Ο συνταγματάρχης Κρις, ένας «περιπατητικός» φιλέλληνας

Το έπος της ένοπλης αντίστασης στην κατεχόμενη Ελλάδα κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο (1941-44) το έχουν καταγράψει πολλοί από τους συμμετέχοντες, καθώς και ιστορικοί διαφόρων εθνικοτήτων και πολιτικών προσανατολισμών. Ωστόσο, ελάχιστοι από αυτούς ανήκουν και στις δύο κατηγορίες χρονικογράφων. Ως πηγή μοναδικής εγκυρότητας ξεχωρίζει ένας γόνος βρετανικής αριστοκρατικής οικογένειας, ο οποίος στα νιάτα του (γεννήθηκε στο Λονδίνο τον Μάιο του 1917) γοητεύτηκε από την Ελλάδα. Ως ο κυριότερος στρατιωτικός εκπρόσωπος και σύμβουλος της βρετανικής κυβέρνησης στην κατεχόμενη Ελλάδα έπαιξε καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση του κινήματος της ένοπλης αντίστασης και, στην πορεία, συνέβαλε στην επιβίωση της χώρας ως ελεύθερου και ανεξάρτητου κράτους. Μετά τον πόλεμο, και ενώ ακόμα διήνυε την τρίτη δεκαετία της ζωής του, εργάστηκε για μικρό διάστημα στον ιδιωτικό τομέα, εντάχθηκε στη Διπλωματική Υπηρεσία και, το 1953, τέθηκε επικεφαλής της βρετανικής μυστικής υπηρεσίας (MI6) στο Ιράν. Μαζί με τον Κέρμιτ Ρούζβελτ (Kermit Roosevelt) της CIA, μηχανεύτηκαν ένα αγγλοαμερικανικό σχέδιο για την ανατροπή του λαϊκιστή πρωθυπουργού Μοσαντέκ και την επιστροφή του Σάχη. Εν συνεχεία, εκλέχθηκε στο βρετανικό κοινοβούλιο και διορίστηκε υφυπουργός Εσωτερικών. Αργότερα, έγινε διευθυντής του Βασιλικού Ινστιτούτου Διεθνών Υποθέσεων (Royal Institute of International Affairs) και δίδαξε στο King’s College του Λονδίνου. Αφότου αποσύρθηκε από τον δημόσιο βίο, έγινε λόρδος του Τέρινγκτον (Terrington), καθώς ήταν ο δεύτερος γιος του 5ου βαρόνου και σημαίνοντος εκπροσώπου των Φιλελευθέρων στη Βουλή των Λόρδων. Απεβίωσε στις 13 Φεβρουαρίου του 2001, σε ηλικία 83 ετών. Συνάντηση Στέφανου Σαράφη, Ρόναλντ Σκόμπι και Ναπολέοντα Ζέρβα, 27 Νοεμβρίου 1944. Φωτ. Ντμίτρι Κέσσελ. Αρχείο ΕΛΙΑ-ΜΙΕΤ. Καθ’ όλη τη διακεκριμένη σταδιοδρομία του, και για πάρα πολλούς Έλληνες, θαυμαστές και επικριτές του, ο Κρίστοφερ Μ. Γούντχαουζ (Christopher M. Woodhouse) υπήρξε ο θρυλικός «Συνταγματάρχης Κρις», επικεφαλής της Βρετανικής (αργότερα Συμμαχικής) Στρατιωτικής Αποστολής στην Ελλάδα (ΣΣΑΕ). Κατά τη διάρκεια της Κατοχής διήνυσε πεζή αναρίθμητα χιλιόμετρα, διασχίζοντας ανταρτοκρατούμενες ορεινές περιοχές, μπήκε στην Αθήνα μεταμφιεσμένος και λίγο έλειψε να συλληφθεί, διηύθυνε ανταρτικές επιχειρήσεις, και προήδρευσε σε συναντήσεις ηγετών από αντίπαλες αντιστασιακές οργανώσεις, ερχόμενος σε στενή επαφή με επιφανείς και απλούς Έλληνες. Ανάμεσα στις πιο σημαντικές διαπιστώσεις του για τα υπόγεια ρεύματα της κατοχικής περιόδου ήταν ότι αντιλήφθηκε πως, κάτω από τον έλεγχο που ασκούσαν οι κομμουνιστές στο επίπεδο της ηγεσίας στην κυριότερη οργάνωση αντίστασης, η πλειονότητα των απλών μελών του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ υπηρετούσε παρά τη θέλησή της και στα κρυφά έτρεφε συμπάθεια για τους δυτικούς Συμμάχους.[1] Οι επίσημες πολιτικές της Βρετανίας, τις οποίες ο Γούντχαουζ επεδίωξε να εφαρμόσει δεν ήταν αρεστές σε πολλούς Έλληνες και μέχρι σήμερα προκαλούν αντιπαραθέσεις. Ωστόσο, κέρδισε τον σεβασμό των περισσοτέρων από όσους συνάντησε, παραμένοντας φιλόφρων μα και σταθερός στις θέσεις του, αναζητώντας πρακτικές λύσεις σε προβλήματα που κατέτρυχαν την ακραία πολωμένη Αντίσταση και τις σχέσεις της με τις βρετανικές αρχές. Όπως ο ίδιος ενημέρωνε τους ανωτέρους του, η ικανότητά του να πείθει είχε τα όριά της: «Τα ελληνικά ζητήματα μπορεί κανείς να τα κοιτάξει από αλληλοσυγκρουόμενες οπτικές γωνίες: από τη σκοπιά του παρόντος και από εκείνη του μέλλοντος, από τη σκοπιά του στρατιωτικού και από εκείνη του πολιτικού. Η τάση μας είναι να διακρίνουμε αυτές τις οπτικές». Αντιθέτως, οι Έλληνες δεν μπορούσαν «να συμφωνήσουν μαζί μας ότι το ελληνικό ζήτημα μπορεί να επιδέχεται διαφορετικές απαντήσεις από διαφορετικές οπτικές· ότι, για παράδειγμα, το ΕΑΜ/ΕΛΑΣ μπορεί να έχει δίκιο από τη σκοπιά του παρόντος και να σφάλει από τη σκοπιά του μέλλοντος· ή να έχει δίκιο από πολιτική οπτική και να σφάλει από στρατιωτική». Ειδικότερα, κατά τις διαπραγματεύσεις που στόχευσαν στην κατάπαυση των επαναλαμβανόμενων συγκρούσεων μεταξύ του ΕΛΑΣ και αντίπαλων οργανώσεων, ιδίως του ΕΔΕΣ, «το ΕΑΜ/ΕΛΑΣ γνωρίζει ότι οι προσπάθειές μου … γίνονταν προς το συμφέρον μας και όχι προς το δικό τους».[2] Ανάμεσα στους Έλληνες, τους οποίους ο Γούντχαουζ κατέληξε να θεωρεί προσωπικούς του φίλους, υπήρχαν μπαρουτοκαπνισμένοι κομμουνιστές, οι οποίοι κανονικά δεν θα εκδήλωναν καμιά συμπάθεια για έναν νεαρό αριστοκράτη, τέκνο της καπιταλιστικής «ύπουλης Αλβιώνας». Μια φορά, πολλά χρόνια μετά τον πόλεμο, στη γιουγκοσλαβική Μακεδονία, ο Γούντχαουζ ένιωσε ανησυχία καθώς επρόκειτο να συναντηθεί με τον Ανδρέα Τζήμα, πρώην ηγετικό στέλεχος του Κομμουνιστικού Κόμματος Ελλάδας (ΚΚΕ) και του ΕΑΜ, που είχε προ πολλού πέσει σε δυσμένεια. Η ανησυχία του, όμως, αποδείχθηκε άνευ λόγου: «Με υποδέχθηκε με θερμό εναγκαλισμό σαν αδελφό χαμένο από καιρό, και εύθυμα ανταλλάξαμε χωρατά και αναμνήσεις για τις μεταξύ μας συγκρούσεις στο παρελθόν». (CMW 69). [Τα αρχικά CMW και οι αριθμοί σε παρενθέσεις εντός του κειμένου παραπέμπουν σε σελίδες του αυτοβιογραφικού έργου του Γούντχαουζ, Something Ventured (Granada, Λονδίνο 1982)]. Πολυγραφότατος αριστοτέχνης του λόγου, ο Γούντχαουζ δημοσίευσε, μεταξύ άλλων, μια βιογραφία του Ντοστογιέφσκι και σε μετάφραση τη δωδεκάτομη Iστορία του ευρωπαϊκού πνεύματος του Παναγιώτη Κανελλόπουλου. Όμως τα περισσότερα βιβλία και άρθρα του ασχολούνται με την ιστορία της νεότερης Ελλάδας, αρχής γενομένης με το Apple of Discord: A Survey of Recent Greek Politics in Their International Setting (1947). Ακολούθησαν τα The Greek War of Independence (1952), The Battle of Navision (1965), The Story of Modern Greece (1968), The Philhellenes (1969), The Struggle for Greece, 1941-1949 (1976), και Karamanlis, The Restorer of Greek Democracy (1982). Η αυτοβιογραφία του, με τίτλο Something Ventured (1982), βασική πηγή για αυτό το άρθρο, αποτελεί ειλικρινή και συναρπαστική αυτοπροσωπογραφία