Το στοίχημα του Ντε Γκωλ

Μετά την ήττα του 1940, ο Σαρλ ντε Γκωλ είχε πεισθεί ότι ακόμα και μια ελάχιστη συμμετοχή της Γαλλίας στον πόλεμο κατά του Άξονα θα διασφάλιζε τη θέση της μεταξύ των νικητών. ARB – THE NEW YORK REVIEW OF BOOKS The War Memoirs of Charles de Gaulle [Τα πολεμικά απομνημονεύματα του Σαρλ ντε Γκωλ], Simon and Schuster, σελ. 969 Δυο φορές διέσωσε τη Γαλλία ο Σαρλ ντε Γκωλ. Την πρώτη φορά ήταν τον Ιούνιο του 1940, όταν, μετά την ήττα της Γαλλίας, ο ήρωας του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου στρατάρχης Φιλίπ Πεταίν υπέγραψε ανακωχή με τον Χίτλερ και εγκαθίδρυσε το νέο δωσιλογικό και δικτατορικό γαλλικό κράτος του Βισύ, αφότου το Παρίσι καταλήφθηκε. Στο Λονδίνο, ο Ντε Γκωλ, ένας σχετικά άγνωστος ταξίαρχος, συγκέντρωσε γύρω του λίγους αντιφρονούντες προκειμένου να σχηματίσει αυτό που έγινε γνωστό ως La France Libre (Η Ελεύθερη Γαλλία). Ποντάρισε τολμηρά αλλά σωστά στο ότι, με τη συμμετοχή στον πόλεμο κατά του Άξονα, όσο περιθωριακή κι αν ήταν αυτή, εξασφάλιζε την παρουσία της Γαλλίας στην τελικά νικηφόρα πλευρά των Συμμάχων. Ο Ντε Γκωλ διέσωσε και πάλι τη Γαλλία τον Μάιο του 1958, όταν η παραπαίουσα Τέταρτη Δημοκρατία αντιμετώπιζε στην Αλγερία την εξέγερση των ηγετών του στρατού, τους οποίους απογοήτευσε η αποτυχία της πάταξης του αλγερινού κινήματος υπέρ της ανεξαρτησίας. Ενώ απειλούνταν εμφύλιος πόλεμος, ο Ντε Γκωλ ανέλαβε την εξουσία χωρίς να έχει εκλεγεί, αλλά με τη συγκατάθεση και την ανακούφιση του προέδρου Ρενέ Κοτύ και του πρωθυπουργού Πιέρ Πφλιμλίν. Την 1η Ιουνίου 1958, η εξουσία του νομιμοποιήθηκε με ψήφους 329 υπέρ και 224 κατά στην Εθνοσυνέλευση. Εκμεταλλευόμενος την κατάλληλη στιγμή, ο Ντε Γκωλ έδωσε την εντολή να συνταχθεί σύντομα ένα νέο σύνταγμα που αντικατέστησε την αντιπαθή κοινοβουλευτική δημοκρατία με το ενισχυμένο προεδρικό σύστημα. Το Σύνταγμα το οποίο δημιούργησε την Πέμπτη Δημοκρατία, εγκρίθηκε με δημοψήφισμα στις 28 Σεπτεμβρίου 1958 και υπεγράφη ως νόμος στις 4 Οκτωβρίου. Στις 21 Δεκεμβρίου ο Ντε Γκωλ εκλέχθηκε πρώτος Πρόεδρος της Πέμπτης Δημοκρατίας. Σε περαιτέρω δημοψήφισμα στις 28 Οκτωβρίου 1962, το Σύνταγμα τροποποιήθηκε ούτως ώστε να προβλέπεται η άμεση εκλογή Προέδρου. Ο Ντε Γκωλ επανεξελέγη το 1965. Η πανίσχυρη προεδρία του κατά το διάστημα της Πέμπτης Δημοκρατίας, σταθερά εδραιωμένη τώρα, αποτελεί το αιώνιο μνημείο προς τιμήν του. Αποφασισμένος πάντα να δώσει στον κόσμο τη δική του εκδοχή των μεγάλων γεγονότων στα οποία αναμίχθηκε, ο Ντε Γκωλ εξιστορεί την πρώτη από αυτές τις διασώσεις στα Πολεμικά Απομνημονεύματά του. Το έργο αυτό, το οποίο εκδόθηκε αρχικά σε τρεις τόμους στο διάστημα 1954-1959, δικαίως έγινε γνωστό για τη στιβαρή του πρόζα, τα αιχμηρά προσωπικά πορτραίτα των Τσώρτσιλ, Ρούσβελτ και Στάλιν, τη σαρωτική του εξιστόρηση και τον γεμάτο αυτοπεποίθηση τόνο του. Υπερασπίζεται χωρίς σεμνότητα τo επιχείρημα για τη θέση του Ντε Γκωλ στην Ιστορία. Μοναδικός του αντίζηλος είναι η εξάτομη ιστορία του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου από τον Τσώρτσιλ.