπονδιακό Κείμενο Αρ. 1»,[28] «Οι περισσότεροι από τους άνδρες που ανέτρεψαν τις ελευθερίες των δημοκρατιών άρχισαν τη σταδιοδρομία τους επιδεικνύοντας δουλοπρεπή ευγένεια στον λαό· ξεκινώντας ως δημαγωγοί και καταλήγοντας τύραννοι». Γνώριζαν ότι αυτά τα άγρια θηρία, σε αντίθεση με τα μαμούθ της φαντασίας του Τζέφερσον, ήταν πραγματικά και δεν θα εξαφανίζονταν ποτέ. © 2025 Fintan O’Toole / The Atlantic ― Μετάφραση: Ίωνας Βαλλιάνος Σημ. ARB: Η μετάφραση των αποσπασμάτων από τα Federalist Papers προέρχεται από τον τόμο Τα Ομοσπονδιακά Κείμενα των ΗΠΑ, μτφρ. Ε. Χατζηδημητρίου, επιστημονική επιμέλεια Θ. Πελαγίδης – Μ. Ευρυβιάδης, Παπαζήσης, Αθήνα 2009. [1] Thomas Jefferson, Notes on the State of Virginia, https://tinyurl.com/4emyux46 ή σε pdf στη Βιβλιοθήκη του Κογκρέσου: https://tinyurl.com/y8uxx5kh [2] Jill Lepore, “How Originalism Killed the Constitution”, The Atlantic, 10 Σεπτεμβρίου 2025. [3] Frederick Douglass, “What to the Slave Is the Fourth of July?” (1852). Βλ. The National Constitution Center στο λινκ https://tinyurl.com/392uer24 [4] Martin Luther King Jr.'s 'I Have a Dream' speech, https://tinyurl.com/yfku9k8w [5] H. W. Brands, “Founders Chic. Our reverence for the Fathers has gotten out of hand”, The Atlantic, τχ. Σεπτεμβρίου 2003. [6] “Acts of the Tenth Congress of the United States”, https://tinyurl.com/3na58t26 [7] Sophie Gilbert, “Misogyny Comes Roaring Back”, The Atlantic, 3 Δεκεμβρίου 2024. [8] Thomas Jefferson, Notes on the State of Virginia, ό.π. [9] “Extract from Abraham Lincoln to Henry L. Pierce and others”, 6 Απριλίου 1859. https://tjrs.monticello.org/letter/1601 [10] Ned Blackhawk, “How Native Nations Shaped the Revolution”, The Atlantic, 9 Οκτωβρίου 2025. [11] Annette Gordon-Reed, “Whose Independence?”, The Atlantic, 9 Οκτωβρίου 2025. (Δημοσιεύεται στο παρόν τεύχος της ARB). [12] Ta-Nehisi Coates, “The Federalist Papers”, The Atlantic, 14 Ιουνίου 2011. [13] John Locke, An Essay Concerning Humane Understanding, Λονδίνο 1690. https://tinyurl.com/4znsmxn4 [14] Peter Moore, “Who Really Wrote ‘the Pursuit of Happiness’?”, The Atlantic, 4 Ιουλίου 2023. [15] Thomas Jefferson to Angelica Schuyler Church, 21 Σεπτεμβρίου 1788, https://tinyurl.com/56hedrw7 [16] Extract from Thomas Jefferson’s Notes on the State of Virginia [Query XVII, “Religion”]. https://tjrs.monticello.org/letter/2260 [17] Memorial and Remonstrance against Religious Assessments, [ca. 20 June] 1785, https://tinyurl.com/bdeaumjk [18] Casey Michel, “America Has Never Seen Corruption Like This. Trump’s Qatari jet was just the beginning”, The Atlantic, 10 Ιουλίου 2025. [19] Marshall Cohen, “Elon Musk’s daily $1 million giveaway to voters can continue, Pennsylvania judge rules”, CNN, 4 Νοεμβρίου 2024. [20] Board of Governors of the Federal Reserve System, βλ. https://tinyurl.com/4juchj6c [21] https://tinyurl.com/mvtw9265 [22] For the National Gazette, [ca. 19 December] 1791, https://tinyurl.com/2d8w9rue [23] Thomas Jefferson to David Humphreys, 18 March 1789, https://tinyurl.com/5a9877dn [24] Απόφαση Ανωτάτου Δικαστηρίου McCulloch v. Maryland (1819), https://tinyurl.com/tksazk2r [25] Notes on the Influence of Extent of Territory on Government, [ca. December] 1791, https://tinyurl.com/ywt733d3 [26] The Federalist Papers: No. 71. The Duration in Office of the Executive, From the New York Packet. 18 Μαρτίου 1788. https://tinyurl.com/2hbt223t [27] Ό.π. [28] The Federalist Papers: No. 1. General Introduction, For the Independent Journal. https://tinyurl.com/4x9bfrhu

Τι θα έλεγαν σήμερα οι Ιδρυτές

Σύνδεση