Όχι στον καταραμένο πανικό

ARB – THE NEW YORK REVIEW OF BOOKS Samuel Earle, Tory Nation: How One Party Took Over [Ένα συντηρητικό έθνος: Πώς ένα κόμμα ανέκαμψε], Simon and Schuster, σελ. 294. (Θα εκδοθεί τον Μάιο) Andrew Gimson, Boris Johnson: The Rise and Fall of a Troublemaker at Number 10 [Η άνοδος και η πτώση ενός Ταραχοποιού στο Νούμερο 10 της Ντάουνινγκ Στρητ], Simon and Schuster, σελ. 448 Matt Hancock with Isabel Oakeshott, Pandemic Diaries: The Inside Story of Britain’s Battle Against Covid [Τα ενδότερα της μάχης της Βρετανίας κατά του κορωνοϊού], Χαλ, Biteback, σελ. 573 Sebastian Payne, The Fall of Boris Johnson: The Full Story [Η πτώση του Μπόρις Τζόνσον: Η πλήρης εξιστόρηση], Macmillan, σελ. 275 Harry Cole and James Heale, Out of the Blue: The Inside Story of the Unexpected Rise and Rapid Fall of Liz Truss [Ξεφυτρώνοντας από το πουθενά: Τα ενδότερα της απρόσμενης ανόδου και της ταχείας πτώσεως της Λιζ Τρας], HarperCollins, σελ. 324 Matthew Engel, The Reign: Life in Elizabeth’s Britain, Part 1: The Way It Was, 1952–79 [Η βασιλεία: Η ζωή στην Βρετανία της Ελισάβετ, Μέρος 1ο: Πώς ήταν τότε, 1952-1979], Λονδίνο, Atlantic, σελ. 627 Christopher Tugendhat, The Worm in the Apple: A History of the Conservative Party and Europe from Churchill to Cameron [Το σκουλήκι μέσα στο μήλο: Μια Ιστορία του Συντηρητικού Κόμματος και της Ευρώπης από τον Τσώρτσιλ έως τον Κάμερον], Λονδίνο, Haus, σελ. 248 Το 1991 ο Άλαν Γουώτκινς δημοσίευσε το A Conservative Coup (Ένα πραξικόπημα των Συντηρητικών), σχετικά με την πτώση της Μάργκαρετ Θάτσερ το προηγούμενο φθινόπωρο. Λίγο πριν πεθάνει, το 2010, ο Γουώτκινς έγραφε μια εβδομαδιαία πολιτική στήλη για ένα διάστημα γύρω στα δεκαπέντε χρόνια, γνώρισε εκ των έσω το Κοινοβούλιο, και έλαβε συνεντεύξεις από πολλούς βουλευτές των Συντηρητικών, σε μια προσπάθεια να ξεδιαλύνει ένα γεγονός που κατέπληξε τον κόσμο. Ένας από τους βουλευτές αυτούς ήταν ο ευπροσήγορος Τζον Μπίφφεν, ο οποίος θήτευσε, χωρίς ιδιαίτερο ενθουσιασμό, στο Υπουργικό Συμβούλιο της Μάργκαρετ Θάτσερ και αναφερόταν στην τελευταία σελίδα του βιβλίου: «Ξέρετε εκείνους τους χάρτες στο Μετρό του Παρισιού που φωτίζονται όταν πατάτε ένα κουμπί για να πάτε από το σημείο Α στο Β; Ε, λοιπόν, κάτι ανάλογο ήταν κι αυτό. Κάποιος πάτησε ένα κουμπί και φωτίστηκαν όλοι οι σύνδεσμοι». Αυτοί οι χαριτωμένοι ηλεκτρικοί χάρτες που φώτιζαν τον δρόμο από τον σταθμό μετρό του Παρισιού Sèvres - Lecourbe προς την οδό Saint-Maure, είχαν την ίδια τύχη με τα παλιά γαλλικά τηλεγραφήματα στο γαλάζιο χαρτί, τα γνωστά petits bleus, και τα παρισινά αποχωρητήρια που έφεραν την ονομασία Vespasiennes∙[1] εν πάση περιπτώσει, κανένα τέτοιο σχήμα λόγου δεν θα ταίριαζε στην ιστορία του κόμματος της Θάτσερ από την εποχή της αποχώρησής της, εκτός αν επρόκειτο για κάποιο κινούμενο κατασκεύασμα που αναβόσβηνε αστράφτοντας κατά διαστήματα. Όπως οι προκάτοχοί της πρωθυπουργοί, ο Λόρδος Σώλσμπερυ, ο Στάνλεϋ Μπώλντουϊν και ο Ουΐνστον Τσώρτσιλ, έτσι και η Θάτσερ ηγήθηκε του Συντηρητικού Κόμματος για δεκαπέντε περίπου χρόνια. Στα τριάντα δύο χρόνια που μεσολάβησαν από την πτώση της, υπήρξαν εννέα ηγέτες των Συντηρητικών, μεταξύ των οποίων και πέντε πρωθυπουργοί στα προηγούμενα επτά χρόνια. Αν το 1936 υπήρξε το έτος της διαδοχής τριών βασιλέων στον θρόνο της Μεγάλης Βρετανίας (Γεώργιος Ε΄, Εδουάρδος Η΄, Γεώργιος Στ΄), το 2022 θα μνημονεύεται ως το έτος των δύο μοναρχών (Ελισάβετ Β΄ και Κάρολος Γ΄) και των τριών πρωθυπουργών (Μπόρις Τζόνσον, Λιζ Τρας, Ρίσι Σούνακ), για να μην αναφερθούμε στους υπουργούς των Οικονομικών, τους υπουργούς Παιδείας και στις άνω των τριάντα παραιτήσεις μελών της κυβερνήσεως. Όταν η Λιζ Τρας έκανε την ύστατη οικτρή εμφάνισή της στο Κοινοβούλιο στις 19 Οκτωβρίου 2022, προτού παραιτηθεί μετά από σαράντα εννέα συνολικά ημέρες ως πρωθυπουργός –καταρρίπτοντας το διακοσίων ετών ρεκόρ του Τζωρτζ Κάννινγκ για την συντομότερη πρωθυπουργία– συμπληρώνονταν εκατό χρόνια από την ημέρα κατά την οποία οι βουλευτές των Συντηρητικών ψήφισαν την αποχώρησή τους από τον συνασπισμό που καθοδηγούνταν από τον φιλελεύθερο πρωθυπουργό Ντέηβιντ Λόυντ Τζωρτζ, ο οποίος και παραιτήθηκε αμέσως. Η ψήφος αυτή αποτέλεσε επίσης και αποκήρυξη του ηγέτη των Συντηρητικών Ώστιν Τσάμπερλαιν, και προκάλεσε την πικρόχολη παρατήρηση του Α. Τζ. Μπάλφουρ: «Δεν αποτελεί αρχή του Συντηρητικού Κόμματος το πισώπλατο μαχαίρωμα των ηγετών του, πρέπει όμως να παραδεχτώ ότι συχνά δείχνει να αποτελεί μια πρακτική». Προσφάτως, η πρακτική αυτή έγινε εθισμός. Προ πεντηκονταετίας, σε στιγμές δυσαρέσκειας εντός του κόμματος, εκείνος ο μεγάλος θαλασσόλυκος, ο υποναύαρχος σερ Μόργκαν Τσαρλς Μόργκαν-Τζάιλς συνήθιζε να καθησυχάζει τους συναδέλφους