ενός γνήσιου φιλέλληνα. Είναι δυνατό να υποστηριχθεί ότι η πιο πρωτότυπη συμβολή του στη συγγραφική παραγωγή για την Ελλάδα κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο παραμένει ανέκδοτη. Πρόκειται για την «Ιστορία της Συμμαχικής Στρατιωτικής Αποστολής στην Ελλάδα» (History of the Allied Military Mission in Greece, στο εξής: HAMMG), την οποία συνέγραψε λίγο μετά το τέλος του πολέμου κατ’ εντολήν των ανωτέρων του, κείμενο το οποίο δεν χαρακτηρίστηκε κυβερνητικό έγγραφο. Το χειρόγραφο απόκειται στο Liddell Hart Centre for Military Archives του King’s College, στο Λονδίνο, όπου ο Γούντχαουζ απασχολήθηκε για μερικά χρόνια. Είναι μία λεπτομερής και αποκαλυπτική έκθεση της ανάμιξης της βρετανικής υπηρεσίας Special Operations Executive (SOE) στην ελληνική ένοπλη αντίσταση, από την επιχείρηση «Χάρλινγκ» (Harling), το φθινόπωρο του 1942, η οποία κατέληξε στην καταστροφή της γέφυρας του Γοργοποτάμου, μέχρι το τέλος των «Δεκεμβριανών», το 1945. Το χειρόγραφο της HAMMG συνιστά την ιδεώδη συνέχεια στην έκθεση του ταγματάρχη Ίαν Πίρι (Ian Pirie) με τίτλο “SOE in Greece, 1940-1942,” που βρίσκεται στα Εθνικά Αρχεία του Ηνωμένου Βασιλείου (στην ενότητα PRO HS 7/150). Η αφήγηση του Γούντχαουζ καταλήγει με μια λυπητερή αποστροφή: «Στις 4 Ιανουαρίου 1945, απέπλευσα από την Κέρκυρα για το Μπάρι. Η αποστολή μας είχε φτάσει στο τέλος της· και το τέλος ήταν αποτυχία».[3] Ο Επίλογος της αναδρομικής ματιάς του Γούντχαουζ στο αντιστασιακό κίνημα και στον δικό του ρόλο ακολουθεί αυτό το άρθρο. Ένας νεαρός φιλέλληναςΤο διά βίου ενδιαφέρον του Γούντχαουζ για τη νεότερη Ελλάδα αναπτύχθηκε χάρη στη γνωριμία του με τους κλασικούς συγγραφείς, ήδη από την παιδική του ηλικία. Ξεκίνησε με τον Ευριπίδη και τον Λουκρήτιο στην ηλικία των ένδεκα· σύντομα ακολούθησε ο Αριστοτέλης. Ως συμπλήρωμα των σπουδών του, έκανε ιδιαίτερα μαθήματα νέας ελληνικής και ενθουσιάστηκε όταν ανακάλυψε ότι «ζωντανοί άνθρωποι ακόμα μιλούσαν τη γλώσσα του Πλάτωνα». (CMW 10) Όμως τα ακαδημαϊκά και διανοητικά του ενδιαφέροντα ήταν ευρύτατα και εκτείνονταν έως τα μαθηματικά και τις επιστήμες, συμπεριλαμβανομένης της διάσπασης του ατόμου. Αφού κέρδισε τον βαθμό “double first” στις κλασικές σπουδές στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, μπορούσε να προσβλέπει σε μια ήσυχη πανεπιστημιακή σταδιοδρομία, δίνοντας διαλέξεις για τον αρχαίο κόσμο. Αντ’ αυτού, όπως θα θυμόταν δεκαετίες αργότερα, η ζωή του εκτυλίχθηκε μεταξύ «στίβου μάχης, εξάσκησης στα όπλα, πτώσης με αλεξίπτωτο, ανταρτοπόλεμου, δολιοφθορών, συλλογής πληροφοριών, πολιτικής, βιομηχανίας και ανεργίας, χονδρικά με αυτή τη σειρά». (CMW 1) Διατηρώντας επιφυλάξεις για τη σοφία του στρατιωτικού τρόπου του σκέπτεσθαι, εν γένει, και των ανωτέρων του, ειδικότερα, ένιωθε ικανοποιημένος με τη δική του ιδιοσυγκρασία: «Είχα μικρότερη δυσκολία από άλλους να προσαρμοστώ στις μυστηριώδεις απαιτήσεις της πειθαρχίας, της ευθύνης, της ηγεσίας. Ήταν απεχθείς –ιδιαίτερα η ηγεσία– αλλά αναπόφευκτες. Επί έξι χρόνια ο πόλεμος έγινε η αποκλειστική μου απασχόληση, αλλά δεν ένιωσα άνετα σε αυτόν παρά μόνον όταν μετατράπηκε σε πόλεμο εθνικής απελευθέρωσης στην Ελλάδα». (CMW 6) Αριστερά: Γεώργιος Καρτάλης (1908-1957), Κάιρο 1944. Συλλογή Λάμπρου Κορομηλά. Φωτ. Δημήτρης Παπαδήμος. Ο ΓΓ του ΚΚΕ Γιώργης Σιάντος μιλά από το μπαλκόνι των γραφείων του ΚΚΕ, Πλατεία Συντάγματος, Οκτώβριος 1944. Φωτ. Ντμίτρι Κέσσελ. Αρχείο ΕΛΙΑ-ΜΙΕΤ. Η έκρηξη του πολέμου στην Ευρώπη βρήκε τον Γούντχαουζ στην Ελλάδα. Έσπευσε να επιστρέψει στην πατρίδα του, όπου πληροφορήθηκε ότι έπρεπε να περιμένει έναν επιπλέον χρόνο προτού γίνει δεκτός στις τάξεις του στρατού. Έτσι, μετέβη στην Οξφόρδη, όπου κατετάγη στο Βασιλικό Πυροβολικό και παρακολούθησε το Σώμα Εκπαίδευσης Αξιωματικών (Officers’ Training Corps). Δύο, περίπου, εβδομάδες μετά την εισβολή των στρατευμάτων του Μουσολίνι στην Ελλάδα, στις 28 Οκτωβρίου 1940, τοποθετήθηκε ως αξιωματικός πληροφοριών στον υποστράτηγο Τόμας Γκόρντον Χέιγουντ (Thomas Gordon Heywood), ο οποίος ανέλαβε επικεφαλής της Βρετανικής Στρατιωτικής Αποστολής στην Ελλάδα. Στην Αθήνα ο Γούντχαουζ υπηρέτησε ως διερμηνέας σε επιτελικές συσκέψεις, κάρφωνε πινέζες σε στρατιωτικούς χάρτες και, στις 4 Μαρτίου 1941, έλαβε μέρος σε συνάντηση του υπουργού Εξωτερικών Άντονι Ήντεν (Anthony Eden) με τον αρχηγό του Γενικού Επιτελείου Αλέξανδρο Παπάγο, με θέμα τη δημιουργία κοινού αμυντικού μετώπου έναντι της αναμενόμενης γερμανικής εισβολής. Ατυχώς, η ελληνοβρετανική συνεννόηση, καθαυτή αρκούντως προβληματική, προϋπέθετε τη συνεργασία της Γιουγκοσλαβίας, η οποία δεν υλοποιήθηκε. Έπειτα από έναν καταστροφικό εναέριο βομβαρδισμό του Βελιγραδίου, γερμανικές τεθωρακισμένες και μηχανοκίνητες μεραρχίες εισέβαλαν στην Ελλάδα μέσω του γιουγκοσλαβικού εδάφους. Παρά την ηρωική άμυνα που αντιτάχθηκε, ο διοικητής των ελληνικών δυνάμεων στη Δυτική Μακεδονία σύναψε ανακωχή. Με τον κύριο όγκο του ελληνικού στρατού αποκομμένο στην Αλβανία, τα μηχανοκίνητα γερμανικά στρατεύματα γρήγορα κινήθηκαν προς Νότον και κατέλαβαν την Αθήνα στις 27 Απριλίου. Σε μια χαοτική εκκένωση, τα υπολείμματα του Βρετανικού Εκστρατευτικού Σώματος (ΒΕΚ), διπλωμάτες και αξιωματικοί πληροφοριών μεταφέρθηκαν στην Κρήτη και, εν συνεχεία, στην Αίγυπτο. Πολλά χρόνια αργότερα, αναλογιζόμενος την ανεπαρκή και εν τέλει ατελέσφορη συνδρομή της Βρετανίας στους χειμαζόμενους Έλληνες, ο Γούντχαουζ μπορούσε να εικάσει μια αληθοφανή ερμηνεία για τη θυσία του ΒΕΚ. Στο εύφορο μυαλό του, η αποδοχή της αποστολής του ΒΕΚ είχε δεσμεύσει την ελληνική κυβέρνηση να αντισταθεί ενεργά και στις δύο δυνάμεις του Άξονα, απέκλειε δε την άνευ αντιστάσεως κατάληψη της χώρας από τη ναζιστική Γερμανία, ενώ ταυτόχρονα καταδίκαζε το ελληνικό έθνος σε μια οδυνηρή ξένη κατοχή. Ωστόσο, μια τόσο τρομερή προοπτική ήταν ρεαλιστικά αναμενόμενο να πυροδοτήσει μια ισχυρή αντίδραση με τη μορφή ένοπλης εθνικής αντίστασης, άνευ της οποίας «η μοναδική [αντιστασιακή] δραστηριότητα θα είχε καθοδηγηθεί από τους κομμουνιστές». Σε αυτή την περίπτωση, «η απελευθέρωση, οποτεδήποτε και αν ερχόταν, θα είχε