Η μπερδεμένη ιστορία του Ναζί φυγά και των Συριακών Μυστικών Υπηρεσιών

Σήμερα η Δαμασκός δεν είναι πια ασφαλής πόλη για τους τουρίστες, αλλά κάποτε ήταν το κόσμημα στο στέμμα των ταξιδιωτικών προορισμών της Μέσης Ανατολής. «Η Δαμασκός είναι απλά μια όαση, αυτό είναι», έγραψε ο Μαρκ Τουέιν στο γνωστό «Οι αθώοι στο εξωτερικό». «Όσο τα ύδατά της παραμένουν εκεί πέρα στη μέση αυτής της φρικτής ερήμου, η Δαμασκός θα υπάρχει για να ευλογεί το βλέμμα του κουρασμένου και διψασμένου οδοιπόρου». Αλλά ακόμα και σε εκείνες τις ένδοξες μέρες της ως ταξιδιωτικός προορισμός, κάποια σημεία στη Συριακή πρωτεύουσα παραήταν ευαίσθητα και μυστικά για να εμφανίζονται σε κάποιο χάρτη. Ένα από αυτά, η οδός Ζορζ Χαντάντ, που ακόμα και σήμερα δεν μπορεί κανείς να εντοπίσει στον χάρτη της Google. Εάν κάποιος πήγαινε σε αυτό το μικρό σοκάκι στην εύπορη συνοικία Αμπού Ρουμανέ τη δεκαετία του 1980 και 1990, μπορεί να διέκρινε την ασυνήθιστη παρουσία Σύριων αστυνομικών, ένστολων και με πολιτικά, με τα μάτια τους πάντα άγρυπνα. Συχνά γινόταν έλεγχος σε τουρίστες και ξένους που παρέμεναν για αρκετή ώρα στην οδό Ζορζ Χαντάντ. Όσοι δεν είχαν να δώσουν μια ικανοποιητική εξήγηση συλλαμβάνονταν και απελαύνονταν, αν δεν πάθαιναν κάτι χειρότερο. Η αστυνομική συνοδεία ήταν υπεύθυνη ειδικά για τη φύλαξη ενός σπιτιού, το γωνιακό κτίριο της οδού Ζορζ Χαντάντ 22. Το κτίριο, τουλάχιστον τη δεκαετία του 1950 ήταν ιδιοκτησία της Συριακής Κυβέρνησης και πολλά διαμερίσματα νοικιάζονταν σε χαμηλόβαθμους φιλοξενούμενους του κράτους, αλλοδαπούς και ξένους συμβούλους. Κάποιοι από αυτούς ήταν φυγάδες Ναζί εγκληματίες πολέμου. Ο Φραντς Στανγκλ, ο διοικητής του στρατοπέδου εξόντωσης της Τρεμπλίνκα, έζησε εκεί για ένα διάστημα στα τέλη της δεκαετίας 1940. Αλλά ο πιο διάσημος «φιλοξενούμενος» του κτιρίου ήταν ο Άλοϊς Μπρούνερ, ένας από τους πιο ειδεχθείς δράστες του Ολοκαυτώματος που παρέμενε ασύλληπτος. Κατά τη διάρκεια του πολέμου, ο Μπρούνερ ήταν υψηλόβαθμο στέλεχος της Γκεστάπο, το νούμερο δύο του επικεφαλής του «Τμήματος Εβραϊκών Υποθέσεων» της Γκεστάπο Άντολφ Άιχμαν. Γνωστός ως κορυφαίος στην αντιμετώπιση των προβλημάτων της εξόντωσης, ο Μπρούνερ και οι πιο στενοί του συνεργάτες προσωπικά επέβλεψαν τη σύλληψη, απέλαση και δολοφονία δεκάδων χιλιάδων Εβραίων στη Γαλλία, τη Σλοβακία, την Ελλάδα και άλλες χώρες. Ο Άιχμαν που αργότερα δικάστηκε και εκτελέστηκε στην Ιερουσαλήμ για τον ρόλο του στο Ολοκαύτωμα, αρνήθηκε ότι ο Μπρούνερ ήταν ο «εκλεκτός» του. Μετά τον πόλεμο ο Μπρούνερ κρύφτηκε για ένα μικρό διάστημα στη Γερμανία αλλά το 1954 ένιωσε ότι ο κλοιός στένευε, ειδικά όταν ένα Γαλλικό δικαστήριο τον καταδίκασε ερήμην σε θάνατο. Με τη βοήθεια ναζιστών φίλων του διέφυγε στην Αίγυπτο του Γκαμάλ Άμπντελ Νάσερ. Έτσι ξεκίνησε μια παραμονή στη Μέση Ανατολή που τέλειωσε με τον θάνατό του μισό αιώνα αργότερα. Ο Σερζ Κλάρσφελντ (δεξιά) σε διαδήλωση στις 16 Ιουλίου 1998 στο Παρίσι ενάντια στην επίσκεψη του Σύριου προέδρου Χαφέζ αλ-Άσαντ στη Γαλλία. Το πλακάτ γράφει «Ντροπή στον Άσαντ που προστατεύει τον ναζί εγκληματία Μπρούνερ». © Yves Forestier/ Getty Images/ Ideal Image Σε αντίθεση με τους ισχυρισμούς που διατύπωσε ένας συνεργάτης του New Lines Magazine σε πρoηγούμενο δοκίμιο[1], ο Μπρούνερ δεν υπηρέτησε ποτέ το Αιγυπτιακό καθεστώς. Στην πραγματικότητα απελάθηκε από το Κάιρο σχετικά γρήγορα. Παρ’ όλο που ο Νάσερ χρησιμοποίησε πολλούς Γερμανούς ειδικούς στη στρατιωτική επιστήμη και την τεχνολογία πυραύλων, καθώς και κάποιους προπαγανδιστές και ειδικούς στην εσωτερική ασφάλεια, δεν είχε ανάγκη από ειδικούς στη γενοκτονία. Με τη βοήθεια του πρώην μουφτή της Ιερουσαλήμ και «φύλακα αγγέλου» των Ναζί στη Μέση Ανατολή Αμίν ελ-Χουσέινι, ο Μπρούνερ διέφυγε στη Συρία, πήρε άδεια εργασίας και εντάχθηκε στον ακμάζοντα χώρο των ναζιστών εμπόρων όπλων στη Δαμασκό το 1955. Εγκαταστάθηκε στο κρατικό κτίριο της οδού Ζορζ Σαντάντ 22 ως υπενοικιαστής ενός σκληρού Γερμανού αξιωματικού που ονομαζόταν Κερτ Βίτσε, ο οποίος δούλευε ως σύμβουλος της Συριακής Κυβέρνησης. Μερικά χρόνια αργότερα, ο Μπρούνερ κατήγγειλε τον Βίτσε στις Συριακές Υπηρεσίες Πληροφοριών καταδικάζοντας τον ιδιοκτήτη του σε σύλληψη και βασανιστήρια – όλα αυτά για να έχει το διαμέρισμα ολόκληρο δικό του. Οι λεπτομέρειες της δράσης του Μπρούνερ στη Δαμασκό τη δεκαετία του 1950 περιβάλλονται από μυστήριο. Από εκείνη την εποχή κυκλοφορούσαν ιστορίες εντυπωσιασμού που ισχυρίζονταν ότι ήταν επικεφαλής του γραφείου στη Δαμασκό ενός παράνομου διεθνούς ναζιστικού δικτύου του οποίου ηγείτο ο υπαρχηγός του Ράιχ Μάρτιν Μπόρμαν (ο οποίος πέθανε το 1945) και ο Άιχμαν (που δραπέτευσε και ζούσε ως εργάτης στην Αργεντινή μέχρι τη σύλληψή του από το Ισραήλ). Πιο σοβαροί ιστορικοί ισχυρίζονται ότι ο Μπρούνερ δούλευε ως πράκτορας της Δυτικογερμανικής [Ομοσπονδιακής] Υπηρεσίας Πληροφοριών (BND) ή ακόμα και ως απεσταλμένος της. Γνωρίζουμε πως η BND δεν δίσταζε να χρησιμοποιεί Ναζί, συμπεριλαμβανομένων εγκληματιών του Ολοκαυτώματος, εκ των οποίων πολλοί κρύβονταν σε απομακρυσμένες χώρες μακριά από αδιάκριτα βλέμματα. Όμως γνωρίζουμε επίσης πως ο φάκελος επτακοσίων πενήντα σελίδων που συνέταξε η BND για τον Μπρούνερ καταστράφηκε τη δεκαετία του 1990, πιθανόν κατ’ εντολήν των ανώτερων κλιμακίων του Βερολίνου. Η καταστροφή του φακέλου γεννά υποψίες ότι η Γερμανική Κυβέρνηση είχε να κρύψει κάτι σοβαρό. Ωστόσο άλλα στοιχεία δείχνουν ότι ο Μπρούνερ μάλλον δεν ήταν κατάσκοπος της Δυτικής Γερμανίας. Τα έγγραφα της πρεσβείας της Δυτικής Γερμανίας στη Δαμασκό αποδεικνύουν ότι ο Δρ. Γκέοργκ Φίσερ (το ψευδώνυμο του Μπρούνερ) απέφευγε τις επαφές με την πρεσβεία, εκτός από κάποιες περιστασιακές επιστολές καταγγελίας εναντίον ανταγωνιστών του στην τοπική Γερμανική κοινότητα. Αν και μπορεί να είχε προσφέρει περιστασιακά πληροφορίες στην BND, δύσκολα μπορούμε να πιστέψουμε ότι ήταν πράκτορας ή απεσταλμένος χωρίς κανείς στην πρεσβεία να το γνωρίζει. Άλλοι Ναζί στη Δαμασκό δούλευαν για την BND και οι φάκελοί τους δεν περιέχουν κάποια πληροφορία ότι και ο Μπρούνερ είχε επίσης προσληφθεί. Παρ’ όλα αυτά, όσα γνωρίζουμε για τη δράση του Μπρούνερ στη Δαμασκό δεν είναι λιγότερο ενδιαφέροντα. Συνδέθηκε με συναδέλφους του φυγάδες Ναζί, κυρίως με τον Φραντς Ράντεμάχερ, πρώην «ειδικό για τις Εβραϊκές Υποθέσεις» στο Ναζιστικό Υπουργείο Εξωτερικών, και με τον Δρ. Βίλχελμ Μπάισνερ, έναν διαβόητο κατάσκοπο της υπηρεσίας πληροφοριών των Ες-Ες και του Ναζιστικού Κόμματος SD (Sicherheitsdienst), ο οποίος θα ήταν υπεύθυνος για την εξόντωση των Εβραίων στην Παλαιστίνη μετά την υποτιθέμενη νίκη της Γερμανίας, ιδρύοντας μαζί τους μια εταιρεία που ονομαζόταν OTRACO (Orient Trading Company). Μαζί με άλλες ψεύτικες εταιρείες στη Γερμανία και σε άλλες