του βουλευτές των Συντηρητικών με τα λόγια: “Pro bono public, no bloody panico” (Για χάρη του κοινού καλού, αποφύγετε τον καταραμένο πανικό). Ο καταραμένος πανικός φαίνεται πως τώρα έγινε η επικρατούσα στάση των Συντηρητικών. Μέλη της Νεολαίας των Συντηρητικών κατά τη διάρκεια της προεκλογικής εκστρατείας στις εκλογές της Αγγλίας το 1955. © Tony Henshaw / Alamy / Visual Hellas Τι θα μπορούσε να τους έχει συμβεί; Για 350 χρόνια είχαμε στην Αγγλία κάτι που αποκαλούνταν Κόμμα των Τόρις και, ενώ ήταν δύσκολο να χαραχτεί μια ευθεία γραμμή καταγωγής από τους Ιππότες-Υπερασπιστές της Εκκλησίας και του Βασιλιά και τους αντιτιθέμενους στον Αποκλεισμό κατά την βασιλεία του Καρόλου Β΄,[2] μέχρι το συνονθύλευμα της βασιλείας του Καρόλου Γ΄, το πλέον αξιοπρόσεκτο χαρακτηριστικό των Τόρις ήταν η αστείρευτη προσαρμοστικότητά τους στις συνθήκες της εποχής. Το 1840 το κόμμα των γαιοκτημόνων έδιωξε τον ηγέτη του σερ Ρόμπερτ Πηλ, επειδή αυτός ακύρωσε τους Νόμους Περί Σιτηρών,[3] οι οποίοι ευνοούσαν τα εισοδήματα των γαιοκτημόνων∙ πριν όμως έρθει το τέλος του αιώνα, οι Τόρις διαφοροποιήθηκαν εκ νέου ώστε να προσελκύσουν ψηφοφόρους προερχόμενους όχι μόνο από την μεσαία αλλά και από την εργατική τάξη. Αφότου η Τρίτη Μεταρρυθμιστική Πράξη του 1884 διεύρυνε το δικαίωμα ψήφου ώστε να περιλάβει περισσότερους ενήλικες άνδρες –σε όλους τους άνδρες καθώς και στις περισσότερες γυναίκες απονεμήθηκε το δικαίωμα ψήφου το 1918– οι Βρετανοί Συντηρητικοί υπήρξαν το επιτυχέστερο από εκλογικής απόψεως πολιτικό κόμμα στη σύγχρονη ευρωπαϊκή ιστορία και κυβέρνησαν, μόνοι ή σε συνασπισμό, για 85 από τα προηγούμενα 135 χρόνια. Στο έργο του Ένα συντηρητικό έθνος o Σάμιουελ Ερλ συζητά και δυσφορεί πικρόχολα σχετικά με αυτή την επιτυχία η οποία διέψευσε τόσο πολλές ελπίδες και όντως σίγουρες προβλέψεις της Αριστεράς. Τα κατάλληλα παραθέματα ζωντανεύουν το γεμάτο πληροφορίες βιβλίο του: «Δεν είναι μόνον ότι διατηρήθηκαν οι πιο εξευτελιστικοί τύποι της φεουδαρχικής περιόδου», θρηνολογούσε το 1840 ο Φρήντριχ Ένγκελς για την Αγγλία στη δεκαετία του 1840. «Το χειρότερο όλων είναι όλοι αυτοί οι τύποι αποτελούν την έκφραση της κοινής γνώμης, η οποία βλέπει τον Λόρδο ως πλάσμα ενός ανώτερου είδους». Εντάξει, ίσως αυτό να συμβαίνει, μα η πολιτική αυτή επιτυχία μπορεί να σχετίζεται επίσης με την ευημερία που δημιουργήθηκε από το ότι οι Τόρις ασπάσθηκαν τον καπιταλισμό της αγοράς, σε σύγκριση βεβαίως με καθεστώτα τα οποία διεκδίκησαν την κληρονομιά των Μαρξ και Ένγκελς. Κατά διαστήματα, το Εργατικό Κόμμα ήλπιζε ότι θα σφετεριζόταν τη θέση των Τόρις ως «υπερισχύον κόμμα», αλλά αυτό δεν συνέβη ποτέ, και το ρητό «Η Αγγλία είναι μια συντηρητική χώρα που μερικές φορές ψηφίζει Εργατικούς» ακούγεται αρκούντως λογικό. Εντούτοις, επί του παρόντος οι Συντηρητικοί ελάχιστα θυμίζουν «υπερισχύον κόμμα» και δίνουν την εντύπωση ότι μετά βίας είναι ικανοί να κυβερνήσουν. Μετά την αξιοθρήνητη, αν όχι συχνά γελοία, τριετή πρωθυπουργία του Μπόρις Τζόνσον και την καταγέλαστη Τρας στη συνέχεια, η πιο ήρεμη, για να μην πούμε εντελώς βαρετή, φιγούρα του Ρίσι Σούνακ, φάνηκε να προσφέρει μιαν ανάπαυλα στον αναβρασμό, αλλά με τους Τόρις να βρίσκονται στη σημερινή προβληματική κατάστασή τους, ποιος ξέρει τι θα συμβεί στο μέλλον. Όταν έστειλα τα μισοειρωνικά συγχαρητήριά μου σε έναν λέκτορα του Κολλεγίου Λίνκολν στην σχολή της Οξφόρδης από την οποία αποφοίτησε ο Σούνακ, σχετικά με την εξέλιξη του επιφανούς αποφοίτου τους, αυτός απάντησε: «Είμαστε πολύ περήφανοι για τον Ρίσι και ελπίζουμε να αντέξει ένα χρόνο τουλάχιστον». Όμως τι κληρονομιά βρήκε ο άνθρωπος! Όπως στα τηλεοπτικά σήριαλ του τύπου «Η ζωή στον Άρη», μοιάζει να έχουμε γυρίσει πενήντα χρόνια πίσω στη δεκαετία του 1970 και να αντιμετωπίζουμε προβλήματα που ευελπιστούσαμε να μην ξαναδούμε ποτέ. Σίγουρα ο στασιμοπληθωρισμός ήταν ένα στοιχείο του παρελθόντος, να όμως που επανέρχεται. Τώρα το Ηνωμένο Βασίλειο έχει ταυτοχρόνως τον χαμηλότερο δείκτη ανάπτυξης και τον υψηλότερο δείκτη πληθωρισμού, άνω του 10%, μεταξύ των προηγμένων βιομηχανικών κρατών. Είναι η μοναδική χώρα της Δύσης, η οικονομία της οποίας δεν αναπτύχθηκε κατά τη διάρκεια της πανδημίας. Την Πρωτοχρονιά, η ετήσια έρευνα επιφανών Βρετανών οικονομολόγων στους Financial Times είχε τον μελαγχολικό τίτλο: «Το Ηνωμένο Βασίλειο αντιμετωπίζει τη χειρότερη και πιο παρατεταμένη ύφεση μεταξύ των G7». Και στο τέλος Ιανουαρίου, το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο προέβλεψε ότι η Βρετανική οικονομία εφέτος θα τα πήγαινε χειρότερα από όλες τις άλλες προηγμένες οικονομίες, συμπεριλαμβανομένης και της Ρωσίας. Τα διαθέσιμα εισοδήματα και το βιοτικό επίπεδο έπεσαν ταχύτερα από όσο έπεσαν στη διάρκεια δεκαετιών