To «Επιθαλάμιο για τον γάμο του αυτοκράτορα Ονωρίου» από τον Κλαυδιανό

1. Εισαγωγή: Κλαυδιανός, βίος και έργο O Κλαύδιος Κλαυδιανός (Claudius Claudianus), ποιητής ελληνικής καταγωγής, γεννήθηκε στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου μάλλον γύρω στο 370 μ.Χ. και πέθανε στη Ρώμη ανάμεσα στο διάστημα 404-408 μ.Χ. Από τα χρόνια της διαμονής του στην Αίγυπτο προέρχονται κάποια ποιήματά του γραμμένα στην ελληνική γλώσσα (π.χ. σώζονται κάποια αποσπάσματα από τη Γιγαντομαχία του στα ελληνικά). Το 394 μ.Χ. πήγε στη Ρώμη, όπου γρήγορα έγινε γνωστός στην αριστοκρατική τάξη, χάρη στα λατινικά πανηγυρικά του ποιήματα (για τον Ολύβριο, τον Προβίνο και τον Ονώριο). Στη συνέχεια μετέβη στο Μιλάνο, όπου έγινε αυλικός ποιητής στην υπηρεσία του Φλαβίου Στιλίχωνα (359-408 μ.Χ.), στρατηγού της Δυτικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας και συζύγου της Σερένας, ανιψιάς του Μεγάλου Θεοδοσίου, με συνέπεια να ανταμειφθεί με πολιτικά αξιώματα. Ο Θεοδόσιος πέθανε στις 17 Ιανουαρίου του 395, αφήνοντας τον Στιλίχωνα ως κηδεμόνα του γιου και διαδόχου του στη Δύση, Ονωρίου. Ο Στιλίχων υπήρξε ο πάτρωνας του ποιητή. Ο Κλαυδιανός ήταν αυτός που εγκωμίαζε τα κατορθώματά και αντιτασσόταν στους εχθρούς του. Ακόμα και στα ποιήματα που αναφέρονταν στα μέλη του αυτοκρατορικού οίκου, ο πραγματικός ήρωας ήταν ο Στιλίχων (π.χ. βλ. το τελευταίο τμήμα του ποιήματος που έπεται).[1] Δεν γνωρίζουμε κάτι βέβαιο για το θρήσκευμα του Κλαυδιανού. Φαίνεται όμως ότι ήταν χριστιανός, αν σκεφτούμε ότι ανήκε στη χριστιανική αυλή του Θεοδοσίου και το γεγονός ότι μέσα στο σύνολο των μικρότερων ποιημάτων του συγκαταλέγεται κι ένας ύμνος για το Πάσχα, που ίσως αποτελεί ομολογία της δικής του πίστης ή ίσως γράφτηκε κατά παραγγελία μέλους της αυλής στην οποία ανήκε.[2] O θάνατος του Κλαυδιανού παραμένει ένα μυστήριο. Μετά από δέκα χρόνια κατά τα οποία παρήγαγε τα μεγάλα του ποιήματα και μετά τη σύνθεση του Για την έκτη υπατεία του Ονωρίου (De Sexto Consulatu Honorii), που εκφωνήθηκε μάλλον τον Ιανουάριο του 404, τα ίχνη του ποιητή εξαφανίζονται. Με εντολή του Στιλίχωνα τα ποιήματά του συγκεντρώνονται σε μία έκδοση των απάντων του. Η χρονολογία του θανάτου του πρέπει να τοποθετηθεί σε μια περίοδο μεταξύ του 404 και του 408 (ημερομηνία εκτέλεσης του Στιλίχωνα). Το 406 είναι ένας πιθανός terminus ante quem, δεδομένου ότι δεν έχουμε κανένα έργο του Κλαυδιανού που να εγκωμιάζει τη νίκη του πάτρωνά του εναντίον του Ραδάγαισου στο Φιέζολε το 406 μ.Χ.[3] Ο Κλαυδιανός είναι ένας πεπαιδευμένος ποιητής (doctus poeta), εφάμιλλης αξίας με τους ποιητές της κλασικής περιόδου της λατινικής λογοτεχνίας. Θεωρείται ως ο κατεξοχήν εκπρόσωπος της πανηγυρικής ποίησης, αλλά και τα έπη του είναι αριστουργηματικά. Στην ποίησή του είναι παρόν το παραδοσιακό πάνθεον, αλλά και η θεά Ρώμη μαζί με θεοποιημένες αφηρημένες έννοιες, όπως π.χ. η Iustitia (= δικαιοσύνη). Χρησιμοποιεί τον δακτυλικό εξάμετρο με μαεστρία, ενώ οι περιγραφές και οι εκφράσεις (δηλαδή περιγραφές του χαρακτηρίζονται από γλωσσική δεξιοτεχνία. Ο ποιητής Κλαυδιανός. Πορτρέτο από τον Λούκα Σινιορέλλι, περ. 1499-1502. Παρεκκλήσιο του Αγίου Βρικτίου (San Brizio), Ορβιέτο. Ο Κλαυδιανός συνέθεσε πανηγυρικά έργα για τις υπατείες του Ονωρίου το 396, το 398 και το 404, του Μαλλίου Θεοδώρου το 399 και του Στιλίχωνα το 400 μ.Χ. Επίσης, έγραψε επιθαλάμια (βλ. παρακάτω) και έργα πολεμικής, δηλαδή λιβέλους εναντίον των εχθρών του προστάτη του, Στιλίχωνα, στην Ανατολή, του Ρουφίνου (το In Rufinum το 396 μ.Χ.) και του Ευτροπίου (το In Eutropium το 399 μ.Χ.).[4] Η επική παραγωγή του χωρίζεται σε δύο κατηγορίες: α) τα μυθολογικά έπη, με το ανολοκλήρωτο (καθώς διακόπτεται στο τέλος του 3ου βιβλίου) Για την αρπαγή της Περσεφόνης (De raptu Proserpinae), το οποίο γράφτηκε μεταξύ των ετών 395-397 μ.Χ., και μια Γιγαντομαχία/Gigantomachia (γραμμένη στα Ελληνικά και στα Λατινικά, γεγονός που δείχνει ότι ο Κλαυδιανός επεξεργάστηκε το θέμα δύο φορές) και β) τα ιστορικά έπη, το Για τον Γιλδωνικό Πόλεμο (De bello Gildonico) το 398 μ.Χ. και το Για τον Γετικό Πόλεμο (De bello Getico) το 402 μ.