προέλθει από τον Ερυθρό Στρατό, καθώς θα είχαμε απολέσει κάθε αξίωση για τον ρόλο του ελευθερωτή». Συνειδητοποιώντας πόσο εύθραυστες ήταν οι αναδρομικές εικασίες του, ο Γούντχαουζ κατέληξε: «Ίσως αυτό το σκεπτικό δικαιολογεί το δικό μας φιάσκο το 1941. Αλλά υπήρχαν ελάχιστες ενδείξεις ότι ο οποιοσδήποτε μπορεί να το σκέφτηκε εκείνη την εποχή». (CMW 120) Ασφαλώς, την άνοιξη του 1941, όταν στην Ελλάδα άρχιζε η περίοδος της εχθρικής Κατοχής, υπολογισμούς αυτού του είδους δεν μπορούσε να συλλάβει ούτε ο πιο αισιόδοξος νους. Ωστόσο, δύο χρόνια αργότερα, η κομμουνιστική ηγεσία του Εθνικού Απελευθερωτικού Μετώπου (ΕΑΜ), ενθαρρυμένη από τις σοβιετικές νίκες στο Ανατολικό Μέτωπο και τη γοργή ανάπτυξη της αντιστασιακής της δράσης στη χώρα, θα απέρριπτε προτάσεις ώστε ο ένοπλος βραχίονας του ΕΑΜ, ο Ελληνικός Λαϊκός Απελευθερωτικός Στρατός (ΕΛΑΣ), να τεθεί υπό τις διαταγές των Βρετανών: Κάτι τέτοιο θα είχε περιορίσει την ελευθερία κινήσεων της εαμικής ηγεσίας. Ούτε η προοπτική ενός κομμουνιστικού καθεστώτος στην Ελλάδα αποτελούσε απλώς ευσεβή πόθο ορισμένων. Τον Σεπτέμβριο του 1944, καθώς η Βουλγαρία είχε ήδη τεθεί υπό σοβιετική κατοχή, εκπρόσωποι του KKE απηύθυναν έκκληση προς τον στρατάρχη Τολμπούχιν να στείλει δυνάμεις στην Ελλάδα, δήθεν για να καταδιώξουν τους Γερμανούς που υποχωρούσαν.[4] Τον ίδιο μήνα, σοβιετικοί αξιωματούχοι ζήτησαν από το προσωπικό της SOE στη Βουλγαρία να εγκαταλείψει τη χώρα,[5] ενώ σοβιετικοί αξιωματικοί συνοδεία στρατιωτών επισκέφθηκαν την Κομοτηνή, τη Δράμα και την Ξάνθη, προφανώς ως προανάκρουσμα της άφιξης ισχυρότερων δυνάμεων. Φήμες κυκλοφόρησαν τότε ότι σοβιετικά στρατεύματα επρόκειτο σύντομα να απελευθερώσουν τη Θεσσαλονίκη.[6] Ωστόσο, η Μόσχα αγνόησε την έκκληση του KKE για σοβιετική συμβολή στην απελευθέρωση της Ελλάδας. Αντ’ αυτού, στις 9 Οκτωβρίου 1944, η συμφωνία για ζώνες επιρροής μεταξύ Τσώρτσιλ και Στάλιν επικύρωσε την αποκλειστική πρωτοκαθεδρία της Βρετανίας στη μεταπολεμική Ελλάδα. Φυσικά, αυτή η άκρως μυστική συμφωνία επικύρωνε καταστάσεις που ακόμα ανήκαν στη σφαίρα ενός αβέβαιου μέλλοντος: Το 1941, η Βρετανία κινδύνευε να απωλέσει κάθε επιρροή στην κατεχόμενη Ελλάδα. Στις 20 Μαΐου, αφού έφτασε με ασφάλεια στον Κόλπο της Σούδας, ο Γούντχαουζ οδηγήθηκε στα Χανιά, όπου παρέδωσε άκρως ευαίσθητες εκθέσεις των υπηρεσιών πληροφοριών στον υποστράτηγο Μπέρναρντ Φράιμπεργκ (Bernard Freyberg), διοικητή των βρετανικών δυνάμεων στην Κρήτη. Στο αρχηγείο του στα Χανιά, ο Φράιμπεργκ προσκάλεσε τον Γούντχαουζ να μείνει για πρωινό. Κανείς τους δεν γνώριζε ακόμα ότι οι εκθέσεις περιείχαν υποκλεμμένα γερμανικά επιχειρησιακά σχέδια της επικείμενης εισβολής στο νησί. Σύντομα, ο Γούντχαουζ θα έβλεπε ανεμοπλάνα και αλεξιπτωτιστές να κατεβαίνουν από τον ουρανό και άκουσε τον Φράιμπεργκ να μουρμουρίζει: «Λοιπόν, είναι στην ώρα τους!». Αν και η επίλεκτη αερομεταφερόμενη γερμανική δύναμη αποδεκατίστηκε σε άγριες μάχες, οι ανεπαρκείς δυνάμεις και η κακή διάταξη των Βρετανών και Ελλήνων υπερασπιστών καταδίκασαν τον αγώνα τους σε αποτυχία. Σπεύδοντας να προλάβει τη νέα εκκένωση με προορισμό την Αλεξάνδρεια, ο Γούντχαουζ περιμάζεψε από ένα εγκαταλελειμμένο σπίτι μια ελληνική μετάφραση των Αθλίων. Ο γάμος του Μόνταγκιου Γούντχαουζ (αργότερα λόρδος του Τέρινγκτον) και της Νταβίνα, κόμισσας του Ερν (γεν. λαίδη Νταβίνα Λίττον), 1945. Στην Αίγυπτο ο Γούντχαουζ στρατολογήθηκε από την SOE και εκπαιδεύτηκε στην Παλαιστίνη προκειμένου να σταλεί στην κατεχόμενη Ελλάδα. Η αρχική αποστολή της SOE ήταν να βοηθήσει στη διαφυγή Βρετανών στρατιωτών που είχαν αποκοπεί στη χώρα, να συγκεντρώσει πληροφορίες και να εκτιμήσει τις προοπτικές για ένοπλη αντίσταση. Στις αρχές Δεκεμβρίου του 1941, ο Γούντχαουζ έφτασε με καΐκι στη νότια ακτή της Κρήτης και πέρασε έξι μήνες ερχόμενος σε επαφή με ηγέτες ανταρτοομάδων –καπετάνιους– ένας από τους οποίους άκουγε στο ταιριαστό όνομα «Σατανάς». Αλλά ο κακός καιρός και τα φτωχά μέσα επικοινωνίας δυσχέραιναν το έργο του, ενώ οι καπετάνιοι δεν εντυπωσιάστηκαν από τις βρετανικές υποσχέσεις για στρατιωτική βοήθεια. Πάντως, ο ίδιος αποτίμησε με φιλοσοφική διάθεση την αποστολή του: «Συνέλεξα λίγες πληροφορίες και πολλή κρητική φαντασία. Αλλά ήταν μια καρποφόρα εμπειρία για το μέλλον. Έμαθα να ζω στην παρανομία, να τρέφομαι με σαλιγκάρια, χόρτα του βουνού και αλεσμένα βελανίδια, και να συναλλάσσομαι με καπετάνιους και παλικάρια, εθνικιστές και κομμουνιστές, αν και οι κομμουνιστές σπάνιζαν στην Κρήτη. Μόλις που απέφυγα τη σύλληψη μια-δυο φορές. Έμαθα επίσης ότι ο μόνος υποφερτός πόλεμος είναι ο πόλεμος για εθνική απελευθέρωση». (CMW 18) Στρατηγικές εκτιμήσεις υπαγόρευσαν την επέκταση του ενδιαφέροντος της SOE στην ελληνική ένοπλη αντίσταση. Τον Σεπτέμβριο του 1942, καθώς η εκστρατεία του στρατάρχη Ρόμμελ ακόμα φαινόταν να απειλεί το Κάιρο, η SOE έλαβε διαταγή να διακόψει τη γραμμή ανεφοδιασμού των Γερμανών μέσω της σιδηροδρομικής γραμμής Θεσσαλονίκης-Αθήνας. Με την κωδική ονομασία Επιχείρηση Χάρλινγκ, ομάδες δολιοφθορέων έπεσαν με αλεξίπτωτο στην κεντρική Ελλάδα και αναζήτησαν κατάλληλους στόχους για ανατινάξεις. Επικεφαλής τους ήταν ο έμπειρος αξιωματικός του Μηχανικού, ο συνταγματάρχης Έντμουντ (Έντι) Μάγιερς (E.C.W. Myers), με υπαρχηγό και πολιτικό σύμβουλο τον Γούντχαουζ. Ο τελευταίος χρειάστηκε δύο μήνες για να συναντήσει τον απότακτο συνταγματάρχη Ναπολέοντα Ζέρβα, αρχηγό της αντιστασιακής οργάνωσης Εθνικός Δημοκρατικός Ελληνικός Σύνδεσμος (ΕΔΕΣ), και τον Άρη Βελουχιώτη, αρχικαπετάνιο του ΕΛΑΣ, τα ένοπλα σώματα των οποίων θα χρησίμευαν προκειμένου να εξουδετερωθούν οι Ιταλοί φρουροί του στόχου, της γέφυρας του Γοργοποτάμου κοντά στη Λαμία. Εξαρτώμενος ήδη από την SOE για αναγνώριση, ως συμμαχική δύναμη, εφοδιασμό και χρηματική υποστήριξη, ο Ζέρβας ανταποκρίθηκε ασμένως. Όμως ο Άρης, η ανταρτική δύναμη του οποίου ήταν η μεγαλύτερη στην περιοχή, δίσταζε, αντιλαμβανόμενος ότι η κομματική του ηγεσία δεν επιθυμούσε να βοηθήσει τους Βρετανούς. Εν τέλει συμφώνησε, πιθανόν με την ελπίδα ότι θα επωφελούνταν από τους βρετανικούς πόρους αλλά και για να στερήσει από τον Ζέρβα όλη τη δόξα της συμμετοχής στην επιχείρηση. Υπό τη διοίκηση του Μάγιερς, με τον Γούντχαουζ να συντονίζει την επίθεση των ανταρτών, η ανατίναξη εκτελέστηκε με επιτυχία στις 25 Νοεμβρίου 1942. Εκτός από την προαγωγή του σε ταγματάρχη, ο Γούντχαουζ έλαβε το παράσημο διακεκριμένων υπηρεσιών (DSO) για την «εξασφάλιση της συνεργασίας μεταξύ των δύο ομάδων Ελλήνων ανταρτών με διαφορετικές απόψεις», και για την επίδειξη «θάρρους, πρωτοβουλίας και ευρηματικότητας σε πολύ υψηλό βαθμό».[7] Ωστόσο, το κατόρθωμα αυτό ήρθε πολύ αργά για να επιτύχει τον αρχικό του στόχο: Η νίκη του στρατηγού Μοντγκόμερι στο Ελ Αλαμέιν είχε ήδη αναγκάσει τις δυνάμεις του Ρόμμελ να εγκαταλείψουν το αιγυπτιακό έδαφος. Χρόνια αργότερα, όταν ο Μοντγκόμερι ισχυρίστηκε πως δεν είχε καν ακουστά την επιχείρηση στον Γοργοπόταμο, ο Γούντχαουζ θα σχολίαζε με θλίψη: «Οι Γερμανοί επίσης αρνήθηκαν ότι η επιχείρηση είχε οποιονδήποτε σημαντικό αντίκτυπο, όπως και κάθε επιχείρηση της αντίστασης, από την αρχή έως το τέλος. Αναρωτιέμαι γιατί, εν τοιαύτη περιπτώσει, [οι Γερμανοί] είχαν θεωρήσει απαραίτητο να εξαπολύσουν δεκάδες τιμωρητικές εκστρατείες, να κάψουν εκατοντάδες χωριά και να δολοφονήσουν χιλιάδες ομήρων». (CMW 50) Αν η στρατιωτική αξία της επιχείρησης ήταν επουσιώδης, ο ψυχολογικός της αντίκτυπος ήταν σημαντικός. Πρόσφερε μια απόδειξη ότι στην Ελλάδα η SOE μπορούσε να θέσει στην υπηρεσία του συμμαχικού αγώνα την αρτιγέννητη ένοπλη αντίσταση και να την κατευθύνει σε επιθέσεις εναντίον των κατακτητών. Κατά συνέπεια, η ανάμιξη της SOE στις αντιστασιακές δραστηριότητες διευρύνθηκε, ενώ το Foreign Office συνέχιζε να χειρίζεται τα πολιτικά θέματα με την εξόριστη ελληνική κυβέρνηση. Όπως ήταν η αρχική πρόθεση, οι Μάγιερς και Γούντχαουζ έμειναν με τον Ζέρβα. Όμως πολλά μέλη της Αποστολής Χάρλινγκ, ενώ επρόκειτο να επιστρέψουν στις μονάδες τους στη Μέση Ανατολή, εν τέλει προσκολλήθηκαν σε διοικήσεις του ΕΛΑΣ και του ΕΔΕΣ ως Βρετανοί Αξιωματικοί-Σύνδεσμοι (ΒΑΣ). Ένα «Κοινό Στρατηγείο Εθνικών Ομάδων» υπό τον Μάγιερς θα έθετε τις κυριότερες ένοπλες αντιστασιακές οργανώσεις υπό τις διαταγές των Βρετανών και θα τις συνέδεε με τις ομάδες συλλογής πληροφοριών και δολιοφθορών της SOE σε διάφορα σημεία της χώρας. Κρίσιμη για την επιτυχία του σχεδίου ήταν η συγκατάθεση των κομμουνιστών, προκειμένου ο ΕΛΑΣ να υπαχθεί υπό βρετανικό έλεγχο· οι απαιτούμενοι λεπτοί χειρισμοί προς τον σκοπό αυτόν ανατέθηκαν στον Γούντχαουζ. Στα μέσα Ιανουαρίου του 1943, ο Γούντχαουζ αναχώρησε από το προπύργιο του Ζέρβα στην Ήπειρο για μια επίπονη και επικίνδυνη κάθοδο στην Αθήνα. Η αποστολή του ήταν να παρουσιάσει τα σχέδια της SOE στην ηγεσία του EAM και σε μια επιτροπή έξι δημοκρατικών συνταγματαρχών, οι οποίοι υποτίθεται ότι οργάνωναν ένοπλα σώματα. Κοντά στην Ελευσίνα, χωρίς δελτίο ταυτότητας, με τα μαλλιά του βαμμένα σκούρα και παριστάνοντας τον μαυραγορίτη, ο Γούντχαουζ επιβιβάστηκε σε ένα λεωφορείο και πέρασε από τρία μπλόκα των αρχών κατοχής, για να φτάσει τελικά στην Πλατεία Ομονοίας χωρίς απρόοπτα. Αφού αρνήθηκε την προσφορά καταλύματος για τη νύχτα από τον οδηγό του λεωφορείου, τον παρέλαβε ο Χαράλαμπος Κουτσογιαννόπουλος, απότακτος αξιωματικός του Ναυτικού και βασικός σύνδεσμος της SOE με την κωδική ονομασία Προμηθεύς ΙΙ. Η είδηση που μετέφερε στον Γούντχαουζ ήταν σοβαρή: Ο ταγματάρχης Ιωάννης Τσιγάντες, ειδικός πράκτορας της SOE με αποστολή τον συντονισμό των αντιστασιακών οργανώσεων, είχε σκοτωθεί· οι ιταλογερμανικές αρχές κατοχής και οι πληροφοριοδότες τους ήδη χτένιζαν την πρωτεύουσα για αντιστασιακούς. Τα πράγματα εξελίχθηκαν ακόμα χειρότερα όταν ο Κουτσογιαννόπουλος, ο οποίος γνώριζε το πρόγραμμα του Γούντχαουζ, συνελήφθη και φυλακίστηκε. Στην πρώτη προκαθορισμένη συνάντηση του Γούντχαουζ με τους έξι συνταγματάρχες δεν εμφανίστηκε κανείς. Στην επόμενη απόπειρα, οι δύο αξιωματικοί που συνάντησε ήταν πολύ ανήσυχοι για τη γερμανική πολιτική αντιποίνων ώστε να δείξουν ενδιαφέρον για τη διεξαγωγή ανταρτοπόλεμου. (CMW 58) Οι συναντήσεις με εκπροσώπους του EAM δεν ήταν πιο παραγωγικές. Στις 3 Φεβρουαρίου, ο Γούντχαουζ συναντήθηκε με μια μικρή ομάδα εκπροσώπων της οργάνωσης, συμπεριλαμβανομένου του Γιώργη Σιάντου, ο οποίος δεν αποκάλυψε την ιδιότητά του ως γραμματέα του ΚΚΕ. Άκουσαν τον επισκέπτη τους αλλά μίλησαν ελάχιστα και δεν έδειξαν κανένα ενδιαφέρον για τις προτάσεις της SOE σχετικά με την οργάνωση και τον συντονισμό ένοπλης αντίστασης. Μόνον ένας από αυτούς, ο Ανδρέας Τζήμας, τάχθηκε υπέρ του αντάρτικου· οι υπόλοιποι φάνηκαν σκεπτικοί για τις προοπτικές του. Ο Σιάντος, ο επονομαζόμενος «γέρος», ο οποίος προφανώς ήταν ο επικεφαλής της ομάδας, έδειξε αδιάφορος ακόμα και για τον ΕΛΑΣ, τον αρχηγό του οποίου, τον Άρη, προφανώς δεν εμπιστευόταν. Πάντως, ο Σιάντος ρώτησε αν ήταν δυνατόν το EAM να στείλει έναν εκπρόσωπο στο Κάιρο, μια ιδέα, την οποία ο Γούντχαουζ υποσχέθηκε να μεταφέρει στους ανωτέρους του. Όταν τελείωσε η συνάντηση, ο Τζήμας προσφέρθηκε να εξασφαλίσει πλαστά έγγραφα για τον Γούντχαουζ και να τον συνοδεύσει με ασφάλεια εκτός Αθηνών. Χρόνια αργότερα, ο Γούντχαουζ έμαθε ότι η τελευταία ημέρα της παραμονής του στην πρωτεύουσα είχε συμπέσει με την ημέρα του γάμου του Τζήμα. Έπειτα από μια γρήγορη πεζοπορία δύο εβδομάδων διασχίζοντας τη χιονισμένη Στερεά Ελλάδα, ο Γούντχαουζ επανενώθηκε με τον Μάγιερς στην Ήπειρο. Ο Ουίνστον Τσώρτσιλ και ο αρχιεπίσκοπος Δαμασκηνός, μετά τη συνάντησή τους στην Αθήνα, 26 Δεκεμβρίου 1944. Φωτ. Ντμίτρι Κέσσελ. Αρχείο ΕΛΙΑ-ΜΙΕΤ. Από κάθε άποψη, το ταξίδι του Γούντχαουζ στην Αθήνα είχε αποτύχει. Ο Τσιγάντες ήταν νεκρός, ο Κουτσογιαννόπουλος συνελήφθη (για να δραπετεύσει στην συνέχεια, αφού ο Ιωάννης Πελτέκης, ένας άλλος πράκτορας της SOE, εξασφάλισε την απόδρασή του δωροδοκώντας Γερμανούς αξιωματούχους των φυλακών) και ούτε οι δημοκρατικοί αξιωματικοί στην Αθήνα ούτε οι κομμουνιστές ηγέτες έδειξαν ενδιαφέρον για το βρετανικό σχέδιο για ένα στρατηγείο εθνικών ομάδων. Μετά τον Ιανουάριο του 1943, οι εντυπωσιακές νίκες των Σοβιετικών στο Ανατολικό Μέτωπο εμψύχωσαν το KKE που πίστεψε ότι ο πόλεμος θα τελείωνε σύντομα και ότι ο