Η σκιαγραφία του διεθνούς φήμης καθηγητού Ανδρεάδου

Τὸ παρακάτω ἄρθρο δημοσιεύθηκε στὸν Μηνιαῖο Εἰκονογραφημένο Ἐθνικὸ Κήρυκα Νέας Ὑόρκης (The National Herald Monthly Illustrated), τὸν Σεπτέμβριο 1935, σ. 19. Εὐχαριστοῦμε τὸν ἐκδότη τοῦ Ἐθνικοῦ Κήρυκα κ. Ἀντώνη Διαματάρη γιὰ τὴν πρόθυμη ἀποστολὴ τοῦ ἐν λόγῳ φύλλου ψηφιοποιημένου. Τὸ ἄρθρο εἶχε τὸν ὑπέρτιτλο «Μορφές, ποὺ ἐκλείπουν» καὶ ὑπότιτλο «Ὁ ἕλλην διανοούμενος, ποὺ ἔγραψεν εἰς τὴν ζωήν του 100 χιλ. γράμματα πρὸς φίλους του». Ὅπως χαρακτηριστικὰ γράφει ὁ Οὐράνης, «[γ]ιὰ τὸν καθηγητὴ Ἀνδρεάδη μπορεῖ νὰ λεχθῇ, χωρὶς καμμία ὑπερβολή, ὅτι ὑπῆρξε μία διεθνὴς φυσιογνωμία. Μετὰ τὸν …Παρθενῶνα καὶ τὸν Βενιζέλον ἦταν ὅ,τι οἱ ξένοι ἐγνώριζαν ἀπὸ τὴν Ἑλλάδα – ὅταν δὲν ἐγνώριζαν τίποτα». Ἕνας καθηγητὴς Πανεπιστημίου –καὶ δὴ Ἑλληνικοῦ τοιούτου– εἶναι, κατὰ κανόνα μία «ἐπιφανὴς ἀσημότης». Αὐτὸ δὲν ἐνέχει ἀπὸ μέρους μου καμμία περιφρόνησι. Εἶναι ἡ ἁπλῆ διαπίστωσις μιᾶς πραγματικότητος. Ἀλήθεια, πόσοι εἶνε ἐκεῖνοι ποὺ γνωρίζουν τὴν ὕπαρξι τῶν πλείστων ἀπὸ τοὺς καθηγητὰς τῶν δύο Πανεπιστημίων μας; Οἱ φοιτηταί, ὁ διδασκαλικὸς κόσμος, οἱ ἐπιστήμονες τοῦ κλάδου στὸν ὁποῖο καθεὶς ἀπὸ αὐτοὺς ἀνήκει. Τὸ κοινὸ τοὺς ἀγνοεῖ. Ἐκτὸς δὲ τῶν συνόρων τοῦ κράτους τοὺς ἀγνοοῦν καὶ αὐτοὶ ἀκόμα οἱ συνάδελφοί τους καὶ οἱ ἐπιστήμονες – δεδομένου ὅτι δὲν ἔχουν ἐκπονήσει συγγράμματα τοιούτου κύρους ὥστε νὰ ἔχουν μεταφρασθῆ καὶ διαβασθῆ στὸ ἐξωτερικό. Ὁ μόνος ποὺ ἔκαμε ἐξαίρεσι σ’ αὐτὸν τὸν κανόνα ἦταν ὁ καθηγητὴς Ἀνδρεάδης – τὸν ὁποῖο μᾶς ἀφήρπασε αὐτὲς τὶς ἡμέρες ἕνας αἰφνίδιος θάνατος. Γιὰ τὸν καθηγητὴ Ἀνδρεάδη μπορεῖ νὰ λεχθῇ, χωρὶς καμμία ὑπερβολή, ὅτι