[1] Τα Πολεμικά Απομνημονεύματα αρχίζουν στην πραγματικότητα, μετά από λίγες βιογραφικές λεπτομέρειες, με τη δεκαετία του 1930, όταν η Τρίτη Γαλλική Δημοκρατία αντιμετώπιζε ένα μαινόμενο Χίτλερ. Την εποχή εκείνη ο Ντε Γκωλ ήταν ένας αντισυμβατικός αξιωματικός του ιππικού που συνηγορούσε υπέρ της δημιουργίας κινητών μονάδων τεθωρακισμένων ικανών να λειτουργήσουν γρήγορα και ανεξάρτητα από το πεζικό. Εξαιρετικά νέα γαλλικά τεθωρακισμένα έρχονταν προς χρήση. Το Somua S35 –θεωρούμενο το καλύτερο τεθωρακισμένο της εποχής του– και το CharB1 με τη βαριά θωράκισή του ήταν τα αντίστοιχα των ελαφρότερων και ταχύτερων, αλλά αριθμητικά περισσότερων, γερμανικών Panzer 3 και Panzer 4. Εντούτοις η ανώτατη γαλλική ηγεσία χρησιμοποιούσε τα τεθωρακισμένα της κατά τρόπο αντίθετο προς τις προτάσεις του Ντε Γκωλ, διασπείροντάς τα ανάμεσα στις μονάδες του πεζικού προκειμένου να ενισχύσει τις γραμμές αμύνης και αυτό έκανε τους αξιωματικούς να είναι προσεκτικοί. Η περιορισμένη διασπορά δυνάμεων βοήθησε τους εισβάλλοντες Γερμανούς να διασπάσουν τις γραμμές των Γάλλων στο Σεντάν στις 14 Μαΐου 1940. Τότε δύο Γερμανοί διοικητές τεθωρακισμένων, ο Χάιντς Γκουντέριαν και ο Έρβιν Ρόμμελ, μετακίνησαν γρήγορα τις μεραρχίες τους δυτικά προς το κανάλι της Μάγχης, κατά παράβαση των εντολών, παίρνοντας το τεράστιο ρίσκο να εκθέσουν τις πτέρυγές τους στις πανίσχυρες μονάδες των Γάλλων. Δεν έχασαν το παιχνίδι επειδή οι Γάλλοι, παραμένοντας πιστοί στην τακτική που τους καταδίκαζε, κράτησαν τις γραμμές αμύνης τους αντί να εξαπολύσουν αντεπιθέσεις.[2] Στη Μάχη της Γαλλίας τον Μάιο του 1940, παρά τις ανορθόδοξες απόψεις του, ο συνταγματάρχης Ντε Γκωλ τέθηκε επικεφαλής της Τέταρτης Μεραρχίας Τεθωρακισμένων. Με τη νεοσυσταθείσα μονάδα του, εν μέρει μόνο συντεταγμένη, συνεπλάκη δυο φορές με τις προελαύνουσες Γερμανικές δυνάμεις στον νομό Εν στα βορειοανατολικά του Παρισιού, στις 17 και 19 Μαΐου. Οι δραστικοί ελιγμοί του ήταν αποτελεσματικοί σε τοπικό επίπεδο, δεν επιβράδυναν όμως κατά πολύ την προέλαση των Γερμανών, επειδή δεν υπήρχαν διαθέσιμες μονάδες πεζικού ώστε ο Ντε Γκωλ να μονιμοποιήσει τα κέρδη του. Στα Απομνημονεύματά του δεν αναφέρει ότι αμέλησε την παροχή αεροπορικής κάλυψης. Ούτε αναφέρει την ανώτερη απόδοση της Πρώτης Μεραρχίας Τεθωρακισμένων, της οποίας τα σώματα ιππικού υπό τον στρατηγό Ρενέ Πριού απέκρουσαν τη γερμανική επίθεση στο Ζαμπλού του Βελγίου επί 4 ημέρες, από τις 10 έως τις 14 Μαΐου, και υποχώρησαν μόνον όταν κινδύνευσαν να περικυκλωθούν από γερμανικές δυνάμεις που διέσχισαν τον ποταμό Μόζα στο Σεντάν. Εδώ πρόκειται για περίεργη παράλειψη, καθώς αυτή ήταν η πρώτη μάχη στην Ιστορία μεταξύ δυνάμεων αποκλειστικά τεθωρακισμένων, όπως είχε προβλέψει ο Ντε Γκωλ. Ο Πριού πάντως παρέμεινε πιστός στο καθεστώς του Βισύ και παραμερίστηκε μετά την απελευθέρωση το 1945. Η εξιστόρηση του Ντε Γκωλ σχετικά με την εμπειρία του από αυτή τη μάχη δημιουργεί την έντονη αίσθηση ότι ήταν κάτι πολύ ασήμαντο που συνέβη πολύ αργά, καθώς η μεραρχία του απέτυχε να συντονιστεί με την ταχύτητα και τη δυναμική των τεθωρακισμένων μεραρχιών του Γκουντέριαν και του Ρόμμελ στην ορμητική πορεία τους προς το κανάλι της Μάγχης. Τη νύχτα της 5ης προς 6η Ιουνίου, αφού τώρα πια είχε προαχθεί σε ταξίαρχο, ο Ντε Γκωλ τοποθετήθηκε στην κυβέρνηση του πρωθυπουργού Πωλ Ρενώ ως υφυπουργός Εθνικής Αμύνης, σε μια απόπειρα ενίσχυσης των