Μία εποχή αναταραχής και κρίσεων

1. Εισαγωγή Η υπερατλαντική κοινότητα οικοδομήθηκε πάνω στα ερείπια μιας ηπείρου κατεστραμμένης και αποκαρδιωμένης από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Οι Δυτικοευρωπαίοι δεν διέθεταν ούτε τους πόρους ούτε την ενέργεια να ανακάμψουν και να την ανοικοδομήσουν μόνοι τους, παραμένοντας ευάλωτοι στις επεκτατικές προθέσεις του Στάλιν. Σε απάντηση, στις δυτικές ακτές του Ατλαντικού, το συμφέρον της Αμερικής ώθησε την κυβέρνηση Τρούμαν να προσφέρει ένα τεράστιο πρόγραμμα οικονομικής βοήθειας (Σχέδιο Μάρσαλ) σε όλους τους Ευρωπαίους, συμπεριλαμβανομένων της ηττημένης Γερμανίας και της Ιταλίας. Βασικός όρος ήταν ότι οι δικαιούχοι του προγράμματος δεν θα προσπαθούσαν να ανακάμψουν μεμονωμένα, αλλά θα συμφωνούσαν να ανοικοδομήσουν τις χώρες τους σε στενή περιφερειακή συνεργασία και υπό την εποπτεία της Ουάσιγκτον. Εκτός από τα οφέλη της στενής συνεργασίας, η προϋπόθεση αυτή απέκλειε τη συμμετοχή της Σοβιετικής Ένωσης, επιβεβαιώνοντας την άποψη του Στάλιν ότι η Αμερική ήταν ο κύριος αντίπαλος της Μόσχας και επιτείνοντας την ψυχροπολεμική διαίρεση της ηπείρου με τη διάσπαση της Γερμανίας σε κομμουνιστική Ανατολή και δημοκρατική Δύση. Το θαύμα της οικονομικής ανασυγκρότησης και της σταθερότητας της Δυτικής Ευρώπης καλλιέργησε σε μεγάλο μέρος της ηπείρου μια συνείδηση κοινών αξιών και προσδοκιών στις οποίες η Αμερική θεωρούνταν ευεργέτης και ηγέτης. Το 1957 η Ευρωπαϊκή Κοινότητα (ΕΟΚ) συγχώνευσε διαφόρους εξειδικευμένους οργανισμούς της περιφερειακής κοινότητας και, με τις ευλογίες της Ουάσιγκτον, αναδείχθηκε τελικά σε Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ, 1 Νοεμβρίου 1993). Η οικονομική ανάκαμψη και η πολιτική σταθερότητα δεν εξασφάλισαν όμως και την ασφάλεια από εξωτερικές επιθέσεις. Στα τέλη της δεκαετίας του 1940 και στις αρχές της δεκαετίας του 1950, μια σειρά παγκόσμιων κρίσεων, συμπεριλαμβανομένης της διαμάχης Στάλιν-Τίτο, του εμφυλίου πολέμου στην Ελλάδα που προκάλεσαν οι κομμουνιστές, τον αποκλεισμό του Βερολίνου, την κατάκτηση της Κίνας από τους κομμουνιστές και τη σύγκρουση στην Κορέα, κατέδειξαν την ανάγκη προστασίας της Δυτικής Ευρώπης με στρατιωτικά μέσα από μια ενδεχόμενη σοβιετική επίθεση. Το αποτέλεσμα ήταν o Οργανισμός του Βορειοατλαντικού Συμφώνου (NATO, 1949), μια αμυντική στρατιωτική συμμαχία που θεμελιώθηκε βάσει της αρχής της κυριαρχικής ισότητας των μελών της και λειτουργούσε με σημαντικές αποφάσεις που λαμβάνονταν με ομόφωνη συναίνεση (δικαίωμα βέτο). Το ΝΑΤΟ δημιουργήθηκε σε μεγάλο βαθμό με αμερικανικές πρωτοβουλίες, πόρους και στρατηγικό σχεδιασμό, με τη συγκατάθεση ή την απρόθυμη έγκριση των μελών του. Οι υπογράφοντες τη συνθήκη δεσμεύτηκαν να επιλύουν τις εσωτερικές τους διαφορές με ειρηνικά μέσα και υποσχέθηκαν σύμφωνα με το Άρθρο 5 να θεωρούν την επίθεση εναντίον ενός μέλους ως επίθεση εναντίον όλων και να βοηθούν το θύμα με όλα τα διαθέσιμα μέσα. Με τις μεταγενέστερες διευρύνσεις, συμπεριλαμβανομένης της επακόλουθης εισόδου πρώην κομμουνιστικών κρατών και με την διαρκώς μεταβαλλόμενη δυναμική της διεθνούς τάξης, η Συμμαχία υπέστη σημαντικές αλλαγές που επηρεάζουν τη συνοχή και την εικόνα της. Μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου το ΝΑΤΟ επέκτεινε τις δραστηριότητές του σε αποστολές «εκτός περιοχής». Σε μια ιστορική στιγμή στην ιστορία του ΝΑΤΟ, μετά την τρομοκρατική επίθεση της 11ης Σεπτεμβρίου 2001 στο Παγκόσμιο Κέντρο Εμπορίου της Νέας Υόρκης, το Συμβούλιο του ΝΑΤΟ επικαλέστηκε για πρώτη (και μοναδική μέχρι στιγμής) φορά το Άρθρο 5. Κατόπιν αιτήματος των Ηνωμένων Πολιτειών, κατά την περίοδο Οκτωβρίου 2001-Μαΐου 2002, δεκατρία μέλη του ΝΑΤΟ διεξήγαγαν αντιτρομοκρατικές αεροπορικές επιχειρήσεις πάνω από τον αμερικανικό χώρο και ναυτικές περιπολίες στη Μεσόγειο. Στις αρχές της δεκαετίας του 1990, μετά τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης, υπήρχαν κάποια σημάδια ελπίδας στις Ηνωμένες Πολιτείες ότι η πτώση του σταλινικού καθεστώτος θα οδηγούσε σε ριζοσπαστικές οικονομικές μεταρρυθμίσεις στη Ρωσία, οι οποίες θα άνοιγαν τον δρόμο για δημοκρατικές ελευθερίες στη χώρα αυτή. Μια θεωρία «θεραπείας σοκ» οικονομικών μεταρρυθμίσεων, η οποία υποστηρίχθηκε κυρίως από ακαδημαϊκούς του Πανεπιστημίου του Χάρβαρντ, προωθήθηκε για ένα σύντομο διάστημα στους πνευματικούς κύκλους της Ουάσιγκτον και της Μόσχας και υπήρχαν εικασίες για διερευνητικές επαφές μεταξύ της υπερατλαντικής κοινότητας και της Μόσχας. Αλλά η αισιοδοξία αυτή εξασθένησε γρήγορα καθώς επικράτησε η πιο ρεαλιστική άποψη. Όπως προειδοποίησε ένας ανώτερος Αμερικανός διπλωμάτης στη Μόσχα, η υποστήριξη των μεταρρυθμίσεων της ελεύθερης αγοράς σε μια χώρα χωρίς εμπειρία στην οικονομία της αγοράς ή στις δημοκρατικές παραδόσεις ήταν «μια ιδιαίτερα ιογενής περίπτωση των θεσμών της Ουάσιγκτον που προσπαθούν να χωρέσουν ένα ξένο τετράγωνο παλούκι σε μια αμερικανική στρογγυλή τρύπα».[1] 2. Ο Πούτιν και η Δύση Η άνοδος του Πούτιν ως αυταρχικού ηγέτη που περιβάλλεται από ιδιοτελείς ολιγάρχες συνεργάτες απέδειξε ότι η Μόσχα επέστρεφε στις καταπιεστικές μεθόδους και τις επιθετικά εθνικιστικές βλέψεις του Στάλιν. Ο στόχος του Πούτιν ήταν να εξουδετερώσει τους εγχώριους αντιπάλους του και να κινητοποιήσει το δυναμικό της χώρας για να επαναφέρει τη Ρωσία στη δύναμη και την επιρροή που απολάμβανε στο τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Η δημιουργία της Ατλαντικής Συμμαχίας υπό αμερικανική καθοδήγηση και η σταδιακή ανατολική επέκτασή της, ώστε να συμπεριλάβει την Πολωνία και την Ουγγαρία, θεωρήθηκε ότι αποσκοπούσε στη ματαίωση των φιλοδοξιών της Μόσχας. Ιδιαίτερα προσβλητική θεωρήθηκε η ένταξη στο ΝΑΤΟ των Δημοκρατιών της Βαλτικής, όπου σημαντικές ρωσικές μειονότητες διατηρούν την εθνοτική τους ταυτότητα και ενδεχομένως εθνικιστική πίστη. Για το Κρεμλίνο του Πούτιν, τέτοιες εξελίξεις προσέφεραν απτές αποδείξεις ότι η Δύση επεδίωκε να περικυκλώσει τη Ρωσία και να την κρατήσει όμηρο της ανώτερης ισχύος και των γεωστρατηγικών πλεονεκτημάτων του ΝΑΤΟ. Μια τέτοια πρόκληση για τη ρωσική ασφάλεια, το διεθνές κύρος και τα ζωτικά συμφέροντα έπρεπε να αντιμετωπιστεί άμεσα και αποφασιστικά. Όταν η Ουκρανία, μέλος της «Συνεργασίας για την Ειρήνη» (PfP) του ΝΑΤΟ από το 1994, υπέβαλε αίτηση για ένταξη στη Συμμαχία, ο Πούτιν πρέπει να αποφάσισε ότι είχε φτάσει η ώρα για δράση. Το 2014 κατέλαβε την περιοχή της Κριμαίας και ενίσχυσε την παρουσία της Ρωσίας στη Μαύρη Θάλασσα – το 2022 εισέβαλε στην Ανατολική Ουκρανία, ο πληθυσμός της οποίας περιλάμβανε μια φιλορωσική μειονότητα. Ωστόσο, ακόμη και τον Αύγουστο του 2024, όταν σε μια αιφνιδιαστική αντεπίθεση οι ουκρανικές στρατιωτικές δυνάμεις προωθήθηκαν 500 μίλια στο εσωτερικό της περιοχής Κουρσκ της Ρωσίας, ο Πούτιν θα διαμαρτυρόταν: «Η Δύση μας πολεμά με τα χέρια των Ουκρανών»[2]. Στην πραγματικότητα, η εισβολή στην Ουκρανία το 2022 συγκλόνισε μια εφησυχασμένη υπερατλαντική κοινότητα και την έκανε να συνειδητοποιήσει ότι η Ρωσία ήταν ο κοινός εχθρός και ήδη σε κινητοποίηση. Μέχρι το 2025 τα μέλη του ΝΑΤΟ είχαν αυξηθεί σε 32 και με την προσχώρηση της Σουηδίας και της Φινλανδίας η γεωγραφική περικύκλωση της Ρωσίας που φοβάται ο Πούτιν είχε επεκταθεί περαιτέρω. 