ὑπῆρξε μία διεθνὴς φυσιογνωμία. Μετὰ τὸν …Παρθενῶνα καὶ τὸν Βενιζέλον ἦταν ὅ,τι οἱ ξένοι ἐγνώριζαν ἀπὸ τὴν Ἑλλάδα – ὅταν δὲν ἐγνώριζαν τίποτα. Ταξειδεύοντας σὲ διάφορα κράτη τοῦ ἐξωτερικοῦ, ἐγνώρισα συγγραφεῖς, πολιτικούς, ἐπιστήμονας, καθηγητὰς οἱ ὁποῖοι δὲν εἶχαν ποτὲ πατήσει τὸ πόδι τους στὴν Ἑλλάδα. Δὲν ὑπῆρξε ἐν τούτοις κανεὶς ὁ ὁποῖος νὰ μὴ μοῦ εἰπῇ ὅτι ἐγνώριζε τὸν καθηγητὴν Ἀνδρεάδην, ὁ ὁποῖος νὰ μὴ μὲ ρωτήσῃ «τί κάνει» ὁ καθηγητὴς Ἀνδρεάδης». Ἐξ ἄλλου δὲν ὑπῆρχε ξένος τοῦ κύκλου τῶν ἐπιστημῶν καὶ τῶν γραμμάτων ὁ ὁποῖος, ἐρχόμενος στὰς Ἀθήνας, νὰ μὴ ζητοῦσε νὰ τὸν ἰδῇ – μετὰ τὰ μουσεῖα μας… Τὴν παγκοσμίαν αὐτὴν φήμην ὁ Ἀνδρεάδης τὴν ὤφειλε σὲ δύο πράγματα: στὰ ἐπιστημονικά του συγγράμματα καὶ στὶς ἀναρίθμητες προσωπικές του γνωριμίες. Ἦταν ἴσως ὁ μόνος Ἕλλην ἐπιστήμων τοῦ ὁποίου τὰ συγγράμματα ἦσαν γνωστά, ἐξετιμῶντο καὶ ἀνεφέροντο εἰς τοὺς παγκοσμίους ἐπιστημονικοὺς κλάδους. Ἕνα ἰδίως ἐξ αὐτῶν, ἡ «Ἱστορία τῆς Τραπέζης τῆς Ἀγγλίας» ἐθεωρεῖτο ὡς ἕνα πρότυπο καὶ μνημειῶδες σύγγραμμα, ἀνυπερβλήτου κύρους, καὶ τὸ ὁποῖο ἐσυμβουλεύοντο ὅλοι ὅσοι ἤθελον νὰ γνωρίζουν τὰ τοῦ τεραστίου αὐτοῦ τραπεζιτικοῦ ἱδρύματος. Περισσότερο ὅμως καὶ ἀπὸ τὰ συγγράμματά του ὅ,τι συνετέλεσε εἰς τὸ νὰ ἀποβῇ ὁ Ἀνδρεάδης μία διεθνὴς φυσιογνωμία ἦσαν αἱ γνωριμίαι τὶς ὁποῖες ἐκαλλιέργησε σὲ ὅλον τὸν κόσμον. Πότε καλούμενος, ὡς ἐκ τοῦ ἐπιστημονικοῦ του ὀνόματος, διὰ νὰ δώσῃ ἔκτακτα μαθήματα εἰς ξένας πανεπιστημιακὰς ἕδρας ἢ νὰ κάμῃ διαλέξεις σὲ ξένες πρωτεύουσες, πότε ταξειδεύων τὰ καλοκαίρια στὸ ἐξωτερικὸ γιὰ τὴν εὐχαρίστησί του, πότε καλούμενος σὲ διεθνῆ ἐπιστημονικὰ συνέδρια καὶ πότε στελλόμενος