Ο Νίκος Κονομής ως νεοελληνιστής

Όταν προσκλήθηκα να συμμετάσχω στο αφιέρωμα αυτό, ομολογώ πως παραξενεύτηκα. Το να κληθώ να γράψω για τον Νικόλαο Χ(ρ). Κονομή ως νεοελληνιστή και όχι ως κλασικό φιλόλογο, ή έστω ως διδάσκοντα και παλιό, πρεσβύτερο συνάδελφο στην ενιαία, ακόμα, Φιλοσοφική Σχολή του Α.Π.Θ., ή, τέλος, ως διευθυντή συντάξεως του («φιλολογικού, ιστορικού και λαογραφικού») «συγγράμματος» Ελληνικά της Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών, στη συντακτική επιτροπή του οποίου συνυπήρξαμε επί δεκαετίες (ώς τον τ. 65.1 του 2015), ήταν κάτι που δεν είχα φανταστεί. Από την άλλη, θα ήταν παραπανίσιο να μιλήσω κι εγώ για τον ίδιο μόνον ως κλασικό φιλόλογο, αφού το έκαναν και, φαντάζομαι, θα το κάνουν και θα συνεχίσουν να το κάμνουν οι ειδικότεροί μου στη φιλολογία αυτή (και είναι γνωστό πως το επιχείρησαν ήδη κάποιοι από αυτούς, όχι πάντως οι καλύτεροι ούτε με τον καλύτερο τρόπο, σε δύο πρόσφατες επίσημες και προβεβλημένες περιστάσεις).[1] Αναλογίστηκα λοιπόν, καταρχήν, πως κατά την αντίληψή μου ο Ν. Κονομής είναι ευρύτερα ένας «ελληνιστής»-και-«κυπρολόγος», άνθρωπος που, ήδη από τα μαθητικά του χρόνια, nihil hellenicum [άρα, και nihil neohellenicum] alienum sibi putat. Και με χαρά αποδέχθηκα την πρόσκληση, αφού, πέρα από ποικίλες προσωπικές, και πάντοτε θετικές εμπειρίες μου από την πενηντάχρονη αδιατάρακτη γνωριμία, συνεργασία και φιλία μας, υπάρχουν –απ’ ό,τι έχω υπόψη μου για το έργο και την προσωπικότητά του– αρκετά και αδιάσειστα τεκμήρια για την αδιάκοπη ερευνητική, συγγραφική και πολιτισμική ή και πολιτική μέριμνα αυτού του επιστήμονα και πνευματικού ανθρώπου και για τον Νέο Ελληνισμό, την ιστορία και τη λογοτεχνία του, τη γλώσσα, την παιδεία, τα ήθη και τα έθιμα και τον λαϊκό και άλλο βίο του. Τεκμήρια, επίσης, και για τη συμβολή του στη «χρονικογραφία» του Νέου Ελληνισμού, αφού, με τα επανειλημμένα μέσα στα τελευταία, ιδίως, χρόνια απολαυστικά κείμενά του αυτοβιογραφίας και απομνημονευματογραφίας σε ποικίλα περιοδικά έντυπα (τα Μικροφιλολογικά της Λευκωσίας, τη Νέα Εστία της Αθήνας κ.ά.)[2] και εφημερίδες (π.χ. τον Φιλελεύθερο της Λευκωσίας κ.ά.),[3] θα μπορούσε κάλλιστα να συγκαταλέγεται και στους δημιουργικούς συγγραφείς-δοκιμιογράφους, στους αφηγητές/παραμυθάδες της Νεότερης και Σύγχρονης Λογοτεχνίας μας. Χάρτης της Κύπρου από βυζαντινό χειρόγραφο του 14ου αιώνα. Μιλάνο, Αμβροσιανή Βιβλιοθήκη. Κάτι τελευταίο για τον όρο «Νέος Ελληνισμός»: ο γλωσσικός, γραμματειακός και πολιτισμικός «χρόνος» του Νέου Ελληνισμού, με βάση τη δική του αντίληψη (όπως και την αντίληψη μερικών από εμάς που λεγόμαστε και θεωρούμαστε «νεοελληνιστές»), ισοδυναμεί με ένα υπερχιλιόχρονο συνεχές, το οποίο αρχίζει (μέσω του σωζόμενου υλικού των λεγόμενων «ακριτικών τραγουδιών», των «παραλογών» και μερικών δημωδών, συχνά σατιρικών και συνήθως έμμετρων, μεσαιωνικών κειμένων) κάμποσους αιώνες πριν από την Άλωση της Πόλης και φτάνει έως και πέρα και από την Επανάσταση του 1821, ώς σήμερα. Το γεννημένο στα 1922 φανατικό για γράμματα επαρχιωτόπουλο του Μόρφου (έτσι, με τέτοια γενική ενικού στο τοπωνύμιο, που την προτιμούσε στο έργο και στην αλληλογραφία του και ο γνωστός κύπριος λογοτέχνης Κώστας Μόντης), παιδί πολυμελούς αγροτικής οικογένειας, συντοπίτης και, κατόπιν, κουμπάρος του πρεσβύτερου δημοτικιστή εκπαιδευτικού, δημοσιογράφου, πεζογράφου, θεατρογράφου και πολιτικού Λουκή Ακρίτα (1909-1965), πρέπει να ξεκίνησε τη νεοελληνιστική του δραστηριότητα προτού καν αποφοιτήσει από το γυμνάσιο της ιδιαίτερης πατρίδας του. Όπως αφηγήθηκε πρόσφατα μια αδελφή του εγκατεστημένη κι αυτή στην Αθήνα (https://tinyurl.com/rymxvn3j), ήταν ένας νεαρός που δεν άφηνε το βιβλίο από τα χέρια του, μα, όπως δείχνουν και τα πρώτα γνωστά δημοσιεύματά του (τα οποία, παραδόξως, όπως σημειώθηκε παραπάνω, παραλείπονται από τους «επιγονικούς» κόλακές του στον πρόσφατο αφιερωματικό τόμο των αρχών του 2023), εκμεταλλευόταν τον ελεύθερο χρόνο του και για «επιτόπια έρευνα», κυρίως λαογραφικού και γλωσσικού τύπου. Αυτό άλλωστε δηλώνεται ξεκάθαρα από τον ίδιο, ήδη από τα δύο πρώτα, νομίζω, μικρά ιστορικά και λαογραφικά-φιλολογικά δημοσιεύματά του (δημοσιευμένα με το ψευδώνυμο ή, καλύτερα, το «λογιοσυμπληρωμένο» / «καλαμαράδικο» ονοματεπώνυμο Ν. Οικονομόπουλος) στο πολύ καλό, τότε, λευκωσιάτικο περιοδικό Κυπριακά Γράμματα, στα 1941.