3. H επίδοση του ΝΑΤΟ Μια σύντομη εξέταση των επιδόσεων του ΝΑΤΟ κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου μπορεί να είναι χρήσιμη σε αυτό το σημείο. Οι εσωτερικές σχέσεις της υπερατλαντικής συμμαχίας δεν ήταν απολύτως αρμονικές και ομαλές, καθώς τα προβλήματα μεταξύ των μελών εμφανίστηκαν σχεδόν από την αρχή. Το 1953, αφού οι αρμόδιοι για θέματα στρατιωτικού σχεδιασμού του ΝΑΤΟ επέλεξαν τη Λέρο για μια μεγάλη ναυτική βάση που θα εμπόδιζε τον σοβιετικό στόλο να εισέλθει στην Ανατολική Μεσόγειο, η Τουρκία εκτροχίασε το σχέδιο ως απειλή για την ασφάλειά της. Και τον Σεπτέμβριο του 1955, κατά τη διάρκεια της αναζωπύρωσης της ελληνοτουρκικής διαμάχης για το πολιτικό μέλλον της Κύπρου, όχλοι επιτέθηκαν στις ελληνικές κοινότητες της Κωνσταντινούπολης και της Σμύρνης και κακοποίησαν Έλληνες αξιωματικούς που υπηρετούσαν σε τοπικά αρχηγεία του ΝΑΤΟ. Σε ένδειξη διαμαρτυρίας, η Ελλάδα αποσύρθηκε από τις κοινές ναυτικές ασκήσεις και ο Γενικός Γραμματέας Λόρδος Ίσμεϊ χαρακτήρισε τα γεγονότα στην Τουρκία ως «το μεγαλύτερο πλήγμα που [έχουν] υποστεί μέχρι σήμερα το κύρος και τα ιδανικά του ΝΑΤΟ»[3]. Περίπου είκοσι χρόνια αργότερα, όταν η Τουρκία κατέλαβε το βόρειο τμήμα της Κύπρου, ο πρωθυπουργός Καραμανλής έγραψε στους επικεφαλής των κυβερνήσεων του ΝΑΤΟ: «…Όταν η Ατλαντική Συμμαχία αδυνατεί να αποτρέψει την ένοπλη σύγκρουση μεταξύ δύο μελών της, είναι ακόμη πιο ανίκανη να τα προστατεύσει από πιθανή εξωτερική επίθεση»[4]. Οι ελληνικές δυνάμεις που είχαν διατεθεί στο ΝΑΤΟ επανήλθαν στην εθνική εξουσία και ο εναέριος χώρος και τα χωρικά ύδατα της χώρας τέθηκαν υπό αποκλειστικό εθνικό έλεγχο. Οι εντάσεις μεταξύ των δύο γειτόνων συνεχίστηκαν και οι ελληνικές σχέσεις με το ΝΑΤΟ αποκαταστάθηκαν μόλις τον Οκτώβριο του 1980. Αλλά το πιο επίμονα ανυπότακτο μέλος της συμμαχίας ήταν η Γαλλία υπό τον πρόεδρο Ντε Γκωλ. Τον Μάρτιο του 1966, αποφασισμένος να απαλλαγεί από το μονοπώλιο της Ουάσιγκτον στην εξωτερική διπλωματία του ΝΑΤΟ, την αγγλοαμερικανική κυριαρχία στον οργανωτικό σχεδιασμό και την πυρηνική στρατηγική, ο Ντε Γκωλ απομάκρυνε τους Γάλλους αξιωματικούς από τις ενοποιημένες μονάδες διοίκησης του ΝΑΤΟ και απαίτησε την αποχώρηση όλων των αμερικανικών δυνάμεων από το γαλλικό έδαφος. Σοκαρισμένη από την αδιαλλαξία του πιο ζωτικού μέλους της στην ευρωπαϊκή ήπειρο, η Συμμαχία μετέφερε την έδρα της στις Βρυξέλλες, όπου και παραμένει.[5] Μετά τον Ντε Γκωλ, η Γαλλία δεν επέστρεψε στην ενοποιημένη στρατιωτική δομή του ΝΑΤΟ, αλλά παρέμεινε συνδεδεμένη με τα κέντρα διοίκησης του Ανώτατου Στρατηγείου Συμμαχικών Δυνάμεων Ευρώπης (SHAPE) για απρόβλεπτες καταστάσεις σχετικά με το Βερολίνο· η γαλλική αντιπάθεια προς την Ουάσιγκτον μετριάστηκε αισθητά τις τελευταίες δεκαετίες. Ενώ η αγγλοαμερικανική «ιδιαίτερη σχέση» διατήρησε την αίγλη της, αν και όχι μεγάλο μέρος της ουσίας της, κατά τις τελευταίες δεκαετίες του 20ού και την αυγή του 21ου αιώνα η Δυτική Ευρώπη υποστήριξε με σχετική απροθυμία τις «εκτός περιοχής» αποστολές του ΝΑΤΟ στα Βαλκάνια, αλλά κράτησε αποστάσεις από τις ένοπλες εμπλοκές της Αμερικής στη Μέση Ανατολή, το Αφγανιστάν και ειδικότερα από τον παγκόσμιο «πόλεμο κατά της τρομοκρατίας». Παρά τους περιοδικούς εθνικούς ανταγωνισμούς και τον επίμονο αντιαμερικανισμό σε ορισμένες γωνιές της Ευρώπης, το ΝΑΤΟ παρέμεινε μια ολοκληρωμένη πολυεθνική αμυντική συμμαχία που αποτελεί την πολιτική βάση και το στρατιωτικό όργανο της υπερατλαντικής κοινότητας. Χιλιάδες ένστολοι άνδρες και γυναίκες των μελών του έχουν εκπαιδευτεί μαζί και έχουν συμμετάσχει σε αμέτρητες σύνθετες ασκήσεις σε ξηρά, θάλασσα και εναέριο χώρο, η τυποποίηση των όπλων έχει βελτιωθεί και έχει αναπτυχθεί ένα πνεύμα εξοικείωσης και κοινού σκοπού μεταξύ των ενόπλων δυνάμεων και των πολιτικών αξιωματούχων. Ωστόσο, ο πολιτικός κατακερματισμός και η διολίσθηση προς τις δεξιές ομάδες, η παραπαίουσα Βρετανία μετά το Brexit, οι κομματικές διαιρέσεις και η οικονομική στασιμότητα της Γερμανίας μετά την Μέρκελ και η εσωτερική αντιδημοφιλία του Μακρόν άφησαν τους Ευρωπαίους χωρίς αποτελεσματική ηγεσία και ελάχιστα προετοιμασμένους να αντιμετωπίσουν τους δύο αναδυόμενους ταραχοποιούς: τον Βλαντίμιρ Πούτιν και τον Ντόναλντ Τραμπ. 4. Η υπερατλαντική κοινότητα δέχεται επίθεση Ο Βλαντίμιρ Πούτιν, του οποίου η ταχεία άνοδος στις τάξεις της KGB στην Ανατολική Γερμανία συνέπεσε με τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης, είχε επιλεγεί από τον Μπόρις Γιέλτσιν για να τον διαδεχθεί ως υπηρεσιακός πρόεδρος της Ρωσίας. Κέρδισε εύκολα τέσσερις επανεκλογές και το 2020 οδήγησε το κοινοβούλιο στην κατάργηση των συνταγματικά προβλεπόμενων ορίων θητείας για να γίνει ισόβιος πρόεδρος. Απέρριψε τα ιδεολογικά περιβλήματα του μαρξισμού για να αποκαταστήσει την ιστορικά ισχυρή προσκόλληση του έθνους στη Μητέρα Ρωσία, φωτοστεφανωμένη και πάλι με το θρησκευτικό δόγμα της Ανατολικής Χριστιανικής Ορθόδοξης Εκκλησίας. Όπως έχει επισημανθεί, ο στόχος του Πούτιν είναι να αποκαταστήσει την ισορροπία δυνάμεων του 1945, όταν ο Στάλιν, ο Τσώρτσιλ και ο Ρούσβελτ διαμοίρασαν την Ευρώπη στις αντίστοιχες σφαίρες τους. Η κατάληψη της περιοχής της Κριμαίας το 2014 ήταν για τον Πούτιν το εναρκτήριο σάλπισμα ενός μακρού κατακτητικού πολέμου που ήταν έτοιμος να διεξαγάγει και να κερδίσει. Αλλά παρ’ όλο το περιβόητο έξυπνο μυαλό και την μακρόχρονη εμπειρία του σε θέματα πληροφοριών και εξουσίας, ίσως είχε κακή πληροφόρηση, καταρχάς ως προς την προφανή πεποίθησή του ότι οι Ουκρανοί θα παραδίδονταν μέσα σε λίγες ημέρες –το 2022, τα ρωσικά στρατεύματα που εισέβαλαν στην Ανατολική Ουκρανία έφεραν στολές παρέλασης για να παρελάσουν στο Κίεβο. Πέρα από την αποτυχία του να προβλέψει το πνεύμα αντίστασης και την ικανότητα των Ουκρανών να αντισταθούν, ο Πούτιν μπορεί επίσης να μην εκτίμησε σωστά την αποφασιστικότητα των Ηνωμένων Πολιτειών και του ΝΑΤΟ να ματαιώσουν τα σχέδιά του. Από την άλλη πλευρά, είναι πιθανό ότι τελικά διέθετε ένα μυστικό όπλο που θα μπορούσε να του αποφέρει μεγαλύτερες νίκες σε κατ’ ιδίαν συνομιλίες απ’ ό,τι τα στρατεύματά του θα μπορούσαν να κερδίσουν σε σκληρές μάχες: Τον πρόεδρο Τραμπ. 5. Ο αυτοκράτορας Τραμπ Στα μέσα Φεβρουαρίου του 2025, σε μια επιστημονική συνάντηση στο Πανεπιστήμιο Πρίνστον για την αξιολόγηση της προεδρίας Μπάιντεν, ένας συμμετέχων δήλωσε: «Ο Ντόναλντ Τραμπ είναι η πιο σημαντική πολιτική προσωπικότητα του 21ου αιώνα, σε ολόκληρο τον κόσμο». Εξήγησε ότι η ισχύς του Τραμπισμού «αλλάζει τον τρόπο με τον οποίον αξιολογούμε πώς ο Μπάιντεν έκανε ό,τι έκανε και μας αναγκάζει να σκεφτούμε πώς να μετράμε ακόμη και την πολιτική επιτυχία και αποτυχία».