ἀπὸ τὸ Ἑλληνικὸν κράτος ὡς ἐπίσημος ἀντιπρόσωπός του σὲ διάφορα Κογκρέσσα καὶ ἀποστολές, ὁ Ἀνδρεάδης εἶχε τὴν εὐκαιρίαν νὰ γνωρίσῃ τοὺς πλέον ἀντιπροσωπευτικοὺς ἀνθρώπους τοῦ κόσμου σ᾽ ὅλους τους κλάδους τῆς ἀνθρωπίνης δράσεως καὶ τῶν ἐπιστημῶν. Γιὰ ἕναν ἄλλον οἱ γνωριμίες αὐτὲς θὰ παρέμεναν ἐφήμερες ἢ ἁπλῶς τυπικές. Ὁ Ἀνδρεάδης ὅμως εἶχε τὴν μεγαλοφυΐαν νὰ τὶς μετατρέπῃ ὅλες σὲ φιλίες. Πρὸς τοῦτο ἐχρησιμοποίησε: τὸ θέλγητρο τῆς κουβέντας του, ἡ ὁποία ἦταν πάντοτε εὐχάριστη ἢ ἐνδιαφέρουσα, τὴν ἀπέραντον μνήμην του, ἡ ὁποία τοῦ ἐπέτρεπε νὰ ἐναποθηκεύῃ –ἀνεξαλείπτως– μέσα στὸ μυαλό του κάθε τί ποὺ ἠμποροῦσε νὰ ἐνδιαφέρῃ καὶ ἁπλῶς νὰ ἀφορᾷ τὸν ἄνθρωπον τὸν ὁποῖον ἐγνώριζε, τέλος δὲ τὴν ἐπιστολογραφικήν του ὑπομονὴν καὶ μέθοδον. Ο Κώστας Ουράνης. Φωτογραφικό Αρχείο ΕΛΙΑ-ΜΙΕΤ. Ὡς πρὸς τὸ τελευταῖο αὐτό, ὁ Ἀνδρεάδης δὲν ἦταν καθόλου Ἕλλην, ἐλάχιστα δὲ ἄνθρωπος τῆς σημερινῆς ἐποχῆς. Ὡς γνωστὸν ὁ ρωμηὸς θεωρεῖ τὴν ἀπάντησι σὲ μία ἐπιστολὴν ὡς μία ἀγγαρεία τὴν ὁποία ἢ ἀποφεύγει συστηματικῶς ἢ τὴν ἐκτελεῖ κἄποτε μὲ τὴν μεγαλήτερη ἀπέχθεια. Ἀλλὰ καὶ γενικῶς οἱ ἄνθρωποι τῆς ἐποχῆς μας –μιᾶς ἐποχῆς τόσον πυρετώδους, τόσον βιαστικῆς, τόσον ἀπορροφητικῆς ἀπὸ τὰ προβλήματα τῆς ζωῆς– δὲν ἀλληλογραφοῦν πλέον παρὰ μόνο γιὰ τὶς ὑποθέσεις τους καὶ ποτὲ ἀπὸ εὐχαρίστησι ἢ γιὰ νὰ προξενήσουν εὐχαρίστησι. Ἡ ἐπιστολογραφία, ὁποία ἤνθιζε ἐπὶ τῆς ἐποχῆς τοῦ Λουδοβίκου ΙΔ´ ἢ καὶ ἀκόμα ἐπὶ τῆς ἐποχῆς τοῦ Βολταίρου καὶ τοῦ Ρουσσὼ καὶ ἡ ὁποία εἶχε ἀποβῆ μία τέχνη μέσα στὴν τέχνη τοῦ γραπτοῦ λόγου, δὲν ὑφίσταται πλέον. Εἶναι κἄτι ποὺ ἐχάθη μαζὶ μὲ τὰ φιλολογικὰ σαλόνια, μὲ τοὺς φαρμπαλάδες, μὲ τὴν ἄνεσιν