Χ. Στα δύο τελευταία αυτά έργα βλέπουμε την έντονη επίδραση του πανηγυρικών στο έπος, γεγονός που ισχύει και αντίστροφα. Στην ποίηση του Κλαυδιανού διακρίνουμε την έντονη επίδραση της ελληνικής ρητορικής της Ύστερης Αρχαιότητας και των Ρωμαίων ποιητών του Αργυρού αιώνα της λατινικής λογοτεχνίας (Λουκανό και Στάτιο). Φυσικά έχει επηρεαστεί και από τον Βεργίλιο. Τα πανηγυρικά του ποιήματα, αν και προπαγανδιστικά έργα, μας παρέχουν πλούσιες πληροφορίες για την ιστορία της εποχής.[5] 2. Η γαμήλια ποίηση του Κλαυδιανού Ο Κλαυδιανός συνέθεσε έξι επιθαλάμια, δηλαδή γαμήλια ποιήματα.[6] Τα πέντε είναι αφιερωμένα στον γάμο του Ονωρίου και της Μαρίας και το ένα στον γάμο δύο αριστοκρατών, του Παλλαδίου και της Κελερίνας. Τα πέντε ποιήματα προς τιμήν του πρώτου ζεύγους χωρίζονται σε δύο ενότητες: α) στο επιθαλάμιο ποίημα, το οποίο αποτελείται από έναν πρόλογο και το κατεξοχήν ποίημα και β) από τέσσερα Φεσκεννίνα ποιήματα (δηλαδή περιπαιχτικά άσματα που τραγουδιούνταν σε γάμους). Οι μελετητές θεωρούν ότι τα τέσσερα αυτά λυρικά ποιήματα προηγούνταν του επιθαλαμίου, κυρίως λόγω της θέσης τους στη χειρόγραφη παράδοση, όπου απαντούν πριν το επιθαλάμιο. Το έκτο ποίημα (για τον γάμο του Παλλάδιου και της Κελερίνας) πρέπει να γράφτηκε τη χρονιά που πραγματοποιήθηκε ο εν λόγω γάμος, δηλαδή το 399. Για τον Παλλάδιο γνωρίζουμε μόνο ότι ήταν φίλος και συνάδελφος του ποιητή και ότι ο πατέρας του ήταν μάλλον έπαρχος της Αιγύπτου το 382. Ο παππούς της Κελερίνας είχε την ίδια θέση, ενώ και ο πατέρας της ήταν αξιωματούχος. Όσον αφορά στη μορφή των επιθαλάμιων ποιημάτων, παρατηρούμε ότι o Κλαυδιανός πρωτοτυπεί, καθώς χρησιμοποιεί μια ποικιλία μέτρων· έτσι, οι πρόλογοι των δύο επιθαλαμίων προς τιμήν των ζευγαριών Ονωρίου - Μαρίας και Παλλαδίου - Κελερίνας είναι γραμμένοι σε ελεγειακό δίστιχο (τυπική πρακτική των ποιητών της Ύστερης Αρχαιότητας) και τα δύο κατεξοχήν επιθαλάμια είναι γραμμένα σε δακτυλικό εξάμετρο. Ωστόσο, τα Φεσκεννίνα ποιήματα για το πρώτο ζεύγος νεονύμφων παρουσιάζουν μια ξεχωριστή μετρική ποικιλία: το πρώτο είναι γραμμένο σε αλκαϊκό ενδεκασύλλαβο, το δεύτερο σε ανακρεόντειο μέτρο, το τρίτο σε αναπαίστους και το τέταρτο σε ασκληπιάδειους.[7] Όσον αφορά το περιεχόμενο, έχει παρατηρηθεί από τους μελετητές ότι ο Κλαυδιανός έχει ως πρότυπό του τον Στάτιο.[8] Αλλά πρωτοτυπεί ξανά, καθώς με τα επιθαλάμιά του δεν εγκωμιάζει μόνο τους νεόνυμφους, αλλά και ολόκληρη τη βασιλική οικογένεια και κυρίως τη μορφή του προστάτη του, Στιλίχωνα. Με αυτόν τον τρόπο παρεμβάλλει στοιχεία πανηγυρικής ποίησης στο επιθαλάμιο και ανανεώνει το είδος συνδυάζοντας τα παραδοσιακά του μοτίβα με τους σύγχρονους πολιτικούς του σκοπούς. 3. Το Επιθαλάμιο για τον γάμο του αυτοκράτορα Ονωρίου Το ποίημα είναι αφιερωμένο στον γάμο του αυτοκράτορα Ονωρίου (384-423, αυτοκράτορας: 393-423), γιου του Θεοδοσίου Α΄ (347-395, αυτοκράτορας: 379-395) και της Μαρίας, κόρης του στρατηγού της Δύσης, Στιλίχωνα (359-408) και της Σερένας (θάν. το 409), ξαδέλφης και υιοθετημένης αδελφής του Ονωρίου. Η Μαρία πέθανε άτεκνη σε νεαρή ηλικία το 407. Μετά τον θάνατό της ο Ονώριος (που πέθανε κι αυτός άτεκνος το 423) παντρεύτηκε την αδελφή της, Θερμαντία, την οποία χώρισε το 408. Ο γάμος έλαβε χώρα το 398, όταν ο Ονώριος ήταν δεκατεσσάρων ετών, ενώ και η Μαρία μάλλον ήταν συνομήλική του. Ο Κλαυδιανός αφηγείται πως ο νεαρός αυτοκράτορας αφήνει για λίγο την αγαπημένη του συνήθεια του κυνηγιού και ξεκινά μια νέα περιπέτεια, αυτήν της αγάπης. Η ίδια η Αφροδίτη, που ενδύεται τον ρόλο της παρανύμφου στον γάμο, περιγράφει με τα καλύτερα λόγια τη Μαρία. Ο ποιητής είναι βέβαιος ότι το ζεύγος αυτών των δύο όμορφων και ισχυρών αριστοκρατών θα διοικήσει εξαιρετικά τη Δυτική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, έχοντας την αμέριστη βοήθεια και συμπαράσταση του πάτρωνά του, Στιλίχωνα. Όπως προαναφέρθηκε, το επιθαλάμιο λειτουργεί σαν εγκωμιαστικός λόγος υπέρ του Ρωμαίου στρατηγού, ο οποίος με τον γάμο αυτόν ενισχύει τη θέση του στην αυλή και μάλιστα σε μία κρίσιμη περίοδο, όταν και ετοιμαζόταν ο πόλεμος της Δυτικής Αυτοκρατορίας κατά του βασιλιά της Αφρικής, Γίλδωνα, που είχε ταχθεί με το μέρος της Ανατολής. Ο πρόλογος του ποιήματος αριθμεί 22 στίχους σε ελεγειακό μέτρο, ενώ το κατεξοχήν επιθαλάμιο εκτείνεται σε 341 δακτυλικούς εξαμέτρους. Η μετάφραση που έπεται αποτελεί την πρώτη νεοελληνική απόδοσή του. Πρέπει να σημειωθεί ότι έχει καταβληθεί προσπάθεια η στιχομέτρησή της να αντιστοιχεί (έστω και κατά προσέγγιση) με αυτή του λατινικού πρωτοτύπου. 