[6] Σίγουρα, είναι πολύ νωρίς για να επιχειρήσουμε μια συστηματική ανάλυση του φαινομένου Τραμπ, συμπεριλαμβανομένης της επίθεσής του στους δημοκρατικούς κυβερνητικούς θεσμούς της Αμερικής, του θαυμασμού του για τον Πούτιν και της επίμονα εχθρικής συμπεριφοράς του προς την υπερατλαντική κοινότητα. Για πολλούς Αμερικανούς, ο αντίκτυπος της περίοπτης προεδρίας του Τραμπ μοιάζει όλο και περισσότερο με τη διαβόητη πυρπόληση της Ρώμης από τον αυτοκράτορα Νέρωνα ως σκηνικό για τη μακροσκελή αγόρευσή του με θέμα την πτώση της Τροίας. Οι διοικητικοί θεσμοί της χώρας τους, το νομικό σύστημα και οι ηλεκτρονικοί κώδικες καθώς και τα μέσα διαβίωσής τους δέχονται καθημερινά επίθεση από τον πρόεδρο και τον κύριο πολυδισεκατομμυριούχο υποστηρικτή της προεκλογικής του εκστρατείας, τον λαμπρό Νοτιοαφρικανό μηχανικό με την διαταραγμένη προσωπικότητα και το τεράστιο αλυσοπρίονο Ίλον Μασκ. Για μεγάλο μέρος του έθνους, ο Τραμπισμός έχει ήδη μετατραπεί σε έναν φρικτό εφιάλτη. Ο μέντορας και το είδωλο του Τραμπ ήταν ο διαβόητος Ρόι Κον, ένας ομοφυλόφιλος ομοσπονδιακός εισαγγελέας στην Ουάσιγκτον και επικεφαλής ερευνητής της Επιτροπής του γερουσιαστή Μακάρθι, η οποία το 1952-1953 ερευνούσε ομοσπονδιακούς υπαλλήλους και καλλιτέχνες που θεωρούνταν ύποπτοι ότι ήταν κομμουνιστές ή ομοφυλόφιλοι. Αποτυχημένος ως ηθοποιός και έχοντας ελάχιστα να επιδείξει για τις πολυδιαφημισμένες αλλά αμφισβητήσιμες επιχειρήσεις του στον τομέα των ακινήτων, ο Τραμπ πέτυχε την προσοχή των μέσων ενημέρωσης που αποζητούσε σε ένα τηλεοπτικό ριάλιτι The Apprentice, στο οποίο απέλυε –και σπάνια προσλάμβανε– ηθοποιούς υποψηφίους σε εικονικές εταιρείες. Το όνειρο της ζωής του ήταν να χτίσει ένα μεγάλο πολυτελές ξενοδοχείο με το όνομά του στη Μόσχα. Το 2007, όταν το περιοδικό Time ανακήρυξε τον Πούτιν «Πρόσωπο της Χρονιάς», ο Τραμπ έστειλε στον Ρώσο δικτάτορα μια εγκωμιαστική επιστολή: «Σίγουρα το αξίζετε. … είμαι μεγάλος θαυμαστής σας…». Αρκετά χρόνια αργότερα, όταν λόγω των διεφθαρμένων επιχειρηματικών πρακτικών του οι αμερικανικές τράπεζες του αρνήθηκαν την πίστωση και χρηματοδότηση των εγχειρημάτων του, ο γιος του Έρικ φέρεται να καυχήθηκε ότι «έχουμε όλη τη χρηματοδότηση που χρειαζόμαστε από τη Ρωσία…».[7] Η είσοδος του Τραμπ στην πολιτική ως υποψήφιος των Ρεπουμπλικανών για τις προεδρικές εκλογές του 2016 δεν ελήφθη σοβαρά υπόψη από κανένα κόμμα. Αλλά οι Ρεπουμπλικανοί ανέδειξαν πολλούς υποψηφίους οι οποίοι δεν εντυπωσίασαν και κλονίστηκαν από τις ανορθόδοξες προσωπικές επιθέσεις του Τραμπ. Στην αντίπερα όχθη, οι Δημοκρατικοί και η υποψήφιά τους, Χίλαρι Κλίντον, ήταν υπερβολικά σίγουροι για τη νίκη και απαξιωτικοί προς το χυδαίο και κακόηθες ύφος της προεκλογικής εκστρατείας του Τραμπ. Έμειναν ιδιαίτερα εμβρόντητοι όταν στις 27 Ιουλίου, σε μια μεγάλη προεκλογική εκδήλωση στη Φλόριντα, ο Τραμπ φώναξε στο μικρόφωνό του: «Ρωσία, αν ακούς, ελπίζω να μπορέσεις να βρεις τα 30.000 email που λείπουν από τον προσωπικό της [της Κλίντον] σέρβερ. Νομίζω ότι ο Τύπος μας μάλλον θα σας ανταμείψει δεόντως…».[8] Την επόμενη ημέρα, ο Guardian άρχισε να δημοσιεύει τα περίφημα χαμένα προσωπικά email της Κλίντον, τα οποία, αν και αθώα, δημιουργούσαν την εντύπωση ότι είχε κακοδιαχειριστεί εμπιστευτικά έγγραφα. Μια δημόσια δήλωση του διευθυντή του FBI που επέκρινε την κακή κρίση της Κλίντον σχετικά με αυτό το ζήτημα, ενώ διαπίστωνε ότι δεν είχε παραβιαστεί κανένας νόμος, αύξησε την αντιδημοφιλία της και συνέβαλε στην ήττα της. Ο επιχειρηματίας Ίλον Μασκ στη Ροτόντα του Καπιτωλίου των ΗΠΑ στην Ουάσιγκτον, 20 Ιανουαρίου 2025, ημέρα ορκωμοσίας του Ντόναλντ Τραμπ. © ΑΠΕ-ΜΠΕ / EPA / Chip Somodevilla / POOL Υπήρξαν έντονες υπόνοιες για ρωσική ανάμιξη στις αμερικανικές εκλογές του 2016 οι οποίες και διερευνήθηκαν, αλλά το Υπουργείο Δικαιοσύνης ουσιαστικά εξαφάνισε τα ευρήματα. Κατά τη διάρκεια της πρώτης του θητείας ο Τραμπ διατηρούσε επαφές με τον Πούτιν και τους διπλωματικούς του εκπροσώπους. Τον Ιούλιο του 2018, σε μια μεγάλη διεθνή συνέντευξη Τύπου στο Ελσίνκι, ένας Αμερικανός δημοσιογράφος ρώτησε τον Τραμπ αν πιστεύει τα συμπεράσματα των αμερικανικών μυστικών υπηρεσιών ότι η Ρωσία είχε παρέμβει στις αμερικανικές εκλογές. Με τον Πούτιν ανέκφραστο στο πλευρό του, ο Τραμπ απάντησε: «…το μόνο που μπορώ να κάνω είναι να ρωτήσω. Οι άνθρωποί μου με πλησίασαν. … και πιστεύουν ότι είναι η Ρωσία. Έχω τον πρόεδρο Πούτιν. Μόλις είπε ότι δεν είναι η Ρωσία. Θα πω αυτό. Δεν βλέπω κανέναν λόγο γιατί να είναι. … Αλλά έχω εμπιστοσύνη και στα δύο πλευρές…» και εξήρε την «εξαιρετικά ισχυρή και έντονη άρνηση του Πούτιν».[9] Τα λόγια του Τραμπ εξόργισαν τους κορυφαίους συμβούλους του στις υπηρεσίες πληροφοριών και ασφάλειας, όπως και οι επίμονες επιθέσεις του στα μέλη του ΝΑΤΟ επειδή δεν πλήρωναν τα «χρέη» τους στη Συμμαχία. Σε μια επόμενη συνάντηση στις Βρυξέλλες ήταν ανοιχτά αγενής προς την καγκελάριο Μέρκελ και την κατηγόρησε ότι ως αποτέλεσμα του πρόσφατα ολοκληρωμένου αγωγού φυσικού αερίου Nord Stream 2 «η Γερμανία ελέγχεται πλήρως από τη Ρωσία». Απείλησε ότι εάν όλα τα μέλη του ΝΑΤΟ δεν κατέβαλαν τα «χρέη» τους έως την 1η Ιανουαρίου, σε περίπτωση κρίσης οι Ηνωμένες Πολιτείες «θα κοίταζαν απλώς την δουλειά τους».[10] Τον Ιούνιο έδωσε μυστικά εντολή στο Πεντάγωνο να ετοιμάσει επίσημη έκθεση για την απομάκρυνση των αμερικανικών στρατιωτικών δυνάμεων από τη Γερμανία και ενδεχομένως από ολόκληρη την Ευρώπη.[11] Ο Τραμπ δεν ήταν ο μόνος ανάμεσα στους κορυφαίους συμβούλους του που είχε καλές σχέσεις με τον στενό κύκλο του Πούτιν. Ο Μάικλ Φλιν, στρατηγός εν αποστρατεία των υπηρεσιών πληροφοριών του στρατού με θητεία στο Αφγανιστάν και το Ιράκ, υπηρέτησε για ένα μικρό διάστημα ως διευθυντής της Υπηρεσίας Πληροφοριών Άμυνας υπό τον πρόεδρο Ομπάμα, προτού απολυθεί για ανάρμοστη συμπεριφορά. Έντονα επικριτής του Ομπάμα, ήταν σύμβουλος εξωτερικής πολιτικής για την προεκλογική εκστρατεία του Τραμπ και είχε συζητηθεί προς στιγμήν για τη θέση του αντιπροέδρου. Ταξίδεψε στη Μόσχα για να δώσει διάλεξη σε μια επέτειο του δικτύου μέσων ενημέρωσης RT, για την οποία έλαβε 45.000 δολάρια και κάθισε δίπλα στον Πούτιν κατά τη διάρκεια του επίσημου δείπνου. Στην Ουάσιγκτον είχε συχνές και ανεξήγητες επαφές με τη ρωσική πρεσβεία, οι οποίες καταγράφηκαν από το FBI, μια συνήθης πρακτική. Όταν ο Ομπάμα επέβαλε κυρώσεις στη Ρωσία ως τιμωρία για την παρέμβαση στις αμερικανικές εκλογές, ο Φλιν συμβούλευσε τον Ρώσο πρέσβη να μην απαντήσει στις κυρώσεις διότι η κυβέρνηση Τραμπ σκόπευε να τις άρει. Ερωτηθείς από το FBI, ο Φλιν αρνήθηκε ότι είχε συζητήσει τις κυρώσεις με τον πρέσβη και το θέμα προφανώς έπεσε στο κενό μέχρι που ο Λευκός Οίκος πληροφορήθηκε ότι η Washington Post επρόκειτο να αποκαλύψει την ύπαρξη των ενοχοποιητικών ηχητικών ντοκουμέντων. Αφού του δόθηκε η επιλογή να παραιτηθεί ή να απολυθεί, ο Φλιν παραιτήθηκε. Καταδικάστηκε επειδή είχε πει ψέματα στο FBI και ο Τραμπ του έδωσε χάρη. Ενώ συμβούλευε τους Ρώσους και χωρίς να είναι διαπιστευμένος ως εκπρόσωπος ξένων συμφερόντων, ο Φλιν ασχολούταν επίσης με την προώθηση των συμφερόντων της Τουρκίας, της οποίας ο πρόεδρος Ερντογάν είχε γίνει φίλος του Τραμπ. Ενώ εξακολουθούσε να υπηρετεί ως σύμβουλος εξωτερικής πολιτικής της προεκλογικής εκστρατείας του Τραμπ, ο Φλιν έλαβε από την Άγκυρα 500.000 δολάρια και συμμετείχε στις προσπάθειες του Ερντογάν να πετύχει την έκδοση στην Τουρκία του άλλοτε συμμάχου του, αλλά μετέπειτα άσπονδου εχθρού του, Φετουλάχ Γκιουλέν, με κατασκευασμένες κατηγορίες για προδοσία και σχεδόν βέβαιη καταδίκη και εκτέλεση. Ο Γκιουλέν, μουσουλμάνος κληρικός με επιρροή και διακεκριμένος λόγιος, ζούσε ήσυχα σε αυτοεξορία στην περιοχή Πoκόνο της Πενσυλβάνια.