Γερμανία Α.Ε. Τα τέρατα της Ευρώπης

Το 1990 το heavy metal συγκρότημα Scorpions κυκλοφόρησε το “Wind of Change”, ένα τραγούδι που γιορτάζει το τέλος του Ψυχρού Πολέμου: «Το μέλλον είναι στην ατμόσφαιρα / Μπορείς να το νιώσεις παντού». Περιείχε επίσης τους ελπιδοφόρους στίχους: «Ας τραγουδήσει η μπαλαλάικά σου / Αυτό που θέλει να πει η κιθάρα μου». Ωστόσο, απ’ ό,τι φαίνεται έκαναν λάθος: ο Πούτιν είναι αυτός που ορίζει τον ρυθμό στον οποίο χορεύουν οι Ευρωπαίοι ηγέτες. Δεν είναι τυχαίο ότι οι Scorpions είναι από το Ανόβερο, τη βάση του Γκέρχαρντ Σρέντερ, το εξέχον παράδειγμα ενός συγκεκριμένου είδους πολιτικού μετά τον Ψυχρό Πόλεμο: αφοσιωμένου στο να βγάζει πολλά πετροχρήματα, αποτελώντας ζωντανή απόδειξη του ισχυρισμού του Πούτιν, που διατυπώνεται φυσικά με ένα χαμόγελο, ότι η Δύση είναι υποκριτική – και συνεπώς όχι λιγότερο διεφθαρμένη από το δικό του καθεστώς. Ο πόλεμος στην Ουκρανία κατέστησε σε όλους σαφές ότι κάτι πήγε στραβά τις δεκαετίες μετά την πτώση του Τείχους. Αλλά προπαντός για το γερμανικό πολιτικό μοντέλο –την αμείλικτη επιδίωξη του οικονομικού πλεονεκτήματος σε συνδυασμό με την αλαζονική ηθικολογία– που έρχεται αντιμέτωπο με έναν θεμελιώδη απολογισμό. Από τότε που έφυγε από την εξουσία, ο Σρέντερ εμφανίστηκε ως φιγούρα σχεδόν σαν καρτούν που συμβολίζει το ξεπούλημα, όχι ασυνήθιστη για τους υποστηρικτές του Τρίτου Δρόμου της δεκαετίας του 1990. Αλλά είναι επίσης και τραγικό παράδειγμα μιας παλαιού τύπου ιστορίας της επιτυχίας της σοσιαλδημοκρατίας που ναυάγησε. Μεγαλωμένος από τη μητέρα του (ο πατέρας του σκοτώθηκε στη Ρουμανία από τον προελαύνοντα Κόκκινο Στρατό), κατάφερε να ξεφύγει από τις κακουχίες και έγινε όπως αυτοχαρακτηριζόταν «συνεπής μαρξιστής» στην πρώιμη πολιτική του καριέρα. Εξελέγη βουλευτής της Μπούντεσταγκ το 1980 και λέγεται ότι ένα βράδυ μετά από μια μακρά επίσκεψη σε μια τοπική παμπ στάθηκε έξω από την Καγκελαρία στη Βόννη χτυπώντας τα κάγκελα και φωνάζοντας «να μπω μέσα!». Τελικά μπήκε, έχοντας καταστήσει τη σοσιαλδημοκρατία ακίνδυνη για τον νεοφιλελευθερισμό, επαναπροσδιορίζοντας τον εαυτό του ως “Genosse der Bosse”, σύντροφο των καπιταλιστών. Ο Σρέντερ υιοθέτησε ένα νεόπλουτο στυλ που έσπασε την παράδοση της συνειδητής σεμνότητας της παλιάς Δυτικής Γερμανίας, ποζάροντας με κοστούμια του οίκου Brioni και πούρο στο χέρι. Μετά την οριακή ήττα του από τη Μέρκελ το 2005, ανακοίνωσε με χαρακτηριστικά μάτσο ύφος σε ζωντανή τηλεοπτική εμφάνιση –με τη Μέρκελ να κοιτάζει στωικά– ότι θα παραμείνει καγκελάριος (πολλοί παρατηρητές υπέθεσαν ότι είχε πιει ένα ή δύο ποτηράκια πριν από την εκπομπή). Αντίθετα, με αθέμιτη βιασύνη, δέχθηκε την πρόσκληση του Πούτιν να προεδρεύσει της επιτροπής Nord Stream 2, που ιδρύθηκε για να δημιουργήσει έναν αγωγό φυσικού αερίου που θα ένωνε τη Ρωσία και τη Γερμανία απευθείας μέσω της Βαλτικής Θάλασσας. Ακόμη και μετά την αφαίρεση του προσωπικού του νωρίτερα φέτος λόγω της άρνησής του να παραιτηθεί από τις κερδοφόρες ρωσικές θέσεις του, ο Σρέντερ συνέχισε