4. Μετάφραση ΠΡΟΛΟΓΟΣ Όταν το Πήλιο το ύψος του σήκωνε, νυφικό θάλαμο να φτιάξει με ψηλές αψίδες και ούτε άντεχε τόσους πολλούς θεούς η γη να φιλοξενήσει, όταν ο πελαγίσιος πεθερός και των αναρίθμητων αδελφών το πλήθος ανταγωνίζονταν τις μέρες με τραπέζια να παρατείνουν και ο Χείρωνας στον Δία πρόσφερε κοινά ποτήρια, ξαπλωμένος μαλακά στο πλάι, με την αλογίσια τη μεριά του, και ο Πηνειός μετέτρεπε τα παγωμένα του νερά σε νέκταρ, και κρασί αφρισμένο έρεε από τις κορυφές της Οίτης, η Τερψιχόρη χτύπησε την έτοιμη λύρα της με το παιχνιδιάρικο πλήκτρο της και κοριτσίστικους χορούς οδήγησε μέσα σε σπηλιές. Τα τραγούδια και στους επουράνιους και στον Δία άρεσαν, γιατί γνώριζαν ότι τα τάματα των εραστών αρμονικά με τους τρυφερούς ρυθμούς ήταν. Οι Κένταυροι και οι Φαύνοι αρνιούνται. Ποια πλήκτρα θα μπορούσαν τον Ροίτο να λυγίσουν, ποια τον σκληρό Φόλο να συγκινήσουν; Η έβδομη μέρα στον ουρανό έφτανε και τόσες φορές ο Έσπερος με τη φωτιά του να αναγεννιέται είχε δει τους χορούς να έχουν τελειώσει. Τότε ο Φοίβος άγγιξε τη λύρα του με αυτήν την ευγενή πένα, με την οποία βράχους δαμάζει και μελιές παρασέρνει και με τις ιερές χορδές του πότε τον ερχομό του Αχιλλέα εγγυάται, και τραγουδά πότε για της Φρυγίας τη σφαγή, πότε για τον Σιμόεντα. Ευτυχισμένος ο Υμέναιος στον καταπράσινο Όλυμπο αντηχεί και ο Όθρυς και η Όσσα τη Θέτιδα βασίλισσα φωνάζουν. ΕΠΙΘΑΛΑΜΙΟ Φωτιά ασυνήθιστη για τη νύφη που του υποσχέθηκαν ο αυτοκράτορας Ονώριος είχε γευτεί και, άπειρος αυτός, με πρωτόγνωρο πάθος είχε καεί. Ούτε από πού ο νέος πυρετός ερχόταν ούτε οι αναστεναγμοί τι ήθελαν είχε καταλάβει ο αρχάριος αυτός, που δεν γνώριζε ακόμη έρωτας τι θα πει. Το κυνήγι και τα άλογα, τα δόρατα δεν τον νοιάζουν, ούτε το ακόντιο να εκτοξεύει τον ευχαριστεί· όλο το μυαλό του περιπλανιέται στην πληγή του, που ο Έρωτας του κάρφωσε. Πόσο συχνά αναστεναγμούς αφήνει από τα βάθη της καρδιάς του! Πόσο συχνά ένα κοκκίνισμα το πρόσωπό του σκεπάζει και το μυστικό του προδίδει και τα χέρια του αυθόρμητα της αγαπημένης του το όνομα γράφουν! Ήδη δώρα για τη νύφη του ετοιμάζει και όμορφα στολίδια – μα από της Μαρίας την ομορφιά κατώτερα – επιλέγει, οτιδήποτε κάποτε η αξιοσέβαστη Λιβία και οι υπερήφανες σύζυγοι των θεϊκών Καισάρων φόρεσαν. Δίπτυχο από ελεφαντόδοντο, ανατεθειμένο από τον Ρωμαίο ύπατο Ανίκιο Πετρώνιο Πρόβο, με ανάγλυφη παράσταση του αυτοκράτορα Ονώριου, 406 μ.Χ. Μουσείο του Καθεδρικού Ναού της Αόστης (Ιταλία). Η εξαντλημένη ελπίδα για την καθυστέρηση παραπονιέται και οι μακρές μέρες ακίνητες φαίνονται, ενώ και η σελήνη τη νωθρή τροχιά δεν μοιάζει να γυρίζει. Έτσι η παρθένα από τη Σκύρο φλεγόταν για τον τρυφερό Αχιλλέα και χωρίς ακόμη να έχει καταλάβει την απάτη, τα πολεμικά του χέρια δίδασκε νήματα να υφαίνει και με τα ρόδινά της δάχτυλα έπλεκε τα μαλλιά του Θεσσαλού που αργότερα η Ίδη θα έτρεμε. Και επιπλέον μέσα του γι’ αυτά παραπονείται: «για πόσο ακόμη ο αξιοσέβαστος πεθερός μου τις επιθυμίες μου θα καθυστερεί; Γιατί αναβάλλει την ένωση αυτή που συμφώνησε και αρνείται να ικανοποιήσει τις αγνές μου παρακλήσεις; Εγώ δεν ακολουθώ τη συνήθεια των τρυφηλών βασιλιάδων να ψάχνω ένα πρόσωπο μέσα από εικόνες, για να έλθει η ζωγραφική σαν μαστροπός την ομορφιά της να διαλαλήσει μέσα από σπίτια αναρίθμητα, ούτε για να διαλέξω αγάπη μέσα από διάφορους θαλάμους τη δύσκολη επιλογή εμπιστεύτηκα στο απατηλό κερί. Ούτε εγώ ορμητικός σπάω τα δεσμά ενός ξένου γάμου αλλά ζητώ την αρραβωνιαστικιά μου, αυτή που εδώ και καιρό ο πατέρας της με παράγγελμα μου έδωσε και που από τη μεριά της μητέρας της με μένα μοιράζεται πρόγονο κοινό. Το αξίωμά μου παραμέρισα και σαν μνηστήρας ενεργώ. Από το αυτοκρατορικό μου παλάτι έστειλα για να παρακαλέσουν άρχοντες επιφανείς που είναι δεύτεροι στο αξίωμα μετά από μένα. Στιλίχωνα, το παραδέχομαι, κάτι μικρό δεν ζητώ, αλλά βέβαια το αξίζω εγώ, ο αυτοκράτορας, ο γιος αυτού του αυτοκράτορα, που δίνοντάς σου του αδελφού του την υιοθετημένη κόρη για σύζυγο, γαμβρό του σ’ έκανε – σ’ εμένα τη Μαρία οφείλεις. Ξεπλήρωσε σε μένα το πατρικό χρέος με τόκο, στο παλάτι αποκατάστησε αυτούς που τους ανήκει. Ίσως η μητέρα πιο επιεικής, σαν ρωτηθεί, να είναι. Ω του θείου μου βλαστάρι, που από εκείνον το όνομά μου κληρονόμησα, δόξα υψηλή του ορμητικού Ίβηρα, ξαδέλφη μου είσαι από συγγένεια, μητέρα μου λόγω της μητρικής σου αγάπης, σε σένα την παιδική μου ηλικία εμπιστεύτηκαν, στην