καὶ τὴν χαρὰν τῆς ζωῆς. Μόνο γιὰ τὸν Ἀνδρεάδη ὑφίστατο. Ὑπὸ τὴν ἔποψι αὐτὴ ὁ Ἀνδρεάδης θὰ ἠμποροῦσε νὰ χαρακτηρισθῇ ὡς ἕνας ἔγγονος τῆς κυρίας Σεβινιέ, τοῦ Βολταίρου καὶ τοῦ Ρουσσώ. Πρὸς πάντας καὶ διὰ τὰ πάντα – ἔγραφε γράμματα. Ἔγραφε γιὰ νὰ σᾶς πῇ ὅτι διάβασε κἄτι ποὺ εἴχατε δημοσιεύσει κἄπου καὶ τοῦ ἄρεσε, γιὰ νὰ σᾶς ἀναγγείλῃ κἄτι ποὺ σᾶς ἐνδιέφερε, γιὰ νὰ σᾶς πληροφορήσῃ ὅτι εἶχε μιλήσει γιὰ σᾶς σὲ κἄποιον ἢ ὅτι κἄποιος τοῦ εἶχε μιλήσει γιὰ σᾶς, γιὰ νὰ σᾶς εὐχηθῇ περαστικὰ ὅταν μάθαινε ὅτι ἀρρωστήσατε, γιὰ νὰ σᾶς συστήσῃ νὰ διαβάσετε κἄτι ποὺ θὰ σᾶς ἐνδιέφερε, τέλος σᾶς ἔγραφε γιὰ ὅ,τι μπορεῖτε νὰ φαντασθῆτε. Ἐγὼ προσωπικῶς ἔχω λάβει πλῆθος γράμματα τοῦ Ἀνδρεάδη –πότε ἀπὸ τὴν Ἱσπανία γιὰ νὰ μοῦ ἀναγγείλῃ ὅτι ἀνέφερε τὶς Ἱσπανικές μου ἐντυπώσεις σὲ μιὰ συνέντευξι ποὺ εἶχε δώσει σὲ μιὰ ἐφημερίδα τῆς Μαδρίτης, πότε ἀπὸ τὴν Ρώμη γιὰ νὰ μὲ πληροφορήσῃ ὅτι ὁ Πιραντέλλο τὸν ἐρώτησε ἂν εἶμαι καλὰ στὴν ὑγεία μου, πότε ἀπὸ τὴν Ἑλβετία γιὰ νὰ μοῦ ἀναφέρῃ ὅτι μία Αὐστριακὴ ἀνθολογία ξένων ποιητῶν εἶχε δημοσιεύσει ποιήματά μου– καὶ οὕτω καθ᾽ ἑξῆς. Αὐτὸ δὲ ποὺ ἔκαμε μ᾽ ἐμένα, τὸ ἔκαμε μὲ ὅλους – σὲ πολὺ μεγαλήτερη δὲ ἀκόμα μοῖρα μὲ τὶς διεθνεῖς προσωπικότητες μὲ τὶς ὁποῖες εὑρίσκετο σὲ ἀδιάκοπη ἐπαφή. Μέσα στὴν Ἀθήνα ἀκόμα δὲν χρησιμοποιοῦσε ποτὲ τὸ τηλέφωνο. Ἔγραφε. Δὲν θὰ ἐκπλαγῶ ἐὰν ποτὲ μάθω ὅτι σ᾽ ὅλη του τὴν ζωὴ ὁ Ἀνδρεάδης ἔγραψε ἴσαμε 100.000 ἐπιστολές, δαπανήσας γι᾽ αὐτὸ μιὰ ὁλόκληρη περιουσία! Ἔγραφε ἴσαμε τὴν τελευταία του στιγμὴ – γιατί ὑπάρχουν Ἀθηναῖοι οἱ ὁποῖοι ἔλαβαν ἐπιστολές του ...