[12] Σύμφωνα με ανεπιβεβαίωτες πληροφορίες, ο Φλιν επρόκειτο να οργανώσει την απαγωγή του Γκιουλέν και την παράδοσή του στους Τούρκους πράκτορες ασφαλείας μέσω της Ελλάδας. Ο Φλιν θα παρέμενε πιστός στον Τραμπ για μια ακόμη φορά. Μετά την ισχνή νίκη του Μπάιντεν στις εκλογές του Νοεμβρίου του 2020, ένας στενός κύκλος κορυφαίων υποστηρικτών του Τραμπ τον ενθάρρυνε να πιστέψει ότι οι εκλογές ήταν νοθευμένες και του είχε κλαπεί η νίκη. Υποστηρίζοντας ότι θα μπορούσε ακόμη να ανακηρυχθεί νικητής, στις 18 Δεκεμβρίου συγκεντρώθηκαν στο Οβάλ Γραφείο με ένα περίπλοκο σχέδιο για να το εφαρμόσουν. Στην ομάδα συμμετείχαν ο δικηγόρος του Τραμπ Σίντνεϊ Πάουελ, ο εκατομμυριούχος υποστηρικτής του Τραμπ Πάτρικ Μπερν, ο οποίος είχε στενές σχέσεις με τη Ρωσίδα πράκτορα Μαρία Μπούτινα, ο πρώην δήμαρχος της Νέας Υόρκης Ρούντι Τζουλιάνι και ο Φλιν. Το σχέδιό τους ήταν να διατάξει ο Τραμπ την Εθνοφρουρά ή τους ομοσπονδιακούς αστυνομικούς να κατασχέσουν τα χάρτινα ψηφοδέλτια σε έξι πολιτείες-κλειδιά, να τα καταμετρήσουν εκ νέου σε ζωντανή τηλεοπτική μετάδοση, να προσποιηθούν ότι βρήκαν παρατυπίες και να διατάξουν τη διεξαγωγή νέων εκλογών στις έξι πολιτείες αυτές πριν από τις 20 Ιανουαρίου. Ο Φλιν θα είχε τον ρόλο του «στρατάρχη» της επιχείρησης και ο Πάουελ θα ήταν ο ειδικός σύμβουλος για την έρευνα που θα επαλήθευε τα ευρήματα της προσχεδιασμένης συνωμοσίας. Μετά από πολλές συζητήσεις και οργισμένες ανταλλαγές απόψεων, με τον Φλιν να επιπλήττει τους υπόλοιπους ότι «δεν πολεμάτε», η συγκέντρωση διαλύθηκε χωρίς συμφωνία για δράση και χωρίς να γνωρίζουν τι θα έκανε ο Τραμπ. Στη 1:42 π.μ., ο Τραμπ έγραψε στο Twitter στους πολυάριθμους οπαδούς του: «Μεγάλη διαμαρτυρία στην Ουάσιγκτον στις 6 Ιανουαρίου. Να είστε εκεί, θα είναι άγρια!».[13] Η μακροσκελής και οργισμένη ομιλία του υποκίνησε σε βίαιες πράξεις το μεγάλο πλήθος που ανταποκρίθηκε στην έκκλησή του. Εισέβαλε και βανδάλισε το Καπιτώλιο, ξυλοκόπησε τους λίγους φρουρούς και ανάγκασε τα μέλη του Κογκρέσου να τρέξουν να κρυφτούν για να σωθούν. Όλα αυτά καταγράφηκαν σε ζωντανή τηλεοπτική μετάδοση και προβλήθηκαν για μέρες σε ένα σοκαρισμένο έθνος και διεθνώς. Η βία της 6ης Ιανουαρίου 2024, οι διεξοδικές συνεδριάσεις στο Κογκρέσο που ακολούθησαν, οι δίκες και οι καταδίκες εκατοντάδων ταραξιών (στους οποίους ο Τραμπ στη συνέχεια απένειμε χάρη) σηματοδότησαν μια ανεξίτηλη σκοτεινή στιγμή στη σύγχρονη ιστορία της Αμερικής. Εκ των υστέρων, κατά τη διάρκεια της προεδρίας του ο Τραμπ αναδείχθηκε ως ένας εμμονικός σκληροπυρηνικός εθνικιστής αποφασισμένος να εκμεταλλευτεί τη θέση του ώστε να ενισχύσει την εκτελεστική εξουσία, να την εκμεταλλευτεί για προσωπικό κέρδος και να την χρησιμοποιήσει για να ξεκαθαρίσει λογαριασμούς με την αντιπολίτευση στο εσωτερικό. Δεν έχανε ευκαιρία να περιγράψει την Αμερική ως μια χώρα σε παρακμή: σπάταλη, διεφθαρμένη, μαστιζόμενη από ναρκωτικά και εγκληματικότητα και κατειλημμένη από επικίνδυνους παράνομους μετανάστες. Υποσχέθηκε να αποκαταστήσει το μεγαλείο της χώρας, εξέφρασε τον θαυμασμό του για τον Πούτιν, επανέλαβε την επιθυμία του να αποκτήσει τη Γροιλανδία, να επιστρέψει η διώρυγα του Παναμά στην αμερικανική κυριαρχία και ισχυρίστηκε ότι ο Καναδάς δεν αποτελεί ανεξάρτητο κράτος αλλά θα επωφεληθεί εφόσον γίνει η 51η πολιτεία της Αμερικής. Πρόσφατα, ως λύση στη σύγκρουση Ισραήλ-Παλαιστίνης, πρότεινε την απομάκρυνση του γηγενούς πληθυσμού από τη Γάζα και την μετατροπή της σε Ριβιέρα της Μεσογείου. Ωστόσο, παρ’ όλη τη ναρκισσιστική του έπαρση και τα αλλοπρόσαλλα σχέδιά του, οι σύμβουλοί του και οι παγκόσμιες πραγματικότητες τον απέτρεψαν από το να προκαλέσει σοβαρή ζημιά στην Αμερικανική εξωτερική πολιτική και την Ατλαντική Συμμαχία. Και ο διάδοχός του, Τζο Μπάιντεν, ένθερμος υποστηρικτής του ΝΑΤΟ, έκανε ό,τι μπορούσε για να αποκαταστήσει την εμπιστοσύνη στον ηγετικό ρόλο της Ουάσιγκτον. Στο κρίσιμο ζήτημα της ρωσικής επιθετικότητας, ο Μπάιντεν τίμησε τη δέσμευση της Αμερικής και του ΝΑΤΟ να βοηθήσουν τους Ουκρανούς με κάθε είδους όπλα και προμήθειες. Ωστόσο, λαμβάνοντας σοβαρά υπόψη την απειλή του Πούτιν ότι θα καταφύγει σε πυρηνικά όπλα, ο Μπάιντεν καθυστέρησε να εγκρίνει την παράδοση των ισχυρότερων πυραύλων μεγάλου βεληνεκούς και μαχητικών αεροσκαφών που θα επέτρεπαν στους Ουκρανούς να πλήξουν στόχους στο ρωσικό έδαφος και να κερδίσουν το στρατηγικό πλεονέκτημα αρκετά νωρίς στον πόλεμο. Μετά τον Μπάιντενν παρά την ηρωική επίδοση της Ουκρανίας και την προσωρινή κατάληψη της Ρωσικής περιοχής του Κουρσκ, ο πόλεμος φθοράς κατέληξε ουσιαστικά σε αδιέξοδο στην περιοχή του Ντονέτσκ της Ουκρανίας, με την αριθμητική υπεροχή της Ρωσίας σε στρατεύματα (που ενισχύθηκαν από Βορειοκορεάτες) και οπλισμό να καθίσταται τελικά αποφασιστικός παράγοντας. Οι διπλωματικές προσπάθειες για ανακωχή συνεχίζονται. 6. Η επανάσταση Τραμπ/Μασκ Πολλοί Αμερικανοί ψήφισαν για να επαναφέρουν τον Τραμπ στον Λευκό Οίκο γιατί ένιωθαν απογοητευμένοι με την ηγεσία του Δημοκρατικού Κόμματος και επειδή πίστεψαν ότι μπορούν να εμπιστεύονται τις υποσχέσεις του Τραμπ, ότι θα μειώσει τον πληθωρισμό και το κόστος διαβίωσης για τις κατώτερες και μεσαίες τάξεις. Το λάθος τους κατέστη σαφές από την πρώτη μέρα της προεδρίας όταν άρχισε να υπογράφει εκτελεστικά διατάγματα τα οποία μετατρέπουν το ομοσπονδιακό κυβερνητικό σύστημα σε έναν συγκεντρωτικό οργανισμό που λειτουργεί με πρότυπα εταιρείας, με έναν πανίσχυρο πρόεδρο ο οποίος ωφελεί τις πλούσιες επιχειρηματικές ελίτ. (Για τη θεωρία της ενιαίας εκτελεστικής εξουσίας που συντάχθηκε από επιφανείς υποστηρικτές του Τραμπ δείτε το «Project 2025» στο Διαδίκτυο). Από τον δεύτερο μήνα της προεδρίας του, με ένα ελεγχόμενο από τους Ρεπουμπλικανούς Κογκρέσο να υποτάσσεται παθητικά στην ατζέντα του, τα ομοσπονδιακά δικαστήρια άρχισαν να εξετάζουν τη νομιμότητα των εκτελεστικών διαταγμάτων του Τραμπ, ενώ η ομοσπονδιακή κυβέρνηση περιήλθε σε κατάσταση χάους και σύγχυσης. Εκατοντάδες χιλιάδες δημόσιοι υπάλληλοι απολύθηκαν ή υποχρεώθηκαν να βγουν στη σύνταξη, η ομοσπονδιακή χρηματοδότηση ανεστάλη, σημαντικές υπηρεσίες καταργήθηκαν ή καταλήφθηκαν από τους ανειδίκευτους «ειδικούς» του Μασκ, και ανώτερες θέσεις σε βασικά τμήματα και υπηρεσίες ανατέθηκαν σε πιστούς του Τραμπ. Ενώ οι προοπτικές για το πολιτικό, οικονομικό και κοινωνικό μέλλον της Αμερικής είναι αβέβαιες, το υπόλοιπο του παρόντος άρθρου θα επικεντρωθεί στο ειδικότερο θέμα των σχέσεων της κυβέρνησης Τραμπ με την υπερατλαντική κοινότητα και την αντίδρασή της στην εισβολή της Ουκρανίας από τη Ρωσία του Πούτιν. Όπως οι εναρκτήριες μάχες των μεγάλων πολέμων στην Ευρώπη το 1914 και το 1939, έτσι και η απρόκλητη επίθεση της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022 θα μπορούσε να γίνει η αρχή μιας μεγάλης ανάφλεξης που θα οδηγήσει σε εδαφικές κατακτήσεις και μετατοπίσεις της παγκόσμιας ισχύος, προκαλώντας πολύ θάνατο και καταστροφή. Έχοντας εδραιώσει την προσωπική του δικτατορία, ο Πούτιν έχει βαλθεί να αναβιώσει την πανάρχαια πρακτική των ισχυρών κρατών που εξοντώνουν και απορροφούν τους ασθενέστερους γείτονές τους. Όπως αστειεύτηκε κάποτε ο υπουργός Εξωτερικών του, ο Λαβρόφ, οι στενότεροι σύμβουλοι του Πούτιν είναι «ο Ιβάν ο Τρομερός, ο Πέτρος ο Μέγας και η Μεγάλη Αικατερίνη».