αγκαλιά σου μεγάλωσα – τη γέννηση αν εξαιρέσεις, εσύ ήσουν περισσότερο μητέρα για μένα απ’ ό,τι η Φλακίλλα. Γιατί λοιπόν τα παιδιά σου χωρίζεις; Γιατί δεν επιστρέφεις τη φυσική σου κόρη στον υιοθετημένου σου γιο; Θα έρθει η πολυπόθητη μέρα; Θα μας δοθεί κάποτε η γαμήλια νύχτα;» Με τέτοια παράπονα τα τραύματα του έρωτα καταπραΰνει. Γέλασε ο Έρωτας και μέσα από τα πέλαγα πετά, στην ευγενή μητέρα του τα νέα να αναγγείλει και ακόμη πιο υπερήφανος ολόκληρες τις φτερούγες του ξετυλίγει. Ένα απόκρημνο βουνό την ιωνική πλευρά της Κύπρου με σκιά καλύπτει, αδιάβατο για βήματα ανθρώπινα, το νησί του Φάρου, το σπίτι του Πρωτέα, αντικρίζει και του Νείλου τα επτά στόματα. Αυτό δεν τολμούν χιόνια αστραφτερά να ντύσουν, αυτό οι άνεμοι φοβούνται να χτυπήσουν και τα σύννεφα να πληγώσουν. Στην ευχαρίστηση και στην Αφροδίτη αφιερωμένο είναι. Η πιο άγρια εποχή του έτους από εδώ εξορισμένη είναι. Εδώ η ήπια άνοιξη για πάντα απλώνεται. Η κορυφή του βουνού σε μια πεδιάδα κατηφορίζει· αυτό μια χρυσή περίβολος περικυκλώνει και τα λιβάδια του υπερασπίζεται με μέταλλο χρυσό. Ο Ήφαιστος, όπως λένε, με αυτά τα τείχη της γυναίκας του τα φιλιά αγόρασε και τέτοιους πύργους ο σύζυγος σ’ αυτήν προσέφερε. Εκεί μέσα αγροί λάμπουν, που διαρκώς ανθίζουν χωρίς κανένα χέρι να τους περιποιείται, ικανοποιημένοι με τον Ζέφυρο καλλιεργητή τους, και ένα άλσος σκιερό, όπου κανένα πουλί δεν μπαίνει, εάν πρώτα η θεά το άσμα του δεν επιδοκιμάσει μετά από δοκιμασία. Μόνο αυτά που την ευχαριστούν, τα κλαδιά απολαμβάνουν. Αυτά που αποτυγχάνουν, τα απομακρύνει. Τα φύλλα για τον έρωτα ζούνε και κάθε καλότυχο δένδρο με τη σειρά του αγαπά· οι φοίνικες γέρνουν με άλλους φοίνικες αμοιβαία να ενωθούν, η λεύκα αναστενάζει από πληγή ερωτική για άλλη λεύκα και τα πλατάνια σε πλατάνια ψιθυρίζουν, όπως και ο σκλήθρος στον σκλήθρο Δύο πηγές χύνονται εδώ, η μία γλυκιά, πικρή η άλλη, μέλι με την πρώτη αναμιγνύεται, δηλητήριο με την άλλη, όπου φημολογείται ότι εκεί ο Έρωτας τις σαΐτες του βουτά. Χίλια αδέλφια με φαρέτρες στην άκρη των πηγών παίζουν, όμοια στο πρόσωπο, συνομήλικα, μια τρυφερή παρέα από Έρωτες. Οι νύμφες είναι οι μητέρες τους, εκείνον μόνο η χρυσή Αφροδίτη γέννησε. Εκείνος με το τόξο του τους θεούς και τα αστέρια κυβερνά και ισχυρούς βασιλιάδες αξιώνει να καρφώνει∙ οι άλλοι Έρωτες τον απλό λαό πληγώνουν. Ούτε οι άλλες θεότητες απουσιάζουν. Εδώ η Ακολασία κατοικεί που με καμία θηλιά δεν περιορίζεται και η Οργή που εύκολα λυγίζει και τα Ξενύχτια που με κρασί βρέχονται και τα άγρια Δάκρυα, η Χλωμάδα που αγαπητή στους εραστές είναι και η Τόλμη που τρέμει με τους πρώτους μυστικούς έρωτες και οι χαρούμενοι Φόβοι και η Ηδονή που βέβαιη δεν είναι∙ και οι λάγνες Επιορκίες πετούν μέσα σε ανάλαφρους ανέμους. Και ανάμεσα σ’ αυτά η αναιδής Νεότητα το Γήρας αποκλείει από το ιερό άλσος. Από μακριά λάμπει και γυαλίζει το ποικιλόχρωμο παλάτι της θεάς και με πράσινο χρώμα λάμπει από το δάσος που το περικυκλώνει. Ο Ήφαιστος το έχτιζε με πολύτιμους λίθους και χρυσό ενώνοντας την αξία τους με την τέχνη του και κάτω από σμαραγδένιους δοκούς τοποθέτησε στήλες κομμένες από βράχο υακίνθου. Τοίχοι από βήρυλλο και κατώφλια ανυψώνονται από στιλπνό ίασπι και το πάτωμα από αχάτη σαν χώμα πατημένο κάτω από τα πόδια. Στη μέση μια αυλή πλούσια από σβώλους που είναι ευωδιαστοί αρωματική συγκομιδή προσφέρει· εκεί γλυκός νάρδος, εκεί ώριμη σοδειά από κανελλόδενδρα και άνθη κιννάμωμου από την Παγχαία μεγαλώνουν και φύλλα δεν βγάζουν λυγαριές με στεγνό κόστο και βαλσαμόδενδρα ξεπηδούν από ρυάκια που κυλούν. Όταν εδώ κάτω ο Έρωτας γλίστρησε και το μακρύ ταξίδι του ολοκλήρωσε με τα φτερά του, ενθουσιασμένος και με περήφανο βήμα μπαίνει. Τότε τυχαία η Αφροδίτη στηριγμένη στον αστραφτερό της θρόνο τα μαλλιά της έφτιαχνε. Στο δεξί και στο αριστερό της χέρι οι αδελφές από το Ιδάλιον στεκόντουσαν· η μία άφθονη βροχή από νέκταρ σκορπίζει, η άλλη τα μαλλιά της χωρίζει με μια κομψή χτένα από ελεφαντοστό με αναρίθμητα δόντια· αλλά η τρίτη, πίσω από τη θεά, τις κοτσίδες της πλέκει και τις μπούκλες της χωρίζει με ωραία διάταξη, αφήνοντας όμως με προσοχή ένα μέρος χωρίς να το φροντίσει. To λάθος περισσότερο της ταίριαξε. Ούτε το πρόσωπό της είχε ανάγκη τη μαρτυρία του καθρέφτη· η εικόνα της αντανακλάται σε ολόκληρο το παλάτι και γοητευτική είναι, όπου κι αν κοιτάει. Όσο το καθετί επιτηρεί και την