και η πιο πρόσφατη άνοδος των επιτοκίων της Τράπεζας της Αγγλίας –η δέκατη κατά σειράν αύξηση– στις αρχές Φεβρουαρίου έστειλε πάλι στα ύψη πολλές πληρωμές στεγαστικών δανείων. Δεν είναι να απορεί κανείς που τα Χριστούγεννα και την Πρωτοχρονιά είδαμε ένα κύμα απεργιών με αιτήματα για υψηλότερες αμοιβές από συνοριοφύλακες και εργαζόμενους στους σιδηροδρόμους, στα λεωφορεία και τα ταχυδρομεία, πράγμα που έκανε τη χώρα να σταματήσει σχεδόν να λειτουργεί∙ το ακόμα χειρότερο ήταν ότι με όλους τους παραπάνω συνέπραξαν οι πυροσβέστες καθώς και οι νοσοκόμες και οι οδηγοί ασθενοφόρων, επιδεινώνοντας τις συμφορές του Εθνικού Συστήματος Υγείας, το οποίο υπήρξε αντικείμενο τεράστιας εθνικής υπερηφάνειας, αλλά τώρα μοιάζει μερικές φορές να βρίσκεται στα όρια της κατάρρευσης. Σαν να μην του αρκούσαν όλα αυτά τα προβλήματα, ο Σούνακ εξακολουθεί να συμμαζεύει το άθλιο χάλι που άφησε πίσω του ο Τζόνσον. Στα τέλη Ιανουαρίου απέλυσε από τη θέση του προέδρου του Συντηρητικού Κόμματος τον Ναντίμ Ζαχάουι, όταν έγινε γνωστό ότι αυτός απέφυγε την καταβολή προστίμου ενός εκατομμυρίου λιρών που ήταν υποχρεωμένος να πληρώσει για μια αμφισβητούμενη επιστροφή φόρου, και αυτό πέρυσι, ακριβώς τη στιγμή που υπηρετούσε ως υπουργός Οικονομικών. Ο Σούνακ πιέζεται επίσης έντονα να αντιμετωπίσει τον Ντόμινικ Ράαμπ, τον αντιπρόεδρο της κυβερνήσεως και πρώην υπουργό Εξωτερικών, μετά από πολλαπλές κατηγορίες εναντίον του ότι επιχειρούσε να εκφοβίσει αξιωματούχους. Περιττό να πούμε ότι τόσο ο Ζαχάουι όσο και ο Ράαμπ διορίσθηκαν αμφότεροι από τον Τζόνσον. Όμως ο πιο «Τζονσόνιος» από όλους τους διορισμούς του είναι αυτός του Ρίτσαρντ Σαρπ ως προέδρου του BBC. Ο Σαρπ είναι ένας πλούσιος πρώην τραπεζίτης που ανάλωσε το μεγαλύτερο μέρος της καριέρας του στην Goldman Sachs (για την οποία εργάστηκε και ο Σούνακ, όπως και όλοι οι άλλοι, όπως φαίνεται μερικές φορές). Υπήρξε κάποτε σύμβουλος του Τζόνσον, προσέφερε δωρεές άνω των 400.000 λιρών στο Συντηρητικό Κόμμα και όταν ο Τζόνσον έγινε πρωθυπουργός τον διευκόλυνε στη λήψη ενός ιδιωτικού δανείου 800.000 λιρών. Μια προβλέψιμη πολιτική συνέπεια των κόλπων των Συντηρητικών είναι ότι οι Εργατικοί, υπό την αναμφισβήτητα ατάλαντη ηγεσία του σερ Κηρ Στάρμερ, έφθασαν από το 20% στις σφυγμομετρήσεις να ξεπεράσουν το 30%. Καθώς η κυβέρνηση Τζόνσον διαλυόταν τον περασμένο Ιούλιο μέσα σε μια πλημμυρίδα υπουργικών παραιτήσεων, ο Στάρμερ έκανε ένα καλό για τις προδιαγραφές του αστείο για τα ποντίκια που εγκαταλείπουν το πλοίο όταν εκείνο βυθίζεται∙ τώρα όμως έρχεται ένα διαφορετικό κύμα λιποτακτών: τα διογκούμενα νούμερα των βουλευτών του Συντηρητικού Κόμματος που δήλωσαν ότι θα εγκαταλείψουν στις επόμενες εκλογές το Κοινοβούλιο. Μερικοί είναι βετεράνοι όπως ο Σαχίντ Τζαβίντ, ο οποίος αναμφίβολα θα επιστρέψει στον τραπεζικό τομέα. Άλλοι έφθασαν απλώς στο Κοινοβούλιο στις τελευταίες εκλογές, μαντεύουν όμως ότι θα χάσουν τις έδρες τους αν ξαναθέσουν υποψηφιότητα. Προ τριών ετών εξιστόρησα μέσα από αυτές τις σελίδες την ανάρρηση του Τζόνσον στην πρωθυπουργία τον Ιούλιο του 2019, ακολουθούμενη από τον άθλιο τρόπο με τον οποίο υπονόμευσε την κοινοβουλευτική κυβέρνηση και το κράτος δικαίου, προτού προκηρύξει και κερδίσει τις εκλογές, ενώ ο Φίνταν Ο’ Τουλ έγραψε για την πτώση του Τζόνσον το περασμένο καλοκαίρι.[4] Η ιστορία εμπλουτίσθηκε τώρα από τον Σεμπάστιαν Πέην με το Η πτώση του Μπόρις Τζόνσον: Η πλήρης εξιστόρηση, στο οποίο σημαντικό ρόλο διαδραμάτισε ο Τσαρλς Μουρ. Σίγουρα ο επιφανέστερος Άγγλος δημοσιογράφος της Δεξιάς στη γενιά του, υπήρξε συντάκτης τόσο του περιοδικού Spectator όσο και της Daily Telegraph, για την οποία εξακολουθεί να γράφει, ενώ είναι επίσης ο συγγραφέας μιας εξαίρετης τρίτομης βιογραφίας της Μάργκαρετ Θάτσερ. Στον τελευταίο τόμο της βιογραφίας, που τιτλοφορείται Herself Alone (Μόνη), υπάρχει μια συναρπαστική εξιστόρηση μέρα προς μέρα των γεγονότων που οδήγησαν στην πτώση της, γραμμένη κυρίως με αυτοσυγκράτηση, παρά τη βαθιά συναισθηματική προσκόλληση του Μουρ στο θέμα του. Αυτό εκφράζεται και με την προμετωπίδα του βιβλίου: “Όταν μια υπέροχη γυναίκα καταντά να κάνει βλακείες / κι ανακαλύπτει πολύ αργά ότι οι άντρες την προδίδουν…”[5] (αυτές οι διάσημες γραμμές με την έννοια που ο Όλιβερ Γκόλντσμιθ ήθελε να τους αποδώσει φαίνονται να ταιριάζουν πολύ περισσότερο στην ιδιωτική ζωή του Μπόρις Τζόνσον παρά στην πολιτική ζωή της Μάργκαρετ Θάτσερ), και όταν ο βιογράφος γράφει με δακρύβρεχτη μεγαλοστομία για «το τραγικό θέαμα του μεγαλείου μιας υπέροχης γυναίκας που καταδυναστεύεται από τη μικρότητα των ανδρών». Μέλη της νεολαίας του Συντηρητικού Κόμματος από όλη τη Βρετανία συγκεντρώθηκαν στην Πλατεία Τραφάλγκαρ του Λονδίνου, στις 6 Ιουνίου 1971, στην