χώρες, τις οποίες διηύθυναν Ναζί και νεοναζί, η OTRACO ήταν η βιτρίνα μιας πολύ επικερδούς επιχείρησης λαθρεμπορίου όπλων από το Ανατολικό Μπλοκ και εξοπλισμού του Εθνικού Απελευθερωτικού Μετώπου (FLN) στην Αλγερία κατά τον πόλεμο απελευθέρωσης εναντίον της Γαλλικής αποικιοκρατίας. Στην αρχή του πολέμου της Αλγερίας, η Σοβιετική Ένωση δίσταζε να στηρίξει το FNL ανοιχτά, και έτσι διαχειριζόταν εμμέσως την υποστήριξη αυτήν, δηλαδή μέσω διαμεσολαβητών, εκ των οποίων κάποιοι ήταν πρώην Ναζί. Ο Μπρούνερ πλούτισε αρκετά με αυτή τη δραστηριότητα, αλλά το 1959 έπαψε να είναι τόσο τυχερός. Χωρίς να το γνωρίζει, οι πράκτορες της Συριακής Υπηρεσίας Πληροφοριών παρακολουθούσαν τις δραστηριότητές του – και ήταν δυσαρεστημένοι. Το 1958, ενώ ο Μπρούνερ εμπορευόταν όπλα, η Αίγυπτος του Νάσερ κατάπιε τη Συρία και οι δύο χώρες ενώθηκαν στην Ηνωμένη Αραβική Δημοκρατία (ΗΑΔ). Στη Συρία, που ήταν γνωστή ως βόρεια επαρχία της ΗΑΔ, υπήρχαν τουλάχιστον τρεις υπηρεσίες πληροφοριών, με την χειρότερη και πιο διαβόητη εξ αυτών να είναι γνωστή ως το «Ειδικό Γραφείο» (Αλ Μακτάμπ Αλ Κας). Το Ειδικό Γραφείο που είχε ιδρύσει ο ισχυρός άνδρας της βόρειας επαρχίας Άμπντελ Χαμίντ Σάρατζ, είχε σχεδιαστεί ως μια πανίσχυρη οντότητα που είχε τη δυνατότητα να επιβλέπει τις άλλες υπηρεσίες ασφαλείας. Ένας από τους αρχηγούς του Ειδικού Γραφείου, κάποιος σκιώδης τύπος που μας είναι γνωστός μόνο ως «Καπετάνιος Λάχαμ» είχε στη διάθεσή του έναν αριθμό από εγκαταλελειμμένες βίλες και άλλους χώρους στα προάστια της Δαμασκού. Σε αυτά κρατούνταν φυλακισμένοι για «ειδική μεταχείριση». Οι ανακριτές, κυρίως Παλαιστίνιοι πρόσφυγες, ήταν βάναυσοι, και πρόθυμοι να ικανοποιήσουν τους Σύριους ανωτέρους τους. Σε μια άγνωστη ημερομηνία στα τέλη του 1959, ο Μπρούνερ συνελήφθη και μεταφέρθηκε σε μια από αυτές τις εγκαταστάσεις. Ο Λάχαμ, που πιθανώς υποψιαζόταν τις διεθνείς συναλλαγές του Μπρούνερ και πίστευε ότι ήταν κατάσκοπος, τον κατηγόρησε για εμπόριο ναρκωτικών και διέταξε την κράτησή του «έως το τέλος της έρευνας». Γνωρίζοντας πολύ καλά ότι μπορεί και να μην έβγαινε ζωντανός από εκεί, ο Μπρούνερ έπαιξε το τελευταίο του χαρτί. «Ήμουν ο βοηθός του Άιχμαν», είπε στον Λάχαμ, «και με κυνηγούν γιατί είμαι εχθρός των Εβραίων». Η στάση του Λάχαμ άλλαξε αμέσως. Σηκώθηκε και έσφιξε το χέρι του Μπρούνερ. «Καλώς όρισες στη Συρία», είπε. «Ο εχθρός του εχθρού μου είναι φίλος μου». Από εκείνη την ημέρα ο Μπρούνερ έγινε σύμβουλος της Συριακής υπηρεσίας για τις Γερμανικές υποθέσεις. Με τις ευλογίες του Λάχαμ, προσέλαβε πολλούς από τους Ναζί φίλους του, συμπεριλαμβανομένου του Ράντεμάχερ. Οι Σύριοι ομόλογοί τους, ο Λάχαμ και ο Συνταγματάρχης Μαμντούχ αλ Μιντάνι, ήταν γερμανόφωνοι Σύριοι οι οποίοι είχαν συμπαραταχθεί με το καθεστώς του Χίτλερ και είχαν υπηρετήσει το Τρίτο Ράιχ κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Μαζί συγκέντρωναν πληροφορίες για τους Γερμανούς και τους Αυστριακούς που ζούσαν στη Συρία και μετέφεραν όπλα στο FLN, αποσπώντας μεγάλα ποσοστά κατά τη διαδικασία. Ο Χέραν Σάφερ, ένας δημοσιογράφος και ερασιτέχνης ντέντεκτιβ που συγκέντρωσε πληροφορίες για τους φυγάδες Ναζί στη Συρία, αργότερα διηγήθηκε την εξής κυνική ιστορία: όποτε κάποια αίτηση έκδοσης από τη Δυτική Γερμανία έφθανε στο Ειδικό Γραφείο, ο Μιντάνι καλούσε τον Μπρούνερ και τον Ράντεμάχερ στο γραφείο του και τους ρωτούσε «αν ζουν στη Συρία». Όταν απαντούσαν αρνητικά, προσπαθώντας να πνίξουν το γέλιο τους, ο Μιντάνι απαντούσε στη Δυτική Γερμανία εκ μέρους του Υπουργείου Εσωτερικών ότι «δεν υπάρχουν αυτά τα άτομα στην Ηνωμένη Αραβική Δημοκρατία». Ο Φριτς Μπάουερ στις 30 Νοεμβρίου 1960. Αγωνίστηκε εναντίον της μεταπολεμικής λήθης του Ολοκαυτώματος. Γερμανοεβραίος, άθεος και σοσιαλδημοκράτης, που επέζησε από ναζιστικό στρατόπεδο και έγινε ο πιο μισητός εισαγγελέας στη μεταπολεμική Γερμανία, καθώς όλοι πια σε μια μέρα μετά την ήττα του ναζισμού έγιναν δημοκράτες. Μια από τις επιτυχίες του ήταν ότι έφερε ενώπιον της Δικαιοσύνης 22 ναζί αξιωματούχους του Άουσβιτς. © H.-J. Goettert / Getty Images/ Ideal Image Ταυτόχρονα, ο Μπρούνερ υπηρετούσε στη Συριακή Υπηρεσία Πληροφοριών ως εκπαιδευτής στα ναζιστικά βασανιστήρια και τεχνικές ανάκρισης. Κάθε μέρα πήγαινε στο Γουάντι Μπαράντα, μια γειτονιά στα περίχωρα της Δαμασκού όπου εκπαίδευε Σύριους αξιωματικούς στις μεθόδους της Γκεστάπο και τους μάθαινε να μιλούν γερμανικά με «γοητευτική βιεννέζικη προφορά». Κάποιοι διαβόητοι μελλοντικοί ηγέτες της Συριακής Υπηρεσίας Πληροφοριών όπως ο στρατηγός Αλί Ντούμπα (ο διοικητής της υπηρεσίας στρατιωτικής ασφάλειας, της πιο ισχυρής υπηρεσίας πληροφοριών στη Συρία από το 1973 έως το 2000), ήταν κατά τεκμήριο μαθητές του Μπρούνερ. Υπάρχουν σχολιαστές που ακόμα αποδίδουν στον Μπρούνερ την εφεύρεση της λεγόμενης Γερμανικής καρέκλας, έναν μηχανισμό βασανισμού που είναι πολύ φρικιαστικός για να τον περιγράψω εδώ, αν και αυτό δεν έχει επαρκώς αποδειχθεί. Εν τούτοις, το 1960, ο Μπρούνερ είχε μεγαλύτερες φιλοδοξίες από το να εργάζεται ως εκπαιδευτής. Η σκέψη του γύριζε ολοένα και περισσότερο στον Άιχμαν, το πρώην αφεντικό του, που απήχθη από την Μοσάντ, την Ισραηλινή Υπηρεσία Πληροφοριών, και δικαζόταν στο Ισραήλ. «Ο Άιχμαν μου ήταν αγαπητός», είπε, υποβάλλονας ένα ειδικό αίτημα στον Λάχαμ. «Θα μπορούσαμε», ρωτούσε ο Μπρούνερ, «να αρπάξουμε τον Άιχμαν από την Σιωνιστική κράτησή του με μια τολμηρή επιδρομή κομάντο;». Το αίτημα του Μπρούνερ απορρίφθηκε ευγενικά. Αλλά ο φυγάς Ναζί δεν απελπίστηκε ακόμα. Προσπάθησε να προσλάβει μια ομάδα Αράβων και Αυστριακών τυχοδιωκτών και να τους πληρώσει για να απαγάγουν τον Δρ. Ναχούμ Γκόλντμαν, τον πρόεδρο του Παγκόσμιου Εβραϊκού Συμβουλίου και να τον παραδώσουν στο Αλγερινό FLN για ανταλλαγή με τον Άιχμαν. Αυτό το τραβηγμένο από τα μαλλιά σχέδιο επίσης απέτυχε όταν οι βετεράνοι κομάντο Ναζί που θα ηγούντο της επιχείρησης αρνήθηκαν κατηγορηματικά να συμμετάσχουν, και ένας από αυτούς διοχέτευσε το σχέδιο στον Εβραίο κυνηγό των Ναζί Σιμόν Βίζενταλ. Είναι περίεργο ωστόσο το πόσο αδαής ήταν ο Μπρούνερ ως προς τα Εβραϊκά πράγματα. Προσκολλημένος στις ναζιστικές αυταπάτες περί της «Εβραϊκής παγκόσμιας δύναμης», δεν μπόρεσε να αντιληφθεί ότι το 1960 ο Γκόλντμαν δεν ήταν αγαπητός στο Ισραήλ, και κανείς δεν θα διανοούνταν να τον ανταλλάξει με τον Άιχμαν. Τότε, πολλοί Ισραηλινοί θεωρούσαν τον πρόεδρο του Παγκόσμιου Εβραϊκού Συμβουλίου πονηρό πολιτικό και γενικά πολύ πλούσιο. Ένας βετεράνος της Μοσάντ από τον οποίο πήρα συνέντευξη μου είπε με σαρκασμό: «Κρίμα που δεν μας είπαν ότι ήθελαν να απαγάγουν τον Γκόλντμαν. Θα τους βοηθούσαμε». Αυτό που δεν αντιλήφθηκε ο Μπρούνερ είναι ότι, όπως και δύο χρόνια νωρίτερα, μια εχθρική υπηρεσία πληροφοριών τον παρακολουθούσε