τὴν ἑπομένη τοῦ θανάτου του. Δεδομένου ὅτι στὶς ἐπιστολές του καὶ στὶς ἐν γένει σχέσεις του ὁ Ἀνδρεάδης ποτὲ δὲν ζητοῦσε τίποτα διὰ τὸν ἑαυτό του, ποτὲ δὲν ὑπέβαλε κανένα σὲ ὁποιαδήποτε ἀγγαρεία ἀλλὰ πάντα ἐνεφανίζετο φιλόφρων, ἐξυπηρετικός, μνήμων της φιλίας σας ἢ τῆς ἁπλῆς γνωριμίας σας μ᾽ αὐτόν, ἦτο φυσικὸν νὰ εἶναι ἕνας ἄνθρωπος ἐξαιρετικὰ συμπαθής, ἐξαιρετικὰ ἀγαπητὸς καὶ στοὺς πλέον ἀνόμοιους πρὸς αὐτὸν ἀνθρώπους. Πράγματι, δὲν ὑπῆρχε κανεὶς ὁ ὁποῖος νὰ μίλησε ἢ νὰ ἔγραψε ποτὲ γιὰ τὸν Ἀνδρεάδην μὲ ἔχθραν ἢ κακίαν. Τὰ βαθύτερά του αὐτὰ προτερήματα ἔκαμαν ὥστε ὅλος ὁ κόσμος νὰ τοῦ συγχωρῇ εὐχαρίστως, προθύμως, –μ᾽ ἕνα μακρόθυμο μειδίαμα– τὶς διάφορες ἐκκεντρικότητές του. Διότι ὁ Ἀνδρεάδης ἦτο ἕνας ἐκκεντρικὸς – κατὰ τὸν ἴδιον τρόπον ποὺ εἶναι ἐκκεντρικοὶ οἱ Ἄγγλοι. Ἕνα ἀπὸ τὰ κλασσικώτερα, θὰ ἔλεγα, ἀνέκδοτα τῆς ἐκκεντρικότητος τοῦ Ἀνδρεάδη εἶναι αὐτό: Ἐκάλεσε κἄποτε ἕνα ἀπὸ τοὺς ἀπειραρίθμους γνωρίμους του σὲ πρόγευμα στὸ διαμέρισμα τὸ ὁποῖο κρατοῦσε ἀπὸ χρόνια στὴν ὁδὸ Φιλελλήνων. Ὅταν ὁ ὑπηρέτης ἀνήγγειλε ὅτι τὸ πρόγευμα ἦταν ἕτοιμο, ὁ Ἀνδρεάδης ὡδήγησε τὸν καλεσμένο σ᾽ ἕνα ὑπόγειο δωμάτιο τὸ ὁποῖο χρησιμοποιοῦσε ὡς τραπεζαρία. Τὸ τραπέζι ἦταν στρωμένο στὸ μέσο –μὲ ἀρκετὴ ἐπισημότητα– καὶ κοσμημένο μὲ ἄνθη. Δὲν ὑπῆρχε ὅμως σ᾽ αὐτὸ παρὰ ἕνα καὶ μόνο σερβίτσιο. Ὁ δαιτυμὼν ὅταν τὸ παρετήρησε ἐξεπλάγη κι᾽ ἐστράφηκε ἐρωτηματικὰ πρὸς τὸν Ἀνδρεάδην γιὰ νὰ ζητήσῃ τὴν ἐξήγησι τοῦ πράγματος. – Νὰ σοῦ πῶ, ἀγαπητέ μου, τοῦ ἐξήγησε μὲ τὴν μεγαλήτερη φυσικότητα ὁ Ἀνδρεάδης. Ἐγὼ ὑποφέρω ἀπὸ τὸ σηκότι μου καὶ εἶμαι ἀναγκασμένος νὰ κάνω αὐστηρὴ δίαιτα. Φυσικὰ δὲν ἦταν δυνατὸ νὰ σοῦ δώσω νὰ φᾷς ὅ,τι τρώω ἐγώ. Ἐπειδὴ ὅμως, ἐξ ἄλλου, ἐὰν ἔτρωγα μαζί σου δὲν θὰ μποροῦσα