προσπαθειών του γαλλικού στρατού. Αντιμαχόμενος την διαρκώς αυξανόμενη αίσθηση συνθηκολόγησης, έκανε πολλά ταξίδια στο Λονδίνο, προκειμένου να συντονισθεί με τη Βρετανική στρατιωτική ηγεσία. Απελπισμένος τις τελευταίες μέρες πριν την παράδοση της Γαλλίας, συνέβαλε στη σύνταξη μιας θνησιγενούς συνθήκης ενοποίησης Γαλλίας- Βρετανίας. Αφού ο Πεταίν, ο πρώην διοικητής του, έγινε πρωθυπουργός στις 16 Ιουνίου και δήλωσε ότι η Γαλλία όφειλε να πάψει να πολεμά, ο Ντε Γκωλ επέστρεψε χωρίς καμία εξουσιοδότηση στο Λονδίνο. Εκεί, στις 18 Ιουνίου, υποστηριζόμενος από τον Τσώρτσιλ, απευθύνθηκε μέσω του BBC στο γαλλικό κοινό με λόγια που συνιστούσαν πράξη ανυπακοής έναντι του αιτήματος του Πεταίν για όρους ειρήνευσης. Ο πόλεμος δεν είχε τελειώσει, είπε ο Ντε Γκωλ. Διαβεβαίωσε τους ακροατές του ότι οι Βρετανοί, υποστηριζόμενοι από τον τεράστιο πλούτο των ΗΠΑ, θα νικούσαν τον Χίτλερ. Κάλεσε όλους τους ομοϊδεάτες του να ενωθούν μαζί του στο Λονδίνο. Μέσα στις μέρες που ακολούθησαν, μετά από άκαρπες απόπειρες να προσελκύσει κάποιον ακόμα γηραιό Γάλλο στρατηγό στον οποίο υποσχόταν να υπαχθεί, ο Ντε Γκωλ απέρριψε την ανακωχή με τη Γερμανία σε ένα δεύτερο λόγο στο BBC στις 22 Ιουνίου. Τότε, η Γαλλική κυβέρνηση, η οποία είχε καταφύγει στο Μπορντώ, ανακάλεσε την προαγωγή του σε ταξίαρχο. Ο Ντε Γκωλ είχε πια κόψει τις γέφυρες με το παρελθόν. Στις 22 Ιανουαρίου 1963, ο Γερμανός καγκελάριος Κόνραντ Αντενάουερ και ο πρόεδρος της Γαλλικής Δημοκρατίας Σαρλ ντε Γκωλ υπέγραψαν τη Συνθήκη φιλίας των Ηλυσίων στο Παρίσι. © European Union Γύρω στο φθινόπωρο του 1940, ο Ντε Γκωλ με την οικονομική στήριξη των Βρετανών, συγκέντρωσε σιγά-σιγά γύρω του περίπου οκτώ χιλιάδες εθελοντές. Τώρα έπρεπε να επιτύχει δυο πράγματα προτού καταφέρει να νομιμοποιήσει τη συγκλονιστική του διεκδίκηση να μιλά εξ ονόματος ολόκληρης της Γαλλίας. Πρώτον, έπρεπε να βρει κάποιο μέρος της Γαλλικής Αυτοκρατορίας όπου η εξουσία του θα γινόταν δεκτή, και θα του προσφερόταν μια βάση στη γαλλική επικράτεια. Βρήκε ένα σύμμαχο στο πρόσωπο του Φελίξ Εμπουέ, του κυβερνήτη της αποικίας του Τσαντ και πρώτου μαύρου κυβερνήτη γαλλικής αποικίας, ο οποίος συνέβαλλε στην ένταξη του μεγαλύτερου μέρους της Ισημερινής Αφρικής στο γκωλικό στρατόπεδο το φθινόπωρο του 1940. Ο σεβάσμιος στρατάρχης Πεταίν διατηρούσε τον έλεγχο των περισσότερων από τις άλλες αποικίες και του Γαλλικού Ναυτικού, και για κάποιο διάστημα ο Ντε Γκωλ, ο οποίος είχε καταδικαστεί σε θάνατο από την κυβέρνηση του Πεταίν, έμοιαζε περιθωριακή μορφή. Η κυβέρνηση του Πεταίν μεταφέρθηκε τον Ιούλιο του 1940 στη λουτρόπολη του Βισύ. Ήταν σαν οι ΗΠΑ να μετέφεραν την πρωτεύουσά τους στο Χοτ Σπρινγκς του Αρκάνσας, μετά την κατάληψη της Ουάσιγκτον από έναν νικηφόρο ξένο στρατό. Με τον Πεταίν, τον επιφανέστερο γέροντα στρατιωτικό επικεφαλής και ενισχυμένο από τη συντριπτική ψήφο της Βουλής και της Γερουσίας της Γαλλίας που συγκαλούνται στο Βισύ στις 10 Ιουλίου, το προσφάτως ανακηρυχθέν Γαλλικό κράτος εύκολα επέβαλε τον έλεγχό του επί των γαλλικών δημοσίων υπηρεσιών και του διοικητικού μηχανισμού. Η Τρίτη Δημοκρατία πήγε άκλαυτη μετά την άθλια απόδοσή της στην στρατιωτική εκστρατεία του 1940. Η Γαλλία του Βισύ αναγνωρίζεται ως η