[14] Για να αποκαταστήσει η Ρωσία τη δύναμη και το κύρος που απολάμβανε κατά τη σοβιετική εποχή, ο Πούτιν πρέπει να διαλύσει τη διεθνή τάξη που εγκαθιδρύθηκε μετά το 1945 από τις Ηνωμένες Πολιτείες και υποστηρίχθηκε από τους δυτικούς συμμάχους τους. Κατά ειρωνικό τρόπο, στον αγώνα του για την επίτευξη του εθνικιστικού του στόχου ο Πούτιν χαίρει της συμπάθειας και της υποστήριξης ενός Αμερικανού προέδρου. Στα μέσα Φεβρουαρίου του 2025, στη Διάσκεψη Ασφαλείας της ΕΕ στο Μόναχο, η μεγάλη συγκέντρωση κορυφαίων κυβερνητικών αξιωματούχων περίμενε να ακούσει από την αμερικανική αντιπροσωπία προτάσεις για τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία και την ενίσχυση της ευρωατλαντικής κοινότητας ενάντια στην αυξανόμενη ρωσική απειλή. Αντ’ αυτών, συνειδητοποίησαν ότι η προσοχή της κυβέρνησης Τραμπ ήταν στραμμένη στην Κίνα και την Άπω Ανατολή, τη Λατινική Αμερική και την περιοχή της Αρκτικής, και σε περιοχές όπου η Αμερική θα μπορούσε να εξασφαλίσει οικονομικά και εμπορικά πλεονεκτήματα. Έμαθαν ότι χωρίς να συμβουλευτεί τους συμμάχους του ο Τραμπ είχε μια 90λεπτη τηλεφωνική συνομιλία με τον Πούτιν και υποπτεύτηκαν ότι ο Αμερικανός σκεφτόταν την διεξαγωγή απευθείας διαπραγματεύσεων με τους Ρώσους, οι οποίες θα μπορούσαν να τους επιτρέψουν να κρατήσουν ένα μεγάλο τμήμα της Ουκρανίας που είχαν καταλάβει και να ελπίζουν να αποκτήσουν το υπόλοιπο της χώρας αυτής στο μέλλον. Εν ολίγοις, για τον Πούτιν ήταν απλώς θέμα χρόνου να γίνει η Ουκρανία και πάλι κομμάτι της Ρωσίας. Επιπλέον, στην ομιλία του στο Μόναχο ο νέος υπουργός Άμυνας, ο Χέγκσεθ, ο οποίος τάσσεται δημοσίως εναντίον της στρατιωτικής υπηρεσίας των γυναικών, ανέφερε παρεμπιπτόντως και χωρίς να δώσει λεπτομέρειες ότι μεγάλος αριθμός αμερικανικών στρατευμάτων που είναι σταθμευμένα στην Ευρώπη επρόκειτο να αποσυρθούν. Μετά τη δήλωση του Ζελένσκι ότι «η Ουκρανία δεν θα δεχτεί ποτέ συμφωνίες που γίνονται πίσω από την πλάτη μας», οι υποψίες που κυκλοφορούσαν για τις κοσμοθεωρήσεις και τις αντιλήψεις κορυφαίων Αμερικανών αξιωματούχων δεν μπορούσαν παρά να εντείνουν τους φόβους ότι οι Αμερικανοί δεν είχαν καμία πρόθεση να ματαιώσουν τον στόχο του Πούτιν να καταστρέψει τη συμμαχία του ΝΑΤΟ, το μοναδικό εμπόδιο που δεν θα μπορούσε να ελπίζει ότι θα ξεπεράσει. Όπως κατήγγειλε επανειλημμένα ο Ζελένσκι, οι ανεπίσημες αμερικανικές προτάσεις που κυκλοφορούσαν σχετικά με την εκεχειρία δεν περιλάμβαναν εγγυήσεις ασφαλείας για την προστασία της χώρας του, εάν η Ρωσία παραβίαζε την ειρηνευτική συμφωνία και εισέβαλε ξανά. Ο Ουκρανός ηγέτης προέβλεψε ότι ο Πούτιν θα προσκαλούσε τον Τραμπ στην Κόκκινη Πλατεία της Μόσχας για την επικείμενη 80ή επέτειο της ήττας της ναζιστικής Γερμανίας «όχι ως αξιοσέβαστο ηγέτη αλλά ως σκηνικό στη δική του παράσταση...».[15] Για τους περισσότερους Ευρωπαίους αξιωματούχους και υψηλόβαθμους πολιτικούς ηγέτες στη Διάσκεψη του Μονάχου, ιδιαίτερα σοκαριστική ήταν η ψευδο-ακαδημαϊκή ομιλία του Αντιπροέδρου Βανς. Εστιάζοντας στη διοργανώτρια χώρα, τη Γερμανία, σε μια παρουσίαση που ο Τραμπ χαρακτήρισε δημοσίως «πολύ έξοχη», ο Βανς προέτρεψε τους Ευρωπαίους να τερματίσουν την απομόνωση και την καταδίκη των ακροδεξιών ατόμων, ομάδων και κομμάτων στις χώρες τους και σε ολόκληρη την ήπειρο. Αναφερόταν σαφώς στους νεοναζί, τους ρατσιστές και τους αυταρχικούς που αποτελούν τον πυρήνα των Ευρωπαίων υποστηρικτών τόσο του Πούτιν όσο και του Τραμπ. «Δεν υπάρχει χώρος για τείχη διαχωρισμού» (firewalls), διακήρυξε, λέγοντας στο ακροατήριό του ότι η μεγαλύτερη απειλή για την ασφάλεια που αντιμετωπίζουν είναι ο «εσωτερικός εχθρός», όπως η καταστολή των διαδηλώσεων κατά των αμβλώσεων και άλλων μορφών του ελεύθερου λόγου. Την παραμονή των εθνικών εκλογών της Γερμανίας τα αντιδημοκρατικά σχόλια του Βανς επικρίθηκαν ευρέως ως ωμή παρέμβαση στις εσωτερικές υποθέσεις ενός ξένου έθνους, ένα θέμα για το οποίο, χάρη στη ρωσική προπαγάνδα, ενδεχομένως οι Αμερικανοί έχουν γίνει ιδιαίτερα ευαίσθητοι τα τελευταία χρόνια.[16] 7. Η ενέδρα εναντίον του Ζελένσκι στο Οβάλ Γραφείο Το καλοκαίρι του 2019, σε ένα τηλεφώνημα με πρωτοβουλία του προέδρου της Ουκρανίας Ζελένσκι, ο Τραμπ είχε ζητήσει μια «μικρή χάρη». Σε αντάλλαγμα για τη συνέχιση της στρατιωτικής βοήθειας των ΗΠΑ στον πόλεμο κατά της Ρωσίας ζήτησε από τον Ζελένσκι πληροφορίες σχετικά με φημολογούμενες διεφθαρμένες επιχειρηματικές πρακτικές που αφορούσαν τον γιο του Μπάιντεν, ο οποίος απασχολούνταν σε μια εταιρεία παραγωγής ενέργειας στο Κίεβο. Όταν ο Ζελένσκι αγνόησε το αίτημα o Τραμπ εξοργίστηκε και αυτό πυροδότησε την επιθυμία του να λήξει ο πόλεμος στην Ουκρανία με ευνοϊκό τρόπο για τον φίλο του, Πούτιν. (Η συνομιλία Τραμπ-Ζελένσκι μαγνητοσκοπήθηκε κρυφά και οδήγησε τον Τραμπ στην πρώτη δικαστική καταγγελία του στο Κογκρέσο (impeachment) από τους Δημοκρατικούς, την οποία όμως η Γερουσία απέρριψε[17]). Η απόφαση του Τραμπ να απομακρυνθεί από τους υπερατλαντικούς συμμάχους του και να συνταχθεί ανοιχτά με τον Πούτιν κατέστη σαφής στις 21 Φεβρουαρίου 2025, όταν η κυβέρνηση του Κιέβου κατέθεσε στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ ψήφισμα για την τρίτη επέτειο της εισβολής της Ρωσίας στην Ουκρανία. Το ψήφισμα απαιτούσε την απόσυρση των δυνάμεων της Ρωσίας και την απόδοση ευθυνών για τα εγκλήματα πολέμου που διέπραξε ως τη βάση μιας «συνολικής, διαρκούς και δίκαιης ειρήνης». Ο Ζελένσκι υπενθύμισε στη Συνέλευση ότι τον Ιανουάριο του 1994, στο πλαίσιο μιας συμφωνίας μεταξύ ΗΠΑ-Ρωσίας, η Ουκρανία παρέδωσε τα πυρηνικά της όπλα με αντάλλαγμα διεθνείς εγγυήσεις ασφαλείας για την κυριαρχία της. Το ουκρανικό ψήφισμα υποστηρίχθηκε από 93 κράτη, αποχή έκαναν 65 (συμπεριλαμβανομένης της Κίνας) και 18 καταψήφισαν, μεταξύ των οποίων η Ρωσία, η Βόρεια Κορέα, το Ισραήλ και οι Ηνωμένες Πολιτείες. Ένα άλλο ψήφισμα στο Συμβούλιο που ζητούσε τον τερματισμό του πολέμου, αλλά χωρίς να προσδιορίζει τον επιτιθέμενο, εγκρίθηκε με 10-0: στις πέντε αποχές περιλαμβάνονταν η Βρετανία και η Γαλλία. Στα μέσα Φεβρουαρίου 2025, σε μια συνάντηση στο Ριάντ για την Ουκρανία, ο υπουργός Εξωτερικών Μαρκ Ρούμπιο είπε σε μια αντιπροσωπία Ρώσων ότι αν η Μόσχα τερμάτιζε τον πόλεμο, η Ρωσία και οι Ηνωμένες Πολιτείες θα μπορούσαν να επιδιώξουν «δυνητικά ιστορικές οικονομικές συνεργασίες [και] απίστευτες ευκαιρίες,…».