κρυφά, αλλά αυτή τη φορά χωρίς την πρόθεση να τον προσλάβει. Βράζοντας από την επιθυμία για εκδίκηση για το Ολοκαύτωμα, πράκτορες της Μοσάντ παρακολουθούσαν τον Μπρούνερ στην καρδιά της πρωτεύουσας της Συρίας με θανάσιμη πρόθεση. Ο Δρ. Φριτς Μπάουερ, γερμανοεβραίος εισαγγελέας και διώκτης των Ναζί, είχε δώσει πληροφορίες στη Μοσάντ ήδη το καλοκαίρι του 1960 για τον εντοπισμό του Μπρούνερ. Λίγο αργότερα, το Τελ Αβίβ έλαβε και μια άλλη πληροφορία από τον Φραντς Πέτερ Κουμπαΐνσκι, έναν ύποπτο νεοναζί που είχε ασπαστεί το Ισλάμ και δούλευε σαν μικροπληροφοριοδότης στον Αραβικό κόσμο. Συγκρίνοντας αυτές και άλλες διαθέσιμες πηγές, η Μοσάντ έμαθε ότι ο Μπρούνερ ζούσε στον τρίτο όροφο στην Ζορζ Χαντάντ 22 με το ψευδώνυμο «Γκέοργκ Φίσερ». Τα νέα για το κρησφύγετο του Μπρούνερ στη Συρία έφθασαν στη Μοσάντ τη σωστή χρονική στιγμή. Μέχρι το 1958 θα μπορούσαν να έχουν αγνοηθεί. Κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1950, η Μοσάντ του Ισέρ Χάρελ αδιαφορούσε για το κυνήγι των Ναζί, προτιμώντας αντ’ αυτού να επενδύει τις προσπάθειές της στον πόλεμο εναντίον εχθρών του παρόντος. Μόνο ένα κύμα αντισημιτικών περιστατικών που εξαπλώθηκε σε ολόκληρο τον κόσμο το 1959, καθώς επίσης και η πίεση που ασκούσε ο αξιοσέβαστος Μπάουερ, άλλαξε τις προτεραιότητες του Χάρελ, τροφοδοτώντας τη δυναμική που οδήγησε στην απαγωγή του Άιχμαν το 1960. Ταυτόχρονα, η Μοσάντ αναζητούσε τον Γιόζεφ Μένγκελε, τον σαδιστή γιατρό του στρατοπέδου εξόντωσης του Άουσβιτς. Ο τεράστιος δημόσιος αντίκτυπος της δίκης του Άιχμαν, σε συνδυασμό με τις αξιόπιστες πληροφορίες για το πού βρισκόταν ο Μπρούνερ, είχαν βάλει σε πειρασμό τον Χάρελ να πιάσει το δεξί χέρι του Άιχμαν, ο οποίος έμοιαζε εύκολο θήραμα. Πολύ γρήγορα όμως η Μοσάντ αποφάσισε ότι ήταν πολύ δύσκολο να απαγάγει τον Μπρούνερ από τη Δαμασκό. Επομένως τα σχέδια να τον οδηγήσουν σε δίκη εγκαταλείφθηκαν και αντικαταστάθηκαν με ένα σχέδιο εξόντωσης (ή στη γλώσσα της Μοσάντ: «επίθεση τιμωρίας»). Ο Χάρελ ανέθεσε την αποστολή σε μια μικρή μονάδα που ονομαζόταν «Μιφράτζ» («Κόλπος») η οποία ειδικευόταν σε μυστικές επιχειρήσεις, ειδικά στις Αραβικές χώρες. Ο μελλοντικός πρωθυπουργός Γιτζάκ Σαμίρ, που τότε ηγείτο της μονάδας, την στελέχωσε με τους συντρόφους του από την εξτρεμιστική Εβραϊκή οργάνωση «Λεχί» που είχαν όλοι τους πλούσια εμπειρία σε επιχειρήσεις εξόντωσης κατά τη διάρκεια του μυστικού πολέμου για την ίδρυση του Ισραήλ πριν το 1948. Ο Σαμίρ διάλεξε για την αποστολή έναν βετεράνο της Λεχί, που μιλούσε τα αραβικά ως μητρική και ο οποίος μας είναι γνωστός μόνο με τον μικρό του όνομα «Νερ». Ο έμπειρος εκτελεστής έφτασε στη Δαμασκό πρώτη φορά τον Μάιο του 1961, στη διάρκεια της Ιντ αλ-Αντχά, εκμεταλλευόμενος την κινητικότητα κατά τη μουσουλμανική γιορτή για να παρακολουθήσει τον Μπρούνερ. Φτάνοντας στην Ζορζ Χαντάντ 22 που τότε δεν φυλασσόταν, ανέβηκε τα σκαλιά, και χτύπησε την πόρτα του Μπρούνερ, λέγοντας στον υποψιασμένο Ευρωπαίο ότι έψαχνε έναν «Κύριο Ταμπάρα». Ο Μπρούνερ, φορώντας ένα μπουρνούζι, μουρμούρισε κάτι και έκλεισε την πόρτα. Αντικρίζοντας από κοντά έναν από τους χειρότερους εχθρούς του Εβραϊκού έθνους, ο Νερ αποφάσισε να μην τον σκοτώσει επιτόπου διότι οι εντολές ήταν μόνο να συγκεντρώσει πληροφορίες και δεν είχε οδό διαφυγής. Σε μια δεύτερη επίσκεψή του στη Δαμασκό, τον Σεπτέμβριο του ίδιου έτους, είχε μαζί