Κόκκινος Στρατός θα βοηθούσε στην απελευθέρωση της Ελλάδας. Τον Μάιο, ανταποκρινόμενη στις προτάσεις του SOE, η ηγεσία του ΕΛΑΣ δέχθηκε να συνεργαστεί με τις βρετανικές αρχές, αλλά μόνον ως ανεξάρτητος στρατός με πλήρη ελευθερία κινήσεων. Δεν ήταν αυτό που είχαν κατά νου οι Βρετανοί. Παρά την απογοήτευση που είχε δοκιμάσει, η συνάντηση του Γούντχαουζ με την ηγεσία του ΚΚΕ είχε και κάποια χρήσιμα αποτελέσματα. Επιβεβαίωσε την υποψία του ιδίου ότι το EAM/ΕΛΑΣ βρισκόταν κάτω από στενό κομμουνιστικό έλεγχο και οι στόχοι του ήταν ριζοσπαστικοί και ασύμβατοι με τη βρετανική πολιτική για το μέλλον της Ελλάδας. Κατανοούσε τον τρόπο σκέψης, ακόμα και την ιδιωματική γλώσσα Ελλήνων που είχαν περάσει χρόνια στην παρανομία ως αντίπαλοι της καθεστηκυίας τάξεως, και τους αντιμετώπιζε με ρεαλισμό και αυτοπεποίθηση. Παρά τις έντονες διαφορές στην ιδεολογία και στις εκατέρωθεν πολιτικές βλέψεις και τακτικές, σεβάστηκε την ευφυΐα και συμπάθησε την προσωπικότητα ορισμένων από εκείνους που συνάντησε. Πολύ καιρό μετά τον πόλεμο, θεωρούσε ότι ο κομμουνιστής Τζήμας και οι δημοκρατικοί Γεώργιος Καρτάλης και Κομνηνός Πυρομάγλου «αποτελούσαν τα μυαλά της αντίστασης, ένα τρίο η συντροφιά του οποίου ήταν πάντοτε μια απόλαυση για μένα ακόμα και όταν διαφωνούσαμε». (CMW 64) Επιπλέον, το ενδιαφέρον του Σιάντου για την αποστολή εκπροσώπου του ΕΑΜ στο Κάιρο συντηρούσε την ελπίδα ότι η επιθετικότητα των κομμουνιστών θα μπορούσε να μετριαστεί σταδιακά, καθιστώντας δυνατό έναν εποικοδομητικό διάλογο και κάποιον συμβιβασμό, έστω και πρόσκαιρο, προς όφελος της πολεμικής προσπάθειας των Συμμάχων. Για μια ακόμα φορά, προτεραιότητες στρατηγικού χαρακτήρα υπαγόρευσαν τα νέα καθήκοντα της SOE. Στα μέσα του 1943, ενόψει της επικείμενης συμμαχικής εισβολής στη Σικελία, η SOE έλαβε διαταγή να διεξαγάγει στην Ελλάδα μεγάλης κλίμακας επιθέσεις σε στόχους επικοινωνιών και μεταφορών, ώστε να παραπλανήσει τους Γερμανούς και να δημιουργήσει την πεποίθηση ότι η συμμαχική απόβαση θα πραγματοποιούνταν σε κάποια από τις εκτεταμένες ελληνικές ακτές (Επιχείρηση «Ζώα» [Animals], Ιούνιος-Ιούλιος 1943). Αν και αυτή τη φορά ο ΕΛΑΣ αρνήθηκε να συμμετάσχει στην κυριότερη επιχείρηση (την καταστροφή της σιδηροδρομικής γέφυρας του Ασωπού), ενήργησε επιχειρήσεις δολιοφθοράς υπό τις οδηγίες του Μάγιερς. Ο Γούντχαουζ χειριζόταν τη ραδιοεπικοινωνία με βρετανούς συνδέσμους σε διάφορα σημεία της χώρας, και ταυτόχρονα πάσχιζε να αποτρέψει επιθέσεις του ΕΛΑΣ εναντίον των εσωτερικών του αντιπάλων. Η επιχείρηση παραπλάνησης θεωρήθηκε επιτυχής, καθώς γερμανικές δυνάμεις από το Ανατολικό Μέτωπο μετακινήθηκαν στην Ελλάδα αντί της Ιταλίας.[8] Παρά τη συνεργασία τους στο πλαίσιο της Επιχείρησης “Animals”, δεν έλειψαν οι τριβές και τα βίαια επεισόδια ανάμεσα σε δυνάμεις του ΕΛΑΣ και άλλες αντιστασιακές οργανώσεις. Θορυβημένες οι βρετανικές αρχές ενέκριναν τη σύσταση του Μάγιερς σχετικά με την πρόσκληση εκπροσώπων της Αντίστασης στο Κάιρο, με την ελπίδα ότι θα εκτονώνονταν οι διαφορές τους ώστε να αντιμετωπιστούν τα φλέγοντα ζητήματα της χώρας τους: ο σχηματισμός νέας κυβέρνησης ευρέος συνασπισμού με εκπροσώπηση στις ανταρτοκρατούμενες περιοχές, και το πολιτειακό ζήτημα, δηλαδή οι προϋποθέσεις και ο χρόνος της επιστροφής του βασιλιά στον θρόνο. Στην αρχή, οι συζητήσεις υπήρξαν ενθαρρυντικές και η συγκρότηση ευρέως αντιπροσωπευτικής κυβέρνησης φάνηκε εφικτή. Αλλά όταν Βρετανοί αξιωματούχοι ανακοίνωσαν ότι ο βασιλιάς θα επέστρεφε στην Ελλάδα αμέσως μετά την απελευθέρωση της χώρας, οι συνομιλίες κατέρρευσαν. Στη διάρκεια των έντονων διαξιφισμών που ακολούθησαν, ο Μάγιερς δέχτηκε κατηγορίες για φιλοαριστερή στάση και ανακλήθηκε για διαβουλεύσεις στο Λονδίνο. Εκεί, τον δέχτηκαν ο Τσώρτσιλ και ο Βρετανός βασιλιάς· τον Γεώργιο Β΄ της Ελλάδας τον είχε ήδη συναντήσει δύο φορές στο Κάιρο. Όλοι τον άκουσαν με προσοχή και ενδιαφέρον, αλλά στο τέλος της παραμονής του στην πρωτεύουσα του ανατέθηκε άλλη διοίκηση, μακριά από την Ελλάδα. Χωρίς επίσημη διαδικασία, η διοίκηση της ΣΣΑ πέρασε στον Γούντχαουζ. Στο Κάιρο, έπειτα από έντονες διαμαρτυρίες των ενδιαφερομένων, η απόφαση των Βρετανών να ξαποστείλουν αεροπορικώς τους εκπροσώπους των κυριότερων ανταρτικών οργανώσεων πίσω στην ορεινή Ελλάδα αναβλήθηκε. Η παράταση αυτή επέτρεψε στους εαμικούς εκπροσώπους να επιχειρήσουν συνάντηση με τον Σοβιετικό πρεσβευτή στο Κάιρο.[9] Εκείνος όμως δεν τους δέχτηκε· τα παράπονά τους άκουσε ο ανταποκριτής του Πρακτορείου ΤΑΣΣ, ο οποίος τους υπενθύμισε τις ηρωικές θυσίες της Σοβιετικής Ένωσης και τους συνέστησε να κάνουν υπομονή. Η αιφνίδια κατάρρευση των συνομιλιών στο Κάιρο υποδαύλιζε το αρνητικό κλίμα που διαμορφωνόταν στα ελληνικά βουνά και ενέτεινε την επιθετική συμπεριφορά του ΕΛΑΣ. Έπειτα από τη συνθηκολόγηση της Ιταλίας στις 8 Σεπτεμβρίου 1943, ο ΕΛΑΣ παραβίασε μια συμφωνία που είχε διαπραγματευτεί με τον Γούντχαουζ, κατάσχεσε τον οπλισμό και τα εφόδια της Μεραρχίας Πινερόλο, η οποία παραδόθηκε στη Θεσσαλία, και υποχρέωσε ορισμένους από τους αφοπλισμένους άνδρες της σε καταναγκαστική εργασία. Καθώς το ένοπλο δυναμικό και η ισχύς πυρός του ΕΛΑΣ ενισχύθηκαν αποφασιστικά, η επιρροή που μπορούσαν να ασκήσουν οι Βρετανοί στην οργάνωση μειώθηκε ακόμα περισσότερο. Ακολούθησε η εμφύλια σύγκρουση μεταξύ του ΕΛΑΣ και του ΕΔΕΣ, στη διάρκεια της οποίας οι ΒΑΣ βρέθηκαν σε δυσχερή θέση και παρενοχλήθηκαν, ενίοτε με θύματα, από δυνάμεις του ΕΛΑΣ. Έξω φρενών, ο Τσώρτσιλ απαίτησε να σταματήσει κάθε εφοδιασμός προς «το ΕΑΜ και τον ΕΛΑΣ και να χτυπηθούν με κάθε μέσο στη διάθεσή μας».