[4] Το γόνιμο διάστημα που ακολούθησε τη γυμνασιακή αποφοίτησή του ήταν μια περίοδος επαύξησης και τακτοποίησης του ογκώδους υλικού που προήλθε από την πρωτογενή λαογραφική και ιστοριοδιφική αναζήτησή του, που κατέληξε στην οργάνωση μιας πλούσιας χειρόγραφης καταγραφής-συλλογής δημοτικών τραγουδιών, παραμυθιών, ιστορικών και προσωπογραφικών ενθυμήσεων και πραγματολογικών πληροφοριών αντλημένων από πρόσωπα της ευρύτερης επαρχίας του Μόρφου, ήτοι από πληροφορητές που η επαγγελματική-κοινωνική, μορφωτική και ηλικιακή γκάμα τους ήταν ευρύτατη, αφού συμπεριλάμβανε συγγενείς και μη συγγενείς του Ν. Κονομή, ανθρώπους γραμματιζούμενους και αγράμματους, και υπαγορευτές-συνομιλητές του από μικρά σκολιαρόπαιδα έως γέροντες και γερόντισσες που είχαν περάσει τα ενενήντα τους. Σημειώνω δειγματοληπτικά, ως πρώτη δόση, μόνον όσα από αυτά (11 τον αριθμό) είναι γραμμένα / σταλμένα και δημοσιευμένα στη βρετανοκρατούμενη Κύπρο πριν από το τέλος του Β´ Παγκόσμιου Πολέμου στην Ευρώπη, όλα σε γλώσσα δημοτική και, μάλιστα, περιστασιακά, με φωνητική, μορφολογία και ορθογραφία επηρεασμένη από ριζοσπαστικές-ψυχαρικές επιταγές.[5] Η προτασσόμενη, εδώ, αρίθμηση είναι ο αύξων αριθμός των δημοσιευμάτων του Ν. Κονομή στα Κυπριακά Γράμματα: 1. «Μια ζωντανή σελίδα από το κυπριακό ολοκαύτωμα του 21», Κυπριακά Γράμματα 6.72 (Ιούν. 1941) 44-45 (με το ψευδ. Ν. Οικονομόπουλος). Ιστορικό κυπρολογικό μελέτημα («σημείωμα» κατά τον ίδιο). Με αφορμή ονόματα θυμάτων των Οθωμανών από περιοχές του Μόρφου, που αναφέρονται στα Απομνημονεύματα… του Γ. Κηπιάδη, δίνονται, με βάση πληροφορίες δοσμένες από τοπικούς γέροντες, διευκρινίσεις για δύο αδελφούς (Σολωμήδες) και έναν ιεροδιάκονο (Χριστόφορο της οικογένειας «των Κονόμων»). 2. «Το τραούδιν της πέρτικας», Κυπριακά Γράμματα 6.75-76 (Σεπτ.-Οκτ. 1941) 100-101 (με το ψευδ. Ν. Οικονομόπουλος). Δημοσίευση δύο παραλλαγών του χαριτωμένου ερωτικού δημοτικού τραγουδιού «Της Πέρτικας», καταγραμμένων από τον ίδιο: της πρώτης και αρτιότερης καθ’ υπαγόρευση ενός εγγράμματου γέροντα του Μόρφου· της δεύτερης και πολύ λειψής και προβληματικής, καθ’ υπαγόρευση ενός μικρού μαθητή από τη Ζώδια. Στο τέλος προστίθεται λεξιλόγιο λίγων ιδιωματικών λέξεων και επισημαίνεται ένα τυπογραφικό παρόραμα στο προηγούμενο ιστορικό «σημείωμά» του, βλ. παραπάνω. Είναι σημαντικό το ότι στο δημοσίευμα τονίζεται, εισαγωγικά, πως οι δύο παραλλαγές αποτελούν το 30ό τραγούδι μιας ήδη καταρτισμένης συλλογής δημοτικών τραγουδιών από τον νεαρό Ν. Κονομή με τίτλο «Από τα δημοτικά μας τραγούδια», που δεν έχω προλάβει να ερευνήσω αν δημοσιεύτηκε ποτέ στο σύνολό της, και, αν όχι, πού ακριβώς είναι κατατεθειμένη (βλ. και παρακάτω). Πάντως στην ίδια συλλογή πρέπει να ανήκουν δημοτικά τραγούδια που δημοσιεύτηκαν σε επόμενα τεύχη των Κυπριακών Γραμμάτων (π.χ. από τον Μάρτ.-Απρ. 1942 κ.ε., βλ. παρακάτω). Ας σημειωθεί επίσης ότι πρόσφατα (Νέα Εστία, τχ. 1898, Ιούν. 2024, σ. 238) ο ίδιος συλλογέας αναφέρει ότι μια δική του χειρόγραφη συλλογή κυπριακών παραμυθιών την είχε καταθέσει στο Ιστορικό Λεξικό της Ακαδημίας Αθηνών, χωρίς να διευκρινίζει το πότε, και ότι εν αγνοίᾳ του τα κείμενα τα είχε δημοσιεύσει, με γλωσσικά λάθη, ο Γεώργιος Α. Μέγας. 3. «Ένα Κυπριακό παραμύθι», Κυπριακά Γράμματα 6.79-80 (Ιαν.-Φεβρ. 1942) 156-159. Δύο παραλλαγές της ιστορίας («μύθου») του γαϊδάρου και της αλεπούς, και του πετεινού και της αλεπούς, από καταγραφή ενός μαθητή και από καταγραφή ενός επίσης εγγράμματου ενηλίκου, από το Πραστειό και από τη Ζώδια Μόρφου. 4. «Από τις έμμετρες ιστορίες ζώων», Κυπριακά Γράμματα 6.81-82 (Μάρτ.-Απρ. 1942) 200-202. Σταλμένο από του Μόρφου το 1942. Αποσπασματικές παραλλαγές κειμένων καταγραμμένων από υπαγορεύσεις στην περιοχή Μόρφου, με προσθήκη εκδοτικών και ερμηνευτικών σημειώσεων. 5. «[Των εννιά ’δελφών]», Κυπριακά Γράμματα 6.81-82 (Μάρτ.-Απρ. 1942) 211. Δεκαεξάστιχο κείμενο της «συλλογής Ν. Χ. Kονομή», από υπαγόρευση του εγγράμματου δεκατριάχρονου Γ. Κονομή στου Μόρφου, παρεμφερές με άλλο, της ίδιας «παραλογής», από τη Λύση, δημοσιευμένο από τον Σ. Τομπόλη στον ίδιο τόμο του περιοδικού, τχ. 77-78 (Νοέμβρ.