επιδεικτικά τη σχέση του με τον Πούτιν – προφανώς ικανοποιημένος που αψηφούσε μια πολιτική τάξη που, κατά τη γνώμη του, δεν αναγνώρισε ποτέ τα επιτεύγματα του τελευταίου καγκελάριου της εργατικής τάξης. Το πείσμα του Σρέντερ είναι τόσο εξωφρενικό ώστε όχι μόνο τράβηξε βολικά την προσοχή μακριά από τους συναδέλφους κερδοσκόπους του Τρίτου Δρόμου όπως ο Κλίντον και ο Μπλερ (που βοήθησαν στο να εξασφαλιστεί η έγκριση της Δύσης στη Δημοκρατία-Ποτέμκιν του Καζακστάν του Νουρσουλτάν Ναζαρμπάγιεφ), αλλά έχει επίσης αποσπάσει τα φώτα της δημοσιότητας από τους άλλους Σοσιαλδημοκράτες που αποτέλεσαν την «Hanover Connection»[1]: τον Ζίγκμαρ Γκάμπριελ, πρώην υπουργό Οικονομίας, και τον Φρανκ-Βάλτερ Σταϊνμάιερ, πρώην επικεφαλής του επιτελείου του Σρέντερ και σημερινό πρόεδρο της Γερμανίας. Ο Σταϊνμάιερ έχει δεχθεί σφοδρές επικρίσεις από τον επικοινωνιακά έμπειρο πρεσβευτή της Ουκρανίας στο Βερολίνο, Αντρίι Μέλνικ, ο οποίος τον κατηγορεί για συμβιβασμό με τον Πούτιν, όπως ακριβώς το πρώην αφεντικό του. Ο Πρόεδρος Ζελένσκι ακύρωσε την πρόσκληση του Σταϊνμάιερ μια ημέρα πριν από την άφιξή του στο Κίεβο στις 12 Απριλίου: μια άνευ προηγουμένου περιφρόνηση, την οποία ο Καγκελάριος Όλαφ Σολτς –ένας άλλος σοσιαλδημοκράτης– χαρακτήρισε προσβολή όχι μόνο για τον αρχηγό του κράτους αλλά και για το γερμανικό έθνος. Είναι αλήθεια ότι πολλοί στην κεντροαριστερά, ειδικά όσοι είναι από την πρώην Ανατολική Γερμανία, συνδυάζουν μια συναισθηματική αντίληψη για τη Ρωσία μαζί με την ενοχή για τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο (όπου η Σοβιετική Ένωση ανάγεται πάντα στη Ρωσία), καθώς και έναν ενστικτώδη αντιαμερικανισμό: η Μανουέλα Σβέζιχ, ένα ανερχόμενο αστέρι της κεντροαριστεράς και ηγέτις του βορειοανατολικού κρατιδίου του Μεκλεμβούργου-Δυτικής Πομερανίας, ήταν αδιάλλακτη ως προς την προώθηση του Nord Stream 2 που θα έφτανε στο κρατίδιό της, επικρίνοντας τις «εξορύξεις αμερικανικού αερίου που εξυπηρετούν τα συμφέροντα των ΗΠΑ». (Ποιανού συμφέροντα νόμιζε ότι εξυπηρετούσε το φυσικό αέριο του Πούτιν;). Το 2021 ίδρυσε το Ίδρυμα για την Προστασία του Κλίματος και του Περιβάλλοντος, το οποίο, όπως αποδείχθηκε, χρηματοδοτήθηκε σε μεγάλο βαθμό από την Gazprom, προφανώς ως μέσο αποφυγής των αμερικανικών κυρώσεων κατά του αγωγού που τελικά είχε ατυχή κατάληξη. Οι Σοσιαλδημοκράτες αυτού του τύπου μοιράζονται μια μακροχρόνια τάση, που πηγαίνει πίσω τουλάχιστον στον Έγκον Μπαρ, αρχιτέκτονα της Ostpolitik του Βίλι Μπραντ στα τέλη της δεκαετίας του 1960, και τον Χέλμουτ Σμιτ. Αντιμετωπίζουν τις φωνές από τα εδάφη μεταξύ Γερμανίας και Ρωσίας στην καλύτερη περίπτωση ως ενοχλητικές αποσπάσεις της προσοχής από τις κοσμοϊστορικές επιταγές της ύφεσης (détente) και της διεθνούς φιλίας μεταξύ των Μεγάλων Δυνάμεων. Απέρριψαν την Αλληλεγγύη της Πολωνίας στις αρχές της δεκαετίας του 1980 και κατά την πιο πρόσφατη χρονική περίοδο παραμέρισαν τους ανατολικοευρωπαίους επικριτές του Nord Stream ως παθολογικά ρωσόφοβους. Η απώθηση αυτής της τάσης αρκετές