[18] Αρκετές ημέρες αργότερα, στις 28 Φεβρουαρίου, ο Ζελένσκι επισκέφθηκε τον Λευκό Οίκο για να υπογράψει συμφωνία σχετικά με τον διαμοιρασμό με τις Ηνωμένες Πολιτείες του πλούτου σπάνιων γαιών της Ουκρανίας. Όμως η συνάντηση, στην οποία είχαν προσκληθεί δημοσιογράφοι (ένας απρόσκλητος εκπρόσωπος του ρωσικού πρακτορείου TASS κατάφερε να μεταδώσει ζωντανά τη συνάντηση) εξελίχθηκε σε μια τόσο ιδιότυπη αντιπαράθεση που ορισμένοι παρατηρητές υποψιάστηκαν ότι είχε στηθεί από τους οικοδεσπότες για να ταπεινώσουν και να εκφοβίσουν τον Ζελένσκι. Όταν ο Ουκρανός πρόεδρος εισήλθε στο Οβάλ Γραφείο φορώντας τη χαρακτηριστική απλή στρατιωτική του ενδυμασία, ο Τραμπ παρατήρησε χαμογελώντας: «Είναι καλοντυμένος σήμερα!» και απαντώντας σε ερώτηση δημοσιογράφου πρόσθεσε: «Δεν ευθυγραμμίζομαι με τον Πούτιν. Δεν ευθυγραμμίζομαι με κανέναν. Ευθυγραμμίζομαι με τις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής. Και με το καλό του κόσμου…». Και κοιτάζοντας τον Ζελένσκι: «Βλέπετε το μίσος που τρέφει για τον Πούτιν. Είναι πολύ δύσκολο για μένα να κάνω μια συμφωνία με τέτοιο μίσος. … Είμαι ευθυγραμμισμένος με τον κόσμο… Είμαι ευθυγραμμισμένος με την Ευρώπη. … Θέλω να δω αν μπορούμε να τα καταφέρουμε. Θέλεις να είμαι σκληρός; Μπορώ να γίνω πιο σκληρός από κάθε άνθρωπο που έχετε δει ποτέ. … Αλλά δεν πρόκειται ποτέ να πετύχεις συμφωνία με αυτόν τον τρόπο». Σε έναν χείμαρρο ασυνάρτητων λεονταρισμών ο Τραμπ είπε στον επισκέπτη του: «Επιτρέψατε στον εαυτό σας να βρεθεί σε πολύ κακή θέση. … Δεν κρατάτε τα χαρτιά αυτή τη στιγμή. Με εμάς αρχίζετε να έχετε χαρτιά…». Στη διαμαρτυρία του Ζελένσκι: «Δεν παίζω χαρτιά, είμαι πολύ σοβαρός, κύριε Πρόεδρε. Είμαι ένας πρόεδρος σε πόλεμο…». Ο Τραμπ διέκοψε: «Παίζετε χαρτιά… Ρισκάρετε με τις ζωές εκατομμυρίων ανθρώπων, ρισκάρετε με τον Γ΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Και αυτό που κάνετε είναι πολύ ασεβές απέναντι σε αυτή τη χώρα που σας στήριξε πολύ περισσότερο απ’ όσο πολλοί άνθρωποι είπαν ότι θα έπρεπε…». Ο αντιπρόεδρος Βανς μπήκε στην επίθεση: «Είπατε μια φορά “ευχαριστώ” σε όλη αυτή τη συνάντηση; Όχι. Σε όλη αυτή τη συνάντηση, είπατε ευχαριστώ;». Ζελένσκι: «Σας παρακαλώ. Νομίζετε ότι αν μιλάτε πολύ δυνατά για τον πόλεμο, θα…». Ο Τραμπ: «Δεν μιλάει δυνατά. Δεν μιλάει δυνατά. Η χώρα σας έχει μπλέξει. Σταθείτε ένα λεπτό». Ζελένσκι: «Μπορώ να απαντήσω;». Τραμπ: «Όχι, έχετε μιλήσει πολύ. Η χώρα σας έχει μπλέξει σε μεγάλη περιπέτεια». Ζελένσκι: «Το ξέρω. Το ξέρω…». Παρακινούμενος από τις ερωτήσεις των δημοσιογράφων, ο Τραμπ ήταν αποφασισμένος να επαναφέρει τον Πούτιν στη συζήτηση και να αποκρούσει τη φήμη του φίλου του ως πονηρού και αναξιόπιστου. Παραδεχόμενος ότι στο πρόσφατο παρελθόν οι Ρώσοι είχαν παραβιάσει συμφωνίες για την Ουκρανία, φλυαρούσε ασυνάρτητα: «Και αν τις παραβίασαν; Δεν ξέρω, την παραβίασαν με τον Μπάιντεν, γιατί τον Μπάιντεν δεν τον σέβονταν. Δεν σεβάστηκαν τον Ομπάμα. Σέβονται εμένα. Επιτρέψτε μου να σας πω ότι ο Πούτιν υπέφερε πολλά μαζί μου. Υπέστη ένα στημένο κυνήγι μαγισσών όπου τον χρησιμοποίησαν, και “Ρωσία, Ρωσία, Ρωσία, Ρωσία”. Έχετε ακούσει ποτέ για αυτή την υπόθεση; Αυτή ήταν μια απάτη… Αυτή ήταν μια απάτη του Χάντερ Μπάιντεν, μια απάτη του Τζο Μπάιντεν. Η Χίλαρι Κλίντον, ο πονηρούλης Άνταμ Σιφτ. Ήταν μια απάτη των Δημοκρατικών. Και έπρεπε να το υποστεί αυτό. Και το υπέστη. Δεν καταλήξαμε σε πόλεμο… Κατηγορήθηκε για όλα αυτά τα πράγματα. Δεν είχε καμία σχέση με αυτό. … Το μόνο που μπορώ να πω είναι αυτό: Μπορεί να αθέτησε συμφωνίες με τον Ομπάμα και τον Μπους και μπορεί να τις αθέτησε με τον Μπάιντεν. Το έκανε. Ίσως. Ίσως και όχι. Δεν ξέρω τι συνέβη. Αλλά δεν τις αθέτησε μαζί μου. Θέλει να κάνει συμφωνία. Δεν ξέρω αν μπορεί να κάνει συμφωνία. Το πρόβλημα είναι ότι σου έδωσα τη δυνατότητα να γίνεις σκληρός και δεν νομίζω ότι θα ήσουν σκληρός χωρίς τις Ηνωμένες Πολιτείες. Και ο λαός σας είναι πολύ γενναίος». Ζελένσκι: «Σας ευχαριστώ». Αφού επανέλαβε τα ίδια λόγια για έμφαση, ο Τραμπ επέστρεψε στην αγαπημένη του γλώσσα: «Αλλά δεν έχετε τα χαρτιά. Αλλά δεν δείχνετε καθόλου ευγνώμονες. Και αυτό δεν είναι ωραίο. Θα είμαι ειλικρινής. Αυτό δεν είναι ωραίο. Εντάξει, εντάξει. Νομίζω ότι είδα αρκετά. Εσύ τι νομίζεις; Αυτό θα είναι καταπληκτικό θέαμα στην τηλεόραση. Θα δούμε τι μπορούμε να κάνουμε για να το οργανώσουμε. Ευχαριστώ». Αφίσες με καρικατούρες του Ντόναλντ Τραμπ και του Ίλον Μασκ στο ανατολικό Λονδίνο, 19 Μαρτίου 2025. © ΑΠΕ-ΜΠΕ / EPA / Tolga Akmen Η υπογραφή της συμφωνίας για τα σπάνια ορυκτά, το προγραμματισμένο γεύμα και η συνέντευξη τύπου ακυρώθηκαν χωρίς εξηγήσεις και ο Ζελένσκι οδηγήθηκε γρήγορα στο όχημα που τον περίμενε. Στο προαύλιο ο γερουσιαστής Λίντσεϊ Γκρέιαμ, ένας από τους πιο ένθερμους υποστηρικτές του Τραμπ, δήλωσε στους δημοσιογράφους ότι ο Ζελένσκι «πρέπει να παραιτηθεί και να στείλει κάποιον με τον οποίο μπορούμε να συνεργαστούμε ή πρέπει να αλλάξει».[19] Στις 3 Μαρτίου, η κυβέρνηση ανακοίνωσε την άμεση παύση της στρατιωτικής βοήθειας προς την Ουκρανία και της ανταλλαγής στρατιωτικών πληροφοριών, συμπεριλαμβανομένης της ηλεκτρονικής συνεργασίας για τη στόχευση των ρωσικών δυνάμεων και στις δύο πλευρές των συνόρων Ουκρανίας-Ρωσίας. Πιο αθόρυβα, δόθηκε εντολή στο Πεντάγωνο να σταματήσει τις διαστημικές πληροφορίες για επιθέσεις εναντίον της Ρωσίας, πιθανόν με σκοπό να μειωθούν οι εντάσεις με τη Μόσχα και να ανοίξει ο δρόμος για συνομιλίες σχετικά με την Ουκρανία. Στις 6 Μαρτίου ο Τραμπ ισχυρίστηκε, χωρίς να δώσει λεπτομέρειες, ότι ο Πούτιν ενδιαφέρεται να τερματιστεί ο πόλεμος στην Ουκρανία. Μια εβδομάδα αργότερα ο Τραμπ ανέφερε ότι είχε «πολύ καλές και παραγωγικές συζητήσεις με τον κ. Πούτιν σχετικά με μια πιθανή κατάπαυση του πυρός», ενώ ένας εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου διευκρίνισε σε ωμή γλώσσα ότι η Ουκρανία έπρεπε να χτυπηθεί στο κεφάλι, «ας πούμε σαν να χτυπάς ένα μουλάρι με ένα καδρόνι στη μουσούδα»[20], για να συμμορφωθεί με τις απαιτήσεις του Τραμπ. Ωστόσο, αφού ο Πούτιν ευχαρίστησε τον Τραμπ για την υποστήριξή του στις συνομιλίες που βρίσκονται σε εξέλιξη στη Σαουδική Αραβία και συνεχίζονται στη Μόσχα, απέρριψε μια πρόταση για εκεχειρία 30 ημερών ως μια απλή παύση για διαπραγματεύσεις σχετικά με τις βασικές απαιτήσεις της Ρωσίας για μια ειρηνευτική συμφωνία. Στα αιτήματα που είχαν ήδη αναφερθεί ευρέως στα μέσα ενημέρωσης, ο Πούτιν επανέλαβε μεταξύ άλλων ότι η στρατιωτική βοήθεια του ΝΑΤΟ και η ανταλλαγή πληροφοριών με την Ουκρανία θα πρέπει να σταματήσει, ότι η Ουκρανία δεν θα μπορούσε να ενταχθεί στο ΝΑΤΟ και ότι τα στρατεύματα του ΝΑΤΟ δεν θα πρέπει να σταθμεύουν στην Ουκρανία ούτε vα συμμετάσχουν σε ειρηνευτική δραστηριότητα, ο Πούτιν πρόσθεσε ένα νέο: Οι δυνάμεις της Ουκρανίας στο Κουρσκ, τη ρωσική περιοχή που είχαν καταλάβει οι Ουκρανοί, θα πρέπει να παραδοθούν.[21] Το νέο αίτημα έχασε σύντομα τη σημασία του, όταν οι Ρώσοι, με τη βοήθεια νέων δυνάμεων από τη Βόρεια Κορέα, σύντομα ανακατέλαβαν σχεδόν όλη την περιοχή του Κουρσκ.[22] Για αρκετές ημέρες στα μέσα Μαρτίου υπήρχε η ελπίδα ότι μια πολυδιαφημισμένη τηλεφωνική συνομιλία μεταξύ Τραμπ και Πούτιν θα επισημοποιούσε την προτεινόμενη εκεχειρία 30 ημερών και θα άνοιγε τον δρόμο για μια ειρηνευτική συμφωνία. Ο Τραμπ είχε δηλώσει σε δημοσιογράφους ότι περίμενε να συζητήσουν όχι μόνο τον τερματισμό των μαχών αλλά και εδαφικές παραχωρήσεις που θα έπρεπε να κάνουν οι Ουκρανοί και τον έλεγχο μεγάλων μονάδων παραγωγής ενέργειας που θα χρειάζονταν για την επεξεργασία πολύτιμων μετάλλων σε μια συμφωνία με το Κίεβο, μέσω της οποίας η Ουάσιγκτον θα αποπληρωνόταν για τη στρατιωτική βοήθεια που είχε παράσχει στην Ουκρανία. Αλλά όταν τα πρακτικά της τηλεφωνικής συνομιλίας των δυόμισι ωρών της 18ης Μαρτίου δόθηκαν στη δημοσιότητα από τον Λευκό Οίκο και το Κρεμλίνο, κατέστη απολύτως σαφές ότι ο Ζελένσκι και η χώρα του είχαν ριχτεί στον λάκκο των λεόντων. Ο Πούτιν, που προφανώς δεν βιαζόταν να τερματίσει τις μάχες, αποδέχθηκε μια εκεχειρία 30 ημερών μόνο για στόχους «ενεργειακής υποδομής» (ουκρανικά μη επανδρωμένα αεροσκάφη κατέστρεφαν πρόσφατα εγκαταστάσεις πετρελαίου και φυσικού αερίου, κρίσιμη πηγή εσόδων της Ρωσίας) και προσφέρθηκε να απελευθερώσει σοβαρά τραυματισμένους Ουκρανούς στρατιώτες και να συμμετάσχει σε μια ανταλλαγή αιχμαλώτων. Απαίτησε και πάλι τον τερματισμό κάθε στρατιωτικής βοήθειας και ανταλλαγής πληροφοριών με το Κίεβο και απέρριψε τη χρήση διεθνών ειρηνευτικών δυνάμεων που πρότειναν το Λονδίνο και το Παρίσι. Η ανακοίνωση του Κρεμλίνου ανέφερε επίσης την επιθυμία για εξομάλυνση των σχέσεων ΗΠΑ-Ρωσίας, τις προοπτικές τους για συνεργασία στη Μέση Ανατολή και την υποστήριξη των δύο ηγετών για τον τερματισμό της διάδοσης των στρατηγικών όπλων, για την οποία η συνεργασία της Κίνας θα ήταν ουσιαστική. Όσον αφορά τον Τραμπ, δεν υπάρχει καμία ένδειξη ότι έκανε οποιαδήποτε προσπάθεια να συζητήσει με τον Πούτιν τους όρους μιας ειρηνευτικής συμφωνίας ή το μέλλον της Ουκρανίας. Πράγματι, αν δεν υπάρξουν μελλοντικές αποκαλύψεις, δεν γνωρίζουμε τη διαπραγματευτική στρατηγική του Τραμπ και τι είπε στον Ρώσο φίλο του.