πορεία «Νεολαία για την Ευρώπη», ζητώντας να γίνει η Βρετανία μέλος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας (ΕΟΚ). © Keystone / Alamy / Visual Hellas Όμως ούτε καν ο Μoυρ, όσο ενοχλητικά ξετρελαμένος κι αν είναι με τον «Μπόρις», θα μπορούσε να γράψει τέτοια πράγματα για την έξωσή του από την Ντάουνινγκ Στρητ. Έστω και αν ο Άντριου Γκίμσον στο Μπόρις Τζόνσον: Η άνοδος και η πτώση ενός Ταραχοποιού στο Νούμερο 10 της Ντάουνινγκ Στρητ βάζει τα δυνατά του για να υπερασπιστεί τον Τζόνσον, πρόκειται για μια απέλπιδα προσπάθεια. Επαινέθηκε για τους χειρισμούς του κατά τη διάρκεια της πανδημίας, αλλά οι πραγματικοί ήρωες αυτής της ιστορίας ήταν οι επιστήμονες που δημιούργησαν τα εμβόλια και όλοι εκείνοι που μας εμβολίασαν, από τις νοσοκόμες μέχρι τους εξέχοντες γιατρούς που επανήλθαν στην ενεργό υπηρεσία προκειμένου να βοηθήσουν. Η αρχική αντίδραση του Τζόνσον στην πανδημία δεν ήταν καλά οργανωμένη, όπως μας δείχνει με πειστικές και θλιβερές λεπτομέρειες ο Ματ Χάνκοκ, ο πρώην υπουργός Υγείας, στα εκδικητικά Ημερολόγια της Πανδημίας: Τα ενδότερα της μάχης της Βρετανίας κατά του κορωνοϊού, τα οποία έγραψε από κοινού με την πολιτική συντάκτρια Ίζαμπελ Όακσοτ. Κατά μία άποψη, ο Τζόνσον έδωσε τον τόνο για ένα σύγχρονο Συντηρητικό Κόμμα που μαστίζεται από σεξουαλικά και οικονομικά σκάνδαλα. Οι σεξουαλικής υφής απρέπειες μεταξύ πολιτικών δεν είναι κάτι νέο ή κατ’ ανάγκην σημαντικό. Υποτίθεται ότι ο ευλαβής Ουίλλιαμ Γκλάντστοουν (Γλάδστων) είχε πει πως γνώρισε έντεκα πρωθυπουργούς, επτά από τους οποίους υπήρξαν μοιχοί, με αυτό όμως δεν ήθελε να πει πως οι υπόλοιποι ήταν κατάλληλοι για το έργο που τους ανατέθηκε. Και την εποχή της υπόθεσης Προφιούμο το 1963, ο Ήβλιν Βω έγραφε σε κάποιον φίλο κοροϊδεύοντας την προσποιητή αγανάκτηση: «Εξ όσων γνωρίζω, στην εποχή μου τρεις πρωθυπουργοί υπήρξαν μοιχοί και σχεδόν σε κάθε Υπουργικό Συμβούλιο υπήρχε και από ένας εθισμένος σε κάθε είδους σεξουαλικό βίτσιο». Αυτό όμως που διακρίνει τους σύγχρονους Τόρις δεν είναι τόσο η απιστία στον γάμο ή σεξουαλική ποικιλία όσο η σκέτη βρωμιά. Ένας βουλευτής φυλακίστηκε για σεξουαλική κακοποίηση μικρών παιδιών, άλλος υποχρεώθηκε σε παραίτηση όταν γυναίκα συνάδελφός του στη Βουλή των Κοινοτήτων αντιλήφθηκε ότι κοιτούσε στο κινητό του πορνογραφικό υλικό, και ένας τρίτος, ονόματι Κρις Πίντσερ, εθεάθη σε πάρτυ στο Carlton Club, να χαϊδολογάει τα οπίσθια ενός νεαρού∙ στην περίπτωση του τελευταίου, ο Τζόνσον αντέδρασε αρχικά ετοιμόλογα ως συνήθως: «Pincher στο όνομα, Pincher κι από φυσικού του».[6] Η πολιτική καριέρα του ίδιου του Χάνκοκ έληξε όταν μια κάμερα παρακολούθησης τον συνέλαβε εντός του υπουργικού του γραφείου να ασπάζεται περιπαθώς μια συνάδελφό του η οποία απεδείχθη ότι ήταν και ερωμένη του (και έτσι παραβίαζε τόσο τους κανόνες του lockdown όσο και την Εβδόμη Εντολή: Ου μοιχεύσεις). Έκτοτε εμφανίστηκε σε ένα γκροτέσκο ριάλιτι να τρώει γεννητικά όργανα εξωτικών ζώων σε μια μακρινή χώρα και να μοιάζει όλο και περισσότερο με την απάντηση της εποχής μας στον Εφημέριο του Στίφκι, ο οποίος αποσχηματίσθηκε στη δεκαετία του 1930 επειδή επέδειξε υπερβολική ιερατική φροντίδα για τα κορίτσια της χορωδίας του ναού και εξεμέτρησε το ζην εκτιθέμενος μέσα σε ένα βαρέλι σε κάποιο τσίρκο προτού, και θλίβομαι που το λέω, τον κομματιάσει ένα λιοντάρι. Οι πάντες γνώριζαν την όχι και τόσο ιδιωτική ζωή του Τζόνσον, με τους αναρίθμητους γάμους, τις ερωμένες, τα διαζύγια, τις εκτρώσεις και τους απογόνους εντός και εκτός γάμων, αλλά οι Τόρις δεν αντιλήφθηκαν ότι στην περίπτωση αυτή το προσωπικό μπορούσε όντως να είναι πολιτικό. Ενώ ο Τζόνσον χειριζόταν εσφαλμένα την πανδημία, απευθυνόταν μέσω της τηλεόρασης στο έθνος με τρόπο αδέξιο και με ένα σωρό ασυναρτησίες∙ αυτό ακριβώς έκανε τον Ρόμπερτ Χάρις, τον πολιτικό συντάκτη που εξελίχθηκε σε μυθιστοριογράφο, να παρατηρήσει ακούγοντάς τον να χαζολογάει πλασάροντας στο ακροατήριο ανεπαρκείς δικαιολογίες και καθόλου πειστικές εξηγήσεις: «όλοι μας τότε συνειδητοποιήσαμε με τι θα έμοιαζε ένας γάμος μαζί του». Και έτσι, μολονότι η πτώση του Τζόνσον χαρακτηρίστηκε απροσδόκητη, ήταν σίγουρα προαποφασισμένη. Είχε πάντα μια σχέση συναλλαγής με τους βουλευτές που γνώριζαν θαυμάσια πως ο Τζόνσον ήταν ένας «βρωμερός, ύπουλος καιροσκόπος», σύμφωνα με τη φράση του Φέρντιναντ Μάουντ, ένας ανελέητα φιλόδοξος οπορτουνιστής στερούμενος αρχών, και τα μόνα πράγματα στα οποία πίστεψε στη ζωή του ήταν η προσωπική του ανέλιξη και η προσωπική του ικανοποίηση. Ενώ τον υποστήριζαν για όσο διάστημα μπορούσε να κερδίζει τις εκλογές, οι Τόρις γνώριζαν ότι από τον Τζόνσον είχαν μόνο ατυχήματα να περιμένουν. Η έντονη λαϊκή μνησικακία για τις κρασοκατανύξεις στην Ντάουνινγκ Στρητ στη διάρκεια του lockdown, ήταν ένα μόνον από τα δράματα που οδήγησαν στην παραίτηση του Τζόνσον, και ο Πέην μας επαναφέρει σε ένα δείπνο που γιορτάστηκε στο Garrick Club τον Νοέμβριο του 2021 προς τιμήν παλιών συναδέλφων στην Daily Telegraph, στο οποίο ο Τζόνσον εμφανίστηκε να μιλά στον Μουρ. «Ο πρώτος κανόνας της πολιτικής είναι ότι αν ακούσεις τον Τσαρλς Μουρ και κάνεις το εντελώς αντίθετο από αυτό που σου λέει, τότε μάλλον καλά θα τα πας», όπως είπε ένα από τα μέλη του Υπουργικού Συμβουλίου. Αυτό όμως το ξέχασε ο Τζόνσον όταν ο Μουρ τον πίεσε να βοηθήσει τον παλιό του φίλο Όουεν Πάτερσον, βουλευτή και πρώην υπουργό, ο οποίος αντιμετώπιζε ποινή προσωρινής αποβολής από το Κοινοβούλιο, επειδή δωροδοκήθηκε προκειμένου να πιέσει υπουργούς προς όφελος ξένων συμφερόντων. «Ο μέσος ψηφοφόρος», λέει ο Πέην, θα μπορούσε να καταλάβει ότι «ο Πάτερσον παραβίαζε κατάφωρα τους κανόνες του Κοινοβουλίου», κι όμως ο Τζόνσον, ο οποίος πέρασε τη ζωή του παραβιάζοντας κάθε είδους κανόνες, προσπάθησε να επιβάλει στους βουλευτές του να παρακάμψουν τους δικούς τους κανόνες προς όφελος του Πάτερσον. Όταν το Υπουργικό του Συμβούλιο τον καθαίρεσε, ο διάδοχός του στην ηγεσία των Τόρις εξελέγη από τα μέλη του Συντηρητικού Κόμματος μετά από εβδομάδες αφόρητων προεκλογικών συζητήσεων μεταξύ της Τρας και του Σούνακ. Η βασίλισσα Ελισάβετ περνούσε πάντα το τέλος του καλοκαιριού στο Μπαλμόραλ, τη βασιλική κατοικία στη Σκωτία, και στις 6 Σεπτεμβρίου έπρεπε να δεχτεί πρώτα τον Τζόνσον, που πέταξε ως εκεί για να υποβάλει την παραίτησή του, και στη συνέχεια την Τρας, που κατέφθασε για να διοριστεί διάδοχός του. Το γεγονός ότι αναγκάστηκε να τους δει τη μια μετά τον άλλον, ήταν αρκετό για να εξοντώσει μια εύθραυστη κυρία 96 ετών, και μετά από δυο μέρες η βασίλισσα πέθανε, κλείνοντας ένα κεφάλαιο με τον πιο οδυνηρό τρόπο από οποιαδήποτε πολιτική αλλαγή φρουράς. Επιστρέφοντας στο Ουεστμίνστερ, η Τρας διόρισε τον Κουάσι Κουάρτεν, έναν από τους στενότερους πολιτικούς φίλους της, υπουργό Οικονομικών. Το 2010 αυτοί συγκαταλέγονταν μεταξύ μιας ομάδας νεοεκλεγέντων βουλευτών των Τόρις που δημοσίευσαν ένα βιβλίο με τίτλο Britannia Unchained (Απελευθερωμένη Βρετανία)∙ το εν λόγω κείμενο συνηγορούσε υπέρ μιας ουτοπικής ή δυστοπικής Σιγκαπούρης επί του Τάμεση με χαμηλούς φόρους και ελάχιστους ελέγχους, και περιείχε την αξιομνημόνευτη ρήση: «Οι Βρετανοί συγκαταλέγονται στους χειρότερους τεμπέληδες του κόσμου», που ίσως να μην ήταν το ιδανικό σύνθημα για ένα εκλογικό μανιφέστο. Στις 23 Σεπτεμβρίου ο Κουάρτεν αποκάλυψε στο Κοινοβούλιο το «αναπτυξιακό σχέδιό» του ή το σχέδιο της απελευθέρωσης, το οποίο πρότεινε ευρείες φορολογικές περικοπές χωρίς εξισορροπητικές μειώσεις των δημοσίων δαπανών. Σπανίως μια αφηρημένη πολιτική πρόταση διαψεύστηκε τόσο γρήγορα. Η στερλίνα και τα κυβερνητικά ομόλογα καταποντίστηκαν, καθώς αποδείχθηκε ότι, έστω και αν η κυβέρνηση Τρας αγαπούσε τις αγορές, αυτές δεν αγαπούσαν ούτε τη στερλίνα ούτε τα ομόλογα. Ο Κουάσι Κουάρκρας (Kwasi Kwarcrash), σύμφωνα με το παρατσούκλι με το οποίο τον φιλοδώρησε ο Άλιστερ Όσμπορν των Times, περίμενε τρεις εβδομάδες, μέχρι τις 14 Οκτωβρίου, ώσπου να τον απολύσει η Τρας σε μιαν απελπισμένη απόπειρά της να διασωθεί. Στο σημείο εκείνο, ο Στάρμερ έκανε ένα ακόμα εύστοχο αστείο: «Γράφεται ένα βιβλίο για την θητεία της πρωθυπουργού», δήλωσε στη Βουλή των Κοινοτήτων. «Προφανώς, θα κυκλοφορήσει γύρω στα Χριστούγεννα. Αυτή είναι η ημέρα κυκλοφορίας ή ο τίτλος;». Αποδείχθηκε ότι ίσχυαν και τα δύο. Η Τρας παραιτήθηκε στις 20 Οκτωβρίου, ενώ το ημιτελές βιβλίο των Χάρυ Κόουλ και Τζέιμς Χηλ, με μια αξιοθαύμαστη δημοσιογραφική επιχείρηση, πέρασε από μια γρήγορη επιμέλεια, εκδόθηκε με τον τίτλο Ξεφυτρώνοντας από το πουθενά: Τα ενδότερα της αναπάντεχης ανόδου και της ταχείας πτώσεως της Λιζ Τρας και μάλιστα αποτελεί μια πολύ διασκεδαστική εξιστόρηση. Ένα μέρος του προβλήματος των Τόρις είναι συστημικό και προκαλείται αφ’ εαυτού. Έως το 1965 οι ηγέτες των Τόρις αναδύονταν από μια επίσημη διαδικασία. Όταν ένας ηγέτης των Τόρις ήταν και πρωθυπουργός, η διαδοχή μπορούσε να είναι αμφισβητήσιμη, όπως τότε που δεν ήταν ο Ραμπ Μπάτλερ αλλά ο Χάρολντ Μακμίλλαν αυτός που διαδέχθηκε τον Άντονυ Ήντεν το 1957, πολύ δε περισσότερο το 1963, όταν ο Μακμίλλαν «έστησε» τη διαδοχή προς όφελος του λόρδου Χιουμ και όχι του Μπάτλερ. Στη συνέχεια, ο σερ Άλεκ Ντάγκλας Χιουμ (όπως έγινε όταν εγκατέλειψε τον τίτλο ευγενείας προκειμένου να εκλεγεί στη Βουλή των Κοινοτήτων), οδήγησε τους Τόρις σε μια δυσάρεστη ήττα από τους Εργατικούς το 1964, οι Τόρις αποφάσισαν να ακολουθήσουν το παράδειγμα των Εργατικών και να εκλέγουν τους ηγέτες τους με τον μοναδικό τρόπο που ήταν κατάλληλος για μια