φορές ήταν υπερβολικά προσκολλημένη στη μία πλευρά του γερμανικού πολιτικού φάσματος. Ένας εξέχων Πολωνός αριστερός, ο Σλαβομίρ Σιερακόβσκι, έκανε πρόσφατα γνωστό ότι μια παράδοση επεκτεινόταν από την επιδίωξη του Χίτλερ για ζωτικό χώρο (Lebensraum) έως την Ostpolitik, παρά το γεγονός ότι η Ostpolitik είχε στόχο την βελτίωση της ζωής των απλών πολιτών διευκολύνοντας, τουλάχιστον για ορισμένους, την επικοινωνία, πέρα από το Σιδηρούν Παραπέτασμα, ακόμη και τα ταξίδια. Βοήθησε επίσης στην δημιουργία ενός πλαισίου αμοιβαίας εμπιστοσύνης χωρίς την οποίο ούτε η Γερμανία ούτε η Ευρώπη θα μπορούσαν ποτέ να ενοποιηθούν. Δεν μπορεί να ειπωθεί το ίδιο για τη στρατηγική Wandel durch Handel (η αλλαγή μέσω των εμπορικών συναλλαγών) των τελευταίων είκοσι χρόνων. Αν μη τι άλλο, η εξάρτηση της Ευρώπης από το ρωσικό πετρέλαιο και φυσικό αέριο έχει οδηγήσει σε έναν μόνο μετασχηματισμό: αυτόν της Ρωσίας σε μια αυταρχική κλεπτοκρατία μέσα σε ένα περιτύλιγμα νεοϊμπεριαλιστικής ιδεολογίας. Δεν φταίει μόνο η αριστερά. Ο Κρίστοφ Χόισγκεν, ο πιο έμπιστος πολιτικός σύμβουλος της Μέρκελ, λέγεται ότι την παρακαλούσε να αποχωρήσει από το Nord Stream 2. Αλλά εκείνη υπάκουε τους εκπροσώπους της γερμανικής βιομηχανίας που δεν χόρταιναν φθηνό ρωσικό αέριο. Κατά τη διάρκεια της προεδρίας Τραμπ, η Μέρκελ εξυμνούνταν συχνά ως η νέα «ηγέτις του ελεύθερου κόσμου». Αλλά η επίδοσή της είναι πολύ πιο θολή: ξεκίνησε την πολιτική της καριέρα τονίζοντας ότι γνώριζε από πρώτο χέρι την ζωή υπό ένα ολοκληρωτικό καθεστώς, έτοιμη να αντιμετωπίσει τη Ρωσία και την Κίνα στο θέμα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Κατέληξε να υπηρετεί την Γερμανία Α.Ε., τροφοδοτούμενη με φθηνή ενέργεια από μία αυτοκρατορία και επωφελούμενη από εξαγωγές ειδών υψηλής ποιότητας σε μια άλλη. Ο Ρώσος Πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν προσκαλεί τον Γερμανό Υπουργό Εξωτερικών Φρανκ-Βάλτερ Στάινμαϊερ για συνομιλίες στο Κρεμλίνο στις 18 Δεκεμβρίου 2007. Η Ρωσία και η Γερμανία είχαν ξεκινήσει από κοινού εργασίες στο τεράστιο κοίτασμα φυσικού αερίου Γιούζνο Ρούσκογιε στην βορειοδυτική Σιβηρία για την τροφοδοσία του αγωγού φυσικού αερίου Nord Stream από τη Ρωσία στην Δυτική Ευρώπη. © REUTERS / A. Zemlianichenko / Ideal Image Πουθενά δεν ήταν πιο ορατός ο αμφίσημος ρόλος της όσο στην πολιτική προστασία που παρείχε η Μέρκελ στον Βίκτορ Όρμπαν σχεδόν για μία δεκαετία. Αφού κέρδισε μια συντριπτική κοινοβουλευτική πλειοψηφία το 2010, ο Όρμπαν ξεκίνησε τη δημιουργία ενός «συστήματος εθνικής συνεργασίας». Αυτό σήμαινε την στελέχωση του δικαστικού σώματος και του κρατικού μηχανισμού με αφοσιωμένους πιστούς· την αναδιάρθρωση του εκλογικού συστήματος προς όφελος του κόμματός του Fidesz· την σύνταξη ενός νέου συντάγματος που εγκρίθηκε μόνο από το Fidesz· και, προπάντων, τη διασφάλιση ότι τα μέσα ενημέρωσης ανήκαν σε ολιγάρχες που συμμαχούσαν με το καθεστώς του. Τίποτα από όλα αυτά δεν πέρασε απαρατήρητο: η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προσπάθησε