νὰ ἀντισταθῶ στὸν πειρασμὸ ν᾽ ἀφήσω τὴν δίαιτά μου καὶ νὰ φάω ἀπὸ τὰ φαγητὰ ποὺ ἑτοίμασαν γιὰ σένα, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀπείρως νοστιμώτερα, γι᾽ αὐτὸ βρῆκα ὡς λύσι νὰ φᾷς ἐσὺ μόνος σου ἐδῶ κι᾽ ἐγὼ νὰ πάω στὸ δωμάτιό μου...». Καὶ χωρὶς νὰ δώσῃ περισσότερη προσοχὴ στὸν καλεσμένο του, τοῦ ἔστρεψε τὰ νῶτα κι᾽ ἐβγῆκε ἀπὸ τὴν τραπεζαρία! Δείγματα τῆς ἐκκεντρικότητάς του ὁ Ἀνδρεάδης ἔδινε καὶ στὰ σαλόνια τῆς Ἀθηναϊκῆς κοινωνίας, ὅπου ἦταν συχνότατα καλεσμένος καὶ ἀπὸ τὰ ὁποῖα δὲν ἔλειπε ποτὲ γιατὶ ἦταν πράγματι κοσμικότατος. Στὰ σαλόνια αὐτὰ παρουσιάζετο κατὰ κανόνα ντυμένος ὄχι σύμφωνα μὲ τὴν ὑπόδειξι τῆς προσκλήσεως ἀλλὰ σύμφωνα μὲ τὸ κέφι του. Τὸν βλέπαμε π.χ. νὰ ἔρχεται μὲ σακκάκι ἢ μὲ ζακέττα σὲ μιὰ συγκέντρωσι ὅπου ὅλοι φοροῦσαν σμόκιν, ἤ, ἀντιθέτως, φρακοφορεμένο σὲ μιὰ οἰκεία συγκέντρωσι ὅπου ὅλοι ἦσαν μὲ σακκάκι. Στὰ σαλόνια αὐτὰ ὁ Ἀνδρεάδης ἦταν καλεσμένος γιὰ τὴν κουβέντα του – ἐν τούτοις ἐκεῖνο στὸ ὁποῖο ἀφωσιοῦτο καθ᾽ ὅλη τὴν βραδυὰ ἦταν ὁ χορός. Δὲν ἄφηνε γυναῖκα, νέα ἢ γρῃά, ὡραία ἢ ἄσχημη, ποὺ νὰ μὴν τὴν ἐχόρευε. Ἄρχιζε πρῶτος τὸν χορὸ καὶ τὸν ἄφηνε τελευταῖος. Χορευτὴς ὁ Ἀνδρεάδης; Ὤ, ὄχι. Ἐὰν ἐχόρευε μετὰ μανίας ἦταν γιατὶ ἐθεώρει τὸν χορὸ ὡς ἕνα ὑγιεινὸ σπόρτ, ὡς ἕνα μέσο ἀποφυγῆς τοῦ ἀρθριτισμοῦ καὶ τῆς ἀγγυλώσεως τῶν μελῶν. Γι᾽ αὐτὸ κι᾽ ὅ,τι τὸν ἐνδιέφερε ἦταν νὰ χορεύῃ αὐτὸς – κι᾽ ὄχι νὰ χορεύῃ τὴν δεῖνα ἢ τὴν τάδε κυρία. Ὅπως τοῦ ἦταν ἀδιάφορο ἐὰν ἡ γυναῖκα ποὺ κρατοῦσε ἦταν ὡραία ἢ ἄσχημη, νέα ἢ γρῃά, ἔτσι τοῦ ἦταν ἐντελῶς ἀδιάφορο ἐὰν τὴν γυναῖκα αὐτὴ τὴν ἐχόρευε ἄσχημα, ἐὰν συχνά τῆς πατοῦσε τὸ πόδι, ἐὰν τὴν «ἐκαραμπόλιζε» μὲ ἄλλους χορευτές. Αὐτὸς ἔκανε τὸ σπόρτ του! Γι᾽ αὐτὸ καὶ ὡς χορευτὴς ὁ Ἀνδρεάδης ἦταν ...