νόμιμη κυβέρνηση από όλες τις χώρες του κόσμου πλην της Μεγάλης Βρετανίας και των κτήσεων της Βρετανικής Κοινοπολιτείας. Η Βρετανική Αυτοκρατορία ανακαλεί τον πρεσβευτή της, θεωρώντας ότι το Βισύ παραβίασε την συμφωνία της 28ης Μαΐου 1940, κατά την οποία καμία από τις δύο κυβερνήσεις δεν θα συνήπτε χωριστή ειρήνη. Ο Ντε Γκωλ, με τη μικρή ομάδα των εθελοντών του και το τμήμα της Γαλλικής Ισημερινής Αφρικής, τάχθηκε αποφασιστικά στο πλευρό της Αγγλοαμερικανικής Συμμαχίας. Με αυτά τα πενιχρά μέσα ο Ντε Γκωλ άρχισε να αποκαθιστά τη Γαλλία στη θέση που δικαιούνταν ως μία από τις «ηγέτιδες μαχόμενες –και, σύντομα, νικηφόρες– δυνάμεις». Από τη βάση της στο Τσαντ, μια μικρή δύναμη 600 Γάλλων στρατιωτών και 2.700 στρατιωτών από τις αποικίες –υπό την ηγεσία του τολμηρού στρατηγού Φιλίπ Λεκλέρ (το ψευδώνυμο που υιοθέτησε ο Φιλίπ ντε Ωτκλόκ για να προστατεύσει την οικογένειά του στην κατεχόμενη Γαλλία)– χάραξε τον δικό της δρόμο προς τα βόρεια στο διάστημα 1941-1942, καταλαμβάνοντας τα ιταλικά οχυρά στην έρημο της Λιβύης το ένα μετά το άλλο. Τον Ιανουάριο του 1943, οι ρακένδυτες δυνάμεις του Λεκλέρ ενώθηκαν με τα βρετανικά στρατεύματα υπό τον στρατηγό Μπέρναρντ Μοντγκόμερυ, τα οποία έδιωχναν από τη Βόρειο Αφρική το Afrika Korps του Ρόμμελ. Όταν οι άνδρες του Λεκλέρ ενώθηκαν με τους Αμερικανούς οι οποίοι είχαν αποβιβασθεί στο Μαρόκο και την Αλγερία τον Νοέμβριο του 1942, σε μια Παρέλαση Νίκης στις 20 Μαΐου 1943, οι Français Libres (Ελεύθεροι Γάλλοι) έδειξαν ότι είχαν κερδίσει μια θέση μεταξύ των Συμμαχικών στρατευμάτων. Το δεύτερο ουσιαστικό βήμα προκειμένου ο Ντε Γκωλ να εδραιώσει την ηγεσία του, ήταν να κερδίσει την πίστη πολυάριθμων αντιστασιακών κινημάτων που ξεφύτρωναν αυθόρμητα στο γαλλικό έδαφος. Οι αρχηγοί της Αντίστασης δεν δέχτηκαν αυτόματα την υπέρτερη εξουσία του. Αυτός ήταν ένας πρόσφυγας, ένας εμιγκρές που δεν χρειάστηκε να υποστεί τις ταλαιπωρίες της κατοχής. Είχε όμως μερικά ατού στις διαπραγματεύσεις του με την Αντίσταση: Χρήματα, ασυρμάτους και όπλα που του παρείχε ο Βρετανός χορηγός του, ενώ το όνομά του είχε γίνει ευρύτατα γνωστό από τις ραδιοφωνικές εκπομπές του. Σιγά-σιγά απεσταλμένοι από τα διάφορα κινήματα της Αντίστασης έρχονταν στο Λονδίνο για να λάβουν την επίσημη ευλογία του στρατηγού. Την 1η Ιανουαρίου 1942, ο Ντε Γκωλ έστειλε στη Γαλλία τον εκπρόσωπό του Ζαν Μουλέν, ένα πρώην νομάρχη, με χρήματα και οδηγίες να ενώσει τα κινήματα της Αντίστασης και να επιτύχει την αναγνώριση εκ μέρους τους της εξουσίας των Ελεύθερων Γάλλων. Ο Μουλέν προδόθηκε και αιχμαλωτίστηκε από τους Γερμανούς. Πέθανε, κατά τη διάρκεια βασανιστηρίων, όπως φαίνεται, στις 8 Ιουλίου 1943. Εντούτοις, κατόρθωσε να εκπληρώσει την αποστολή του με τη δημιουργία ενός Εθνικού Συμβουλίου Αντίστασης υπό την υπέρτατη εξουσία του Ντε Γκωλ σε μια μυστική συνάντηση στο Παρίσι στις 27 Μαΐου 1943. Μη χρονολογημένη φωτογραφία του στρατηγού Σαρλ Ντε Γκωλ στο Λονδίνο στις αρχές της δεκαετίας του 1940. © ΑΠΕ-ΜΠΕ / EPA / HO HANDOUT Μετά την απελευθέρωση της βορείου Αφρικής, οι εκεί Γαλλικές αποικιακές δυνάμεις, βαθιά πιστές στον Πεταίν στο παρελθόν, παρείχαν την πρώτη ύλη για τη δημιουργία ενός Γαλλικού απελευθερωτικού στρατού συνενώνοντας, παρά