να αντιταχθεί ενάντια στη μετατροπή ενός κράτους-μέλους της ΕΕ σε ήπια απολυταρχία, παραπέμποντας την Ουγγαρία στα δικαστήρια για παραβίαση του ευρωπαϊκού δικαίου. Εξάλλου, η επιτροπή υποτίθεται πως λειτουργεί ως «θεματοφύλακας των Συνθηκών» – και οι Συνθήκες λένε ότι μόνο οι δημοκρατίες που σέβονται το κράτος δικαίου μπορούν να είναι μέρος της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ωστόσο, ο Όρμπαν κατάφερε να ακολουθήσει τον δικό του δρόμο. Κέρδισε χρόνο μπερδεύοντας τους διεθνείς παρατηρητές μέσω επιλεκτικών ασκήσεων συγκριτικής συνταγματικότητας, υποστηρίζοντας ότι οι νέες θεσμικές ρυθμίσεις ήταν ακίνδυνες αφού υπήρχαν ήδη σε άλλες δημοκρατίες. Έφτιαξε αυτό που η κοινωνιολόγος Κιμ Λέιν Σίππελι αποκάλεσε «κράτος-Φρανκεστάιν»: το νέο πολιτικό σώμα του Όρμπαν συγκροτήθηκε από αναγνωρίσιμα φιλελεύθερα, δημοκρατικά στοιχεία, και όμως, με τον ιδιαίτερο τρόπο με τον οποίο αυτά τα μέρη συνδυάστηκαν, ισοδυναμούν με ένα σύστημα στο οποίο η μεταβίβαση της εξουσίας έχει καταστεί σχεδόν αδύνατη. Ενώ συνέβαινε αυτό, οι Ευρωπαίοι ηγέτες ήταν απασχολημένοι με δαπάνες πολιτικού κεφαλαίου για την κρίση του Ευρώ. Οι Βρυξέλλες φαινόταν ήδη ότι υπαγόρευαν στις εθνικές πρωτεύουσες το είδος προϋπολογισμού που εκείνες μπορούσαν να εγκρίνουν. Φαινόταν αδιανόητο ότι θα άρχιζαν να μοιράζουν κακούς βαθμούς στα πολιτικά συστήματα. Πέρα από την κάλυψη που προσέφερε η νομισματική-δημοσιονομική κρίση, ο Όρμπαν απολάμβανε ένα είδος πολιτικής εξασφάλισης μέσω της συμμετοχής του Fidesz στο Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα, την μεγαλύτερη διακομματική οικογένεια που συσπειρώνει Χριστιανοδημοκράτες και συντηρητικούς. Μια συνέπεια των αυξανόμενων εξουσιών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου με την πάροδο των ετών είναι ότι έχουν μειωθεί τα κίνητρα για να επιβληθεί πειθαρχία σε μεμονωμένα κόμματα για παραβιάσεις της δημοκρατίας: άλλοτε θα ήταν εύκολο για το ΕΛΚ να αποπέμψει το Fidesz, αλλά τα τελευταία χρόνια έχει μεγάλη σημασία ποια ομάδα κομμάτων είναι η μεγαλύτερη στις Βρυξέλλες και το Στρασβούργο – έτσι το Fidesz, με τον μεγάλο αριθμό ευρωβουλευτών, αποτελούσε ισχυρό μοχλό επιρροής. Ο Όρμπαν διαπίστωσε ότι μπορούσε να χρησιμοποιεί αυτή την επιρροή για να κάνει σχεδόν ό,τι ήθελε. Έδιωξε το Πανεπιστήμιο της Κεντρικής Ευρώπης από την Ουγγαρία και επιδόθηκε σε εκστρατείες μίσους εναντίον του Τζορτζ Σόρος και των προσφύγων και τελικά των ίδιων των Βρυξελλών. Οι αυτοκινητόδρομοι της Ουγγαρίας, που κατασκευάστηκαν με χρήματα της ΕΕ, είχαν διάσπαρτες διαφημιστικές πινακίδες που έγραφαν «Να βάλουμε στοπ στις Βρυξέλλες». Οι Χριστιανοδημοκράτες της Μέρκελ μιλούσαν για «κόκκινες γραμμές» – και ο Όρμπαν τις παραβίαζε χωρίς να υφίσταται καμία συνέπεια. Μπορούσε να το κάνει, γιατί ενώ στα λόγια υποστήριζε τον αντι-νεοφιλελεύθερο λαϊκισμό –περιγράφοντας τον εαυτό του ως «πληβείο» σε αντίθεση με την υποτιθέμενη αστική ελίτ της Βουδαπέστης και τους «φιλελεύθερους μηδενιστές» που διοικούσαν τις Βρυξέλλες– στην