ομορφιά της εγκρίνει, του γιου της τη σκιά παρατηρεί καθώς πλησιάζει, πιάνει το άγριο παιδί στην ευωδιαστή από αμβροσία αγκαλιά της και του λέει: «Γιατί είσαι τόσο χαρούμενος; Θρασύ αγόρι, για ποιες μάχες ιδρώνεις; Ποιος από τα βέλη σου πληγώθηκε; Μήπως πάλι αναγκάζεις τον Κεραυνοβόλο Δία να μουγκρίζει ανάμεσα σε νεαρές αγελάδες από τη Σιδώνα; Άραγε τον Τιτάνα δαμάζεις; Ή άραγε την Άρτεμη πάλι καλείς σε σπηλιά βοσκού; Μου φαίνεται ότι θεό σκληρό και μεγάλο καθυπόταξες». Από τα φιλιά της μητέρας του κρεμασμένος εκείνος απαντά: «Μητέρα, χαρούμενη να είσαι· σπουδαία νίκη κατορθώσαμε, τώρα ο Ονώριος το βέλος μας ένιωσε. Γνωρίζεις τη Μαρία και τον πατέρα της, τον στρατηγό που με το δόρυ του τους Γαλάτες και την Ιταλία προστατεύει· ούτε σε σένα κρυφή είναι η ένδοξη φήμη της Σερένας. Βιάσου, τη συγκατάθεσή σου δώσε στις επιθυμίες των βασιλέων, ένωσέ τους σε συζυγικό κρεβάτι». Η Κυθέρεια τον γιο της από την αγκαλιά της απομακρύνει και βιαστικά δένει τα μαλλιά της και το πέπλο της που κυμάτιζε σηκώνει και ζώνεται η σαγηνευτική θεά με τη ζώνη της που άρωμα αναδύει, αυτή που τους ποταμούς, που από τις βροχές χτυπιούνται, μαλακώνει, αυτή που τη θάλασσα, τους ανέμους και τους οργισμένους κεραυνούς ξεθυμώνει. Μόλις στάθηκε στην ακτή, στα μικρά της παιδιά απευθύνεται: «Ε, εσείς! Ποιο από εσάς, παιδιά μου, θα βουτήξει στα γυάλινα νερά και τον γρήγορο Τρίτωνα θα καλέσει, για να με μεταφέρει πάνω από την ανοιχτή θάλασσα; Ποτέ τόσο μεγάλη υπηρεσία δεν θα μου έχετε προσφέρει. Ιερός είναι ο γάμος που επιδιώκω. Όλοι σας αναζητήστε τον όσο πιο γρήγορα μπορείτε, είτε το Λιβυκό πέλαγος στο κοχύλι του αντηχεί ολόγυρα, είτε τα νερά του Αιγαίου σχίζει. Όποιος τον βρει και εδώ τον φέρει, σ’ εκείνον χρυσή φαρέτρα ως δώρο θα δοθεί». Έτσι μίλησε και, χωρισμένοι σε διάφορες ομάδες, οι ανιχνευτές ξεκίνησαν. Ο Τρίτων κολυμπούσε κάτω από τα κύματα του Καρπάθιου πελάγους και την Κυμοθόη που αντιστεκόταν κυνηγούσε. Εκείνη φοβάται αυτόν τον άγριο και ξεφεύγει από αυτόν που την καταδιώκει και βρεγμένη ξεγλιστρά από σκληρά του χέρια. «Ε», είπε ένας από τους Έρωτες που τον κατασκόπευε, «οι κρυφοί σου έρωτες δεν μπορούν να κρυφτούν κάτω από τα βαθιά νερά. Ετοιμάσου την κυρά μας για να μεταφέρεις. Έτσι ένα όχι ευτελές έπαθλο για τον κόπο σου θα κερδίσεις, την Κυμοθόη, που ενώ τώρα σε αποφεύγει, έπειτα πρόθυμη θα είναι. Με αυτή την ανταμοιβή, έλα». Το άγριο τέρας αναδύθηκε από τη δίνη της θάλασσας. Τα κυματώδη του μαλλιά σάρωναν τους ώμους του. Οι τριχωτές του οπλές απλώνονταν με το διχαλωτό του κέρατο εκεί όπου το ψαρίσιο μέρος του με το ανθρώπινο ενωνόταν. Τρεις φορές το στήθος του κίνησε. Ήδη με το τέταρτο σύρσιμο στην αμμουδιά της Πάφου προσάραξε. Για να σκιάσει τη θεά προς τα πίσω λυγίζει σαν αψίδα. Τότε η πλάτη του, που ήταν σκληρή από ζωντανή πορφύρα, μαλάκωσε με κατακόκκινα στρώματα. Στηριγμένο σ’ αυτό το καταφύγιο σαλπάρει η Αφροδίτη. Τα χιονάτα πέλματά της τη θάλασσα ακουμπούν. Μια μεγάλη συνοδεία από φτερωτούς Έρωτες την ακολουθεί και την ήρεμη θάλασσα ταράζει με τους χορούς της. Σε ολόκληρο το παλάτι του Ποσειδώνα διάσπαρτα στεφάνια υπάρχουν. Η κόρη του Κάδμου, Λευκοθόη, παίζει και ο Παλαίμων ένα δελφίνι καβαλά με ρόδινα χαλινάρια. Ο Νηρέας βιολέτες βάζει εδώ και εκεί ανάμεσα στα φύκια και ο Γλαύκος τα λευκά του μαλλιά δένει με αθάνατα λουλούδια. Σαν η φήμη ακούστηκε, και οι Νηρηίδες ήρθανε καβάλα σε διάφορα θηρία. Τη μία (γυναίκα από πάνω και ψάρι από κάτω) τη σηκώνει η φοβερή θαλάσσια τίγρης της Ταρτησσού. Την άλλη μεταφέρει αυτό το άγριο κριάρι, ο τρόμος του Αιγαίου που με το μέτωπό του πλοία συντρίβει. Η τρίτη κολυμπά κρεμασμένη σε ένα θαλάσσιο λιοντάρι. Η άλλη κουβαλιέται από το πράσινο μοσχάρι που το αγκαλιάζει. Μεταξύ τους ανταγωνίζονται, δώρα για να φέρουν στο νιόπαντρο ζευγάρι. Η Κυμοθόη μία ζώνη φέρνει, η Γαλάτεια ένα πολύτιμο περιδέραιο και η Ψαμάθη ένα διάδημα στολισμένο με βαριά μαργαριτάρια, που η ίδια είχε μαζέψει από τα βάθη της Ερυθράς Θάλασσας. Η Δωτώ βυθίζεται ξαφνικά και κοράλλια ξεριζώνει. Λυγαριά ήταν όσο ήταν κάτω από το νερό, μα μόλις από τα κύματα αναδύθηκε, πολύτιμος λίθος έγινε. Τα πλήθη από τις γυμνές Νηρηίδες την Αφροδίτη περιβάλλουν, την ακολουθούν και ταυτόχρονα με τέτοια λόγια την επευφημούν: «Εσένα παρακαλούμε, Αφροδίτη, βασίλισσά μας, να φέρεις αυτά μας τα δώρα, αυτά τα στολίδια, στη βασίλισσα