-Δεκ. 1941) 139 «Τα τέσσερ’ αδέρφκια»). 6. «Επίδραση του Βυζαντίου στα σχολεία της Τουρκοκρατίας», Κυπριακά Γράμματα 7.83-84 (Μάιος-Ιούν. 1942) 26-27. Σταλμένο από του Μόρφου το 1942, με επίκεντρο την παρουσίαση αριθμητικών έμμετρων Αλφαβηταρίων για σχολική χρήση, καθ’ υπαγόρευση δεκετριάχρονου μαθητή από την Αγία Ειρήνη, και με ενδιαφέροντα ευρύτερα σχόλια του συλλογέα. 7. «Ένα λαογραφικό χειρόγραφο», Κυπριακά Γράμματα 7.89-90 (Μάιος-Ιούν. 1942) 130-132. Σταλμένο από του Μόρφου το 1942, πρώτο μέρος ανακοίνωσης για χειρόγραφο (μια παλιά «φελλάα» [= φυλλάδα]) που είχε εντοπίσει ο συλλογέας «πριν λίγους μήνες [όταν βρισκόταν] στην Κ(άτω) Ζώδια για λαογραφικές αναζήτησες», με πολύ ενδιαφέρουσες παλαιογραφικές και γλωσσικές παρατηρήσεις και εικασίες χρονολόγησης. Το σύμμικτο χφ (μάλλον του τελευταίου τετάρτου του 18ου αιώνα), του οποίου καταγράφονται αναλυτικά και τα περιεχόμενα, σσ. 131-132, είναι κυρίως ιατροσοφικό, βροντολογικό, σεισμολογικό κτλ., αλλά έχει και άλλα συστατικά στοιχεία. 8. «Ένα λαογραφικό χερόγραφο (συνέχεια από το προηγούμενο)», Κυπριακά Γράμματα 7.91-92 (Ιαν.-Φεβρ. 1943) 169-171. Σταλμένο από του Μόρφου το 1942, δεύτερο μέρος ανακοίνωσης, στην οποία εκδίδονται αποσπάσματα του παραπάνω χφ, με την τελική σημείωση: «Η ορθογραφία και στίξη είναι δικά μου. Μονάχα η φτογγολογική [= φωνητική] γραφή του κειμένου κρατιέται.» 9. «Κυπριακόν χειρόγραφον», Κυπριακά Γράμματα 8.97-98 (Ιούλ.-Αύγ. 1943) 70-71. Σταλμένο από του Μόρφου τον Ιούλιο του 1943. Γλωσσικές διορθώσεις σε παρατηρήσεις του Χρ. Παντελίδη στο περ. Αθηνά 34 (1922) 130-165, που φανερώνουν πολύ καλή γνώση του κυπριακού ιδιώματος, μα και της ιστορικής ορθογραφίας. 10. «Κυπριακόν χειρόγραφον (Συμπληρωματικά)», Κυπριακά Γράμματα 8.99-100 (Σεπτ.-Οκτ. 1943) 108. Σταλμένο από του Μόρφου τον Σεπτέμβριο του 1943. Γλωσσικές παρατηρήσεις για συγκεκριμένες κυπριακές λέξεις, με παρατηρήσεις σε μελέτες προηγούμενων ερευνητών. 11. «Τρεις Καλογέροι Κρητικοί», Κυπριακά Γράμματα 9.113-114 (Νοέμβρ.-Δεκ. 1944) 173. Δημοσίευση κυπριακής δεκαεξάστιχης παραλλαγής του δημοτικού τραγουδιού «Του κυρ-Βοριά», με παρατηρήσεις για την προέλευση και τη μεικτή γλωσσική μορφή του. Από τα υπόλοιπα λαογραφικά, ιστορικά, γλωσσικά, λογοτεχνικοκριτικά, θεατροκριτικά και εκδοτικά δημοσιεύματα των Κυπριακών Γραμμάτων (από τον Σεπτ.-Οκτ. 1945 ώς τον Σεπτ.-Οκτ. 1954) σημειώνω παρακάτω μόνον όσα αφορούν τη λεγόμενη «καθαυτό νεοελληνική» περίοδο (δηλαδή από τα μέσα του 15ου αι. κ.ε.)· τα περισσότερα είναι γραμμένα στη δημοτική, δεν λείπουν όμως και μερικά καθαρευουσιάνικα (1951 κ.ε.), ίσως κάτω από την επίδραση ή την επιταγή του συντηρητικού εκπαιδευτικού Κ. Σπυριδάκι, -η. Παραλείπω, επίσης, όσα καταγράφονται απλώς στα λειψά «βιοεργογραφικά» του τόμου «Έτος ήλθε περιπλομένων ενιαυτών εκατοστόν…», σ. 15 κ.ε. (βλ. και παραπάνω, σημ. 1).[6] 12. «Το ερωτικό αλφάβητο», Κυπριακά Γράμματα 10.125-126 (Νοέμ.-Δεκ. 1945) 164. Ανακοίνωση (σε συνέχεια δημοσιεύματος του λογοτέχνη Π. Ξιούτα) παραλλαγής ερωτικής έμμετρης Αλφαβήτου, καταγραμμένης από τον Ν. Κονομή το 1942, καθ’ υπαγόρευση αγράμματου γέροντα χωρικού από το Γέρι. Η δημοσίευση της παραλλαγής συνοδεύεται από δύο ερμηνευτικές σημειώσεις και από προβληματισμό για τη (μη κυπριακή) προέλευσή του. 13. «[Ειδήσεις από την Αθήνα]», Κυπριακά Γράμματα 10.129-130 (Μάρτ.-Απρ. 1946) 311-312. Ο Ν. Κονομής, εν είδει (άτυπου ή εντεταλμένου (;)) ανταποκριτή του περιοδικού, στέλνει από την Αθήνα, και πριν από τις 9.3.1946, πληροφορίες όχι μόνο για ομιλίες που αφορούν το Βυζάντιο, αλλά και: για μνημόσυνο του γλωσσολόγου Γ. Χατζιδάκι με ομιλίες των Κ. Άμαντου και Ι. Παπαδόπουλου, καθώς και για ομιλία της Αθ. Ταρσούλη για τη μεσαιωνική και σύγχρονη Ρόδο («Παρνασσός», 25.2.1946)· για έκθεση ζωγραφικής της Σ. Πολυχρονιάδη στον «Παρνασσό» (που κρίνεται αρνητικά)· για φιλολογικό μνημόσυνο του Κ. Παλαμά από την Α.