τις κάποιες τριβές, μονάδες από τον Στρατό της Ανακωχής του Βισύ και μονάδες των Ελεύθερων Γάλλων, όπως οι βετεράνοι του στρατηγού Λεκλέρ που πολέμησαν στην έρημο της Λιβύης. Το αμάλγαμα αυτών των διάσπαρτων δυνάμεων και ο εξοπλισμός τους από τους Αμερικανούς επέτρεψαν στους Γάλλους να συμμετάσχουν στον πόλεμο κατά του Χίτλερ συμμετέχοντας αρχικά στην εκστρατεία της Ιταλίας το 1943· εκεί έλαβε μέρος μια γαλλική μεραρχία που σχηματίστηκε στην βόρειο Αφρική από έναν πρώην στρατηγό του Βισύ, τον Αλφόνς Ζυέν. Μια άλλη γαλλική δύναμη υπό τον Ζαν ντε Λατρ ντε Τασσινύ, έναν πρώην στρατηγό του Βισύ που άλλαξε παράταξη τον Νοέμβριο του 1942, έλαβε μέρος στην απόβαση των Συμμάχων στην Προβηγκία τον Αύγουστο του 1944. Η Δεύτερη Γαλλική Μεραρχία Τεθωρακισμένων, η οποία προετοιμάσθηκε στη Βόρειο Αφρική από τον στρατηγό Λεκλέρ, αποβιβάστηκε στην απελευθερωμένη Προβηγκία την 1η Αυγούστου 1944. Η μεραρχία του Λεκλέρ μπήκε σε ένα Παρίσι που την επευφημούσε στις 25 Αυγούστου. Όμως στην απόβαση στη Νορμανδία, στις 6 Ιουνίου, οι Ελεύθεροι Γάλλοι εκπροσωπήθηκαν μόνο από μία μονάδα 117 κομμάντος υπό τον λοχαγό Φιλίπ Κίφερ, η οποία συνέβαλε στην κατάληψη του παραλιακού καζίνο στο Oυίστρεχαμ. Ο Ντε Γκωλ πληροφορήθηκε την ημερομηνία της απόβασης στη Νορμανδία μόλις δυο μέρες προτού γίνει, και για πολλές ώρες ήταν στις κακές του, προτού δεχθεί, κατόπιν αιτήματος του Τσώρτσιλ, να στηρίξει την επιχείρηση με μια έκκληση προς τους Γάλλους από το BBC να πολεμήσουν τον εχθρό με οποιοδήποτε μέσον είχαν στη διάθεσή τους. Ακόμα κι έτσι όμως, ο Ντε Γκωλ είχε γίνει διεθνής ήρωας. Ένα χρόνο μετά, στις 27 Αυγούστου 1945, οδηγήθηκε μέσα σε ένα ανοιχτό αυτοκίνητο στο Μπρόντγουεϊ της Νέας Υόρκης, κάτω από ένα κατακλυσμό από κομφετί σε μια ticker-tape parade, μια τελετή που επιφυλάσσεται στους δημοφιλέστερους ξένους επισκέπτες, καθώς και ντόπιους ήρωες, όπως οι εξερευνητές των Πόλων ή αθλητικές ομάδες που κερδίζουν σε αγώνες. Δεκαπέντε χρόνια αργότερα, στις 26 Απριλίου 1960, στον στρατηγό, ως Πρόεδρο της νέας Πέμπτης Γαλλικής Δημοκρατίας, επιφυλάχθηκε μια δεύτερη ticker-tape parade. Μόνον 9 ακόμα άτομα, από τα 206 στα οποία επιφυλάχθηκε αυτό το τελετουργικό του Αμερικανού celebrity, το έζησαν για δεύτερη φορά.[3] Ο Ντε Γκωλ θεώρησε ότι αυτή «η έκρηξη ενθουσιασμού … αποκάλυπτε την ιδιαίτερη αγάπη της πόλης για τη Γαλλία». Μόλις 6 χρόνια μετά την δεύτερη παρέλαση όμως, ο Πρόεδρος Ντε Γκωλ αποχωρούσε από τη στρατιωτική δομή του ΝΑΤΟ (αλλά όχι και από την ίδια τη Συμμαχία), και ξεσήκωνε στις Ηνωμένες Πολιτείες περισσότερη φαρμακερή έχθρα από οποιονδήποτε άλλον Ευρωπαίο ηγέτη από την εποχή του Χίτλερ ή του Στάλιν. Μαινόμενοι Αμερικανοί έχυναν γαλλικά κρασιά στους υπονόμους των δρόμων στους οποίους άλλοτε ο Ντε Γκωλ είχε γίνει ενθουσιωδώς δεκτός. Η σχέση μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ντε Γκωλ ήταν μια μακρά περίοδος απροειδοποίητων δραστικών αλλαγών και αυτό αποτελεί ένα μείζον θέμα των Πολεμικών Απομνημονευμάτων. Και οι δυο χώρες έχουν σημασία η μια για την άλλη, η κάθε μία προσδοκά ένα ιδιαίτερο βαθμό σεβασμού από την άλλη. (Η Γαλλία βοήθησε τις ΗΠΑ το 1776, και οι ΗΠΑ βοήθησαν τη Γαλλία το 1917). Όμως ο Πρόεδρος Ρούσβελτ αναγνώρισε