Ονειροπόλοι εξολοθρευτές

Heike B. Görtemaker, Η αυλή του Χίτλερ, Ο στενός κύκλος του Φύρερ στο Τρίτο Ράιχ και μετέπειτα, μτφρ. Γιάννης Κέλογλου, Gutenberg, Αθήνα 2021, σελ. 523 «Οι ανθρώπινες φυλές διαφέρουν σημαντικά ως προς τη φύση και τα χαρίσματά τους και η γερμανική είναι η πιο προικισμένη Άρια φυλή. Συνεπώς δικαιούται να είναι η άρχουσα στην υφήλιο». Χ. Σ. Τσάμπερλεν, Τα θεμέλια του 19ου αιώνα (1899) Μπορεί η «θεωρία των δύο άκρων» –η ταύτιση ναζισμού και κομμουνισμού– να καταγγέλλεται ως «ανιστόρητη», έχει όμως αποτελέσει αντικείμενο μελέτης πολλών σπουδαίων ιστορικών[1]. Και μπορεί οι διαφορές των «άκρων» να είναι περισσότερες από τις ομοιότητές τους –με κορυφαία διαφορά ότι ναζισμός χωρίς Χίτλερ είναι αδιανόητος, ενώ ο κομμουνισμός χωρίς Στάλιν συνεχίζει να πείθει–, αλλά η λατρεία ενός τυράννου και η συναίνεση στο να εξοντωθούν εκατομμύρια άνθρωποι, ακόμα και έντιμοι πατριώτες, για την ευόδωση ενός μεγαλειώδους οράματος, παραμένει καθοριστική ομοιότητα. Αν ήσουν το 1943 Καλμίκος, αληθινά γενναίος κι αφοσιωμένος μαχητής του Κόκκινου Στρατού, στελνόσουν μαζί με όλους τους κατοίκους της Καλμικίγιας στη Σιβηρία, να πεθάνεις από πείνα ή από εξάντληση σε πορείες θανάτου, όπως ακριβώς στελνόσουν σε κάποιο στρατόπεδο εξόντωσης αν ήσουν ένας φιλόπατρις γερμανός Εβραίος, παρασημοφορημένος στον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο. Αυτή η χωρίς αναστολές υπαγωγή των πιο απάνθρωπων μέσων σ’ έναν μεγάλο σκοπό είναι που ταυτίζει, τελικά, τα «δύο άκρα». Σε αριθμούς, μάλιστα, η σταλινική θηριωδία υπερέχει σαφώς της χιτλερικής. Μετακινήσεις τεράστιων πληθυσμιακών ομάδων στα εδάφη της ΕΣΣΔ, ώστε να δέσει καλύτερα το «χαρμάνι» του homo sovieticus, χωρίς καθηλώσεις σε πατροπαράδοτες επιμέρους παραδόσεις, εκκαθαρίσεις απρόθυμων να υιοθετήσουν την παραγωγική στρατηγική των κολχόζ και μια διάχυτη καχυποψία που έβλεπε παντού υπονομευτές του μεγάλου σκοπού, κόστισαν πολύ περισσότερες ζωές από όσο οι εκκαθαρίσεις αντιπάλων του ναζιστικού κόμματος ή οι «απολυμάνσεις» της άριας φυλής από «μιάσματα» που θα εμπόδιζαν την «ιστορική αποστολή» της, με αφετηρία κάθε λογής (ακόμα και Γερμανούς) με κάποια αναπηρία και αποκορύφωμα το Άουσβιτς. Αλλά αυτό το βιολογικό κριτήριο προσθέτει ένα κρίσιμο βάρος στο «ζύγι» και καθιστά τη χιτλερική θηριωδία πραγματικά αξεπέραστη. Η υποταγή στη σταλινική πολιτική επέτρεπε, στη χειρότερη περίπτωση, να πεθάνει κανείς από την πείνα. Με τη χιτλερική πολιτική δεν υπήρχε διέξοδος. Δεν μπορούσες να «αποκουλακοποιηθείς», να σωθείς καταδίδοντας άλλους ή να υποταχθείς εκουσίως. Αν ήσουν Εβραίος, είτε υπέργηρος είτε βρέφος, έπρεπε να οδηγηθείς στο κρεματόριο. Εκεί, πράγματι, το ναζιστικό άκρο παύει να συναιρείται με το κομμουνιστικό και τα 6.000.000 Εβραίων του Ολοκαυτώματος υπερβαίνουν το Γκολοντομόρ, με τη λιμοκτονία επτά εκατομμυρίων Ουκρανών τον χειμώνα του 1932-33, των αμέτρητων νεκρών στα Γκουλάγκ, των δέκα χιλιάδων Πολωνών που εκτελέστηκαν στο δάσος του Κατίν την άνοιξη του 1940 ή των χιλιάδων Καλμίκων, Μογγόλων, Ποντίων και άλλων λαών που θυσιάστηκαν για την εδραίωση της κομμουνιστικής κοινωνίας. Γι’ αυτό η χιτλερική τυραννία κατέχει την «πρωτιά». Τουλάχιστον η άλλη, η σταλινική, είχε πίσω της μια θεωρία που σχηματοποιούνταν επί δύο αιώνες: με την κυριαρχία των αστικών στρωμάτων που πήγασε από τη βιομηχανική επανάσταση, ουσιαστικά, και τη Γαλλική Επανάσταση, πολιτικά, όπως και τη ραγδαία αύξηση των βιομηχανικών εργατών στον 19ο αιώνα ή τα οράματα «προόδου των