Α. με ομιλητή τον Σ. Σκίπη, και για πανεπιστημιακό μάθημα του Ν. Βέη για τον Παλαμά, καθώς και για επιμνημόσυνη τελετή στον τάφο του Παλαμά από τον Σύνδεσμο Λογοτεχνών (27.2.1946)· για ομιλία του Μιχ. Μιχαηλίδη-Νουάρου για τη φραγκοκρατούμενη Δωδεκάνησο, στο πλαίσιο της Εταιρείας Βυζαντινών Σπουδών και στον χώρο της Αρχαιολογικής Εταιρείας, με την παρατήρηση πως ήταν μια «ξερή ιστορική αφήγηση» (2.3.1946). Τέλος, συμπεριλαμβάνει αυστηρότατες επικρίσεις του για θεατρικές παραστάσεις, του Εθνικού Θεάτρου (Σαλακρού, «Η Γη είναι σφαίρα», σε μτφρ. Καρθαίου, σκηνοθ. Καραντινού και σκηνογρ. και κοστούμια Βασιλείου) και των Ενωμένων Καλλιτεχνών (Ίρβιν Σόου, «Θάφτε τους νεκρούς», σε μτφρ. και σκηνοθ. Σεβαστίκογλου), που δείχνουν οξυμένο αισθητήριο και για τα θεατρικά πράγματα. 14. «Η ανθολογία Δημοτικής Πεζογραφίας Γ. Βαλέτα» (επιστολή), Κυπριακά Γράμματα 16.187 (Ιαν. 1951) 30. Επιστολή που επισημαίνει μερικά από τα (συνήθως χοντρά) λάθη και τις αυθαιρεσίες της πολύτομης αυτής ανθολογίας. 15. «Η λέξις “αρκοτζεράμιον”» (επιστολή), Κυπριακά Γράμματα 16.191 (Μάιος 1951) 162-163. Γραμμένο στη λεγόμενη «απλή καθαρεύουσα». Σταλμένο από τη Λευκωσία, 15.3.51. Μικρό γλωσσικό άρθρο που συζητά απόψεις παλιότερων γλωσσολόγων ή άλλων λογίων για την ετυμολογία και τη σημασία της λέξης και μερικών παραλλαγών της, σε συμφωνία με τη γνώμη του καθηγητή του στο Ε.Κ.Π.Α. Β. Φάβη πως σημαίνει αγρίμι, αγριοκάτσικο. 16. «Συμπληρωματικά» (επιστολή), Κυπριακά Γράμματα 16.192 (Ιούν. 1951) 195. Γραμμένο στην «απλή καθαρεύουσα». Σταλμένο από τη Λευκωσία, 10.5.51. «Διόρθωση ημαρτημένου» στο δημοσίευμά του για τη λ. αρκοτζεράμιον, ενώ αμέσως μετά, σσ. 195-196, για το ίδιο θέμα της σημασίας της λ., στο ίδιο τεύχος δημοσιεύεται σημείωμα του Κ. Νικολαΐδη, σταλμένο από τον Όμοδο, 11.5.1951, που υποστηρίζει πως η λ. σημαίνει αγριοκρέμμυδο (κάτι που δέχονται τώρα και τα ειδικά για το κυπριακό ιδίωμα λεξικά του Γ. Κ. Γιαγκουλλή). 17. «Ν. Π. Ανδριώτη: Ετυμολογικό λεξικό της κοινής Νεοελληνικής. Αθήνα 1951, 8ον ΙϚ´+309. Collection de l’Institut Français d’Athènes, 24.», Κυπριακά Γράμματα 17.202 (Απρ. 1952) 141-143. Βιβλιοπαρουσίαση-βιβλιοκρισία ενός βασικού γλωσσικού βοηθήματος με νεοελληνιστικό ενδιαφέρον (με επισήμανση «μειονεκτημάτων και αβλεψιών», καθώς και ασαφών ή αντιφατικών ετυμολογήσεων, κάποτε και με κατάθεση παρατηρήσεων και εικασιών του Ν. Κονομή, μερικές από τις οποίες είναι χρήσιμες, ειδικότερα για λέξεις του κυπριακού ιδιώματος). 18. «Άγι Θέρου: Τα τραγούδια των Ελλήνων. Α´ Ακριτικά, της αγάπης, παραλογές. Έκδοση Εθνική. Αετός, Αθήνα σ. 350.», Κυπριακά Γράμματα 17.205 (Ιούλ. 1952) 259-262. Εκτενής βιβλιοκρισία μιας πολύ αμφιλεγόμενης ανθολογίας δημοτικών τραγουδιών («ακριτικών», ερωτικών και «παραλογών»). Δημοσίευμα με λαογραφικό, λογοτεχνικό και γλωσσικό ενδιαφέρον, αλλά επικέντρωση μόνο στο κυπριακό υλικό. Ο συγγραφέας προβαίνει σε (πάμπολλες) αρνητικές παρατηρήσεις. Αξίζει να σημειώσουμε τη δικαίως καταδικαστική, αυστηρότατη τελευταία παράγραφό του: «Η συλλογή του κ. Θέρου είναι γεμάτη λάθη. Η αφιέρωση του έργου “Στον ποιητή Έλληνα λαό ‘τα σα εκ των σων σοι προσφέρω’ πιστός στην ιερή παράδοσή σου” είναι το λιγώτερο αταίριαστη, και στην περίπτωση τουλάχιστο της Κύπρου έχουμε το δικαίωμα να τη χαρακτηρίσουμε “πλαστογραφία” και “νόθευση” μαζί.» Ο Βυζαντινός στρατός μάχεται κατά των εχθρών. Σελίδα με μικρογραφίες από κώδικα του έργου «Σύνοψις Ιστοριών» του βυζαντινού ιστορικού Ιωάννη Σκυλίτζη, 12ος αιώνας. Εθνική Βιβλιοθήκη της Μαδρίτης. Από εδώ και πέρα δεν έχω την πρόθεση ούτε να καταγράψω, ούτε να σχολιάσω όλες τις υπόλοιπες δημοσιεύσεις του Ν. Κονομή ή τις παρουσιάσεις βιβλίων που έκανε στην Ακαδημία Αθηνών. Ωστόσο, από τις πολύ κατοπινότερες, που αφορούν τον Μεσαιωνικό και Νεότερο Ελληνισμό, μα δεν καταγράφονται στα «βιοεργογραφικά» του τόμου «Έτος ήλθε περιπλομένων ενιαυτών εκατοστόν…», σ. 15 κ.