του ένα δέμα με βόμβα. Αλλά αντί να παραδώσει το δέμα στον Μπρούνερ προσωπικά ή να το αφήσει έξω από την πόρτα του, ο Νερ έκανε το μεγάλο λάθος να στείλει τη βόμβα με το ταχυδρομείο. Ο Μπρούνερ πήρε προφυλάξεις ανοίγοντας το δέμα με ένα μακρύ εργαλείο – μια απόφαση που μάλλον του έσωσε τη ζωή. Λίγες μέρες αργότερα, ο Σαμίρ και το αφεντικό του ο Χαρέλ διάβασαν στον αραβικό τύπο ότι «ένας αλλοδαπός τραυματίστηκε στο κεντρικό ταχυδρομείο της Δαμασκού». Ένας υψηλόβαθμος αξιωματικός της μυστικής υπηρεσίας της ΗΑΔ είπε σε μια Ισραηλινή πηγή ότι το θύμα της έκρηξης ήταν ένας άνδρας με το όνομα Γκέοργκ Φίσερ «με δράση εναντίον των Εβραίων κατά το παρελθόν». Συνειδητοποιώντας την αποτυχία τους, ο Σαμίρ και οι διοικητές της Μοσάντ δεν ξαναενόχλησαν τον Μπρούνερ. Μόνο μετά από δύο δεκαετίες θα προσπαθούσαν ξανά να τον εξοντώσουν. Ο Μπρούνερ έχασε το ένα του μάτι στην επίθεση με το δέμα. Ενώ ανάρρωνε σε ένα καλά φρουρούμενο δωμάτιο νοσοκομείου, η τύχη του απείλησε να τον προδώσει ξανά, αυτή τη φορά λόγω των καταιγιστικών εξελίξεων στην πολιτική της Συρίας. Στις 28 Σεπτεμβρίου 1961, οι κάτοικοι της Δαμασκού ξύπνησαν από τους γνώριμους ήχους των στρατιωτικών φορτηγών και μιας φάλαγγας τεθωρακισμένων: ένα αντι-αιγυπτιακό πραξικόπημα. Η «Ανώτερη Αραβική Επαναστατική Διοίκηση» εμφανίστηκε στο ραδιόφωνο και ανακοίνωσε την πλήρη αποσύνδεση από το Κάιρο. Παρ’ όλο που ο Νάσερ ήταν πολύ δημοφιλής στη Συρία, πολλοί πολίτες της βόρειας επαρχίας αγαπούσαν τη Συριακή τους ταυτότητα και δυσανασχετούσαν με τα κύματα των Αιγύπτιων αστυνομικών και γραφειοκρατών που έφθαναν από το Κάιρο για να ελέγχουν κάθε πτυχή της ζωής τους και της εργασίας τους. Επομένως, το πραξικόπημα, αν δεν υποστηριζόταν, ήταν τουλάχιστον ανεκτό από τους κύκλους της Δαμασκού με τη μεγαλύτερη επιρροή. Το νέο καθεστώς απέλασε όλους τους Αιγύπτιους «φιλοξενούμενους» και συνέλαβε πολλούς Σύριους συνεργάτες τους, συμπεριλαμβανομένου του ισχυρού αρχηγού της μυστικής υπηρεσίας και προστάτη του Μπρούνερ, Σάρατζ. Ο Άλοϊς Μπρούνερ, δεξί χέρι του Άιχμαν. © ALAMY/ VISUAL HELLAS Όπως συνηθίζεται μετά από πραξικοπήματα, οι ξένοι προστατευόμενοι των προηγουμένων καθεστώτων στοχοποιήθηκαν από τους νέους ηγέτες στη Δαμασκό. Ενώ η προσωρινή κυβέρνηση αποφυλάκισε τους πολιτικούς κρατούμενους και κατάργησε τον μισητό μηχανισμό τρόμου του Σάρατζ, ο εκπρόσωπός της άσκησε ιδιαίτερα σφοδρή κριτική εναντίον των «Γερμανών μισθοφόρων» της ΗΑΔ. Από το κρεβάτι του στο νοσοκομείο, ο Μπρούνερ διάβασε με φρίκη στον Συριακό και Λιβανέζικο τύπο ότι «το προηγούμενο καθεστώς είχε εγκαθιδρύσει μια ανελέητη αστυνομοκρατία, με κατασκόπους και βασανιστές που εκπαιδεύτηκαν από ειδικούς Ναζί». Η νέα κυβέρνηση του Προέδρου Μααμούν αλ Κουζμπάρι υποσχόταν να δημοσιεύσει σύντομα όλες τις λεπτομέρειες σε μια «Μαύρη Βίβλο». Στο μεταξύ, από το γραφείο του στην Φρανκφούρτη, ο ακούραστος Μπάουερ αντιλήφθηκε την ευκαιρία, και επίσημα ζήτησε από το νέο καθεστώς την έκδοση του Μπρούνερ. Ωστόσο ο Δυτικογερμανός πρόξενος στη Δαμασκό δεν ήταν αισιόδοξος. Προειδοποίησε τον εισαγγελέα ότι κανένα Συριακό καθεστώς, ακόμα και η σχετικά φιλελεύθερη κυβέρνηση του Κουζμπάρι, δεν θα τολμούσε να εκδώσει έναν άνθρωπο που θεωρούταν «ένας εχθρός του Ισραήλ». Ο πρόξενος είχε δίκιο. Η Δαμασκός δεν διανοήθηκε ποτέ να εκδώσει τον Μπρούνερ, αν και κάποιες μαρτυρίες