πράξη φλέρταρε επίμονα με τις γερμανικές εταιρείες, με τις αυτοκινητοβιομηχανίες να λαμβάνουν ουσιαστικά επιδοτήσεις από τους Ούγγρους φορολογούμενους. Σε αυτό που ο πολιτικός επιστήμονας Νταν Κέλεμεν αποκάλεσε «Audi-κρατία», οι επικεφαλής αυτών των πολυεθνικών λέγεται ότι μπορούσαν να καλούν τον υπουργό Εξωτερικών απευθείας στο κινητό του. Ενώ οι Βρυξέλλες ήταν διατεθειμένες να επιτρέψουν την ύπαρξη μιας μεμονωμένης απολυταρχίας ως εξαίρεση εντός της επικράτειας, αποδείχθηκε ότι η στρατηγική του Όρμπαν αποτέλεσε ένα κακό προηγούμενο. Οι κυβερνώντες λαϊκιστές της Πολωνίας υποσχέθηκαν να δημιουργήσουν μία «Βουδαπέστη στη Βαρσοβία»· στη Σλοβενία, ο Γιάνεζ Γιάνσα ακολούθησε την ακροδεξιά τακτική του Όρμπαν. Τα μέτρα που θα μπορούσαν να ληφθούν εναντίον ενός κακοποιού κράτους-μέλους αποκλείονταν μόλις μια δεύτερη, πανομοιότυπη λαϊκιστική κυβέρνηση ήταν διατεθειμένη να ασκήσει βέτο. Ταυτόχρονα, η ΕΕ συνέχισε να επιδοτεί κράτη των οποίων οι ηγέτες εξίσωναν τις Βρυξέλλες με τη Σοβιετική Ένωση. Δίνοντάς τους δωρεάν χρήματα –χρήματα που κάνουν τους ισχυρούς φίλους χαρούμενους και εξαγοράζουν πολιτική υποστήριξη– η ΕΕ ουσιαστικά τώρα εδραίωνε την κυριαρχία των εχθρών στη φιλελεύθερη τάξη της. Ό,τι είναι το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο για τις αραβικές δικτατορίες (και φυσικά για τον Πούτιν), είναι τα κονδύλια της ΕΕ είναι για τους επίδοξους αυταρχικούς εντός της Ένωσης. Ο Όρμπαν αντέγραφε τον Πούτιν με περισσότερους από έναν τρόπους. Παρενοχλούσε ΜΚΟ, απέκτησε τον έλεγχο της κρατικής τηλεόρασης και των τοπικών ειδήσεων (ενώ ανεχόταν ορισμένα μέσα της αντιπολίτευσης για να έχει ευλογοφανές άλλοθι) και ξεκίνησε μια εκστρατεία αντιφιλελεύθερου πολιτισμικού πολέμου με σκοπό να προσελκύσει ευκολόπιστους συντηρητικούς απ’ όλο τον κόσμο, αλλά και συντηρητικούς που πρόθυμα θα θυσίαζαν τη δημοκρατία προκειμένου να κερδίσουν τον πόλεμο ενάντια στην «ιδεολογία του φύλου». Επίσης, εδραίωνε μια πραγματική συμμαχία με τον Πούτιν: η Βουδαπέστη ανέθεσε στη ρωσική κρατική εταιρεία Rosatom το έργο διεύρυνσης του μοναδικού πυρηνικού εργοστασίου της Ουγγαρίας, που με πρόσφορο τρόπο χρηματοδοτήθηκε με ένα δάνειο 10 δισεκατομμυρίων ευρώ από το ρωσικό ταμείο. Το αντίτιμο τέτοιων εξαρτήσεων έγινε σαφές την άνοιξη. Ο Όρμπαν αρνήθηκε να επιτρέψει την αποστολή όπλων στην Ουκρανία μέσω Ουγγαρίας. Τα κρατικά τηλεοπτικά κανάλια μετέδιδαν φιλορωσική προπαγάνδα. Η Βουδαπέστη συνέχιζε να ασκεί βέτο στην προτεινόμενη διακοπή των εισαγωγών ρωσικού πετρελαίου στην ΕΕ – σύμφωνα με τον Ντμίτρι Μεντβέντεφ, ένα «θαρραλέο βήμα για τη σιωπηλή Ευρώπη». Ενόψει των κοινοβουλευτικών εκλογών του Απριλίου, το Fidesz παγίδεψε ψευδώς τον κύριο υποψήφιο της αντιπολίτευσης, Πέτερ Μάρκι-Ζάι, ως έναν πολιτικό που λαχταρούσε να στείλει Ούγγρους να σκοτωθούν στην Ουκρανία. Ο Όρμπαν, ο αυτοαποκαλούμενος υπερασπιστής της «ειρήνης και της ασφάλειας», είναι επίσης σε θέση να ασκήσει βέτο σε οποιοδήποτε μέτρο που θα μπορούσε να προκαλέσει δυσαρέσκεια