ε., δεν μπορώ παρά να ξεχωρίσω: – την πολύ επαινετική βιβλιοκρισία του για τη δίτομη ανθολογία του Κ. Γ. Γιαγκουλλή Κύπριοι λαϊκοί ποιητές, Λευκωσία, Χρ. Ανδρέου, 1982-1983, στην εφ. Αγών (Λευκωσίας) 7.10.1983 (που αναδημοσιεύτηκε και από τον κρινόμενο στο βιβλίο του Οι ποιητάρηδες της Κύπρου: Προλεγόμενα – Βιο-εργογραφία (1878-σήμερα), Λευκωσία 2005, σ. 489)· – το μελέτημά του «Τα ακριτικά της Κύπρου», στον τόμο Ευρωπαϊκή Ακριτική Παράδοση: από τον Μεγαλέξαντρο στον Διγενή Ακρίτα. Πρακτικά Επιστημονικών Συναντήσεων, Αθήνα, Κέντρο Ερεύνης της Ελληνικής Λαογραφίας της Ακαδημίας Αθηνών, 2004, σσ. 29-46· – and last, but not least, το καταπελτικό αυτοβιογραφικό κείμενό του «Αναμνήσεις ενός φιλολόγου 5: Από την ιστορία της Φιλοσοφικής Σχολής του ΑΠΘ», Νέα Εστία, τχ. 1883 (Δεκ. 2019) 1109-1119 (βλ. και εδώ, παραπάνω, σημ. 2), αφιερωμένο στη μνήμη του καθηγητή Γενικής Ψυχολογίας του Α.Π.Θ. (στα χρόνια 1965/1966 κ.ε.) Λάμπρου Χουσιάδα (†2018), όπου, ύστερα από μια γλαφυρή περιγραφή της δουλικής συμπεριφοράς μιας μερίδας καθηγητών της Φ.Σ. του Α.Π.Θ. απέναντι στη δικτατορία της 21ης Απριλίου 1967, τις παράνομες εντολές και τους κομισαρίους της, και στο πλαίσιο του ιστορικού της «μετάκλησης», αρχικά, και του πολιτικά εκβιαστικού διορισμού, κατόπιν, του Καριοφίλη Μητσάκη («αυτο-εξωραϊσμένου» ως Καρόλου Μητσάκη) σε έδρα Συγκριτικής Φιλολογίας και κατόπιν σε έδρα Νεώτερης Ελληνικής Φιλολογίας, παρατίθεται επιμετρικά ολόκληρη η αρνητική εισηγητική έκθεση του Ν. Κονομή (8 τυπωμένων σελίδων) προς τον τότε κοσμήτορα της Φ.Σ. για το έως τότε ισχνό, μη πρωτότυπο και γεμάτο κενά και λάθη βυζαντινολογικό και νεοελληνιστικό έργο του Κ. Μ. Πρόκειται για εισήγηση που δίνει, παράλληλα, και ένα καλό μέτρο όχι μόνο για το αδέκαστο και ακέραιο πανεπιστημιακό ήθος του συγγραφέα, αλλά και για την πολύ καλή ενημέρωσή του για κείμενα και ζητήματα της δημώδους μεσαιωνικής, μεταβυζαντινής και νεότερης λογοτεχνίας, κατατάσσοντάς τον αβίαστα και στους νεοελληνιστές φιλολόγους. Συγκεκριμένα, κρίνονται, με πειστικά επιχειρήματα, αυτοτελή και μη αυτοτελή, δημοσιεύματα του Κ. Μ. όχι μόνο για την πρωτομεσαιωνική περίοδο (όπως για τη γλώσσα του Ρωμανού τού Μελωδού, 1967), αλλά και για: – την ποίηση του Άρη Δικταίου, ποιητή του 20oύ αι. (1960)· – τη νεοελληνική σονετογραφία από την Αναγέννηση ώς τον 20ό αι. (1962)· – το ποιητικό έργο του Παναγιώτη Κανελλόπουλου στον 20ό αι. (1962)· – την ξένη επίδραση στην ελληνική λογοτεχνία έως και τον 20ό αι. (1963)· – το δημώδες υστερομεσαιωνικό αφηγηματικό ποίημα «Αχιλληίς» /«Διήγησις Αχιλλέως…» (1963)· – το αινιγματικό πρόσωπο Παλαμήδης της «Αχιλληίδος» (1966)· – δύο πεζές δημώδεις υστερομεσαιωνικές και πρώιμες νεοελληνικές παραλλαγές του μυθιστορήματος Αλέξανδρος ο Μακεδών / Διήγησις Αλεξάνδρου (1967, 1968)· – έναν δημώδη κρητικό «Ακάθιστο» (στην πραγματικότητα, ύμνο στην Παναγία) του 15ου αι. (1967, 1969). Άφησα για την κατάληξη μερικές από τις πιο ανθρώπινες πτυχές της προσωπικότητας του Ν. Κονομή που συνδέονται και με τη μέριμνά του για τη υστερομεσαιωνική και πρώιμη νεοελληνική γραμματεία και τους θεράποντές της, όπως, π.χ.: – Την εκτίμηση που είχε για μερικούς άλλους κλασικούς φιλολόγους που είχαν και έργο που ξεπερνούσε χρονικά τα όρια της αρχαίας γραμματείας, όπως, π.χ., για τον αρχαιοελληνιστή, μα και νεοελληνιστή καθηγητή του Α.Π.Θ. και μέλος της συντακτικής επιτροπής των Ελληνικών Δανιήλ Ι. Ιακώβ (1947-2014), και για τον ακούραστο εκδότη, κλασικό φιλόλογο και καθηγητή στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων Μανόλη Παπαθωμόπουλο (1930-2011), για τον οποίο δημοσίευσε και μιαν εκτενή όσο και συγκινητική νεκρολογία στα περ. Ελληνικά 61.1. (2011) 165-174, και Δωδώνη 38-39 (2010) 9-20, που περιλαμβάνει και την εργογραφία του. Φωτογραφία από λαϊκό πανηγύρι (γιορτή πορτοκαλιού) στου Μόρφου, τη γενέτειρα του Νικολάου Κονομή, το 1965. Οικογένεια Μαργαρίτας Παναγιώτου, Βιβλιοθήκη Τεχνολογικού Πανεπιστημίου Κύπρου. – Τη βοήθεια που πρόσφερε σε μερικούς σημαντικούς και εργατικότατους επιστήμονες, όπως, π.χ., ο πολυγραφότατος λαογράφος, θεατρολόγος, εκδότης και κριτικογράφος, καθηγητής του Ε.Κ.Π.Α., Walter Puchner, με τον οποίο συνεργάστηκε και στην εξαιρετική έκδοση ενός κυπριακού υστερομεσαιωνικού σκηνικού έργου του «κύκλου» των «Παθών του Χριστού» (2006). (Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσονται και οι δημοσιευμένες βιβλιοκρισίες του και οι παρουσιάσεις βιβλίων στην Ακαδημία Αθηνών, που είναι ακριβοδίκαιες και δεν διστάζουν να περιλάβουν συχνά και αρνητικές παρατηρήσεις ή υποδείξεις. Αν περιοριστούμε σε έργα μεσαιωνικής και νεότερης ελληνικής βιβλιογραφίας, φιλολογίας, ιστορίας, γλωσσολογίας και λαογραφίας, τα κείμενά του αυτά αφορούν τους: Σ. Μενάρδο, Κ. Σπυριδάκι, -η, Κ. Χατζηιωάννου, Αικ. Πολυμέρου-Καμηλάκη, Π. [B.] Εγγλεζάκη, W. Puchner, Μ. Ι. Μανούσακα, Κ. Μηνά, Π. Μ. Κιτρομηλίδη, Μ. Παπαθωμόπουλο, Μ. Βαρβούνη, Χ. Π. Συμεωνίδη, Κ. Πρωτοπαπά. – Το μεγάλο, και ευεργετικό για τη θεατρική προκοπή έργο που δημιούργησε ως πρόεδρος του Δ.