Μαρία. Πες της ότι ποτέ η Θέτις δεν έλαβε κάτι παρόμοιο, ούτε καν η αδελφή μας η Αμφιτρίτη, όταν παντρεύτηκε τον Δία μας. Ας καταλάβει η κόρη του Στιλίχωνα ότι το πέλαγος αφοσιωμένο σ’ αυτήν είναι, ας γνωρίζει ότι η θάλασσα δούλη της είναι. Εμείς συχνά κουβαλήσαμε τα νικηφόρα πλοία και τον στόλο του πατέρα της, όταν ως εκδικητής κατευθυνόταν ενάντια στους αδύναμους Έλληνες». Ήδη ο Τρίτων είχε βγάλει τα αφρισμένα στήθη του στη γη της Λιγυρίας και είχε απλώσει τις κουρασμένες σπείρες του στην επιφάνεια της θάλασσας. Στη συνέχεια η θεά πέταξε ψηλά και έφτασε στα τείχη που από Γαλάτες είχαν χτιστεί, τα οποία προβάλλουν το δέρμα μιας μαλλιαρής γουρούνας. Με την άφιξη της Αφροδίτης τα σύννεφα χτυπιούνται και αποσύρονται και με καθαρούς βοριάδες οι Άλπεις καθαρίζουν. Ο στρατιώτης την αιτία της χαράς του δεν γνωρίζει, ωστόσο χαίρεται. Τα λάβαρα του πολέμου από τα λουλούδια κοκκινίζουν και τα δόρατα ζωντανεύουν με φύλλα που ξαφνικά εμφανίζονται. Τότε εκείνη στη συνοδεία της απευθύνεται με τα εξής λόγια: «Σύντροφοί μου, τον Άρη απομακρύνετε για λίγο, ώστε το παλάτι άδειο για μένα να ’ναι. Μακριά ας είναι ο πύρινος τρόμος των θωράκων, η θήκη ας καλύπτει τα απειλητικά ξίφη. Ακίνητοι να είναι οι πολεμικοί αετοί και οι άγριοι δράκοντες. Σήμερα θέλω το στρατόπεδο αυτό στα λάβαρά μου να υποταχθεί. O αυλός ας ηχήσει αντί για την πολεμικές σάλπιγγες και αντί για την κλαγγή των τρομπετών, οι λύρες κάτι απαλό και γιορτινό ας ψάλλουν. Οι στρατιώτες ας γλεντούν ακόμη και όταν είναι στις φρουρές τους και οι κρατήρες μέσα στα όπλα ας αφρίζουν. Το βασιλικό μεγαλείο ας απλωθεί από την τρομερή υπεροψία, με τον κοινό λαό ας μη δυσανασχετεί και η δυνατότητα να υπάρχει οι ηγεμόνες με το πλήθος να ενωθούν. Οι χαρές από τις αλυσίδες τους ας λυθούν και ούτε οι αυστηροί νόμοι ας μη ντρέπονται να γελάσουν». «Εσύ, Υμέναιε, διάλεξε γιορτινές δάδες, εσύ, Χάρη, λουλούδια, και εσύ, Ομόνοια, πλέξε διπλά στεφάνια. Εσείς, φτερωτή ομάδα, χωριστείτε και σπεύσατε να βοηθήσετε όπου θα κληθείτε για βοήθεια. Κανείς σας νωθρός ή οκνηρός να μην είναι. Οι άλλοι φώτα αναρίθμητα κρεμάστε με τάξη από τα κέρινα σχοινιά τους, για τη νύχτα που πρόκειται να έλθει. Οι άλλοι ας πλεύσουν τις λαμπερές παραστάδες με τη μυρτιά μου να τυλίξουν. Οι υπόλοιποι ραντίστε το παλάτι με πηγές από νέκταρ και το άλσος γεμίστε με άρωμα από το λιβάνι των Σαβαίων. Άλλοι ας ξεδιπλώσετε κίτρινα καλύμματα βαμμένα από τον κρόκο των Κινέζων και στο έδαφος ας απλώσετε ρούχα από τη Σιδώνα. Έπειτα άλλοι τον γαμήλιο θάλαμο στολίστε με όλη σας την τέχνη. Η κορυφή του ας χτιστεί με νήμα στολισμένο από πολύτιμους λίθους και από κολώνες ζωγραφισμένες· τέτοια ούτε η πλούσια Λυδία για τον Πέλοπα δεν ύψωσε ούτε οι Βάκχες δεν κατασκεύασαν για τον Βάκχο που στεφανωμένος ήταν με των Ινδών τα λάφυρα και κλήματα αμπελιών. Εκεί μαζέψτε όλα τα λάφυρα των γονιών τους: οτιδήποτε ο Ονώριος ο πρεσβύτερος, ο παππούς του νεαρού αυτοκράτορα, κέρδισε από τους ηττημένους Μαυριτανούς ή Σάξονες, οτιδήποτε απέκτησε ο τρομερός πατέρας του από τους αναρίθμητους πολέμους με τον Στιλίχωνα ως σύντροφό του, όλα όσα πρόσφεραν οι Γελωνοί ή οι Αρμένιοι και όσα πρόσφερε η Μερόη που από τον μακρινό Νείλο περιβρέχεται και που οι κάτοικοί της με βέλη στολίζουν τα μαλλιά τους. Οτιδήποτε έστειλε ο Μήδος από τον Τίγρη της Περσίας, όταν ως ικέτης η Περσία τη ρωμαϊκή ειρήνη αγόραζε. Το κρεβάτι τους ας υψωθεί με τους θησαυρούς και τα πλούτη των αριστοκρατών βαρβάρων. Ολόκληρους θριάμβους μαζέψτε στον γαμήλιο θάλαμο». Έτσι μίλησε και απροσδόκητα στο σπίτι της νύφης κατευθύνεται. Αλλά εκείνη ανέμελη και χωρίς να γνωρίζει ότι το νυφικό κρεβάτι και οι γαμήλιες δάδες είχαν ετοιμαστεί, τα λόγια της θεϊκής μητέρας της απολαμβάνει, στα μητρικά ήθη εντρυφά και τα αρχαία παραδείγματα αγνότητας μαθαίνει και ούτε παραλείπει λατινικά ή ελληνικά βιβλία να ξετυλίγει, έχοντας την ίδια τη μητέρα της ως δασκάλα – όλα όσα ο γέρος Όμηρος τραγούδησε ή ο θρακικός Ορφέας ή η Σαπφώ προσάρμοσε στη λεσβιακή πένα (έτσι η Λητώ την Άρτεμη συμβουλεύει, έτσι η ευγενής Μνημοσύνη στη σπηλιά μαθήματα παραδίδει στη Θάλεια που πρόθυμη να μάθει είναι). Όταν ο ουρανός από μακριά γίνεται πιο λαμπερός, ένας γλυκύτερος αέρας πνέει μέσα από το έκπληκτο παλάτι και ένα ωραίο άρωμα βοστρύχων απλώνεται. Μετά από λίγο η αληθινή απόδειξη φθάνει και η θεά αστράφτει με