[23] Παρεμπιπτόντως, το ζήτημα των χιλιάδων παιδιών Ουκρανών που απήχθησαν από τα ρωσικά στρατεύματα συγκαταλέγεται στα χειρότερα εγκλήματα και θηριωδίες που διαπράχθηκαν κατά τη διάρκεια του πολέμου στην Ουκρανία και ερευνάται από τον Οργανισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη Συνεργασία στον Τομέα της Ποινικής Δικαιοσύνης (Eurojust). Η κυβέρνηση Τραμπ ανακοίνωσε πρόσφατα την απόφασή της να διακόψει τη συνεργασία της με την Eurojust από το τέλος Μαρτίου 2025.[24] 8. Μπορούν οι Ευρωπαίοι να υπερασπίσουν τον εαυτό τους χωρίς την Αμερική; Η κατακραυγή για τη μεταχείριση την οποία υπέστη ο Ζελένσκι στο Οβάλ Γραφείο ήταν ιδιαίτερα έντονη στις δυτικοευρωπαϊκές πρωτεύουσες. Στις 2 Μαρτίου, στο Λονδίνο, 18 κυβερνητικοί ηγέτες του ΝΑΤΟ επεφύλαξαν στον Ουκρανό πρόεδρο μια ασυνήθιστα θερμή υποδοχή. Πρωτοστατώντας, ο Βρετανός πρωθυπουργός Στάρμερ προέτρεψε τη ομάδα των ηγετών που είχαν συγκεντρωθεί να ενισχύσει τις στρατιωτικές τους δαπάνες, έδωσε στην Ουκρανία δάνειο ύψους 2,26 δισεκατομμυρίων λιρών για στρατιωτικό εξοπλισμό και παρέδωσε στον Ζελένσκι μια πρόσκληση από τον βασιλιά Κάρολο να τον επισκεφθεί στο κάστρο του στο Σάντρινχαμ, όπου είχε ήδη προσκαλέσει τον Τραμπ. Σε ξεχωριστές επισκέψεις στην Ουάσιγκτον, ο Μακρόν και ο Στάρμερ έκαναν ό,τι μπορούσαν για να πείσουν τον Τραμπ ότι η ηγεσία της Αμερικής στο ΝΑΤΟ παρέμενε ζωτικής σημασίας για την άμυνα της Ευρώπης· επισήμαναν επίσης ότι η βοήθεια των Ευρωπαίων προς την Ουκρανία ήταν πολύ μεγαλύτερη από ό,τι ισχυριζόταν δημοσίως ο Τραμπ. Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Φον ντερ Λάιεν υποσχέθηκε ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση θα θωρακίσει την Ουκρανία με οικονομική και στρατιωτική βοήθεια, με στόχο να τη μετατρέψει σε έναν «ατσάλινο σκαντζόχοιρο που είναι δύσπεπτος για τους πιθανούς εισβολείς». Οι πολιτικοί της Ευρώπης ήταν πολύ πιο ξεκάθαροι όσον αφορά την επιθετικότητα της Ρωσίας. Ο Γάλλος υπουργός Άμυνας δήλωσε: «Ποιος μπορεί να πιστέψει ότι η σημερινή Ρωσία θα σταματήσει στην Ουκρανία; Αυτή τη στιγμή που μιλάω, και για τα επόμενα χρόνια, η Ρωσία έχει γίνει απειλή για τη Γαλλία και την Ευρώπη», και πρόσθεσε ότι ο κίνδυνος για την Ευρώπη δεν ήταν «τόσο η ρωσική απειλή όσο κυρίως η απρόβλεπτη συμπεριφορά του Αμερικανού εταίρου μας». Ένας Γάλλος γερουσιαστής ήταν πιο ωμός. Αναφερόμενος στον Πούτιν, σχολίασε: «Ήμασταν σε πόλεμο με έναν δικτάτορα. …Τώρα πολεμάμε έναν δικτάτορα που υποστηρίζεται από έναν προδότη». Αφού φέρθηκε στον Ζελένσκι σαν να είναι ένα «χωριατόπαιδο», οι πολιτικές του Τραμπ αποτελούν «την αρχή της υπονόμευσης της δημοκρατίας…».[25] Οι Γάλλοι μελετητές αναθεώρησαν τον γκωλισμό και τον βρήκαν πολύ πιο αξιόπιστο από ό,τι στο παρελθόν. Όπως έγραψε ένας πολιτικός επιστήμονας, «ο Πούτιν και ο Τραμπ έχουν αναστήσει τον Ντε Γκωλ. Αναβίωσαν την γκωλική πεποίθηση ότι δεν μπορεί να επιτραπεί σε δύο μεγάλες δυνάμεις να κυβερνούν τον κόσμο και ότι η Γαλλία μπορεί να έχει συμμάχους αλλά πρέπει να είναι αυτόνομη».[26] Το γερμανικό κοινοβούλιο ενέκρινε την αύξηση των ορίων του κρατικού δανεισμού προκειμένου να αντισταθμίσει τις συρρικνωμένες εγγυήσεις ασφαλείας της Ουάσιγκτον. Αλλά το αν οι Ευρωπαίοι πράγματι μπορούν να προστατευθούν χωρίς την πυρηνική ασπίδα του ΝΑΤΟ που δημιούργησε και παρέχει η Ουάσιγκτον εξαρτάται από πολλούς παράγοντες που είναι και παραμένουν προβληματικοί. Ακτιβιστές σε διαμαρτυρία μπροστά από εκθεσιακό χώρο της Tesla στο Φορτ Λόντερντεϊλ, Φλόριντα, 22 Μαρτίου 2025. Οι διαμαρτυρίες έξω από εκθεσιακούς χώρους της Tesla σε διάφορες πόλεις των ΗΠΑ έχουν ενταθεί πρόσφατα λόγω της εμπλοκής του Ίλον Μασκ με το Τμήμα Κυβερνητικής Αποτελεσματικότητας (DOGE) της κυβέρνησης Tραμπ. © ΑΠΕ-ΜΠΕ / EPA / Cristobal Herrera-Ulashkevich Μετά την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης και το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, οι Ευρωπαίοι ουσιαστικά αγνόησαν το ενδεχόμενο ότι θα έπρεπε να αντιμετωπίσουν απειλές από τη Ρωσία χωρίς την αμερικανική υποστήριξη. Από την ίδρυσή του το 1949, το ΝΑΤΟ αντιπροσώπευε όλες τις εγγυήσεις ασφάλειας που χρειάζονταν τα αρχικά δώδεκα μέλη του. Και το ΝΑΤΟ ήταν μια αμερικανοκρατούμενη συμμαχία, που παρείχε την ηγετική δομή, το μερίδιο του λέοντος της χρηματοδότησης, τον οπλισμό και τις πληροφορίες τις οποίες χρειαζόταν ένας οργανισμός που λειτουργούσε υπό την αιγίδα της Ουάσιγκτον. Σύμφωνα με έναν πρώην πρέσβη των ΗΠΑ στο ΝΑΤΟ, «Οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι ο άξονας της Συμμαχίας, για να μπορούμε να ελέγχουμε τους συμμάχους μας και να τους υποχρεώνουμε να κάνουν ό,τι θέλουμε εμείς. … Ο αμερικανικός στρατός είναι ο σκελετός της Συμμαχίας: Αν ξαφνικά αφαιρέσεις τον σκελετό, το σώμα πεθαίνει».[27] Μετά την κατάληψη της περιοχής της Κριμαίας από τη Ρωσία και την αυξημένη παρουσία της στη Μαύρη Θάλασσα το 2014 οι δυτικοευρωπαϊκές κυβερνήσεις ήταν υποχρεωμένες να επεκτείνουν τη στρατιωτική τους βοήθεια προς την Ουκρανία, ενώ παράλληλα προετοιμάζονται να πολεμήσουν οι ίδιες τη Ρωσία του Πούτιν χωρίς το πλεονέκτημα της πυρηνικής ομπρέλας της Αμερικής. Οι παράγοντες που εμπλέκονται στην οργάνωση μιας επιτυχημένης περιφερειακής άμυνας περιλαμβάνουν τις εθνικές οικονομίες, τους πολιτικούς θεσμούς, τους πληθυσμιακούς πόρους, τις στρατιωτικές δυνάμεις, τη βιομηχανική και την παραγωγή όπλων, τα προβλήματα γεωγραφίας και μεταφορών βαρέων οχημάτων, τον διαθέσιμο χρόνο για την αντιμετώπιση βίαιων κρίσεων και τις προοπτικές του ρόλου της Ουάσιγκτον, εάν υπάρξει. Όπως παρατήρησε πρόσφατα με πικρία ο πρωθυπουργός της Πολωνίας: «500 εκατομμύρια Ευρωπαίοι ζητούν από 300 εκατομμύρια Αμερικανούς να τους προστατεύσουν από 140 εκατομμύρια Ρώσους», προσθέτοντας ότι η Ευρώπη δεν έχει «την πεποίθηση ότι είμαστε πραγματικά μια παγκόσμια δύναμη».