Σ. του Κ.Θ.Β.Ε. (1977-1980). Το περιέγραψε γλυκόπικρα ο ίδιος στο αφιερωμένο στη μνήμη του Σπύρου Ευαγγελάτου αποκαλυπτικό κείμενό του «Η περιπέτειά μου στο Κ.Θ.Β.Ε.», μα το γνωρίσαμε από πρώτο χέρι και άλλοι (ανάμεσα στους οποίους και ο υποφαινόμενος, που, εκτός από διδάσκων της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας στη Δραματική Σχολή του Κ.Θ.Β.Ε. στα χρόνια 1976-1977, 1979-1981, αξιώθηκε για δύο περίπου χρόνια, 1980-1982, να θητεύσει –μαζί με τη λογοτέχνιδα Ζωή Καρέλλη, τον σκηνοθέτη Θόδωρο Τερζόπουλο κ.ά.– στην Kαλλιτεχνική Eπιτροπή του ίδιου θεάτρου ως πρόεδρός της, ύστερα από πρόταση του N. Kονομή και τις συστάσεις του κορυφαίου καλλιτεχνικού και πολιτιστικού παράγοντα της Θεσσαλονίκης και της Β. Ελλάδας Μωρίς Σαλτιέλ, έχοντας έτσι την ευκαιρία να συνεργαστεί αρμονικά με δύο διαδοχικά Δ.Σ. του K.Θ.B.E. και με τους καλλιτεχνικούς διευθυντές Σπύρο Ευαγγελάτο και Nίκο Mπακόλα). – Την αμέριστη συμπαράσταση του Ν. Κονομή στις εκπαιδευτικές προσπάθειες για τη στερέωση της διδασκαλίας της δημοτικής γλώσσας και της νεοελληνικής λογοτεχνίας στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση της Κύπρου κατά τη δεκαοκτάμηνη θητεία του ως υπουργού Παιδείας της Κυπριακής Δημοκρατίας (1980-1982), κατά την οποία πρόσφερε έκθυμη στήριξη στα ειδικά σεμινάρια που οργάνωσαν καθηγητές / διδάσκοντες του Α.Π.Θ. και άλλοι φιλόλογοι της Θεσσαλονίκης προς εκπαιδευτικούς των τεσσάρων πόλεων της ελεύθερης Κύπρου (Σεπτ. 1981).[7] [1] Αρχικά, με την οργάνωση στην Ακαδημία Αθηνών μιας τιμητικής βραδιάς για τα εκατό χρόνια ζωής του ακαδημαϊκού Ν. Χ. Κονομή (22.9.2022), στην οποία μίλησαν (εκτός από τον προεδρεύοντα) ένας κλασικός φιλόλογος (λατινιστής) ακαδημαϊκός (δι’ ολίγων, εξεζητημένων κατά τη συνήθειά του, αλλά μη ουσιωδών, φράσεων, και με φωνή διακοπτόμενη και όχι πάντοτε ακουόμενη) και, παραδόξως, όχι ο έτερος των εξ Α.Π.Θ. «Διοσκούρων» (κατά τον χαρακτηρισμό του τιμωμένου) κλασικός φιλόλογος (αρχαιοελληνιστής) ακαδημαϊκός, αλλά ένας μη ακαδημαϊκός, καθηγητής της αρχαίας ελληνικής φιλολογίας στο Α.Π.Θ. και συντηρητικότατος, ιδεολογικά και γλωσσικά, ιατροφιλόσοφος, που έδωσε μιαν αξιομνημόνευτη παράσταση μελοδράματος. Ευτυχώς το εορταστικό βραδινό διασώθηκε χάρη στην καίρια αντιφώνηση του τιμωμένου, που τόνισε την αξία της διαρκούς / ακατάπαυστης επιστημονικής εργατικότητας (που, ομολογουμένως, χαρακτήριζε πάντα και τον ίδιο), και επικεντρώθηκε σε μια δίκαιη αναγνώριση των οφειλών του στην αφοσιωμένη και γλυκύτατη συμπαραστάτρια και σύζυγό του. Κατόπιν, με την έκδοση ογκώδους σύμμικτου τόμου με τίτλο «Έτος ήλθε περιπλομένων ενιαυτών εκατοστόν…» Τιμητικός τόμος για τον Καθηγητή-Ακαδημαϊκό Ν. Χ. Κονομή, Αθήνα, Ακαδημία Αθηνών / Κέντρον Ερεύνης της Ελληνικής και Λατινικής Γραμματείας, [Ιαν.] 2023, με επιμ. του Α. Δ. Μαυρουδή (και «επιτροπή εκδόσεως» τους Α. Δ. Μαυρουδή και Α. B. Ρεγκάκο), όπου η συντριπτική πλειονότητα των συνεργατών-συγγραφέων των 23 άρθρων ήταν κλασικοί φιλόλογοι ή αρχαιολόγοι, και μόνον 4 με ενδιαφέροντα και έργο και για τον Μεσαιωνικό και Νεότερο Ελληνισμό (τους Ευ. Χρυσό, Δ. Ζ. Νικήτα, Κ. Τσαντσάνογλου και Π. Μ. Κιτρομηλίδη), αλλά δεν συμμετείχε κανείς αμιγής ή κατά κύριο λόγο (υστερο)μεσαιωνολόγος ή νεοελληνιστής φιλόλογος ή λαογράφος ή γλωσσολόγος: μολονότι, προλογικά, ο τόμος σημειώνει, «διαβατικά», τη συμβολή του τιμωμένου και στη «λεξικογραφία», τη «μεσαιωνική ελληνική γραμματεία» και τη «λαογραφία», παραλείπει και πάλι να καλύψει ολόκληρο, ή να αξιολογήσει, το έργο του στα πεδία της νεότερης ελληνικής ιστορίας, γραμματείας και παιδείας. Ευτυχώς, προφανώς ύστερα από παραχώρηση σχετικών βιβλιογραφικών στοιχείων από τον ίδιο τον τιμώμενο, ο επιμελητής του τόμου συμπεριλαμβάνει στα «βιοεργογραφικά» του Ν. Χ. Κονομή, σσ. 11-20, μερικά δημοσιεύματά του και για τα «Μεσαιωνικά και Νέα Ελληνικά», σσ. 15-16 (τμήμα ΙΙ [αλλά μόνον από το 1953 κ.