κοινοβουλευτική δημοκρατία, με εκλογή από τους βουλευτές του κόμματος, οι οποίοι έχουν εκλεγεί από εκατομμύρια ψηφοφόρων. Έτσι εξελέγη ο Έντουαρντ Χηθ, τον οποίο εκτόπισε δέκα χρόνια αργότερα η Θάτσερ, για να εκτοπιστεί και αυτή με τη σειρά της. Αφότου οι Τόρις κατατροπώθηκαν το 1997, ακολούθησαν μια καταστροφική πορεία με ένα νέο σύστημα∙ σύμφωνα με αυτό, οι βουλευτές εξέλεγαν υποψηφίους ώσπου να τους περιορίσουν σε μία μικρή λίστα των δύο ατόμων, και με αυτούς διεξαγόταν μια τελική ψηφοφορία από τα μέλη του κόμματος σε ολόκληρη τη χώρα. Ο πρώτος ηγέτης που εκλέχθηκε κατ’ αυτόν τον τρόπο ήταν ο Ίαν Ντάνκαν Σμιθ, μια τόσο κατάφωρη αποτυχία που άντεξε για κάτι παραπάνω από δυο χρόνια προτού εκδιωχθεί με ένα ακόμα κοινοβουλευτικό πραξικόπημα. Η παραχώρηση της εκλογής στα μέλη του κόμματος μπορεί να είχε κάποτε νόημα. Στις αρχές της δεκαετίας του 1950, το Συντηρητικό και Ενωτικό Κόμμα της Μεγάλης Βρετανίας είχε 2.800.000 μέλη και ήταν ένα από τα μεγάλα δημοφιλή πολιτικά κινήματα της Ευρώπης. Τώρα, του απομένουν γύρω στις 180.000 μέλη, τα οποία είναι πολύ πιο ηλικιωμένοι, άνδρες, εύποροι, λευκοί και δεξιοί απ’ όσο είναι οι περισσότεροι ψηφοφόροι των Τόρις, για να μη μιλήσουμε για το σύνολο του πληθυσμού. Σε μια χώρα με εκλογικό σώμα 47 εκατομμυρίων, η Τρας έγινε πρωθυπουργός με τις ψήφους 81.326 ανθρώπων, λιγότερων δηλαδή από όσους θα γέμιζαν το στάδιο Γουέμπλεϋ για έναν Τελικό Κυπέλου. Ακόμα χειρότερα, αυτό σημαίνει ότι οι βουλευτές των Τόρις μπορούν να έχουν ως ηγέτη –και αυτό έχει συμβεί– κάποιον ανεπιθύμητο για τους περισσότερους και, ενώ μπορούν να εκδιώξουν έναν πρωθυπουργό, δεν μπορούν να την/τον αντικαταστήσουν. Και τούτο, σύμφωνα με την περίφημη φράση του τέως πρωθυπουργού της Μεγάλης Βρετανίας Στάνλεϋ Μπώλντουϊν, όταν κριτικάριζε τη δράση των βαρόνων του Τύπου –φράση που του παρείχε ο εξάδελφός του, ποιητής Ράντγιαρντ Κίπλινγκ– τους προσφέρει «ισχύ χωρίς ευθύνη, της πόρνης το προνόμιο». Ό,τι και να συμβαίνει, κανείς δεν μπορεί να αρνηθεί τη συνεχιζόμενη ικανότητα των Τόρις για επανεφεύρεση, όπως αυτή εκδηλώνεται στα στελέχη των πρόσφατων κυβερνήσεών μας. Τα μικρά ονόματα των τελευταίων Γάλλων υπουργών Οικονομικών είναι Μπρούνο, Μισέλ, Πιερ και Φρανσουά∙ των Γερμανών ομολόγων τους, Κρίστιαν, Όλαφ, Πέτερ και Βόλφγκανγκ∙ των Αμερικανών υπουργών Οικονομικών είναι Τζάνετ, Στήβεν, Τζακ και Τίμοθυ. Οι τέσσερις διαδοχικοί υπουργοί Οικονομικών μέχρι τον τελευταίο Οκτώβριο λέγονταν Σαζίντ, Ρίσι, Ναντίμ και Κουάσι. Ο Μπρούνο Μασάες, ο Πορτογάλος πολιτικός που είναι τώρα ένας παραγωγικός σχολιαστής, είχε πει ότι δεν υπάρχει άλλη ευρωπαϊκή χώρα στην οποία τέσσερις άνθρωποι με τέτοια ονόματα θα μπορούσαν να φθάσουν σε ένα τέτοιο αξίωμα. Τρία από τα υψηλότερα αξιώματα –η πρωθυπουργία και δύο ιστορικά υπουργεία– έχουν ανατεθεί τώρα σε εγχρώμους: ο υπουργός Εξωτερικών είναι ο Τζέημς Κλέβερλυ, του οποίου η μητέρα καταγόταν από τη Σιέρα Λεόνε, και η υπουργός Εσωτερικών είναι η Σουέλα Μπρέηβερμαν, οι γονείς της οποίας ήταν Ινδοί από την Κένυα και τη νήσο του Μαυρικίου. Ο σεβασμός για τον Τσώρτσιλ αποτελεί δόγμα για το κόμμα των Τόρις (με το οποίο εκείνος είχε μια πολύ θυελλώδη σχέση επί χρόνια) καθώς και για την Αμερικανική Δεξιά, έστω και αν οι ρατσιστικές απόψεις του δεν αποτελούσαν μυστικό. Ο Τσώρτσιλ είπε κάποτε σε ένα συνάδελφό του ότι «οι Ινδουιστές είναι μια βρωμερή ράτσα» και θα έπρεπε να εξοντωθούν, ενώ το 1955, στην τελευταία συνεδρίαση του Υπουργικού Συμβουλίου στην οποία προήδρευσε με την ιδιότητα του πρωθυπουργού, είπε ότι στις επόμενες εκλογές οι Τόρις θα έπρεπε να κατέβουν με το σύνθημα Keep England White (Διατηρήστε την Αγγλία λευκή). Στο Συνέδριο του Συντηρητικού Κόμματος την επόμενη χρονιά, ένας από τους ομιλητές ήταν ο λοχαγός Τσαρλς Γουώτερχαουζ, ένας βετεράνος του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, βουλευτής από το 1920 και αγαπημένη προσωπικότητα του Συνεδρίου. Στον λόγο του ο Γουώτερχαουζ χρησιμοποίησε την έκφραση nigger in the woodpile (μια έκφραση αμερικανικής προελεύσεως, η οποία υποδηλώνει πράγματα που παραμένουν κρυφά χωρίς να αποκαλύπτονται), πρόσθεσε «όπως και να ’χει, υπάρχουν τόσο πολλοί από αυτούς», και έκανε τους παρισταμένους να χαχανίζουν με ένα βραχνό γέλιο, μια ανάμνηση που θα πρέπει να προξενεί τρεμούλα στους σύγχρονους Τόρις και όχι μόνον σ’ αυτούς. Αυτό συνέβαινε σε μια εποχή κατά την οποία οι νεοφερμένοι από τις Δυτικές Ινδίες μετανάστες αντιμετώπιζαν κραυγαλέες φυλετικές διακρίσεις και περιστασιακή βία. Σε μια ιδιαίτερα απωθητική ιστορία που αναφέρεται στο νέο βιβλίο του Μάθιου Ένγκελ με τίτλο Η βασιλεία: Η ζωή στην Βρετανία της Ελισάβετ η Κάρμελ Τζόουνς έφθασε στην Αγγλία από την Τζαμάικα το 1955. Όντας