την κυβέρνηση του Βισύ αμέσως μετά τον σχηματισμό της και έστειλε ως πρέσβη έναν προσωπικό φίλο και στενό συνεργάτη του, τον ναύαρχο Γουίλιαμ Ντ. Λήχυ. Πολλοί Γάλλοι θεώρησαν ότι το βήμα αυτό αντανακλούσε μια προσωπική προτίμηση του προέδρου για τη δικτατορία του Βισύ, ακριβώς όπως, ξένοι σχολιαστές αργότερα, υποπτεύονταν τον Ντε Γκωλ για φιλοκομμουνιστικές συμπάθειες επειδή αναγνώρισε την Κομμουνιστική Κίνα το 1964. Και οι δυο χειρονομίες στην πραγματικότητα ήταν ασκήσεις της realpolitik, και τόσο ο Ρούσβελτ όσο και ο Ντε Γκωλ ήταν μεγάλοι ρεαλιστές. Ενώ ο Ντε Γκωλ επιβεβαιώνει τον σεβασμό του προς τον Ρούσβελτ ως συνάδελφο πολεμικό ηγέτη, μας δίνει στα Πολεμικά Απομνημονεύματα ένα ιδιαιτέρως οξύ πορτραίτο αυτού που ο ίδιος έβλεπε ως φιλοδοξία του Αμερικανού προέδρου να κυριαρχήσει στον κόσμο. Στις σελίδες εκείνες «η επιθυμία του Ρούζβελτ για εξουσία, κρυβόταν κάτω από τον μανδύα του ιδεαλισμού». Ήθελε να χρησιμοποιήσει τη θέση του ως ηγέτη των Συμμάχων στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο «προκειμένου να δημιουργήσει νόμους και να υπαγορεύσει δικαιώματα σε ολόκληρο τον κόσμο» και να δημιουργήσει «ένα μόνιμο σύστημα επεμβάσεων το οποίο σκόπευε να θεσπίσει μέσω ενός διεθνούς νόμου» υπό την ηγεσία ενός τετραμελούς διευθυντηρίου Δυνάμεων που θα σχημάτιζαν οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Μεγάλη Βρετανία, η Ρωσία και η Κίνα. Οι ΗΠΑ θα αποκτούσαν στρατιωτικές βάσεις σε ολόκληρο τον κόσμο, συμπεριλαμβανομένων και μερικών γαλλικών εδαφών. Όλα αυτά θα εκτυλίσσονταν χωρίς τη συμμετοχή ή την συναίνεση της Γαλλίας. Την εικόνα καθιστούσε ακόμα πιο περίπλοκη το γεγονός ότι οι ΗΠΑ ήταν αυτές που παρείχαν τον εξοπλισμό και τα εφόδια ώστε οι γαλλικές δυνάμεις να εγκατασταθούν στη Βόρειο Αφρική προκειμένου να απελευθερώσουν τη Γαλλική μητρόπολη. Εξίσου περίπλοκη ήταν η σχέση του Ντε Γκωλ με τον Τσώρτσιλ. Ο Βρετανός πρωθυπουργός του παρείχε το μικρόφωνο του BBC με το οποίο ο Ντε Γκωλ συστήθηκε στο γαλλικό κοινό τον Ιούνιο του 1940 και με το οποίο εν συνεχεία προετοίμασε την επιστροφή του στο γαλλικό έδαφος ως αδιαμφισβήτητος εθνικός ηγέτης. Ο Τσώρτσιλ χρηματοδότησε το κίνημα των Ελεύθερων Γάλλων και του πρόσφερε μια βάση έως ότου ο Ντε Γκωλ κατορθώσει (με βρετανική, πάντα, υποστήριξη) να καταλάβει τμήματα της Γαλλικής Ισημερινής Αφρικής το 1941 και τελικά να κυριαρχήσει σε ένα τμήμα της γαλλικής επικράτειας. Οι δυο άνδρες σέβονταν και θαύμαζαν ο ένας τον άλλον, τρώγονταν όμως σαν τον σκύλο με τη γάτα σχετικά με τη χρήση της Γαλλικής Αυτοκρατορίας από τους Συμμάχους στον πόλεμο εναντίον του Χίτλερ και με τη μεταπολεμική μοίρα της Γαλλικής Αυτοκρατορίας. O Τσώρτσιλ συνέβαλε στο να έχουν οι Γάλλοι μια ζώνη κατοχής στην ηττημένη Γερμανία. Αυτό ήταν προς το συμφέρον του, επειδή οι Αμερικανοί δεν σχεδίαζαν να διατηρήσουν στρατιωτικές δυνάμεις στην Ευρώπη και το φορτίο της υπεράσπισης της Δυτικής Ευρώπης κατά της Σοβιετικής Ένωσης υπερέβαινε τις δυνατότητές του. Στο τέλος του πολέμου, ο Ντε Γκωλ είχε κερδίσει το στοίχημά του. Ενάντια σε όλες τις πιθανότητες, ένας Γάλλος αντιπρόσωπος συμμετείχε στην υπογραφή των εγγράφων της παράδοσης της Γερμανίας στο πλάι του Βρετανού, του Αμερικανού