ὁ τρόμος τῶν κυριῶν. Τὸν ἀπέφευγαν ὅσο μποροῦσαν – καὶ ὅταν δὲν μποροῦσαν ἐδέχοντο τὴν πρόσκλησί του μὲ ἕνα ἀναστεναγμό. Ἀλλὰ σᾶς εἶπα: ἦταν τόσο συμπαθητικὸς κατὰ τὰ ἄλλα, τόσο ἄκακος, τόσο ἐξυπηρετικὸς ὥστε οἱ μικρὲς αὐτὲς μανίες του τοῦ ἐσυγχωροῦντο… Ἀγαπητὸς ἐπίσης ὁ Ἀνδρεάδης ἦταν καὶ στὸν «δύσκολο», τὸν «εὐρέθιστο» κόσμο τῶν γραμμάτων καὶ τοῦ θεάτρου. Ἐνδιεφέρετο γιὰ τὴν Νεοελληνικὴ φιλολογία, τὴν παρακολουθοῦσε ἐκ τοῦ πλησίον, συχνὰ δὲ ἀφιέρωσε ἄρθρα καὶ μελέτες σὲ ξένα περιοδικὰ γιὰ νὰ τὴν κάμῃ γνωστὴ καὶ πέραν τῶν συνόρων μας. Ἔγραφε καὶ ὁ ἴδιος – συγκεκριμένως δὲ κριτικὰ ἄρθρα καὶ ἔκαμε συστηματικῶς κριτικὴν τῶν θεάτρων στὶς Ἀθηναϊκὲς ἐφημερίδες. Ἀντιθέτως ὅμως πρὸς τοὺς ἄλλους κριτικούς, ὁ Ἀνδρεάδης εἶχε πιὸ εὔκολον τὸν ἔπαινο παρὰ τὴν κατάκρισι καὶ δὲν κατήρχετο ποτὲ σὲ προσωπικὲς ἀντεγκλήσεις ὅπως συμβαίνει συχνὰ στὸν τόπο μας ὅπου ὑπάρχει μεγάλη ἔλλειψις ἀνατροφῆς. Ὁ Ἀνδρεάδης ἦταν «κύριος». Κερκυραῖος τὴν καταγωγή, ζήσας τὰ νέα του χρόνια στὴν Ἀγγλία, κοσμογυρισμένος, εἶχε ἕνα «εὐπατριδισμὸν» – κἄπως ἀναχρονιστικὸν ἴσως ἀλλὰ γνήσιον τόσον στοὺς τρόπους του ὅσο καὶ στὴν ἀμφίεσί του. Ἀπεῖχε πολὺ ἀπὸ τοῦ νὰ ἔχῃ τὴν ἐμφάνισι «δασκάλου» καὶ τοὺς τρόπους «ρωμηοῦ». Ἦταν ὁ πιὸ Εὐρωπαῖος τῶν Ἑλλήνων – καὶ ὁ ἄνθρωπος ποὺ ἐτιμοῦσε τὴν Ἑλλάδα σ᾽ ὅλη τὴν Εὐρώπη. Ὑπὸ τὴν ἄποψι δὲ αὐτὴ ἡ ἀπώλειά του ὑπῆρξε μεγάλη γιὰ μᾶς. Στὸ πρόσωπό του ἡ Ἑλλάς, ἡ Ἑλληνικὴ διανόησις ἔχασαν τὸν καλλίτερον ἀντιπρόσωπόν των στὸ ἐξωτερικό…

Η σκιαγραφία του διεθνούς φήμης καθηγητού Ανδρεάδου

Σύνδεση