λαμπρότητα. Η Αφροδίτη εμβρόντητη διστάζει· τώρα το πρόσωπο της κοπέλας θαυμάζει, τώρα της μητέρας τον χιονάτο λαιμό και τα ξανθά μαλλιά. H μία σαν το μισοφέγγαρο είναι, η άλλη σαν τη γεμάτη σελήνη. Είναι έτσι όπως μεγαλώνει η δάφνη κάτω από την πράσινη μητέρα της και, αν και τώρα είναι μικρή, υπόσχεται ότι κάποτε πελώρια κλαδιά και φύλλωμα πρόκειται να κάνει. Ή όπως δύο τριαντάφυλλα από ένα μίσχο βασιλεύουν στης Ποσειδωνίας τις πεδιάδες. Το ένα, ώριμο από τις πλήρεις μέρες και χορτασμένο από τη δροσιά της άνοιξης, τα πέταλά του απλώνει. Το άλλο στο μπουμπούκι του κρύβεται και δεν τολμά τον ήλιο να δεχτείστα φυλλώματά του. Η Αφροδίτη στάθηκε και τη Μαρία με γλυκύτητα χαιρετά: «Χαίρε, κόρη σεβαστή της λαμπερής Σερένας, σπουδαίων βασιλιάδων απόγονε, που βασιλιάδες θα γεννήσεις. Για σένα το σπίτι μου στην Πάφο και την Κύπρο άφησα, Για χάρη σου ευχαριστήθηκα που τόσους κόπους έφερα εις πέρας και τόσες θάλασσες διέσχισα, για να μη συνεχίσεις πλέον έτσι, ταπεινή εσύ, ιδιωτική ζωή να έχεις και για να μη θρέφει για πολύ καιρό Το άλλο στο μπουμπούκι του κρύβεται ο νεαρός Ονώριος του ανεκπλήρωτου έρωτα τις φλόγες. Ο Στιλίχων και η σύζυγός του Σερένα. Ανάγλυφο από τον Καθεδρικό Ναό της Μόντσα, περ. 395 μ.Χ. Λάβε την τύχη που η γενιά σου απαιτεί, το στέμμα πάρε πίσω, αυτό να δώσεις στα παιδιά σου και να επιστρέψεις σ’ αυτό το παλάτι απ’ όπου βγήκε η μητέρα σου. Ακόμη κι αν κανένας δεσμός αίματος με το βασιλικό σπίτι δεν σ’ ενώνει, ακόμη κι αν ξένη με τους άρχοντες είσαι, με αυτό το πρόσωπο θα μπορούσες άξια για βασίλειο να γίνεις. Ποιο πρόσωπο καταλληλότερο για σκήπτρα είναι; Τα χείλη σου πιο κόκκινα από τα τριαντάφυλλα είναι, ο λαιμός σου πιο λευκός από την πάχνη, οι βιολέτες πιο κίτρινες από τα μαλλιά σου δεν είναι, ενώ η φλόγα πιο φωτεινή από τα μάτια σου δεν είναι. Πόσο όμορφα αυτή η διαχωριστική γραμμή κάνει τα λεπτεπίλεπτα φρύδια σου στο μέτωπό σου να ενώνονται! Πόσο ταιριαστή μίξη την αιδημοσύνη σου αναμιγνύει και δίχως πολύ αίμα η λάμψη σου ξεχειλίζει! Την Αυγή στα δάκτυλα και την Άρτεμη στους ώμους νικάς. Και την ίδια σου τη μητέρα ξεπερνάς. Αν ο εραστής Βάκχος μπόρεσε τον ουρανό με προικώο στεφάνι να σημαδέψει, γιατί μια πιο όμορφη παρθένα στέμμα από αστέρια να μην έχει; Ήδη τώρα για σένα ο Βοώτης στεφάνια από αστέρια σχεδιάζει και ήδη ο αιθέρας αστέρια γεννά για της Μαρίας την ομορφιά. Πήγαινε, ζευγάρωσε με έναν άξιο άνδρα και μαζί του μοιράσου μια τόσο μεγάλη αυτοκρατορία που την οικουμένη καλύπτει! O Δούναβης τώρα θα σε τιμήσει. Όλοι οι λαοί το όνομά σου θα προσκυνήσουν. Τώρα ο Ρήνος και ο Έλβας δούλοι σου θα γίνουν. Ως βασίλισσα θα πορευτείς ανάμεσα στους Συγαμβρούς. Γιατί να αριθμήσω τους λαούς και του Ατλαντικού Ωκεανού τις απομακρυσμένες ακτές; Την ίδια στιγμή ολόκληρος ο κόσμος ως δώρο θα σου δοθεί». Έτσι είπε και τα στολίδια που μόλις της είχαν δώσει οι χαρούμενες Νηρηίδες στο λαιμό και στα αστραφτερά μέλη της Μαρίας προσαρμόζει. Η ίδια τα μαλλιά της με καρφίτσα διαχωρίζει και το πέπλο της ανασηκώνει. Πύρινη η ίδια, στα μαλλιά της παρθένας το προσαρμόζει. Τώρα η πομπή μπροστά στην πόρτα ηχεί και η ιερή άμαξα, τη νύφη που θα μεταφέρει, εκ των προτέρων λάμπει. Ήδη ο πρίγκιπας καίγεται να πάει να τη συναντήσει και λαχταρά την αργοπορημένη δύση του ηλίου. Με τον ίδιο τρόπο το ευγενές άλογο, που η πρώτη μυρωδιά του έρωτα τάραξε, φουσκωμένο, σείοντας την όμορφη χαίτη του με τον κυρτό λαιμό του των Φαρσάλων τους αγρούς διασχίζει και με χλιμίντρισμα τους γνωστούς ποταμούς αναζητά με τα ρουθούνια του να φλέγονται. Η ελπίδα για αναπαραγωγή τους κυρίους του ηρεμεί και τα κοπάδια χαίρονται για τον όμορφο σύντροφό τους. Στο μεταξύ ο στρατός τα όπλα είχε αφήσει και οι στρατιώτες στα λευκά ντυμένοι γύρω από τον πεθερό ενθουσιασμένοι είναι. Κανένας σημαιοφόρος ούτε κοινός στρατιώτης δεν παύει να σκορπίζει λουλούδια σαν βροχή και τον αρχηγό του να λούζει με καταιγίδα από πορφύρα. Στεφανωμένοι με δάφνες και μυρτιές τραγουδούσαν: «Θεϊκέ πατέρα, είτε ο θόλος του Ολύμπου σ’ αγκαλιάζει, είτε πατάς στα Ηλύσια Πεδία, των ψυχών τα βραβεία, να που τώρα ο Στιλίχωνας τις υποσχέσεις του σε σένα εκπλήρωσε. Μια ευτυχής ανταλλαγή έχει γίνει τώρα· την ανατροφή σου ξεπληρώνει. Τον γάμο που έλαβε επιστρέφει και στον γιο αποκαθιστά αυτό που ο πατέρας είχε δώσει. Ποτέ εσύ, ενάρετε άνδρα, για την επιλογή σου δεν θα μετανιώσεις, ούτε