Στο τραπέζι του Σωλ Στάινμπεργκ

ARB – THE NEW YORK REVIEW OF BOOKS O γνωστός για τα παιχνιδιάρικα, φιλοσοφικά σχέδια καλλιτέχνης είχε επίσης μια μεγάλη πορεία στην γλυπτική, δημιουργώντας καθημερινά ξύλινα αντικείμενα με ξύλο και μπογιά. Ως «συγγραφέα που ζωγραφίζει» περιέγραφε ο Σωλ Στάινμπεργκ τον εαυτό του. Είκοσι χρόνια μετά τον θάνατό του παραμένει περισσότερο γνωστός ως ο γοργοπόδαρος και τρελός γελοιογράφος περισσότερων από ογδόντα εξωφύλλων του περιοδικού The New Yorker. Στον κατάλογο αγαπημένων καλλιτεχνών που συγκέντρωσε για τον Viking and Knopf κατά τη διάρκεια της καριέρας του, έπαιξε με την αβέβαιη ικανότητα των λέξεων να αντικαθιστούν (και να συμπυκνώνουν) σύνθετες εμπειρίες. Με τι μοιάζει η αίσθηση της διάρκειας; Η απάντηση στο βιβλίο του The Inspector (1973) ήταν να φτιάξει έναν πύργο λέξεων ξεκινώντας από τις μεγαλύτερες έως τις μικρότερες: «Έτος», «μήνας», «μέρα», «ώρα», «λεπτό», «δευτερόλεπτο» με μια σημαία «Τώρα» να κυματίζει από πάνω. Και το συναίσθημα της φιλοδοξίας; Για τον Στάινμπεργκ έμοιαζε με έναν επιχειρηματία που κατεβαίνει τρέχοντας από ένα βουνό πάνω σε ένα βαγόνι σε σχήμα «Yes» και να κατευθύνεται προς ένα τοίχο σε σχήμα «But». Ο τίτλος της νέας πλουσιοπάροχης αναδρομικής του έκθεσης στην Pace Gallery στο Μανχάταν, «Στη Βιβλιοθήκη», επαναφέρει ιδίως τα προβλήματα της αναπαράστασης που προβάλλουν οι αλληγορίες των σχεδίων του. Με επίκεντρο την γλυπτική, ένα μέσον που τον απορρόφησε κατά την ύστερη σταδιοδρομία του, η έκθεση είναι μικρή αλλά επιλεκτική με οξυδερκή τρόπο. Η εγκατάσταση της έκθεσης στην βιβλιοθήκη της Pace απέναντι από έναν τοίχο με βιβλία αναφοράς, προϊδεάζει με επιδέξιο τρόπο για αυτό που θα ακολουθήσει. Πάνω: Σωλ Στάινμπεργκ, Τραπέζι 10ου ορόφου, 1990. Κάτω: Σωλ Στάινμπεργκ, Τραπέζι καλοκαιριού (λεπτομέρεια), 1981, Ίδρυμα Σωλ Στάινμπεργκ / Pace Gallery. Ανάμεσα στα πολλά αντικείμενα της έκθεσης είναι βιβλία ή κάτι σαν βιβλία. Ο Στάινμπεργκ σκάλισε βιβλία από ξύλο, χαράσσοντας πρόχειρα μια γραμμή από μολύβι εξωτερικά γύρω γύρω στην άκρη για να δημιουργήσει την εντύπωση των σελίδων και αφήνοντας αρκετές ζάρες στο κέντρο για να υπαινιχθεί ένα δέσιμο που έχει σπάσει και έχει μείνει ανοιχτό. Οι σελίδες αυτών των βιβλίων περιέχουν κείμενα στα αλαμπουρνέζικα ή απομιμήσεις μισοσβησμένων χαρακτικών σε κάποιο παλιό τόμο. (Ο Στάινμπεργκ διέθετε μια καταπληκτική ικανότητα να αναπαράγει την γραφή στο χέρι χωρίς ούτε ένα ευανάγνωστο χαρακτήρα. Δοκιμάστε το – είναι πιο δύσκολο απ’ ό,τι φαντάζεστε. Τα «σημειωματάριά» του από το 1989 συνδυάζουν φωτογραφίες Polaroid στην αριστερή σελίδα (δικές του ή σκηνές δρόμου) με βιαστικές αντιγραφές από μολύβι αυτών των φωτογραφιών στα δεξιά. Ενώ οι βιβλιοθηκάριοι τραβούν τις συρόμενες σκάλες στην αίθουσα για να κατεβάσουν κάποιο βιβλίο από το τελευταίο ράφι, οι τόμοι του Στάινμπεργκ διακωμωδούν την εργασία τους – κοροϊδεύοντας διακριτικά το διάβασμα. Εξετάζοντας αυτά τα κομμάτια ξύλου παίρνουμε μέρος σε ένα ανέκδοτο σε κάποια ξένη χώρα για το πώς το νόημα εξάγεται από το τυπωμένο κείμενο. Η σύγχυση που προκαλούν, για το ότι η υπονοούμενη αντιστοιχία μεταξύ του βιώματος και της περιγραφής του δεν υπάρχει ακριβώς, διαπνέει όλη την έκθεση μέχρι την τελευταία λεπτομέρεια. Τα μαγευτικά τοπία καρτ-ποστάλ του Σωλ Στάινμπεργκ, αρκετά από τα οποία αποτελούν μέρος της έκθεσης, πάντα δημιουργούσαν την αίσθηση