ε.]), και, σποραδικά και ανάκατα, χωρίς διάκριση όσων αφορούν μόνον την Αρχαιότητα και όχι τον / ή και τον Μεσαιωνικό και Νέο Ελληνισμό, και στις σσ. 16-20 (τμήματα ΙΙΙ. Βιβλιοκρισίες [αλλά μόνον από το 1952 κ.ε.] IV. Επιστημονικές ανακοινώσεις [αλλά μόνον από το 2011 κ.ε.] και V. Παρουσιάσεις βιβλίων στην Ακαδημία Αθηνών [αλλά μόνον από το 1991 κ.ε.] Αυτά τα στοιχεία, αν και ελλιπή (αφού δεν συμπεριλαμβάνουν σχετικά δημοσιεύματά του της περιόδου 1941-1951, μα ούτε και όλα τα επόμενα, και, κυρίως, τα ενδιαφέροντα και αποκαλυπτικά, για την προσωπικότητά του, αυτοβιογραφικά-απομνημονευματογραφικά κείμενά του), αποτελούν χρήσιμο τμήμα του πολύ λειψού / «επιλεκτικού» αυτού τόμου (διαβλητού, έτσι κι αλλιώς, λόγω του εκ προοιμίου αποκλεισμού αρκετών επιστημόνων ως συνεργατών, και λόγω της μη αποστολής του σε εγνωσμένους συνεργάτες και φίλους του τιμωμένου. Φυσικά, δεν θα περίμενε κανείς κάτι διαφορετικό από την αμφίβολη «επιστημοσύνη» και τις κυκλοθυμικές διαθέσεις της «επιτροπής εκδόσεως» του τόμου αυτού). [2] Ύστερα από δική μου σύσταση, αρχικά στους φίλους υπευθύνους των εξαιρετικών Μικροφιλολογικών της Λευκωσίας (που ανταποκρίθηκαν: βλ. τα χρονικογραφικά σημειώματα του Ν. Κονομή «Από την ιστορία της Φιλοσοφικής Σχολής του ΑΠΘ», Μικροφιλολογικά 35 (Άνοιξη 2015) 3-10· «Αναμνήσεις ενός φιλολόγου: Σπουδές στο Αθήνησι», ΜΦ 41 (Άνοιξη 2017) 57-62· «Από την Οξφόρδη / Καίμπριτζ στο Κέιπ Τάουν και τη Θεσσαλονίκη», ΜΦ 42 (Φθινόπωρο 2017) 96-101· «Αναμνήσεις 3: Η επιστημονική μου σταδιοδρομία», ΜΦ 43 (Άνοιξη 2018) 98-104)), καθώς και του προοδευτικού περιοδικού του Συλλόγου Αποφοίτων της Φ.Σ. του Α.Π.Θ. Φιλόλογος (το οποίο, δυστυχώς, στη μεταβατική περίοδο που ακολούθησε τον αδόκητο θάνατο του Χρ. Τσολάκη, δεν ανταποκρίθηκε, προβάλλοντας, σε απορριπτική επιστολή, έωλα προσχήματα, έστω και διατυπωμένα κομψά). Ευτυχώς πολλά παρόμοια κείμενα του συγγραφέα βρήκαν και εξακολουθούν να βρίσκουν πρόθυμη φιλοξενία στην αθηναϊκή Νέα Εστία της περιόδου διεύθυνσής της από τον νεοελληνιστή ιστορικό Νίκο Καραπιδάκη (βλ., π.χ., «Αναμνήσεις ενός φιλολόγου 4: Με τους συνταγματάρχες της 21ης Απριλίου στα Ιωάννινα», Νέα Εστία, τχ. 1888 (Μάρτ. 2019) 176-182· «Αναμνήσεις ενός φιλολόγου 5: Από την ιστορία της Φιλοσοφικής Σχολής του ΑΠΘ», Νέα Εστία, τχ. 1883 (Δεκ. 2019) 1109-1119· «Αναμνήσεις ενός φιλολόγου 7: Η πρυτανεία μου στο ΑΠΘ», Νέα Εστία, τχ. 1886 (Μάρτ. 2021) 266-277· «Αναμνήσεις ενός φιλολόγου 3: Σπουδές στην Οξφόρδη και το Καίμπριτζ», Νέα Εστία, τχ. 1891 (Ιούν. 2022) 341-346· «Αναμνήσεις ενός φιλολόγου: Μερικοί καθηγητές μου στο Αθήνησι», Νέα Εστία, τχ. 1898 (Ιούν. 2024) 230-240). Ενώ αρκετά άλλα παρεμφερή κείμενά του (κυρίως για την ελληνική / νεοελληνική γλώσσα και τα λεξικά της, μια και για ποικίλα επίκαιρα θέματα, πολιτικά ή ευρύτερα) δημοσιεύτηκαν κατά καιρούς και σε άλλα έντυπα, λευκωσιάτικα είτε αθηναϊκά (όπως, π.χ., το Τhe Athens Review of Books, Το Παρόν και Το Παρόν της Κυριακής, και είναι προσιτά και διαδικτυακά, βλ., π.χ., https://tinyurl.com/35exmhrt και https://tinyurl.com/w75bks3s). [3] Βλ., π.χ., το κείμενο «Η περιπέτεια της αναγκαστικής υπουργίας μου», εφ. Ο Φιλελεύθερος (Λευκωσίας), 10.11.2014, που προκάλεσε ποικίλες δημοσιογραφικές αντιδράσεις. [4] «Μια ζωντανή σελίδα από το κυπριακό ολοκαύτωμα του 21», Κυπριακά Γράμματα 6.72 (Ιούν. 1941) 44-45, και «Το τραούδιν της πέρτικας», Κυπριακά Γράμματα 6.75-76 (Σεπτ.-Οκτ. 1941) 100-101. Δυστυχώς η μετριότατη (και, γι’ αυτό, μάλλον, άφαντη διαδικτυακά, άρα απρόσιτη στο ευρύτερο κοινό) διδακτορική διατριβή του Κ. Δανόπουλου (Το περιοδικό Κυπριακά Γράμματα (Λευκωσία 1934-1937, 1939-1965)…, τ. 1-3, Λευκωσία, Πανεπιστήμιο Κύπρου, 2001) όχι μόνο δεν προβαίνει σε αξιολόγηση των συνεργασιών του περιοδικού, αλλά δίνει και λανθασμένες πληροφορίες για την έναρξη και το τέλος των δημοσιευμάτων του Κονομή σ’ αυτό: 1942 και 1955 αντίστοιχα, ενώ πρόκειται για 1941 και 1954. Λάθη και παραλείψεις υπήρχαν, βέβαια, ήδη και στη σ. 24 της αποδελτίωσης του Α. Μ. Λοή, Ευρετήριον «Κυπριακών Γραμμάτων» 1934-1956, Λευκωσία 1967 (παράρτημα-ανάτυπο από τη Φιλολογική Κύπρο, 1967-1968). [5] Προσθέτω, από τη στήλη «Αλληλογραφία», και το εξής «φρονηματιστικό» επιστολικό σημείωμα του περιοδικού (που είχε τότε, ακόμα, διευθυντή του τον λογοτέχνη και κριτικό Νίκο Κρανιδιώτη), Κυπριακά Γράμματα 8.105-106 (Μάρτ.