και του Ρώσου εκπροσώπου στο Βερολίνο στις 9 Μαΐου 1945. Και τούτο, προς έκπληξη ενός από τους Γερμανούς υπογράφοντες, του στρατάρχη Βίλελμ Κάιτελ, ο οποίος αναφώνησε: «Τι, και οι Γάλλοι;». Στο τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου ο Ντε Γκωλ είχε τη Γαλλία στα πόδια του. Επέβλεψε τα πρώτα βήματα ενός νέου σχεδίου Συντάγματος και τις δίκες επί προδοσία των υπουργών του καθεστώτος του Βισύ, που τώρα είχε μείνει σχεδόν χωρίς υποστηρικτές. Μετέτρεψε την εις θάνατον καταδίκη του Πεταίν σε ποινή ισόβιας κάθειρξης στο νησάκι του Ιέ, στα ανοιχτά της Ροσέλ, όπου εκείνος πέθανε και ετάφη το 1951. Μια μικρή Ένωση προς Υπεράσπισιν της Μνήμης του Στρατάρχου Πεταίν πίεζε για την εκταφή και εκ νέου ταφή του παλαιού στρατιωτικού στο στρατιωτικό νεκροταφείο του Ντουαμόν με τους πεσόντες του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, όπου εκείνος ήθελε να κείτεται. Ο Πεταινισμός όμως είχε ελάχιστη επίδραση στη νέα γενιά των μεταπολεμικών συντηρητικών. Η Μαρίν Λεπέν δεν τον αναφέρει, παρότι αυτό έκανε ο πατέρας της, και απορρίπτει κατηγορηματικά το καθεστώς του Βισύ ως πρότυπο το οποίο το δικό της κόμμα, η Εθνική Συσπείρωση, θα ήθελε να επιτύχει. Η φήμη του Πεταίν υπέστη κάτι χειρότερο από την αποδοκιμασία· όλο και περισσότερο βυθίζεται στη λήθη. Ως πρόεδρος της Προσωρινής Γαλλικής Δημοκρατίας μετά την απελευθέρωση, ο Ντε Γκωλ γρήγορα απογοητεύτηκε από την επάνοδο, στην εποχή της Τέταρτης Δημοκρατίας, των πολυκομματικών ερίδων που αποδυνάμωσαν την Τρίτη Δημοκρατία στη δεκαετία του 1930. Παραιτήθηκε από τη θέση του στις 20 Ιανουαρίου 1946, και αποσύρθηκε στο εξοχικό του στο Κολομπέ-λε-ντεζ-Εγκλίζ στην περιοχή της Καμπανίας, όχι μακριά από τα πεδία των μαχών των δύο παγκόσμιων πολέμων για τους οποίους έγραψε τα Πολεμικά Απομνημονεύματα. Σε έναν σύντομο λόγο που εκφώνησε στο Μπαγιέ της Νορμανδίας στις 16 Ιουνίου 1946, εξήγησε ποιο είδος προεδρικής δημοκρατίας θεωρούσε πως έπρεπε να έχει η Γαλλία. Ενέκρινε τον σχηματισμό ενός Γκωλικού πολιτικού κόμματος με την ονομασία Rassemblement du Peuple Français / Συναγερμός του Γαλλικού Λαού (καθώς αντιπαθούσε τον όρο «κόμμα»), το οποίο έφθασε στο ζενίθ της ισχύος του στις εκλογές του 1951, λαμβάνοντας το 22% των ψήφων και 121 βουλευτικές έδρες. Εντούτοις ο Συναγερμός του Γαλλικού Λαού γρήγορα παρήκμασε και το 1955 διαλύθηκε. Τότε ήρθε η δεύτερη σωτηρία της Γαλλίας από τον Ντε Γκωλ τον Μάιο του 1958, ακολουθούμενη από την ενδεκαετή θητεία του 1958-1969 ως Προέδρου της Πέμπτης Γαλλικής Δημοκρατίας. Τον Απρίλιο του 1969 παραιτήθηκε από τα καθήκοντά του μετά την ήττα του σε ένα δημοψήφισμα όπου πρότεινε δυο συνταγματικές αλλαγές: τη μετατροπή της Γερουσίας από ένα δεύτερο νομοθετικό σώμα σε ένα σώμα που θα εκπροσωπούσε ομάδες κοινωνικών και οικονομικών συμφερόντων, και την καθιέρωση συνελεύσεων σε τοπικό επίπεδο. Κάποιοι παρατηρητές θεώρησαν ότι, κατ’ αυτόν τον τρόπο, ο Ντε Γκωλ μηχανεύτηκε μια ήρεμη αποχώρηση, αλλά ο Τζούλιαν Τζάκσον, συγγραφέας της καλύτερης βιογραφίας του Ντε Γκωλ σε όλες τις γλώσσες, υποστηρίζει πειστικά ότι ο Ντε Γκωλ ήθελε να κερδίσει το δημοψήφισμα και μόνο μετά από αυτό αποφάσισε να παραιτηθεί.