στη Μόσχα. Ο απερχόμενος Καγκελάριος Γκέρχαρντ Σρέντερ μαζί με την νεοεκλεγείσα Άνγκελα Μέρκελ στην Καγκελαρία την ημέρα της ορκωμοσίας της στις 22 Νοεμβρίου 2005. © Carsten Koall / Getty Images / Ideal Image Τον περασμένο Απρίλιο ο Όρμπαν κέρδισε την τέταρτη συνεχόμενη πλειοψηφία των δύο τρίτων στο κοινοβούλιο. Οι εκλογές θεωρήθηκαν ελεύθερες –δηλαδή χωρίς ενδείξεις νοθείας κατά την διεξαγωγή τους– αλλά κατάφωρα άδικες: οι κρατικοί πόροι χρησιμοποιήθηκαν ανηλεώς για λογαριασμό του κυβερνώντος κόμματος και ο Μάρκι-Ζάι έλαβε μόνο πέντε λεπτά στην κρατική τηλεόραση κατά τη διάρκεια ολόκληρης της εκστρατείας. Βοήθησαν επίσης η χειραγώγηση των εκλογικών περιφερειών και ο τεράστιος αριθμός ψήφων υπέρ του Fidesz από τους Ούγγρους της Ρουμανίας και της Σερβίας που απέκτησαν πρόσφατα δικαίωμα ψήφου (ενώ η ψηφοφορία έγινε όσο το δυνατόν πιο δύσκολη για τους Ούγγρους στη Δυτική Ευρώπη και την Βόρεια Αμερική). Ωστόσο, δεν πήγαν όλα ομαλά: το ΕΛΚ τελικά απαλλάχτηκε από το Fidesz αφού η πλειοψηφία των μελών του αποφάσισε να διαγράψει το κόμμα· και το μεγαλύτερο όραμα του Όρμπαν για ένα αντιφιλελεύθερο Βίσεγκραντ εντός της ΕΕ έχει προς το παρόν αποτύχει. Οι δεξιοί λαϊκιστές έχασαν την εξουσία στη Σλοβακία (2020) και στην Τσεχία (2021) και ενώ ο Γιάροσλαβ Κατσίνσκι συνέχισε ν’ ασχολείται με τη δημιουργία της Βουδαπέστης στη Βαρσοβία, ήταν αισθητά πιο ψυχρός με τη Βουδαπέστη στη Βουδαπέστη. Μετά από πολύχρονη καθυστέρηση –αλλά τώρα με τη Μέρκελ να έχει απομακρυνθεί– η ΕΕ ξεκίνησε επιτέλους μια διαδικασία περικοπής των επιδοτήσεων στον αυτοαποκαλούμενο εχθρό της στον Δούναβη. Η Επιτροπή κατηγορεί την Ουγγαρία για «παραβίαση του κράτους δικαίου»· αυτό που πραγματικά εννοούν οι Βρυξέλλες είναι απάτη και η διαφθορά στη χρήση των χρημάτων της ΕΕ. Στο μεταξύ, το δάνειο των 10,7 εκατ. ευρώ από ουγγρική τράπεζα στην Εθνική Συσπείρωση της Μαρίν Λεπέν αποδείχθηκε κακή επένδυση (σε κάθε περίπτωση, ο Όρμπαν επίσης έστρωσε το κόκκινο χαλί για τον Ερίκ Ζεμούρ όταν επισκέφθηκε τη Βουδαπέστη τον Σεπτέμβριο). Αλλά το γεγονός ότι η Λεπέν έλαβε περισσότερο από το 40 τοις εκατό των ψήφων στον δεύτερο γύρο των γαλλικών προεδρικών εκλογών δείχνει ότι η εγγύτητα με τον Πούτιν δεν σημαίνει πολιτικό θάνατο στη σημερινή Ευρώπη. Θα μπορούσε κανείς να σκεφτεί διαφορετικά μετά την πρόσφατη ταπείνωση του Ματέο Σαλβίνι κατά την διάρκεια μιας επίσκεψής του στην Πολωνία: ο δήμαρχος μιας πόλης του χάρισε ένα μπλουζάκι με τον Πούτιν όμοιο με αυτό που φορούσε όταν είχε φωτογραφηθεί κάποτε στη Μόσχα προκαλώντας τους Ιταλούς δημοσιογράφους στο ακροατήριο που τον χλεύασαν φωνάζοντας «Καραγκιόζη!». Ο Μακρόν προσπάθησε να εκμεταλλευτεί ένα προγενέστερο ρωσικό δάνειο της Λεπέν, εκτοξεύοντάς της μια ατάκα κατά τη διάρκεια μιας τηλεοπτικής συζήτησης: «Όταν μιλάς στη Ρωσία … μιλάς με τον τραπεζίτη σου». Η Λεπέν, ενώ εξακολουθεί να είναι αντίθετη στις κυρώσεις κατά της Ρωσίας, γρήγορα γύρισε την συζήτηση στο κόστος ζωής ως το κύριο ζήτημα της εκστρατείας της. Αυτό μπορεί