υποδηλώνουν ότι το νέο καθεστώς εξέτασε, για λίγο, το ενδεχόμενο να τον δικάσει και να τον φυλακίσει για τα εγκλήματά του εναντίων των Σύριων. Ωστόσο ο Ναζί φυγάς σώθηκε, και πάλι, από το παιχνίδι του θρόνου στην κοινότητα των μυστικών υπηρεσιών της Δαμασκού. Αν και ο Σάρατζ και ο Μιντάνι έχασαν την καριέρα τους και την επιρροή τους, ο άμεσος προστάτης του Μπρούνερ, ο Λάχαμ, κατάφερε να βρει μια κερδοφόρα θέση στη νεοσυσταθείσα στρατιωτική μυστική υπηρεσία με αντάλλαγμα την αποκήρυξη «των εγκλημάτων του Σάρατζ και των Αιγύπτιων προστατών του». Έπεισε τους νέους ηγέτες στη Δαμασκό ότι ο Μπρούνερ θα ήταν εξαιρετικός μάρτυρας εναντίον του προηγούμενου καθεστώτος. Όπως προέβλεψε το Αμερικανικό προξενείο στη Δαμασκό, η Μαύρη Βίβλος των εγκλημάτων του Μπρούνερ δεν εκδόθηκε ποτέ. Υπήρχαν πολλά μυστικά που και το νέο καθεστώς προτίμησε να θάψει στο σκοτάδι. Ενώ περνούσαν τα χρόνια, ο Μπρούνερ συνέχισε την προηγούμενη δουλειά του ως πράκτορας των υπηρεσιών πληροφοριών και εκπαιδευτής βασανιστηρίων σαν να μην είχε συμβεί τίποτα. Η θέση του αναβαθμίστηκε ακόμα πιο πολύ όταν το σχετικά «φιλελεύθερο» μεταδικτατορικό καθεστώς αντικαταστάθηκε από μια διαδοχή ολοένα και πιο αυταρχικών μπααθικών κυβερνήσεων. Μια σειρά μπααθιστών ηγετών, από τον Αμίν αλ-Χαφίζ και τον Σαλά Τζαντίντ έως τον Χαβέζ αλ-Άσαντ, «καλόμαθαν» τον Μπρούνερ με υψηλούς μισθούς και προνόμια που προορίζονταν για τους εκλεκτούς προστατευόμενους του καθεστώτος. Τη δεκαετία του 1960 είχε αυτοκίνητο με σοφέρ, πολυτελή ταξίδια σε όλη τη Συρία και επισκέψεις από πολλά μεγαλόσχημα πρόσωπα του καθεστώτος. Και το Ισραήλ ξέχασε τον Μπρούνερ. Στα τέλη της δεκαετίας 1960, η κυβέρνηση του Λεβί Εσκόλ αποφάσισε να εγκαταλείψει τις επιχειρήσεις κυνηγιού των Ναζί αφού «η δίκη του Άιχμαν αρκεί ως σύμβολο». Η χώρα ήδη είχε αρκετά προβλήματα και δεν χρειαζόταν περαιτέρω διεθνείς περιπλοκές. Εκείνη την εποχή, οι πληροφορίες για τους Ναζί θεωρούνταν τόσο ασήμαντες που αναφορές για αυτό το ζήτημα παρέμεναν για μήνες μέσα σε φακέλους πριν φτάσουν στον προορισμό τους. Σε μία περίπτωση, αξιωματικοί σε δύο γραφεία της Μοσάντ χρειάστηκαν πολλούς μήνες για να ανταλλάξουν μια πληροφορία για τον Μπρούνερ, παρ’ όλο που χωρίζονταν από μια απόσταση λιγότερη από εκατό μέτρα. Για ένα σύντομο διάστημα το 1977 ο Μπρούνερ επανεμφανίστηκε στο Ισραηλινό ραντάρ όταν η κυβέρνηση του Εργατικού Κόμματος έχασε τις εκλογές και αντικαταστάθηκε από μια δεξιά κυβέρνηση υπό την ηγεσία του Λικούντ, του Μεναχέμ Μπέγκιν. Ο Μπέγκιν ενδιαφερόταν βαθιά για το Ολοκαύτωμα στο οποίο εξοντώθηκε όλη του η οικογένεια και ως εκ τούτου διέταξε τη Μοσάντ να επανεκκινήσει το κυνήγι των Ναζί για να προσαγάγει τους πιο σημαντικούς εγκληματίες που είχαν απομείνει στη δικαιοσύνη, «απάγοντάς τους και –αν αυτό καταστεί αδύνατο– σκοτώνοντάς τους». Ο Γιτζάκ Χόφι, ο επικεφαλής της Μοσάντ δεν ήταν ενθουσιώδης αλλά υπάκουσε. Έστειλε αρκετούς πράκτορες στη Δαμασκό για να εντοπίσουν τον Μπρούνερ. Ο πιο φανταχτερός από αυτούς ήταν ένας Βόσνιος Μουσουλμάνος εθνικιστής, γνωστός με το ψευδώνυμο «Στιφ», που γνώρισε τον Μπρούνερ και επισκέφθηκε το σπίτι του στην Ζορζ Χαντάντ. Έστειλε δεόντως στο Τελ Αβίβ ένα σχέδιο του κτιρίου. Ωστόσο, σε αντίθεση με το 1961, ο επικεφαλής της μονάδας επιχειρήσεων της Μοσάντ αποφάσισε ότι ήταν πολύ επικίνδυνο να στείλει πράκτορες να σκοτώσουν τον