[4] Ο Ντε Γκωλ πάντα περιφρονούσε τις πομπώδεις εκδηλώσεις και τη δημοσιότητα. Η στολή του ποτέ δεν έφερε περισσότερα από τα δυο αστέρια του ταξίαρχου, πράγμα που δεν τον εμπόδιζε να κάνει στρατηγούς των πέντε αστέρων να δειλιάζουν μπροστά του. Πλήρωνε τους λογαριασμούς του ηλεκτρικού και του τηλεφώνου των αιθουσών οι οποίες του είχαν διατεθεί προσωπικά στο ανάκτορο Ελυζέ καθ’ όλο το διάστημα της προεδρίας του. Αντιπαθούσε τον τεράστιο σταυρό της Λωρραίνης που είχε υψωθεί κοντά στο εξοχικό του από θαυμαστές του. Διευκρίνισε με επιστολή του στον Γάλλο πρόεδρο Ζωρζ Πομπιντού ότι δεν ήθελε να του γίνει επίσημη κηδεία. Παρ’ όλα αυτά, μετά την καρδιακή προσβολή που τον βρήκε στις 9 Νοεμβρίου 1970, πολλές προσωπικότητες της χώρας παραβρέθηκαν στην νεκρώσιμη ακολουθία του στην Παναγία των Παρισίων. Κείτεται σ’ έναν απλό τάφο στο νεκροταφείο του Κολομπέ λε-ντεζ-Εγκλίζ, με την απλή επιγραφή: «Σαρλ ντε Γκωλ 1890-1970». Τα Πολεμικά Απομνημονεύματά του τελειώνουν με τον Ντε Γκωλ να έχει αποσυρθεί, ανανεώνοντας την επαφή του με τη φύση, παρατηρώντας την εναλλαγή των εποχών. Δεν προσδοκά να επανέλθει στην εξουσία. Αναγγέλλει το τέλος με έναν αποχαιρετισμό πλανητικών διαστάσεων: Γέρικη Γη, ρημαγμένη από τους αιώνες, κατεστραμμένη από βροχές και θύελλες, εξαντλημένη κι ωστόσο πρόθυμη να παράγεις ό,τι χρειάζεται η ζωή για να συνεχιστεί! Γριά Γαλλία, που σε βαραίνει η Ιστορία, πεσμένη καταγής ανήμπορη από τους πολέμους και τις επαναστάσεις, ταλαντευόμενη ατέλειωτα ανάμεσα στο μεγαλείο και την παρακμή, αλλά ζωντανεμένη μέσα στους αιώνες, από την ιδιοφυΐα της ανανέωσης! Γερασμένε άνθρωπε, εξαντλημένε από τα βάσανα, αποσπασμένε από των ανθρώπων τα έργα, νιώθεις την αιώνια παγωνιά να πλησιάζει, μα πάντα κοιτάς μέσα στους ίσκιους αναζητώντας μια αμυδρή αχτίδα ελπίδας! © 2025 THE NEW YORK REVIEW OF BOOKS — Μετάφραση: Σταυρούλα Αργυροπούλου [1] Winston Churchill, The Second World War (Houghton Mifflin, 1948-1953). O Τσώρτσιλ κέρδισε το Νόμπελ Λογοτεχνίας το 1953. [2] Η καλύτερη ανάλυση αυτής της εκστρατείας έγινε από την Γερμανό συνταγματάρχη και πολεμικό ιστορικό Karl-Heinz Frieser, The Blitzkrieg Legend: The 1940 Campaign in the West (Naval Institute Press, 2005). [3] Η πρώτη παρέλαση αυτού του είδους ήταν μια διαδήλωση το 1886 προς τιμήν της Γαλλικής αντιπροσωπείας που ήρθε για να αφιερώσει το νέο Άγαλμα της Ελευθερίας στο λιμάνι της Νέας Υόρκης. Μέσα στον ενθουσιασμό τους, υπάλληλοι των γραφείων κατά μήκος της Γουώλ Στρητ έσκιζαν κορδέλες από τις χαρτοταινίες που χρησιμοποιούσαν στα τηλετυπικά μηχανήματά τους και τις πέταγαν από τα παράθυρά τους. Αυτή η χιονοθύελλα χαρτιού έγινε σύντομα ένα τυποποιημένο δημοφιλές καλωσόρισμα στη Νέα Υόρκη. Στις 22 Οκτωβρίου 1931, οι Αμερικανοί υποδέχτηκαν τον πρωθυπουργό της Γαλλίας Πιερ Λαβάλ που επισκεπτόταν τις ΗΠΑ. Τιμήθηκαν και άλλοι Γάλλοι ηγέτες, μεταξύ των οποίων οι στρατάρχες Ζοζέφ Ζοφρ (1917), Φερντινάν Φος (1921), Φιλίπ Πεταίν (1931), ο πρωθυπουργός Ζωρζ Κλεμανσώ (1922), και ο πρόεδρος Βενσάν Οριόλ (1951). Κανένας όμως Γάλλος δεν έτυχε αυτής της υποδοχής στη Νέα Υόρκη, μέχρι τη δεύτερη παρέλαση του ντε Γκωλ το 1960. [4] Julian Jackson, De Gaulle (Belknap Press Harvard University Press, 2018).

Το στοίχημα του Ντε Γκωλ

Σύνδεση