[10] Η εμφύλια σύγκρουση που άρχισε τον Οκτώβριο του 1943, έληξε τον Φεβρουάριο του 1944, με παρέμβαση του Γούντχαουζ, ο οποίος εξασφάλισε εκεχειρία και, εν συνεχεία, συγκάλεσε διάσκεψη των κυριότερων αντιστασιακών οργανώσεων στο Μυρόφυλλο και την Πλάκα. Παρών ήταν και ένας Αμερικανός αξιωματικός, ο ταγματάρχης Τζέρρι Γουάινς (Gerry Wines), ο οποίος είχε σταλεί ως υποδιοικητής της Συμμαχικής Στρατιωτικής Αποστολής στην Ελλάδα. Στην Πλάκα υπογράφηκε μια ειρηνευτική συμφωνία, στις 29 Φεβρουαρίου 1944. Μυστική ρήτρα, η οποία συμπεριλήφθηκε με πρωτοβουλία του Γούντχαουζ, δέσμευε τον ΕΛΑΣ και τον ΕΔΕΣ να επιτρέψουν την άφιξη ειδικών μονάδων, βρετανικών και αμερικανικών, και να συνεργαστούν μαζί τους τόσο στην καταδίωξη των Γερμανών που θα αποχωρούσαν όσο και στη διατήρηση της τάξης στις περιοχές που θα απελευθερώνονταν. Η κύρια, ανομολόγητη επιδίωξη της ρήτρας ήταν να παρασύρει τον ΕΛΑΣ μακριά από την Αθήνα, εμπλέκοντάς τον στην καταδίωξη των Γερμανών. Τον Μάρτιο του 1944, το EAM εγκαθίδρυσε την Πολιτική Επιτροπή Εθνικής Απελευθέρωσης (ΠEEA), μία ελεγχόμενη από το ΚΚΕ σκιώδη κυβέρνηση στις περιοχές που ήλεγχε ο ΕΛΑΣ. Στη Μέση Ανατολή, ξέσπασαν ανταρσίες στις ελληνικές ένοπλες δυνάμεις, με πρωτοβουλία φιλοεαμικής οργάνωσης. Οι ανταρσίες κατεστάλησαν με την επέμβαση βρετανικών δυνάμεων. Υπήρξαν θύματα εκατέρωθεν και μεγάλος αριθμός Ελλήνων στρατιωτών οδηγήθηκε σε στρατόπεδα αιχμαλώτων. Τον Απρίλιο του 1944, η συμφωνία της Πλάκας δεν εμπόδισε τον ΕΛΑΣ να επιτεθεί και να εξοντώσει μια μικρότερη αντιστασιακή οργάνωση, την ΕΚΚΑ-5/42 Σύνταγμα Ευζώνων, και να δολοφονήσει τον ηγέτη της συνταγματάρχη Δημήτριο Ψαρρό, δημοκρατικό αξιωματικό, ο οποίος έχαιρε γενικού σεβασμού και είχε την επίσημη αναγνώριση της SOE. Η αγριότητα του συμβάντος ώθησε τον Γούντχαουζ και τον Γουάινς να προτείνουν στο Κάιρο την αποστολή ισχυρής συμμαχικής δύναμης, η οποία θα συνελάμβανε τον Άρη και θα καταλάμβανε το Στρατηγείο του ΕΛΑΣ.[11] Το Foreign Office απέρριψε την πρόταση ως ανεφάρμοστη από στρατιωτικής σκοπιάς, και ο Γούντχαουζ κλήθηκε στο Κάιρο για διαβουλεύσεις. Η διάσκεψη των εκπροσώπων των ελληνικών κομμάτων και των κυριότερων αντιστασιακών οργανώσεων στον Λίβανο, τον Μάιο του 1944, στην οποία ο Γούντχαουζ ήταν παρών, επικύρωσε τον σχηματισμό κυβέρνησης εθνικής ενότητας υπό τον Γεώργιο Παπανδρέου και επέκρινε έντονα το ΕΑΜ και το ΚΚΕ για τον φόνο του Ψαρρού και την τελική τους άρνηση να μετάσχουν στην κυβέρνηση. Έχοντας την εντύπωση ότι ο ρόλος του ήταν «περιττός εκτός από εκείνον του παιδιού για τα θελήματα», ο Γούντχαουζ συμβούλευσε τον Παπανδρέου να μη διαρρήξει τη σχέση του με τους κομμουνιστές. Διαισθάνθηκε, όμως, ότι τόσο οι Βρετανοί όσο και οι Έλληνες αξιωματούχοι απέρριπταν τις απόψεις του ως «γελοίες». (CMW 78) Επιστρέφοντας στην Αγγλία, επωφελήθηκε από μια στάση στο Αλγέρι για να επισκεφθεί τον Χάρολντ Μακμίλλαν (Harold Macmillan), υπουργό τοποτηρητή στη Μεσόγειο, και επέκρινε τους κομμουνιστές για την πρόσφατη επιθετική συμπεριφορά τους. Όμως άσκησε κριτική και στη βρετανική υποστήριξη προς τον Έλληνα μονάρχη, τον οποίον θεωρούσε ως «σημείο όπου εστίαζε η κομμουνιστική προπαγάνδα». (CMW 81) Δεκεμβριανά 1944. Έλληνες που έχουν συλληφθεί από τους Βρετανούς. Φωτ. Ντμίτρι Κέσσελ. Αρχείο ΕΛΙΑ-ΜΙΕΤ. Στο Λονδίνο, όπου βρέθηκε για έξι εβδομάδες με συναντήσεις, κοινωνικές επαφές και οικογενειακές επανασυνδέσεις, ο Γούντχαουζ προειδοποίησε αρμόδιους που ήταν πιθανό να τον ακούσουν γιαε την πρόθεση των κομμουνιστών να καταλάβουν την εξουσία. Κατά την άποψή του, μια τέτοια συμφορά θα μπορούσε να αποτραπεί αν αποστελλόταν στην Ελλάδα συμμαχική στρατιωτική δύναμη, όπως προέβλεπε η συμφωνία της Πλάκας. Είχε όμως την αίσθηση ότι οι προειδοποιήσεις του δεν έβρισκαν ευήκοα ώτα. Για τους συνομιλητές του, «έμοιαζε άσκοπο να αποσύρουν μάχιμες δυνάμεις από την εκστρατεία στην Ιταλία και να τις στείλουν σε μια φιλική χώρα από την οποία ο εχθρός ετοιμαζόταν να υποχωρήσει». (CMW 83) Στο αρχηγείο της SOE, τον αντιμετώπισαν «ως πολύτιμο αλλά εν δυνάμει εκρηκτικό πακέτο με ένδειξη “Άκρως Απόρρητον”». (CMW 81) Προκειμένου μάλιστα να τον αποθαρρύνουν και να μη δει τον Έλληνα πρεσβευτή, του είπαν ότι ο Αγνίδης ήταν «μάλλον αριστερός»· εν συνεχεία, πληροφορήθηκε ότι και ο ίδιος ο πρεσβευτής είχε δεχτεί προειδοποίηση πως ο νεαρός Βρετανός αξιωματικός, ο οποίος επιθυμούσε να τον δει, ήταν «μάλλον αριστερός». (CMW 82) Η κορυφαία στιγμή στη διάρκεια της άδειάς του ήρθε στις 15 Ιουλίου, όταν γευμάτισε στο Τσέκερς με τον πρωθυπουργό και την κυρία Τσώρτσιλ· ο έτερος προσκεκλημένος ήταν ο ταξίαρχος Τσαρλς Άρμστρονγκ (Charles D. Armstrong), ο τελευταίος επικεφαλής της Βρετανικής Αποστολής στο αρχηγείο του Σέρβου εθνικιστή ηγέτη και κυριότερου εχθρού του Τίτο, του Ντράζα Μιχαήλοβιτς. Ενήμερος για την πρόταση του Τσώρτσιλ να αποκηρυχθεί το EAM/ΕΛΑΣ για τις επιθέσεις του εναντίον άλλων Ελλήνων και να διακοπεί κάθε βοήθεια προς αυτό, ο Γούντχαουζ ετοιμάστηκε να επιχειρηματολογήσει εναντίον αυτών των μέτρων. Ο Τσώρτσιλ όμως έδειξε μεγαλύτερο ενδιαφέρον για τη Γιουγκοσλαβία, όπου υπηρετούσε ο γιος του Ράντολφ, απεσταλμένος στο αρχηγείο του Τίτο. Όταν η κυρία Τσώρτσιλ παρατήρησε με νόημα ότι ο Άρμστρονγκ είχε υπηρετήσει με τον Μιχαήλοβιτς, ο πρωθυπουργός, καθισμένος ανάμεσα στον Άρμστρονγκ και τον Γούντχαουζ, γρύλισε: «Στα δεξιά μου έχω τη βαλκανική επανάσταση, στα αριστερά μου τη βαλκανική αντίδραση – τι πρέπει να κάνω;». Φοβούμενος ότι θα έχανε την ευκαιρία να παρουσιάσει τη δική του σκοπιά, ο Γούντχαουζ αποπειράθηκε να απευθυνθεί στα συναισθήματα του Τσώρτσιλ: «Είπα ότι αν ακολουθούσαμε την οδό που είχε κατά νου, αμφέβαλλα αν πολλοί από την αποστολή μου θα διέφευγαν από την Ελλάδα ζωντανοί. Ο Τσώρτσιλ το συλλογίστηκε για ένα λεπτό κι έπειτα έβαλε το χέρι του πάνω στον ώμο μου. «“Ναι, αγόρι μου”, είπε, “μάλλον καταλαβαίνω”. Ήταν η τελευταία φορά που άκουσα για την πρόταση να τα σπάσουμε με το ΕΑΜ». Τα αποχαιρετιστήρια λόγια του Τσώρτσιλ προς τον νεαρό επισκέπτη του ήταν: «Είμαι πολύ κατάπληκτος … και καταπιεσμένος … και κατατεθλιμμένος». (CMW 85) Ενώ ετοιμαζόταν να επιστρέψει στα καθήκοντά του, ο Γούντχαουζ ένιωθε πως είχε αποτύχει να ασκήσει κάποια επιρροή στη βρετανική πολιτική για την Ελλάδα. Του προσφέρθηκε όμως μία ακόμα ευκαιρία, όταν ο Ήντεν τον προσκάλεσε στο εξοχικό του για ένα σαββατοκύριακο. Μοναδική άλλη καλεσμένη ήταν η ανεψιά του Ήντεν, η κόμισσα Νταβίνα Λίττον (Davina Lytton), βαφτισιμιά του βασιλιά Γεωργίου Στ΄, μητέρα τριών μικρών παιδιών και χήρα του κόμη του Ερν (Erne), ο οποίος είχε φονευθεί στη Γαλλία, το 1940. Αν και η συζήτηση με τον υπουργό Εξωτερικών