μια ευσεβής Αγγλικανή, όπως πολλοί κάτοικοι των Δυτικών Ινδιών, πήγε στην εκκλησία της ενορίας της, όπου ο εφημέριος της είπε: «Ευχαριστώ που ήρθατε, αλλά θα χαιρόμουν αν δεν ξανάρθετε. Το εκκλησίασμά μου δεν νιώθει άνετα με την παρουσία μαύρων». Εκείνη τότε πήγε σε μια Εκκλησία της Πεντηκοστής. Είναι να απορεί κανείς γιατί η Εκκλησία της Αγγλίας σήμερα έχει μόλις λίγες εκατοντάδες χιλιάδες μέλη που πηγαίνουν στους ναούς; Το τι θα έκανε ο Τσώρτσιλ με έναν Ινδουιστή (και φανατικό αρνητή του αλκοόλ, μάλιστα!) στην Ντάουνινγκ Στρητ 10, δεν θέλουμε ούτε να το σκεφτούμε, όμως ό,τι και να είναι οι σημερινοί Τόρις είναι ένα κόμμα που κατά κανένα τρόπο δεν κόπτεται υπέρ της υπεροχής των γηγενών. Μπορεί να μην είναι ατύχημα το γεγονός ότι το κόμμα που κάποτε μας έδωσε έναν πρωθυπουργό ονόματι Ντισραέλι το 1868 και μία πρωθυπουργό ονόματι Μάργκαρετ το 1979 (και άλλες δυο γυναίκες πρωθυπουργούς από τότε), μας δίνει τώρα κάποιον που λέγεται Ρίσι Σούνακ. Οι Αμερικανοί θα πρέπει να μην ξεχνούν ότι ακόμα δεν εξέλεξαν έναν Εβραίο πρόεδρο, για να μη μιλήσουμε για Ινδουιστή, ούτε και μια γυναίκα πρόεδρο. «Η Ευρώπη, το μοιραίο θέμα της τελευταίας θητείας της κυρίας Θάτσερ», έγραφε ο Γουώτκινς πριν από τριάντα δύο χρόνια, και η Ευρώπη εξακολουθεί να στοιχειώνει τους Τόρις. Το μελαγχολικό αυτό παραμύθι εξιστορείται στο Το σκουλήκι μέσα στο μήλο: Μια Ιστορία του Συντηρητικού Κόμματος και της Ευρώπης από τον Τσώρτσιλ έως τον Κάμερον του Κρίστοφερ Τούγκενχατ, ο οποίος ανήκει σε ένα είδος που κινδυνεύει με εξαφάνιση, τον φιλελεύθερο φιλοευρωπαίο Τόρι. Ένας δημοσιογράφος που έγινε βουλευτής, ακολούθησε τον δρόμο για τις Βρυξέλες και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και σήμερα έχει μια έδρα στη Βουλή των Λόρδων. Είναι 86 ετών και το είδος του ενθουσιασμού του για την Ευρωπαϊκή ιδέα βρισκόταν μεταξύ των Τόρις που υπηρέτησαν στον πόλεμο ή μεγάλωσαν στη σκιά του πολύ συχνότερα από ό,τι οι διάδοχοί τους. Περιγράφει με μελαγχολικά χρώματα την αποτυχία της Βρετανίας να συνδεθεί με την ηπειρωτική Ευρώπη στις δεκαετίες που ακολούθησαν το 1945∙ έπειτα την αλλαγή απόψεων στη δεκαετία του 1960, με τις ανεπιτυχείς απόπειρες του Μακμίλλαν και του Χάρολντ Ουίλσον να ενταχθούν σε αυτό που ήταν τότε η Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα (ΕΟΚ), απόπειρες έναντι των οποίων ασκήθηκε βέτο από τον Γάλλο πρόεδρο Σαρλ ντε Γκωλ∙ στη συνέχεια την επιτυχή είσοδο της Βρετανίας το 1973, η οποία ακολουθήθηκε από τις όλο και πιο πικρόχολες σχέσεις στα χρόνια της Θάτσερ και της ανόδου των ευρωφοβικών κομμάτων της Δεξιάς και αποκορυφώθηκε το 2016 με το δημοψήφισμα για το Brexit. O Τούγκενχατ είναι αρκούντως ειλικρινής ώστε να παραδέχεται ότι οι Βρετανοί συνήγοροι της ένταξης στην Ευρώπη ήταν ασαφείς ως προς το εμπλεκόμενο ζήτημα της απώλειας της εθνικής κυριαρχίας, το οποίο δημιούργησε στο μυαλό του εκλογικού σώματος τη δικαιολογημένη υποψία ότι, στις ευρωπαϊκές υποθέσεις, δεν μπορούσε να εμπιστευθεί τις διαδοχικές κυβερνήσεις πως θα μιλήσουν ειλικρινά για τις προθέσεις τους. Αν όμως οι οπαδοί της παραμονής στην Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να ομολογήσουν ότι ποτέ δεν υπήρξε μεταξύ των Άγγλων μεγάλος ενθουσιασμός για μια “ευρωπαϊκή ολοκλήρωση”, οι ψηφοφόροι μπορούν τώρα να δουν πόσο καταστροφικό από οικονομικής απόψεως υπήρξε το Brexit. Ο Εντ Κονγουέι είναι ο οικονομικός συντάκτης του Sky News και γράφει για τους Times (εφημερίδα ιδιοκτησίας του ευρωφοβικού Ρούπερτ Μέρντοχ). Λέει ότι έμαθε στην πράξη αυτό που κάθε λογική οικονομική ανάλυση έδειχνε το 2016: «Η έξοδος από την Ευρωπαϊκή Ένωση θα μείωνε τη συγκριτική παραγωγικότητα και ευημερία της Βρετανίας. Η ζημιά θα κυμαινόταν από μικρή αν μέναμε μόνο στην αγορά έως μεγάλη αν ακολουθούσαμε ένα σκληρό Brexit. Η Βρετανία επέλεξε το τελευταίο» – το σκληρό Brexit εκτός της αγοράς της Ευρωπαϊκής Ένωσης ήταν αυτό που επιζητούσαν οι φανατικοί Τόρις. Δεν είναι να απορείς γιατί το Brexit ακολούθησε το “Bregret”[7] ή τύψεις για την επιλογή τους. Πρόσφατες δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι ένα 58% των ψηφοφόρων όχι μόνο μετανοούν για το Brexit, αλλά ευνοούν την επανένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση, και από αυτούς ένα ποσοστό 79% είναι άτομα ηλικίας 18-24 ετών. Κι όμως, αυτό δεν θα το μαθαίναμε από τους πολιτικούς ηγέτες μας. Τόσο οι Συντηρητικοί όσο και οι Εργατικοί βρίσκονται σε μία περίεργη κατάσταση άρνησης. Ο Σούνακ αισθάνεται υποχρεωμένος να ισχυρίζεται ότι το Brexit αποτέλεσε τεράστια επιτυχία, αλλά και ο Στάρμερ, οπαδός άλλοτε της παραμονής στην Ευρωπαϊκή Ένωση, δεν είναι καλύτερος όταν επιμένει ότι το Brexit είναι μια τελειωμένη υπόθεση, με τον σιωπηλό υπαινιγμό