Μπρούνερ. Προτίμησε την πιο ασφαλή στρατηγική, μια επιστολή με βόμβα μέσω του ταχυδρομείου. Ο Στιφ είπε στη Μοσάντ ότι ο Μπρούνερ, αυστηρός πλέον χορτοφάγος ήταν συνδρομητής ενός αυστριακού περιοδικού για την εναλλακτική ιατρική. Οι πράκτορες του Χόφι εκμεταλλεύτηκαν το γεγονός αυτό για να παγιδεύσουν τον Μπρούνερ στέλνοντάς του μια επιστολή-βόμβα καλυμμένη σε ειδικό τεύχος του περιοδικού. Αλλά και αυτή τη φορά, η ποσότητα εκρηκτικών ήταν πολύ μικρή. Όταν ο Μπρούνερ άνοιξε τον φάκελο στο διαμέρισμά του, έχασε αρκετά δάκτυλα κατά την έκρηξη, αλλά παρέμεινε ζωντανός. Το αίμα του πότισε το ξύλινο πάτωμα του διαμερίσματος. Κανείς δεν ήταν σε θέση να το καθαρίσει. Τελικά, ο Μπρούνερ δεν τιμωρήθηκε από το Ισραήλ αλλά από το Συριακό καθεστώς που υπηρέτησε για τόσα πολλά χρόνια. Κατά τη διάρκεια των δεκαετιών 1980 και 1990 το καθεστώς της Δαμασκού συνέχισε να τον προστατεύει απαντώντας σε διαδοχικά αιτήματα έκδοσής του από την Αυστρία, τη Δυτική Γερμανία και τις Ηνωμένες Πολιτείες με την επαναλαμβανόμενη απόκριση ότι «αυτό το άτομο δεν βρίσκεται στη Συρία». Παρά ταύτα, μετά από πολύ αποτελεσματικές εκστρατείες στα μέσα ενημέρωσης από τους κυνηγούς Ναζί Σερζ και Μπεάτε Κλάρσφλεντ εναντίον του Μπρούνερ, η παρουσία του στη Δαμασκό προκαλούσε αμηχανία στο καθεστώς. Εξάλλου, είχε πάψει να είναι χρήσιμος εδώ και αρκετό καιρό. Σήμερα γνωρίζουμε από μαρτυρίες των φρουρών του Μπρούνερ στον Γάλλο δημοσιογράφο έρευνας Χεντί Αουίτζ ότι το καθεστώς της Δαμασκού είχε θέσει τις κινήσεις του Μπρούνερ σε περιορισμό κατά τη διάρκεια των δεκαετιών 1980 και 1990, και ειδικότερα όταν είχε παραβεί τις άμεσες οδηγίες του Άσαντ να κρατήσει χαμηλό προφίλ δίνοντας κατ’ επανάληψη συνεντεύξεις σε Γερμανικά, Αυστριακά και διεθνή μέσα. Ο Άσαντ αποφάσισε τελικά να ξεφορτωθεί τον Μπρούνερ το 1996, διατάζοντας την απομάκρυνσή του από το διαμέρισμα και τη φυλάκισή του επ’ αόριστον σε ένα υπόγειο κελί κάτω από το αστυνομικό τμήμα της Μουχατζιρούν. «Η πόρτα έκλεισε», κατέθεσε ένας από τους φρουρούς, «και δεν ξανάνοιξε». Ο Μπρούνερ πέρασε τα τελευταία του χρόνια μέσα στην αθλιότητα και τη βρομιά. «Να μην σκοτώσετε αυτό το γουρούνι αλλά και να μην προσπαθήσετε να το κρατήσετε ζωντανό», διέταξε ένας Σύριος διοικητής τους φύλακες. Στις συνεντεύξεις τους στον Αουίτζ, οι φύλακες του Μπρούνερ είπαν ότι για να τον ταπεινώνουν, έπρεπε κάθε μέρα να επιλέξει ανάμεσα σε ένα βραστό αυγό και μια τομάτα, «ένα από τα δύο». Οι φρουροί θυμούνται ότι συχνά τους έβριζε, βαρυγγωμούσε και φώναζε, αλλά κάποιες φορές σταματούσε για να τους «δώσει συμβουλές για την υγεία τους». Ο Μπρούνερ, πλέον γέρος και άρρωστος, τελικά πέθανε μετά το 2001, αν και υπάρχει κάποια διαφωνία για το πότε ακριβώς. Το πτώμα μεταφέρθηκε από το κελί και θάφτηκε με μυστικότητα σε κάποιο μουσουλμανικό νεκροταφείο. Στο τέλος η ζωή του Μπρούνερ τελείωσε σε χειρότερες συνθήκες από αυτές που θα του επεφύλασσε οποιαδήποτε Δυτική χώρα, αλλά ακόμα σαφώς καλύτερες από αυτές που εκείνος επέβαλε στα πολυάριθμα θύματά του. © 2025 DANNY ORBACH / New Lines Magazine — Μετάφραση: Μιμή Βασιλάκη Σημ. ARB: Το άρθρο “Tangled Tale of the Fugitive Nazi and the Syrian Secret Service” δημοσιεύθηκε στο New Lines Magazine στις 30 Αυγούστου 2022. [1] https://tinyurl.com/c2epj39y

Η μπερδεμένη ιστορία του Ναζί φυγά και των Συριακών Μυστικών Υπηρεσιών

Σύνδεση