αποδείχθηκε επιφανειακή και μη παραγωγική, αυτή τη φορά ο Γούντχαουζ όχι μόνο δεν στενοχωρήθηκε, αλλά ένιωσε περιχαρής. Η ανεψιά του οικοδεσπότη του αποδείχθηκε γοητευτική και «αιθέριας ομορφιάς» και σε αυτήν ανακάλυψε τον έρωτα της ζωής του. Παντρεύτηκαν το επόμενο έτος, είχαν μια ευτυχισμένη ζωή και απέκτησαν τρία παιδιά μαζί. Στο Κάιρο έμαθε ότι ο νέος προϊστάμενός του, ο ταξίαρχος Καρλ Μπάρκερ-Μπένφιλντ (Karl Barker-Benfield), επικεφαλής του περιφερειακού αρχηγείου της SOE για τα Βαλκάνια (Force 133), είχε εκφράσει την άποψη ότι ο Γούντχαουζ δεν παρουσίαζε σωστά τη συμπεριφορά του EAM/ΕΛΑΣ. Αποκαρδιωμένος, σκέφτηκε να παραιτηθεί από τη διοίκηση της ΣΣΑ, αλλά ανώτεροί του τον έπεισαν να επιστρέψει στην Ελλάδα. Πέταξε στη Νάπολη και επισκέφθηκε τον υποστράτηγο Ρόναλντ Σκόμπι (Ronald Scobie), ο οποίος είχε μόλις αναλάβει τη διοίκηση δύναμης 10.000 ανδρών και ετοιμαζόταν να συνοδεύσει την κυβέρνηση Παπανδρέου στην Αθήνα. Ένιωσε ιδιαίτερη ανακούφιση μαθαίνοντας ότι σε μια ανωτάτου επιπέδου στρατιωτική σύσκεψη στην Καζέρτα, στις 26 Σεπτεμβρίου 1944, ο Ζέρβας και ο στρατιωτικός διοικητής του ΕΛΑΣ Στέφανος Σαράφης είχαν υπογράψει συμφωνία, με την οποία οι δυνάμεις τους ετίθεντο στη διάθεση της κυβέρνησης Εθνικής Ενότητας και υπό τη διοίκηση του Σκόμπι. Επίσης, ο ΕΔΕΣ επρόκειτο να παραμείνει στις βάσεις του στην Ήπειρο, ο δε ΕΛΑΣ δεν θα μετακινούσε δυνάμεις στην Αττική. Επίσης, χάρη και στην παρέμβαση του Γούντχαουζ, στο πλαίσιο της επιχείρησης «Κιβωτός του Νώε», μονάδες Βρετανών και Αμερικανών καταδρομέων ήδη καταδίωκαν τους Γερμανούς που υποχωρούσαν προς Βορράν και, παρεμπιπτόντως, κρατούσαν τον ΕΛΑΣ σε απόσταση ασφαλείας από τον ΕΔΕΣ. (CMW 90-102) Αφού επέστρεψε στην Ελλάδα, ο Γούντχαουζ έλαβε ενεργό μέρος στην επιχείρηση «Κιβωτός». Έχοντας υπόψη του την κριτική που δεχόταν για μη φιλική στάση έναντι της Αριστεράς, υπέβαλε μακροσκελή αναφορά, στην οποία εξέθετε τις απόψεις του για τις πρόσφατες εξελίξεις στην Ελλάδα. Διαβεβαίωνε ότι «ήταν καλά γνωστό» πως το EAM/ΕΛΑΣ «πρωτίστως ενδιαφερόταν να εξασφαλίσει μία κατάσταση πραγμάτων στη μεταπολεμική Ελλάδα ικανοποιητική για το ίδιο. Αυτή η κατάσταση πραγμάτων μπορεί να είναι, από όσο γνωρίζω, ιδεώδης για την Ελλάδα: Αυτό δεν είναι δική μου δουλειά. Η δουλειά μου είναι να τους κάνω να πολεμήσουν τους Γερμανούς». Διαχώριζε το EAM/ΕΛΑΣ σε μια μειονότητα «εξτρεμιστών», οι οποίοι χαρακτήριζαν «“αντιδραστικούς” όλους όσοι αντιτίθεντο σε αυτούς, είτε ήταν Γερμανοί, είτε Έλληνες, είτε Σύμμαχοι». Η πλειονότητα, «οι μετριοπαθείς» κατά τον Γούντχαουζ, «δεν μπορούν να ακουστούν», αλλά «αντιλαμβάνονται σωστά το καθήκον τους έναντι των Ηνωμένων Εθνών [σ.τ.μ.: των Συμμάχων]» και επομένως ήταν «εν δυνάμει το πλέον πολύτιμο, ικανό να επηρεαστεί τμήμα του EAM/ΕΛΑΣ». Και πρόσθετε: «Η στρατιωτική κατάσταση είναι τώρα ακριβώς η αντίστροφη από εκείνη [που βρήκαμε] όταν φτάσαμε τον Οκτ[ώβριο] του ’42. Τότε, μια δράκα ανταρτών δεν επέτρεπε στον εχθρό να καταλάβει ολοκληρωτικά την Ελλάδα· τώρα μια δράκα εχθρικών δυνάμεων δεν επιτρέπει στους αντάρτες να καταλάβουν ολοκληρωτικά την Ελλάδα· ο κόσμος, επομένως, έχει χάσει τον ενθουσιασμό του για το απελευθερωτικό κίνημα. Η εθνική παλιγγενεσία (risorgimentο) έχει εκφυλιστεί σε πολιτικό καβγά».[12] Παρά τα πισωγυρίσματα και τις αναγκαστικές προσαρμογές, η επιχείρηση «Κιβωτός» προχώρησε λίγο-πολύ σύμφωνα με τα σχέδια. Οι πολεμικές επιχειρήσεις ήταν ασυνεχείς αλλά σκληρές και σύμφωνα με τον Γούντχαουζ οι ανταρτικοί σχηματισμοί «δεν ήταν πάντοτε πρόθυμοι να αναλάβουν δράση όπως τους ζητούσαμε. Γιατί, ρωτούσαν εύλογα, θα έπρεπε να θέλουμε να καθυστερήσουμε την αποχώρηση του εχθρού; Μεγάλο μέρος του βάρους, επομένως, έπεφτε στις μικρές βρετανικές και αμερικανικές μονάδες που είχαν διεισδύσει σύμφωνα με τους όρους της συμφωνίας της Πλάκας. … Δυστυχώς, δεν επετράπη σε αυτές οι μονάδες να εκπληρώσουν τον επιπλέον ρόλο, όπως εγώ επιθυμούσα να πράξουν: Να μείνουν μετά την απελευθέρωση ως σταθεροποιητικός παράγοντας».(CMW 92] Στις 18 Οκτωβρίου, ενώ οι επιχειρήσεις συνεχίζονταν στον Βορρά, ο Γούντχαουζ προσκλήθηκε να μετάσχει μαζί με υψηλόβαθμους Βρετανούς και Έλληνες αξιωματούχους σε μια νικητήρια παρέλαση στην Αθήνα. Όταν ζήτησε να τοποθετηθεί μαζί με τους ηγέτες των ανταρτών, ένας υπασπιστής του Σκόμπι αντέτεινε: «Οι αρχηγοί των ανταρτών; Τι σχέση έχεις μ’ αυτούς;» (CMW 93] Την επομένη, αποφεύγοντας την παρέλαση, ο Γούντχαουζ επέστρεψε στην καταδίωξη των Γερμανών που υποχωρούσαν. Έπειτα από εβδομάδες κλιμακούμενης έντασης στην πρωτεύουσα, και ενώ κατά διαταγή του Σκόμπι ο Γούντχαουζ περιόδευε σε διοικήσεις του ΕΛΑΣ και του ΕΔΕΣ στη βόρεια Ελλάδα, η κυβέρνηση Παπανδρέου υπέστη σοβαρό πλήγμα, όταν οι υπουργοί που ανήκαν στο ΕΑΜ/ΚΚΕ παραιτήθηκαν, αντιτιθέμενοι στην εφαρμογή διαταγής του Σκόμπι που προέβλεπε τον αφοπλισμό όλων των αντιστασιακών στρατών, προκειμένου να αντικατασταθούν από μια νέα εθνοφρουρά. Στη διάρκεια της πρώτης εβδομάδας του Δεκεμβρίου, η κρίση κατέληξε σε βίαιες συγκρούσεις, μία μέρα αφότου η αστυνομία άνοιξε πυρ και σκότωσε αριθμό διαδηλωτών του ΕΑΜ στην Πλατεία Συντάγματος. Ακολούθησαν επιθέσεις εναντίον αστυνομικών τμημάτων, σε μια απόπειρα να τεθεί η πρωτεύουσα υπό τον έλεγχο του ΕΛΑΣ. Τις επόμενες εβδομάδες διεξήχθησαν σκληρές οδομαχίες εντός και πέριξ του κέντρου της Αθήνας. Ανέτοιμες για μια ολομέτωπη σύγκρουση με τους Βρετανούς υποστηρικτές της κυβέρνησης, οι δυνάμεις του ΕΛΑΣ αποκρούστηκαν από μονάδες του ελληνικού στρατού (Τρίτη Ορεινή Ταξιαρχία και Ιερός Λόχος), τα σώματα ασφαλείας, κυρίως όμως από βρετανικές δυνάμεις που μεταφέρθηκαν επειγόντως από το ιταλικό μέτωπο. Η άμεση βρετανική παρέμβαση στην ελληνική κρίση κορυφώθηκε με δραματικό τρόπο την ημέρα των Χριστουγέννων, όταν η δεκεμβριανή βία διακόπηκε προσωρινά εξαιτίας της αιφνίδιας άφιξης των Τσώρτσιλ, Ήντεν και Μακμίλλαν στην Αθήνα. Οι δυο τους παρέστησαν σε εσπευσμένη σύγκληση ηγετικών προσωπικοτήτων από τις αντιμαχόμενες πλευρές στο υπόγειο του κτιρίου του Υπουργείου Εξωτερικών. Λάμπες πετρελαίου φώτιζαν τα ρουφηγμένα χαρακτηριστικά των παρευρισκόμενων Ελλήνων. Παρουσία του Αρχιεπισκόπου Δαμασκηνού (ο οποίος διαδραμάτισε ρόλο κλειδί στις διαπραγματεύσεις που διεξήχθησαν και σύντομα ορίστηκε αντιβασιλέας), του στρατάρχη Αλεξάντερ (Alexander), των πρεσβευτών των Ηνωμένων Πολιτειών και της Γαλλίας και του (σιωπηλού) αρχηγού της σοβιετικής στρατιωτικής αποστολής, ο Τσώρτσιλ μίλησε αυστηρά στους ηγέτες της εξέγερσης για το καθήκον τους προς την πατρίδα και τους Συμμάχους. Εν συνεχεία, απηύθυνε δημόσια προειδοποίηση ότι, αν οι Έλληνες δεν έπαυαν τις αδελφοκτόνες συγκρούσεις τους, η χώρα τους ίσως ετίθετο προσωρινά υπό διεθνή έλεγχο.