όμως ότι οι δυσμενείς συνέπειές του οφείλουν να μην συζητούνται δημοσίως. Κατά έναν οικτρό τρόπο, οι Τόρις είναι χειρότερα παρά ποτέ: για να υιοθετήσουμε τη φράση του Μπίφφεν, ένας σύνδεσμος άναψε μεταξύ του Συντηρητικού Κόμματος και των επιχειρηματικών και χρηματοοικονομικών συμφερόντων, ή απλώς του χρήματος. Η πτώση του Λόυντ Τζωρτζ επισπεύσθηκε εν μέρει από τη σκανδαλώδη πώληση των τίτλων ευγενείας, και το σκάνδαλο αυτό έλαβε νέα μορφή με κάποιους εντυπωσιακά ανάρμοστους τίτλους να απονέμονται από τον Τζόνσον. Εκτός των πρωτοπαλίκαρών του, όπως ο Μουρ και ο βιογράφος και προβοκάτορας Άντριου Ρόμπερτς, ένας νέος ευπατρίδης είναι ο Γιεβγκένι Λέμπεντεφ, ένας σκιώδης ολιγάρχης και τέκνο αξιωματούχου της αλήστου μνήμης KGB. Ο Τζόνσον όμως δεν έχει λόγους να ανησυχεί. Πέντε μήνες μετά την απομάκρυνσή του από την εξουσία, έχει συγκεντρώσει 5 περίπου εκατομμύρια λίρες. Σε αυτά περιλαμβάνονται ένα τμήμα από μια συμφωνία πολλών εκατομμυρίων για τη συγγραφή πολλών βιβλίων, την οποία ο Τζόνσον έκλεισε προσωπικά όταν επισκέφθηκε τον Μέρντοχ στο ράντσο του στην Αριζόνα, καθώς και οι πληρωμές για ομιλίες που εκφώνησε ή πρόκειται να εκφωνήσει στην Αμερική. Εντωμεταξύ, ενώ η Τρας ισχυρίζεται εντελώς παράλογα ότι ανατράπηκε από «το πανίσχυρο οικονομικό κατεστημένο» (όχι, ανατράπηκε από την καπιταλιστική ελεύθερη αγορά που παρίστανε πως τη σεβόταν), υπήρξε εμφανώς αναξιόπιστη έναντι του διαδόχου της, έστω κι αν δεν ήταν τόσο αναξιόπιστη όσο ο Τζόνσον. Όταν ο Μπώλντουϊν παραιτήθηκε από την πρωθυπουργία το 1937, υποσχέθηκε: «δεν θα φτύνω στο πάτωμα, ούτε θα μιλώ στον άνθρωπο που βρίσκεται στο τιμόνι», λόγια τα οποία ο Χάρολντ Ουίλσον ξαναθυμήθηκε όταν παρέδιδε την εξουσία στον Τζέημς Κάλλαχαν κάπου 40 χρόνια αργότερα. Ο Τζόνσον φτύνει κατάμουτρα τον άνθρωπο που κρατάει το τιμόνι. Ο Φεβρουάριος τον βρήκε να κομπορρημονεί στην Αμερική, να μαζεύει λεφτά ανεμίζοντας απερίσκεπτα το ματωμένο πουκάμισο της Ουκρανίας. Πριν από τρία χρόνια περιέγραφα πώς ο Τζόνσον προσπάθησε να εξαλείψει το πρόβλημα της Βορείου Ιρλανδίας μετά το Brexit με ένα μίγμα από δολιότητα και ψέματα. Τώρα, μόλις ο Σούνακ ενεπλάκη σε λεπτές διαπραγματεύσεις με την ΕΕ και την ιρλανδική κυβέρνηση ώστε να επιλυθεί το αδιέξοδο, ο Τζόνσον προσπάθησε να τον καρφώσει με off-the-record «προειδοποιήσεις». Σαν να μην ήταν αρκούντως θλιβερές οι προβλέψεις των Financial Times και του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, ένας ειδήμων σε θέματα των Τόρις μας είπε την Πρωτοχρονιά: «Ετοιμαστείτε για την επιστροφή του Μπόρις Τζόνσον». Αυτό θα μπορούσε να συμβεί. Σε μια αξιοπρόσεκτη επίδειξη του τσαγανού του και ολοκληρωτικής αδιαφορίας απέναντι σε οποιαδήποτε έννοια ευπρέπειας, ο Τζόνσον προσπάθησε να επανακάμψει στην Ντάουνινγκ Στρητ μετά την πτώση της Τρας, μόλις δυο μήνες αφότου εκδιώχθηκε κατά τρόπο εξευτελιστικό από εκεί, και ως ένδειξη της ηθικής παρακμής του κόμματός τους, άνω των εκατό βουλευτές των Τόρις ήταν έτοιμοι να τον υποστηρίξουν. Αν αυτοί εξακολουθούν να θέλουν την επιστροφή του, τούτο δείχνει σε ποιαν άβυσσο έχει καταβυθιστεί το άλλοτε μεγάλο κόμμα και εξηγεί γιατί βετεράνοι των κυβερνήσεων των Τόρις στις δεκαετίες του 1980 και του 1990 όπως ο Κένεθ Κλαρκ και ο Μάικλ Χεζελτάιν είπαν ότι θα ήταν καλύτερο για τους Τόρις να χάσουν τις επόμενες εκλογές. Και φαίνεται πολύ πιθανό να υποστούν όντως μια καταστροφική ήττα ανάλογη με εκείνες του 1906, του 1945 και του 1997. Όχι μόνον ο Σούνακ αλλά οι πάντες έχουν εκφράσει την ευχή το 2023 να είναι καλύτερο από το 2022. Ίσως αυτό να συμβεί, εμένα όμως με στοιχειώνει η θύμηση ενός λόγου που έβγαλε στον δύσμοιρο λαό του ο Αλβανός δικτάτορας Ενβέρ Χότζα, κάποιον Ιανουάριο εδώ και πολλά χρόνια: «Αυτή η χρονιά θα είναι δυσκολότερη από την περασμένη. Από την άλλη, θα είναι ευκολότερη από την επόμενη χρονιά». © THE NEW YORK REVIEW OF BOOKS 2023 — Μετάφραση-σημειώσεις: Σταυρούλα Αργυροπούλου [1] Η ονομασία Βεσπασιανές για τα αποχωρητήρια οφείλεται στον Ρωμαίο αυτοκράτορα Βεσπασιανό που επέβαλε… φόρο στην ούρηση. [2] Η Κρίση του Αποκλεισμού διήρκεσε από το 1679-1681 κατά τη βασιλεία του Καρόλου Β΄, βασιλιά της Αγγλίας, Σκωτίας και Ιρλανδίας. [3] Οι Νόμοι περί Σιτηρών ήταν δασμοί και άλλοι εμπορικοί περιορισμοί σε εισαγόμενα τρόφιμα και καλαμπόκι, που επιβλήθηκαν στην Αγγλία κατά την περίοδο 1815-1846. [4] “The Opportunist Triumphant”, 13 Φεβρουαρίου 2020, βλ. https://bit.ly/3nFgvWQ και “The Party’s Over”, 22 Σεπτεμβρίου 2022, βλ. https://bit.ly/40yXMuD. (Σ.τ.Σ.) [5] Όλιβερ Γκόλντσμιθ (1730-1774): Ιρλανδός ποιητής και συγγραφέας. [6] Pincher: αυτός που τσιμπάει. [7] Σύνθεση από τις λέξεις Britain (ή Brexit) και regret.

Όχι στον καταραμένο πανικό

Σύνδεση