να αποτελέσει προηγούμενο για τον τρόπο με τον οποίο ο πόλεμος στην Ουκρανία μεταφράζεται στην εσωτερική πολιτική στην Ευρώπη. Ακόμα κι αν τα κόμματα είναι ενωμένα στην καταδίκη τους για την εισβολή, αυτό δεν σταματάει –και δεν πρέπει– τα κόμματα της αντιπολίτευσης ν’ ασκούν κριτική στις κυβερνητικές πολιτικές. Για πολλούς ο πειρασμός να δείξουν επιείκεια στη Ρωσία θα παραμείνει. Εξάλλου, ο καθένας έχει τους λόγους του: η ακροδεξιά εξακολουθεί να αγαπά την υποτιθέμενη υπεράσπιση των παραδοσιακών αξιών του Πούτιν· η άκρα αριστερά δεν μπορεί να αντισταθεί στην υπεκφυγή «μήπως οι άλλοι είναι καλύτεροι» («Για το Ιράκ δεν λέτε τίποτα»). Όσοι εκμεταλλεύονται τη στροφή εναντίον του ρωσικού φυσικού αερίου για να προωθήσουν την εκστρατεία τους κατά της εξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα γενικά –δηλαδή οι Πράσινοι– μπορούν να αποκρουστούν ως βουτυρομπεμπέδες οι οποίοι δεν κατανοούν τις ανησυχίες μιας εκλογικής περιφέρειας τύπου κίτρινα γιλέκα που ανησυχεί περισσότερο για το τέλος του μήνα παρά για το τέλος του κόσμου. Στη Γερμανία, οι Χριστιανοδημοκράτες –παραβλέποντας τη συνενοχή της Μέρκελ στις επιτυχίες του Πούτιν και του Όρμπαν– κατηγορούν τους Σοσιαλδημοκράτες για επιείκεια προς τη Ρωσία. Και ακόμη και οι ίδιοι οι εταίροι του Σολτς στον συνασπισμό, οι Πράσινοι και οι κεντροδεξιοί φιλελεύθεροι, διαμαρτύρονται ότι ο καγκελάριος δίστασε για πάρα πολύ καιρό πριν τελικά συμφωνήσει να προμηθεύσει την Ουκρανία με βαρέα όπλα (απ’ ό,τι φαίνεται επτά οβιδοβόλα howitzer μέχρι στιγμής). H Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπερβαίνει σε προθυμία να συμπεριλάβει την Ουκρανία στην ευρωπαϊκή οικογένεια τόσο τον Σολτς όσο και τον Μακρόν. Η Επιτροπή είχε σε μεγάλο βαθμό παραγκωνιστεί κατά τη διάρκεια της κρίσης της Ευρωζώνης. Αλλά τώρα, μετά από πολλά χρόνια στη σκιά της Μέρκελ και του Μακρόν, η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν (παρεμπιπτόντως επίσης από το Ανόβερο, αν και από χριστιανοδημοκρατική δυναστεία) φαίνεται διατεθειμένη να επιβληθεί. Ο εξέχων ρόλος της φον ντερ Λάιεν στην ευρωπαϊκή σκηνή αποσπά την προσοχή από το γεγονός ότι το μοντέλο της Γερμανίας αμφισβητείται ακόμα μόνο προσωρινά. Το μοντέλο αυτό σε γενικές γραμμές ανταποκρίνεται στην καρικατούρα του φιλελευθερισμού που περιέγραψε ο Γερμανός νομικός και ναζιστής Καρλ Σμιτ στον Μεσοπόλεμο: οι φιλελεύθεροι, κατηγορεί ο Σμιτ, κρέμονταν από την ψευδαίσθηση ότι όλες οι πολεμικές συγκρούσεις θα μπορούσαν να εκλείψουν μέσω της οικονομίας ή της ηθικής. Οι πιθανοί ανταγωνιστές μπορούν είτε να βρουν κοινά σημεία επαφής μέσω κοινών υλικών συμφερόντων είτε να συζητούν μεταξύ τους μέχρι να βρεθεί μια ηθική λύση αποδεκτή από όλους. Κατά τη μακρόχρονη βασιλεία της Μέρκελ, αυτό μεταφράστηκε στην οικονομική πραγματικότητα των γερμανικών επιχειρηματικών δραστηριοτήτων που βασίζονταν στο φθηνό ρωσικό αέριο για την παραγωγή εξαγωγών στην Κίνα. Σήμαινε επίσης μια ηθική τάξη με την οποία οι γερμανικές κυβερνήσεις μπορούσαν να κουνάνε