[28] Ακολουθώντας το παράδειγμα της Γαλλίας, της Βρετανίας, της Δανίας και της Νορβηγίας, αρκετές δυτικοευρωπαϊκές κυβερνήσεις έχουν δεσμευτεί να αυξήσουν τις αμυντικές τους δαπάνες στο 3% του ΑΕΠ και να βελτιώσουν τη στρατιωτική ετοιμότητα των δυνάμεών τους. Όμως, για μερικά χρόνια ακόμη, η πλειονότητα των 32 μελών του ΝΑΤΟ είναι πιθανό να παραμείνει ανήμπορη ή απρόθυμη να συνεισφέρει αρκετά ώστε να αντικαταστήσει την αμερικανική δέσμευση σε χρηματοδότηση και οπλισμό. Θα είναι επίσης πρακτικά αδύνατο να αντικατασταθούν οι 100.000 Αμερικανοί στρατιώτες που είναι σταθμευμένοι στην ήπειρο: σε ελάχιστα ευρωπαϊκά κράτη είναι υποχρεωτική η στρατιωτική θητεία και η προσέλκυση νεοσύλλεκτων θα είναι δύσκολη. Προς το παρόν, οι ευρωπαϊκοί στρατοί είναι πολύ μικροί για μεγάλες επιχειρήσεις και ως επί το πλείστον ανεκπαίδευτοι στα σύγχρονα όπλα και στα προηγμένα δίκτυα πληροφοριών. Οι Ευρωπαίοι στερούνται ολοκληρωμένων πυραυλικών δυνατοτήτων και αεράμυνας μεγάλου βεληνεκούς, βαρέων μεταφορικών αεροσκαφών, εξελιγμένων μη επανδρωμένων αεροσκαφών και δορυφόρων συλλογής πληροφοριών. Μια προγραμματισμένη νατοϊκή δύναμη που προβλέπεται να έχει 300.000 στρατιώτες μάχης διαθέσιμους εντός 30 ημερών ένοπλης σύγκρουσης κατά μήκος του ανατολικού μετώπου της Συμμαχίας (ενδεχομένως στη Βαλτική) παραμένει στο στάδιο του σχεδιασμού. Και σε περίπτωση ειρηνευτικής συμφωνίας για την Ουκρανία, η ευρωπαϊκή δέσμευση 30-40.000 ειρηνευτικών στρατευμάτων (στην οποία αντιτίθεται ο Πούτιν) θα υπονομεύσει την ικανότητα του ΝΑΤΟ να εμποδίσει τη ρωσική επιθετικότητα κατά της Βαλτικής. Τέλος, δεδομένης της αστάθειας και της ιδεολογικής διαμάχης σε όλες σχεδόν τις ευρωπαϊκές χώρες και της αυξανόμενης δύναμης των ακροδεξιών κινημάτων, μπορεί να αποδειχθεί αδύνατο να επιτευχθεί ομοφωνία για δράση στο ΝΑΤΟ ή σε έναν πανευρωπαϊκό αμυντικό οργανισμό. Από την άλλη πλευρά, αν ο Μακρόν δεν αντικατασταθεί από τη δεξιά Μαρίν Λεπέν και αν για κάποιο λόγο ο Πούτιν δεν μπορεί να συνεχίσει να υπολογίζει στον Τραμπ ότι θα σταθεί στο πλευρό του, ένας ενεργοποιημένος ένοπλος «συνασπισμός των προθύμων» θα μπορούσε να αντιμετωπίσει τον Πούτιν, αναγκάζοντάς τον να αναστείλει το σχέδιό του να μετατρέψει την Ουκρανία σε υποτελές κράτος της Ρωσίας. Οι εκδηλώσεις συμπαράστασης με τις οποίες οι Ευρωπαίοι ηγέτες υποδέχθηκαν τον Ζελένσκι μετά τη βάναυση μεταχείριση που υπέστη στον Λευκό Οίκο αποδεικνύεται ότι είναι δύσκολο να μετατραπούν σε πράξεις. Μέχρι τα τέλη Μαρτίου, η Ιταλία και η Ισπανία διαφώνησαν με το σχέδιο «ReArm Europe» και μετονομάστηκε σε «Readiness 2030»: μια αμυντική συμφωνία της ΕΕ με τη Βρετανία αποκλείστηκε από τη Γαλλία λόγω των αλιευτικών διαφορών – η βαθιά υπερχρεωμένη Γαλλία και η οικονομικά ισχυρή Ολλανδία δεν επιθυμούν αύξηση των εθνικών τους αμυντικών δαπανών. Στη «δύναμη ασφαλείας» που προτάθηκε από τη Γαλλία και τη Βρετανία για να βοηθήσουν την Ουκρανία μετά από μια ειρηνευτική συμφωνία δεν έχει συμπεριληφθεί κανένα άλλο κράτος της ΕΕ και η Ρωσία την έχει απορρίψει. Αφού εξήρε τον προτεινόμενο από τον Μακρόν «συνασπισμό των προθύμων» για την υποστήριξη της Ουκρανίας, ο Βέλγος πρωθυπουργός ρώτησε: «Είμαστε πρόθυμοι – αλλά τι είμαστε πρόθυμοι να κάνουμε ακριβώς;». Το θέμα θα εξεταστεί στη σύνοδο κορυφής του ΝΑΤΟ στη Χάγη τον Ιούνιο. Αλλά το κρίσιμο ερώτημα θα είναι: Τι μπορούν να περιμένουν οι Ευρωπαίοι ότι θα κάνει η Αμερική για να βοηθήσει την Ουκρανία να υπερασπιστεί τον εαυτό της; Η απάντηση θα αντανακλά αυτό που είπε ο αντιπρόεδρος Βανς σε μια ομάδα κορυφαίων αξιωματούχων του Τραμπ στις 24 Μαρτίου: «Απλά δεν μου αρέσει να σώζω ξανά τους Ευρωπαίους»[29]. 9. Επίλογος Στα τέλη Μαρτίου 2025, η καταστροφική εκστρατεία των Τραμπ-Μασκ συνεχίζει να διαλύει τις υπηρεσίες της ομοσπονδιακής κυβέρνησης, από τη βοήθεια των οποίων εξαρτώνται πολλοί Αμερικανοί και μεγάλα μέρη του αναπτυσσόμενου κόσμου από την εποχή της Μεγάλης Ύφεσης και την προεδρία του Φραγκλίνου Ρούσβελτ. Πρόσφατα, οι επιθέσεις του Τραμπ στράφηκαν κατά των ομοσπονδιακών δικαστών που κρίνουν τα εκτελεστικά διατάγματά του αντισυνταγματικά και παράνομα. Αυτή η επίθεση κατά του ομοσπονδιακού δικαστικού σώματος πιθανό να επισπεύσει μια συνταγματική κρίση της οποίας η τελική έκβαση είναι αδύνατο να προβλεφθεί. Και ενώ ο Τραμπ παραμένει ενδυναμωμένος και απρόβλεπτος, ο Μασκ γίνεται το επίκεντρο της οργής του κοινού και δείχνει σημάδια διανοητικής αστάθειας. Στο εξωτερικό, ο θαυμασμός του Τραμπ για τους δικτάτορες, η αυξανόμενη όρεξή του για εδαφικές εξαγορές (Γροιλανδία, Παναμάς, Καναδάς, Γάζα) και οι εμπορικοί του πόλεμοι καταστρέφουν τη φήμη της Αμερικής ως σταθερής, νομοταγούς χώρας, αξιόπιστου εταίρου και έμπιστου συμμάχου. Η ελπίδα των Δυτικοευρωπαίων ότι σε μια αντιπαράθεση με τη Ρωσία θα έχουν την υποστήριξη της Αμερικής έχει σχεδόν εξανεμιστεί. Κανείς δεν γνωρίζει τι θα κάνει ο Τραμπ στα υπόλοιπα τριάμισι χρόνια της προεδρίας του. Αλλά αν κοιτάξουμε πέρα από το σημερινό μακελειό, ίσως να βρούμε κάτι θετικό ανάμεσα στη ζημιά που προκλήθηκε: Σύμφωνα με έναν ειδικό στις υπερατλαντικές σχέσεις, «μια από τις μεγάλες ειρωνείες του Τραμπ είναι ότι αποδεικνύεται ο μεγάλος ενοποιητής της Ευρώπης».[30] Και ένας επιφανής Γάλλος πολιτικός, ο οποίος σε μια συγκέντρωση στο Παρίσι πρόσφατα είχε απαιτήσει: «Δώστε μας πίσω το Άγαλμα της Ελευθερίας!», απάντησε σε έναν εκνευρισμένο Λευκό Οίκο: «…η Αμερική σας αξίζει πολύ περισσότερο από την προδοσία της Ουκρανίας και της Ευρώπης, την ξενοφοβία ή τον σκοταδισμό. … Όλοι στην Ευρώπη αγαπάμε αυτό το έθνος στο οποίο οφείλουμε τόσο πολλά. Θα αναστηθεί και πάλι. Εσείς θα αναστηθείτε ξανά. Βασιζόμαστε σε εσάς».[31] — Μετάφραση: Μιμή Βασιλάκη [1] The New York Times, 4 Φεβρουαρίου 2025. [2] Andrea Kendall-Taylor and Michael Kofman, “Putin's Point of No Return. How an Unchecked Russia Will Challenge the West”, Foreign Affairs, Ιαν.-Φεβρ. 2025, σ. 72. [3] John O. Iatrides, “Failed Rampart. NATO’s Balkan Front,” στο Mary Ann Heiss and S. Victor Papacosma (eds), NATO and the Warsaw Pact: Intrabloc Conflicts, Kent State University Press, 2008, pp. 58-74. [4] John O. Iatrides, “Challenging the Limitations of the Atlantic Community: Konstantinos Karamanlis and NATO”, στο K. Σβολόπουλος, K. Μποτσίου, E. Χατζηβασιλείου (επιμ.), Ο Κωνσταντίνος Καραμανλής στον εικοστό αιώνα, Ίδρυμα Κωνσταντίνος Καραμανλής, 2008, τόμ. 2, σ. 26. [5] Anna Locher and Christian Nuenlist, “Containing the French Malaise?” in Heiss and Papacosma, ό.π., σσ. 75-90. [6] The New York Times, 27 Φεβρουαρίου 2025. [7] Peter Baker and Susan Glasser, The Divider: Trump in the White House, 2017-2021. Doubleday, 2022, σ. 82. [8] PBS News, BBC, 27 Ιουλίου 2016. [9] Baker and Glasser, ό.π., σσ. 194-95. [10] Ό.π., σσ. 202-03. [11] Ό.π., σ. 206. [12] Ό.π., σ. 155. [13] Ό.π., σ. 584. [14] Michael Kimmage, “The World Trump Wants”, Foreign Affairs, Μάρτιος-Απρίλιος 2025, σ. 15. [15] The New York Times, 17 Φεβρουαρίου 2025. [16] The New York Times, 15 Φεβρουαρίου 2025. [17] Baker and Glasser, σσ. 360-407. [18] The New York Times, 25 Φεβρουαρίου 2025 [19] The New York Times, 3 Μαρτίου 2025. [20] The New York Times, 13, 14 Μαρτίου 2025. [21] The New York Times, 15 Μαρτίου 2025. [22] The New York Times, 17 Μαρτίου 2025. [23] The New York Times, 19 Μαρτίου 2025. [24] The New York Times, 18 Μαρτίου 2025. [25] The New York Times, 12 Μαρτίου 2025. [26] The New York Times, 19 Μαρτίου 2025. [27] The New York Times, 8 Μαρτίου 2025. [28] The New York Times, 8 Μαρτίου 2025. [29] The New York Times, 27 Μαρτίου 2025. [30] Constanze Stelzenmüller, Brookings Institution, Ουάσιγκτον, DC, New York Times 14 Μαρτίου 2025. [31] The New York Times, 19 Μαρτίου 2025.

Μία εποχή αναταραχής και κρίσεων

Σύνδεση