[13] Αν και οι σποραδικές συγκρούσεις επαναλήφθηκαν, σύντομα κατέστη σαφές ότι ο ΕΛΑΣ είχε ηττηθεί. Κατά την υποχώρησή τους από την πρωτεύουσα, οι κομμουνιστές πήραν ομήρους εκατοντάδες εξέχοντες Αθηναίους, πολλοί από τους οποίους πέθαναν από κακουχίες ή εκτελέστηκαν καθ’ οδόν. Στη διάρκεια της μάχης για την Αθήνα, ο ΕΛΑΣ είχε αφιερώσει μεγάλο μέρος της δύναμής του για να εξουδετερώσει τον ΕΔΕΣ στην Ήπειρο. Η εσπευσμένη εκκένωση των υπολειμμάτων της δύναμης του Ζέρβα στην Κέρκυρα με βρετανικά πλοία οργανώθηκε προσωπικά από τον συνταγματάρχη Γούντχαουζ, D.S.O, O.B.E., πλέον ως ανώτερο σύμβουλο του πρεσβευτή Ρέτζιναλντ Λήπερ (Reginald Leeper) και του στρατηγού Σκόμπι. Η Συμφωνία της Βάρκιζας, που υπογράφηκε στις 12 Φεβρουαρίου 1945, σήμανε το τέλος του αντιστασιακού κινήματος. Όταν ο εμφύλιος πόλεμος ξέσπασε εκ νέου το επόμενο έτος, ο Γούντχαουζ δεν είχε πλέον ρόλο στις ελληνικές υποθέσεις. Μετά την αποδέσμευσή του από την SOE, ο Γούντχαουζ προσελήφθη στη Διπλωματική Υπηρεσία και, τον Σεπτέμβριο του 1945, συνόδευσε τον αντιβασιλέα Δαμασκηνό και τον Λήπερ στο Λονδίνο για συνομιλίες σχετικά με τη διεξαγωγή εκλογών και δημοψηφίσματος για το μέλλον της μοναρχίας. Οι τρεις άνδρες είχαν ελπίσει να ανακοινώσουν την ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα, αλλά το Αυτοκρατορικό Γενικό Επιτελείο και το Υπουργείο Αποικιών έθεσαν βέτο στο σχέδιο. Η τελευταία επίσημη υπηρεσία του Γούντχαουζ στην Ελλάδα ήταν ως Βρετανός γενικός γραμματέας της τριμερούς συμμαχικής αποστολής (με τις ΗΠΑ και τη Γαλλία) παρατηρητών στις εκλογές της 30ής Μαρτίου 1946. Σύμφωνα με άνευ χρονολογίας απονομή του παρασήμου της Αμερικανικής Λεγεώνας της Αξίας, «Τα προσωπικά γνωρίσματα δεξιοτήτων, διακριτικότητας, διπλωματίας και η αδιαφιλονίκητη ικανότητα του συνταγματάρχη Γούντχαουζ είναι ιδιαιτέρως αξιοσημείωτα και περιποιούν ιδιαίτερη τιμή στον ίδιο και τη στρατιωτική υπηρεσία».[14] Υστερόγραφο. Πιθανόν η τελευταία καταγεγραμμένη συμβολή του Γούντχαουζ στη μελέτη της πολιτικής βίας κατά τη διάρκεια του ελληνικού εμφυλίου πολέμου αφορά τη δολοφονία του ανταποκριτή του αμερικανικού ειδησεογραφικού δικτύου CBS Τζωρτζ Πολκ (George Polk) στη Θεσσαλονίκη, τον Μάιο του 1948, και τη φημολογούμενη ανάμιξη στο έγκλημα του Βρετανού διπλωμάτη Ράντολ Κόουτ (Randoll Coate). Τον Απρίλιο του 1992, αφού μελέτησε έγγραφα του Foreign Office και επισκέφθηκε τον Κόουτ, ο Γούντχαουζ διατύπωσε την υπόθεση ότι «κατά σύμπτωση, ανεύθυνα, αλλά όχι με δολοφονική πρόθεση», ο Κόουτ ίσως να είχε αναμιχθεί στα συμβάντα που οδήγησαν στον φόνο του Αμερικανού δημοσιογράφου· «έπειτα (ο Κόουτ) φοβήθηκε τόσο πολύ για τις συνέπειες ή δέχθηκε ρητή απαγόρευση να μη παραδεχθεί» όσα γνώριζε για το ζήτημα. Αν και το μυστήριο σχετικά με τη δολοφονία Πολκ παραμένει άλυτο, η πολύ προσεκτικά διατυπωμένη φράση του Γούντχαουζ ίσως αποτελεί την πιο βάσιμη ετυμηγορία για την ενδεχόμενη ανάμιξη του Κόουτ στο έγκλημα.[15] ― Μετάφραση: Ιωάννης Δ. Στεφανίδης [1] C.M. Woodhouse, “Situation in Greece – Jan to May 44,” στο Lars Baerentzen, επιμ., British Reports on Greece, 1943-44, Museum Tusculanum Press, Κοπεγχάγη 1982, pp. 72-103, (στο εξής Έκθεση Γούντχαουζ). Ελαφρώς συντετμημένο αντίγραφο στα Αμερικανικά Εθνικά Αρχεία (National Archives and Records Administration, στο εξής NARA), OSS, RG 226 CID, L40424, 1 Ιουλίου 1944. Η πρωτότυπη έκθεση δεν φέρει ημερομηνία. Είμαι ευγνώμων στον Ελίας Βλάντον (Elias Vlanton), από την Ουάσιγκτον, ο οποίος μοιράστηκε μαζί μου τη συλλογή του από πρόσφατα αποχαρακτηρισμένα έγγραφα. [2] Έκθεση Γούντχαουζ, σ. 92. [3] HAMMG VII, 53. [4] Βασίλης Κόντης, Σπυρίδων Σφέτας, επιμ. Eμφύλιος Πόλεμος: Έγγραφα από τα γιουγκοσλαβικά και βουλγαρικά αρχεία, Παρατηρητής, Θεσσαλονίκη 1999, σ. 18-20. [5] Elizabeth Barker, British Policy in South-East Europe in the Second World War, Macmillan Press, Λονδίνο 1976. [6] Κόντης και Σφέτας, Eμφύλιος Πόλεμος, ό.π., σ. 19-20. [7] Εθνικά Αρχεία του Ηνωμένου Βασιλείου, WO 373/46/94, DSO Award 22.4.1943. [8] C.M. Woodhouse, Πρόλογος στο John S. Koliopoulos, Plundered Loyalties: World War II and Civil War in Greek West Macedonia, New York University Press, Νέα Υόρκη 1999, σ. xi. [9] Ο πρεσβευτής Νικολάι Β. Νοβίκοφ ήταν διαπιστευμένος στις εξόριστες κυβερνήσεις Ελλάδας και Γιουγκοσλαβίας μέχρι τον Οκτώβριο του 1944, οπότε διορίστηκε πρεσβευτής στις Ηνωμένες Πολιτείες. [10] Εθνικά Αρχεία του Ηνωμένου Βασιλείου (στο εξής ΤΝΑ), HS 8/897/86, Churchill προς Selborne, 3.11.1943. [11] NARA, RG 226, OSS Records, entry 180, Director’s Microfilm Roll 25, files 173-191, Langer to Donovan, 10.5.1944; TNA, UK, FO 371/43686 R 71861. Είμαι ευγνώμων στον Ελίας Βλάντον, ο οποίος μοιράστηκε μαζί μου τη συλλογή του από έγγραφα του OSS. [12] NARA, Έκθεση Γούντχαουζ, σ. 1. [13] John O. Iatrides, Revolt in Athens. The Greek Communist “Second Round,” 1944-1945, Princeton University Press, Πρίνστον 1972, σ. 242-43. [14] TNA, WO 373/147/270, Foreign Awards to British Nationals from USA, July 1942 - May 1947. [15] John O. Iatrides, “Assassination and Judicial Misconduct in Cold War Greece: The Polk/Staktopoulos Case in Retrospect,” The Journal of Cold War Studies, Vol. 20, No 4 (Fall 2018), 101-2. Η ελληνική μετάφρασή του «Δολοφονία και κακοδικία στην Ελλάδα του Ψυχρού Πολέμου. Μια ανασκόπηση της υπόθεσης Πολκ / Στακτόπουλου» δημοσιεύθηκε στην Athens Review of Books, τεύχος 115, Μάρτιος 2020, σ. 38-62.

Ο συνταγματάρχης Κρις, ένας «περιπατητικός» φιλέλληνας

Σύνδεση