η τελευταία ευσέβεια σε εξαπάτησε. Άξιος είναι για τους νόμους του, άξιος για να του εμπιστευτούν το παιδί ενός τόσο σπουδαίου ηγεμόνα και της αυτοκρατορίας τα ηνία. Θα μπορούσαμε να πούμε για τις μάχες που κάτω από τον Αίμο έγιναν και τους αγώνες που με αίμα ράντιζαν τον Στρυμόνα που έβγαζε ατμούς. Θα μπορούσα για τη φήμη των όπλων του να τραγουδήσω και με πόση δύναμη χτυπά τον εχθρό με αστραπή, μα ο Υμέναιος με εμποδίζει. Αυτό που ταιριάζει σ’ αυτή την απαγγελία, αυτό τραγουδάμε. Ποιος είναι ανώτερος στη σύνεση, ποιος γνωρίζει καλύτερα το όριο του δικαίου και της δικαιοσύνης; Αυτό που πάντα το ένα από το άλλο ξεχωρίζει, σε σένα αρμονικό είναι, η δύναμη με το πνεύμα, η σωφροσύνη με το σθένος. Ποιος ισάξια σοβαρότητα έχει; Σε ποιον θα ταίριαζε περισσότερο η ψηλότερη θέση της Ρώμης; Ποια καρδιά (πέρα από τη δική σου) τόσο μεγάλες έγνοιες θα άντεχε; Μέσα στο πλήθος αν σταθείς, οποιοσδήποτε θα σε δει, μπορεί να φωνάξει: «αυτός, αυτός είναι ο Στιλίχωνας!». Έτσι μαρτυρείται και αποκαλύπτεται η όψη της υψηλής μεγαλοπρέπειας, όχι με αλαζονική φωνή, όχι με πομπώδες βάδισμα, όχι με υπεροπτικό χαιρετισμό. Οτιδήποτε οι άλλοι φαίνονται ότι είναι και πασχίζουν να πετύχουν, αυτό η φύση σ’ το έχει δώσει. Η σεμνότητα λάμπει μαζί με μία ευγενική αυστηρότητα και οι λευκές τρίχες βιάζονται να αυξήσουν την ευσέβεια του προσώπου σου. Αν και η σοβαρότητα γνώρισμα των γηρατειών είναι και η δύναμη, από έναν κλήρο διαφορετικό, τη νιότη χαρακτηρίζει, ωστόσο και οι δυο ηλικίες σε κοσμούν με τις δικές τους ιδιαίτερες τιμές. Η Τύχη από αυτόν τον άνδρα στολίζεται. Ποτέ τα βέλη σου δεν έβλαψαν κανένα ούτε τα ξίφη σου βυθίστηκαν στων πολιτών τους λαιμούς. Με τρόμο δεν προκαλείς το μίσος των ανθρώπων, ούτε η εύνοιά σου Αχαλίνωτους τους κάνει. Σε αγαπάμε και ταυτόχρονα σε φοβόμαστε. Ο ίδιος ο φόβος μας εσένα αγαπά, εσένα που είσαι δικαιότερος ερμηνευτής των νόμων, πιστότατος φύλακας της λαμπρής ειρήνης, ανώτερος από τους στρατηγούς, ο πιο καλότυχος από τους πατέρες της πατρίδας μας. Τώρα περισσότερη, περισσότερη τώρα υποταγή οφείλουμε στον αυτοκράτορά μας, καθώς γαμβρός δικός σου είναι, ανίκητε. Στεφανώσου με γιρλάντα, το αξίωμά σου άφησε για λίγο και μαζί μας έλα στους χορούς μας. Έτσι ο γιος σου, Ευχέριος, τον πατέρα του στην αρετή ας ξεπεράσει. Έτσι η αστραφτερή Θερμαντία, η κόρη σου, παρόμοιους γάμους να δει. Έτσι της Μαρίας η κοιλιά να μεγαλώσει· έτσι ο μικρός γιος του Ονωρίου, γεννημένος στην πορφύρα, στου παππού τα γόνατα ας κάθεται». ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ Cameron, A. (1970). Claudian. Poetry and Propaganda at the Court of Honorius, Oxford: Clarendon Press. Conidi, R. B. (1988). Claudio Claudiano: Fescennini ed epitalamio per le nozze di Onorio e Maria. Introduzione, testo, traduzione e note, Roma: Herder. Coombe, Cl. (2018). Claudian the Poet, Cambridge: Cambridge University Press. Dewar, M. (1996). Claudian. Panegyricus de Sexto Consulatu Honorii Augusti. Edited with Introduction, Translation and Commentary, Oxford: Clarendon Press. Frings, U. (1975). Claudius Claudianus. Epithalamium de Nuptiis Honorii Augusti, Einleitung und Kommentar, Meisenheim am Glan: Hain. Kroh, P. (1996). Λεξικό αρχαίων συγγραφέων, Ελλήνων και Λατίνων (ελληνική μετάφραση: Δ. Λυπουρλής και Λ. Τρομάρας). University Studio Press. Παππάς, Β. - Ε. Καρακάσης - Θ. Παπαδοπούλου (2023), Ανθολόγιο λατινικής ποίησης της Ύστερης Αρχαιότητας, Αθήνα: Ελληνικά Ακαδημαϊκά Συγγράμματα και Βοηθήματα (διαθέσιμο στο link: https://tinyurl.com/mt9z29nr). Pavloskis, Z. (1965). “Statius and the Late Latin epithalamia”, Classical Philology, 10 (1965), 164-177. Συντομογραφία OCD: The Oxford Classical Dictionary, ed. by S. Hornblower, A. Spawforth and E. Eidinow, Oxford 42012: Oxford University Press. [1] Dewar (1996), xix. [2] Dewar (1996), xx. [3] Dewar (1996), xxi. [4] Βλ. OCD, s.v. Claudian (Claudius Claudianus). [5] Για περαιτέρω πληροφορίες για τον Κλαυδιανό, βλ. Cameron (1970), 1-29, Kroh (1996), 537-538 και Coombe (2018), 1-32. [6] Για μια σύντομη επισκόπηση του είδους του επιθαλάμιου, βλ. Παππάς, Καρακάσης, Παπαδοπούλου (2023), 313-314. [7] Για τα Φεσκεννίνα ποιήματα, βλ. Conidi (1988). [8] Βλ. Frings (1975) 4-6 και Pavloskis (1965), 166-168.

To «Επιθαλάμιο για τον γάμο του αυτοκράτορα Ονωρίου» από τον Κλαυδιανό

Σύνδεση