το δάχτυλο στους Νοτιοευρωπαίους για την δεοντολογία της λιτότητας και την κατηγορική προσταγή της διαρθρωτικής προσαρμογής. Αυτή θα έπρεπε να είναι η ώρα της διαρθρωτικής αναπροσαρμογής για τη Γερμανία και ό,τι αποκαλούνταν ιδεολογία της εξαγωγικής της δύναμης (Exportismus). Επίσης θα έπρεπε να είναι η ώρα της ταπεινότητας. Αντίθετα, μια ομάδα διανοουμένων –συγγραφείς, κωμικοί, καθηγητές– δημοσίευσαν μια «ανοιχτή επιστολή» στον Σολτς καλώντας τον να μην στείλει τανκς στην Ουκρανία. Το επιχείρημά τους βασίζεται σε αυτό που αποκαλούν «ηθικούς κανόνες με καθολική εφαρμογή»· ισχυρίζονται ότι ο αριθμός των απωλειών αμάχων μπορεί να είναι τόσο υψηλός που θα ήταν ανήθικο για το Κίεβο να συνεχίσει να πολεμά. Καθοδηγούμενοι εν μέρει από τον φόβο της πυρηνικής σύγκρουσης, ζητούν από τους Ουκρανούς να συνθηκολογήσουν σε μια χρονική στιγμή που μια ομάδα διανοουμένων –1200 χιλιόμετρα μακριά– θεωρεί ηθικά κατάλληλη. Ούτε το δικαίωμα στην αυτοάμυνα ούτε οι κίνδυνοι που ελλοχεύουν όταν αφήνουμε έναν αυταρχικό εκβιαστή να γλιτώσει δεν περιλαμβάνονται στους υπολογισμούς όσων επιδιώκουν να διατηρήσουν το αφήγημα εβδομήντα χρόνια «ευρωπαϊκής ειρήνης» που βολικά αγνοεί την Σρεμπρένιτσα. Πιστεύουν ότι πρέπει να δοθεί η ευκαιρία σ’ έναν ηγέτη που θέλει να εξοντώσει έναν γείτονα να διασώσει το γόητρό του και να πουλήσει έναν συμβιβασμό στο εσωτερικό – κάτι που δύσκολα συνάδει με την πλήρη καταστολή της αντιπολίτευσης στη Μόσχα. Τελικά, δεν δίνουν κανένα λόγο που να δικαιολογεί την πεποίθηση ότι η μπαλαλάικα του Πούτιν θα έπαιζε το τραγούδι που θέλει να πει η κιθάρα τους, Ο Σολτς επινόησε τον όρο Zeitenwende (αλλαγή εποχής) για να περιγράψει αυτή τη στιγμή της ιστορικής ρήξης. Το Wende –«στροφή»– ήταν επίσης η λέξη που χρησιμοποιήθηκε για να περιγράψει την αλλαγή καθεστώτος στην Ανατολική Γερμανία το 1989. Πολλοί που επέφεραν αυτήν την αλλαγή την αμφισβήτησαν ως έκφραση αμφιβολίας: αντί για επανάσταση από θαρραλέους πολίτες (με λίγη βοήθεια από τον Γκορμπατσόφ), υπαινισσόταν μια κυριαρχία απρόσωπων δυνάμεων. Τον ίδιο υπαινιγμό –ιστορικές τάσεις, όχι πολιτικές αποφάσεις από άτομα– διατυπώνει το Zeitenwende. Είναι ενδεικτικό ότι κάποιος από τους καθηγητές που κατηγορούν την κυβέρνηση ότι υπνοβατεί σε ένα παγκόσμιο πόλεμο χρησιμοποιεί αφηρημένες έννοιες όπως Gewaltprozess – «διαδικασία βίας». Αυτή η γλώσσα προδίδει την επιθυμία του να μην αναλάβει καμία ευθύνη, ή ακόμα καλύτερα να τον αφήσουν ήσυχο, ενώ εμμένει σε μια αίσθηση ηθικής ανωτερότητας: σε μια πρόσφατη τηλεοπτική συζήτηση, ο ίδιος καθηγητής είπε στον Ουκρανό πρέσβη ότι οι Γερμανοί ξέρουν καλύτερα, γιατί είναι ευαισθητοποιημένοι για τη φρίκη του πολέμου εξαιτίας των δικών τους οικογενειακών ιστοριών. Ο καθένας έχει τους λόγους του. © London Review of Books 2022 — Μετάφραση: Μιμή Βασιλάκη [1] Παραπέμπει στην ταινία The French Connection που βασίζεται στο ομότιτλο βιβλίο του Ρόμπιν Μουρ, με θέμα την εξάρθρωση σπείρας ναρκωτικών. (Σ.τ.Μ.)

Γερμανία Α.Ε. Τα τέρατα της Ευρώπης

Σύνδεση