-Απρ. 1944) 219: «κ. Ν. Χ. Κον. Μόρφου. Θα δημοσιευτεί. Περιμένουμε και τἄλλα. Δυσκολευόμαστε όμως με την ορθογραφία σου. Θα μας επιτρέψεις να την κανονίσουμε σύμφωνα με τἄλλα, για λόγους τεχνικούς. Άλλωστε ούτε κ’ έτσι λύεται το ορθογραφικό μας πρόβλημα. Θέλει ριζική αναπροσαρμογή.» Παραίνεση που απηχεί ίσως μια συντηρητικότερη στροφή του περιοδικού από τα τέλη του Β´ Παγκόσμιου Πολέμου κ.ε. Παρ’ όλ’ αυτά ο Ν. Κονομής συνέχισε να στέλνει και αργότερα κείμενά του γραμμένα στη δημοτική, με ελάχιστες εξαιρέσεις. [6] Ήτοι άλλα 5 κείμενα: α) Τη βιβλιοκρισία του στην έκδοση των λεγόμενων «Κυπριώτικων ερωτικών (λυρικών)» ποιημάτων: 21. «Thémis Siapkaras-Pitsillidès: Le Pétrarchisme en Chypre; Poèmes d’amour en dialecte chypriote d’après un manuscript du XVIe siècle. Texte établi et traduit avec le concours de Hubert Pernot, Athènes 1952, 8ον σ. VΙΙ+446. Collection de l’Institut Français d’Athènes, 74.», Κυπριακά Γράμματα 17.203 (Μάιος 1952) 182-185: αρκετά εκτενές κείμενο για μια βασική γαλλόγλωσση έκδοση με νεοελληνιστικό (και ειδικότερο κυπρολογικό) λογοτεχνικό και γλωσσικό ενδιαφέρον, με πολλές παρατηρήσεις και προτάσεις, που δείχνουν και μιαν (απρόσμενη) εξοικείωση του συγγρ. και με τη γαλλική γλώσσα. β) Το κείμενο 23: «Πόθεν και πώς μετεφέρθη η Ακριτική Ποίησις εν Κύπρῳ», Κυπριακά Γράμματα 19.228 (Ιούν. 1954) 247-250: γραμμένο σε «απλή καθαρεύουσα» ιστορικό και λαογραφικό μελέτημα. Κριτική των απόψεων του Κ. Σάθα, του Σ. Μενάρδου κ.ά. για τις συνθήκες και τους τρόπους «μεταφοράς» λογοτεχνικής «ακριτικής» ύλης στην Κύπρο, που καταλήγει σε φρόνιμη ομολογία αδυναμίας για την επίλυση του θέματος, προτού συγκεντρωθεί όλο το «ακριτικό» υλικό Πόντου, Καππαδοκίας και Κύπρου σε χωριστά σώματα, και επακόλουθη συγκριτική διερεύνηση. γ) Το κείμενο 24: «Ευμάθιος Φιλοκάλης και Αλέξιος Κομνηνός. Παρεξηγήσεως ανασκευή», Κυπριακά Γράμματα 19.229 (Ιούλ. 1954) 287-288: γραμμένο σε «απλή καθαρεύουσα» ιστορικό (μεσαιωνολογικό) και κυπρολογικό μελέτημα στο οποίο κρίνονται απόψεις του G. Hill στηριγμένες σε παρερμηνεία ή ελλιπή γνώση βυζαντινού ποιήματος του Νικολάου Μουζάλωνος. δ) Το κείμενο 25: «Πράξις μεταθέσεως Κυπρίου Αρχιεπισκόπου», Κυπριακά Γράμματα 19.230 (Αύγ. 1954) 341-342: γραμμένο σε «απλή καθαρεύουσα» ιστορικό και κυπρολογικό μελέτημα που αφορά τη μεταβυζαντινή περίοδο, και όπου, με βάση χφ της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Ελλάδος συζητείται εκκλησιαστικό ζήτημα των αρχών του 17ου αι. ε) Το κείμενο 26, τελευταίο δικό του στο περιοδικό: «Ιωάννης Καρατζάς ο Κύπριος», Κυπριακά Γράμματα 19.231-232 (Σεπτ.-Οκτ. 1954) 373-382 (με την εξής επιγραφή: «Αφιερώνεται εις τον κ. Κ. Άμαντον»): γραμμένο σε «απλή καθαρεύουσα» εκτενές ιστορικό (νεοελληνιστικό και κυπρολογικό) μελέτημα, με κριτική ανάλυση πολλών προγενέστερων μελετών για τον Ι. Καρατζά, τον Ρήγα, τους ομοϊδεάτες του κτλ. Στη σ. 405 του ίδιου τόμου αναγγέλλεται η δημοσίευση ανατύπου μιας λαογραφικής-γλωσσικής μελέτης του συγγρ., του 1953: «Παροιμίαι και παροιμιώδεις φράσεις εις τρία μνημεία της Κυπριακής διαλέκτου», Επετηρίς της Εταιρείας Βυζαντινών Σπουδών 23 (1953 [Κανίσκιον Φαίδωνι Ι. Κουκουλέ]) 472-483. Για παράλληλα ή επόμενα, ανάλογα ιστορικά, γλωσσικά και λαογραφικά δημοσιεύματά του στην περίοδο 1953 κ.ε. (στα περιοδικά: Κρητικά Χρονικά, Αθηνά, Κυπριακαί Σπουδαί, Λαογραφία, Ελληνικά, Κυπριακός Λόγος, Λεξικογραφικόν Δελτίον, Επετηρίς του Κέντρου Ερεύνης της Ελληνικής Λαογραφίας και Πρακτικά της Ακαδημίας Αθηνών) βλ. και πάλι στα «βιοεργογραφικά» του τόμου «Έτος ήλθε περιπλομένων ενιαυτών εκατοστόν…», σ. 15 κ.ε. (βλ. και παραπάνω, σημ. 1). [7] Για τη βιβλιογραφική συνδρομή τους ευχαριστώ και από εδώ τους φίλους Λίνα Ιατρού, Λευτέρη Παπαλεοντίου, Κυριάκο Ιωάννου και Αγγελική Λούδη.

Ο Νίκος Κονομής ως νεοελληνιστής

Σύνδεση