ασυμφωνίας. Στα Δεκαέξι Τοπία (1972-1979), ένα σύνολο από προσεκτικά σχέδια με λάδι, τα σύννεφα φαίνονται σαν από φωτογραφίες, αλλά κάτω από τους ουρανούς άτσαλα ξεπροβάλλουν ουρανοξύστες από γραφίτη. Μοιάζουν με ένα ιδανικό της λέξης «πόλη» που ονειρεύεται κάποιος που ποτέ δεν έχει επισκεφθεί μια πόλη. Ενώ τα ψεύτικα βιβλία μαγνητίζουν τον θεατή σε μια προσομοίωση της δικής του ζωής, αυτά τα έργα σε χαρτί, με την ασυμφωνία μεταξύ του αντικειμένου της παρατήρησης και του αντικειμένου της φαντασίας, του επιτρέπουν να αφουγκραστεί την απογοήτευση κάποιου άλλου με την πραγματικότητα. Αντικείμενα της καθημερινότητας που γεμίζουν ένα ολόκληρο υπνοδωμάτιο εκτίθενται μόνα τους ή κατά ομάδες. H γλυπτική αναζωογόνησε τον Στάινμπεργκ κατά την διάρκεια ενός δημιουργικού αδιεξόδου του με το χαρτί: «Αυτό το νέο πάθος για το ξύλο – τι άρωμα!» είπε το 1973 για την σειρά των τραπεζιών του. «Το να δουλεύω με αυτά ήταν μόνο απόλαυση, το μυαλό είναι σε ηρεμία, είναι η απόλυτη ευτυχία». Φτιαγμένα κυρίως από ξύλο και μπογιά, κάθε αντικείμενο της έκθεσης συνοδεύεται από μια γοητευτική αίσθηση σκοπού: πολυχρησιμοποιημένα μολύβια, χτυπημένες πένες, πινέλα βουτηγμένα σε μπογιά, κομμάτια λεμονιού και αγγουριού με σπόρους και φλούδια, ένα χαρτί από σπίρτα έτοιμα να χρησιμοποιηθούν, ένα κλειδί ξενοδοχείου για τον δέκατο όροφο, δωμάτιο δύο. To Τραπέζι καλοκαιριού (1981), το πιο επιβλητικό της αίθουσας είναι ένα τραπέζι σχεδιαστηρίου διευθετημένο ακριβώς σαν αληθινό τραπέζι με αντικείμενα ενός πραγματικού εργαστηρίου. Σε αυτό ο Στάινμπεργκ έχει χαράξει φωτοστέφανα με μολύβι γύρω από τους σωρούς αντικειμένων, τις θήκες με μπογιές, τα πινέλα, τα εικονογραφημένα βιβλία, ένα έργο ζωγραφικής σε εξέλιξη, μια παλιά κονσέρβα από ντομάτες για δοχείο γεμάτο από τα εργαλεία του – οι οδηγίες τοποθέτησης κατά την ανασυναρμολόγησή τους για την έκθεση είναι ορατές. Όταν βρισκόμαστε στον χώρο κάποιου άλλου, μας υπενθυμίζει, τα αντικείμενα φαίνονται συσσωρευμένα επίτηδες σαν να διαθέτουν μια δική τους αποξενωμένη αυτοπεποίθηση. Αξίζει να επισκεφθεί κανείς μόνο και μόνο για το τραπέζι, όχι μόνο για την ποικιλία εικόνων αλλά για τον νέο τρόπο οπτικής που προσφέρει. Μια ξύλινη βαλίτσα (κατασκευασμένη από σανίδες που ενώνουν μεντεσέδες) είναι ανοιχτή, και από τo καπάκι της κρέμονται γεωμετρικοί σταλακτίτες διαφορετικού μεγέθους και μήκους, που αντιστοιχούν σε μικρές τρύπες στην βάση της. Να μπορούσαμε να κλείσουμε την βαλίτσα για να «κουμπώσουν». Με παρόμοιο τρόπο απέναντι από το τραπέζι, μια παλέτα περιλαμβάνει πατημασιές που περιμένουν να ενωθούν με χοντροκομμένα πρίσματα ξύλινης «μπογιάς». Κατασκευάζοντας τέτοια παιχνίδια για παιδιά από τα εργαλεία που ένας καλλιτέχνης χρησιμοποιεί για να περιγράψει τον κόσμο του, ο Στάινμπεργκ επικρίνει όλο το παράλογο εγχείρημα της επαγγελματικής ενήλικης ζωής. Σε ένα μονάχα διάδρομο αντικειμένων o επιμελητής της έκθεσης Αρν Γκλίμτσερ προβάλλει ένα από τα αγαπημένα κόλπα του καλλιτέχνη: ο Στάινμπεργκ μας υποβάλλει στη φιλόξενη αλλά άβολη προγλωσσική υποψία ότι το οπτικό σύμπαν μπορεί να μην έχει όνομα αλλά παρ’ όλα αυτά υπακούει σε κάποιο σύστημα εκτός από μας. © THE NEW YORK REVIEW OF BOOKS 2023 — Μετάφραση: Μιμή Βασιλάκη Το παραπάνω κείμενο αποτελεί κριτική παρουσίαση της αναδρομικής έκθεσης «Σωλ Στάινμπεργκ: Στη Βιβλιοθήκη», Pace Gallery, Νέα Υόρκη.

Στο τραπέζι του Σωλ Στάινμπεργκ

Σύνδεση