κοινωνιών», τα οποία εκκολάπτονταν σε όλο τον 18ο – τον αιώνα του Διαφωτισμού. Το όραμα ενός «θαυμαστού καινούργιου κόσμου», εγγυημένο από τη μαρξιστική σύλληψη της Ιστορίας, μπορούσε να μοιάζει πειστικό. Αλλά το όραμα μιας κοινωνίας φυλετικά ανώτερων όντων, που θα εξουσίαζαν εκατομμύρια σκλάβων, μετά την εξολόθρευση των ανήμπορων και των μιασμάτων, μόνο καθάρματα μπορούσε να θέλγει. Τέτοιους και έθελξε, εντέλει. Την «αυλή» του Χίτλερ τη συγκρότησε μια ποικιλία προβληματικών προσωπικοτήτων με σφιχτούς δεσμούς μεταξύ τους, παρά τους ανταγωνισμούς για τη μεγαλύτερη εύνοια του «Φύρερ», και αρκετές γυναίκες ανάμεσά τους, ενώ ο κύκλος του Στάλιν ούτε γυναίκες σε κρίσιμους ρόλους περιλάμβανε[2] ούτε ζεστές διαπροσωπικές σχέσεις. Η ανασφάλεια κράτησε ασταθή την «αυλή του κόκκινου Τσάρου» και κανείς από όσους τη συγκροτούσαν, για μικρό ή μεγαλύτερο διάστημα, δεν είχε εξασφαλισμένη την εμπιστοσύνη του[3]. Κάτι που εξηγεί γιατί, με το να μην εμπιστεύεται κανέναν, ο Στάλιν δεν γνώρισε απόπειρα κατά της ζωής του, ενώ ο Χίτλερ γνώρισε αρκετές, καθώς πολλοί στην αυλή του έχαιραν της εμπιστοσύνης του. Αυτή την «αυλή», στην αρχική της συγκρότηση, στις μεταβολές της κατά τη διάρκεια του πολέμου και στους τρόπους διατήρησής της για δεκαετίες μετά το τέλος του, εξετάζει με μεθοδικότητα και με σημαντικά νεότερα ευρήματα, από συνεντεύξεις επιζώντων ή απογόνων τους, το βιβλίο της Χέικε Γκερτεμάκερ. Ο σχηματισμός της χιτλερικής «αυλής» θα μπορούσε και να δικαιώσει εκείνο το κομμουνιστικό σύνθημα, ότι «ο φασισμός είναι το μακρύ χέρι του καπιταλισμού»! Ένας άνθρωπος χωρίς επαγγελματική σταδιοδρομία και χωρίς αξιόλογες σχέσεις, ένας στρατιωτικός χωρίς προοπτικές και καλλιτέχνης χωρίς σπουδαίες ικανότητες, αναρριχήθηκε μέσα σε λίγα χρόνια στην Καγκελαρία του Γερμανικού Ράιχ, για να γίνει, τελικά, δικτάτορας – κυρίαρχος του μεγαλύτερου μέρους της Ευρώπης. Οι συγκυρίες που έπαιξαν τον ρόλο τους σ’ αυτό είναι γνωστές, από πολλές μελέτες[4]. Η ιδιαίτερη αξία της μελέτης της Γκερτεμάκερ έγκειται στην ενδελεχή παρουσίαση των κινήτρων που οδήγησαν διάφορα άτομα να πλαισιώσουν αυτή την αυλή. Κι από έναν υπόκοσμο καιροσκόπων, σαδιστών ή παραφρόνων, που περιλάμβανε η πλειονότητα, δεν έλειψαν μεγαλοαστοί που νόμιζαν ότι θα γίνουν «γκρίζες εξοχότητες», πίσω από τη χιτλερική μαριονέτα, ή και γνήσια γοητευμένοι από τις μεγαλειώδεις συλλήψεις του ονειροπόλου ρήτορα. Ο Αδόλφος Χίτλερ απονέμει στον Άλμπερτ Σπέερ το 1943 τιμητικό δακτυλίδι που φέρει το όνομα του Φριτς Τοντ, ηγετικής φυσιογνωμίας των ναζιστών. Φωτογραφία του Ομοσπονδιακού Αρχείου. Πολύ έξυπνα και θελκτικά για τον αναγνώστη, το βιβλίο της Γκερτεμάκερ αρχίζει όπως τα αστυνομικά μυθιστορήματα – in media res. Από τους κλεισμένους στο μπούνκερ της καγκελαρίας ευάριθμους πιστούς της αυλής, τον Απρίλιο του 1945, λίγο πριν την αυτοκτονία του Χίτλερ. Για να πιάσει εν συνεχεία τα πράγματα από την αρχή: από την κλίκα των εθνικοσοσιαλιστών στο Μόναχο του 1920· το λεγόμενο «πραξικόπημα της μπυραρίας», το 1923· τη χάρη στη συγκεχυμένη μεγαθυμία της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης συντομότατη φυλάκιση του Χίτλερ· την επανίδρυση του κόμματος το 1925 και τη σαγήνη που άρχισε να ασκεί ο ηγέτης του σε μέλη της αστικής κοινωνίας∙ τη συνδρομή όλων αυτών σε διαδοχικούς εκλογικούς θριάμβους και στην οριστική κατάληψη της εξουσίας από τους ναζί· τη στάση του καθενός τους κατά τη διάρκεια του πολέμου και, τέλος, τις στάσεις και τις απόψεις τους στα χρόνια μετά το πόλεμο. Το ξεκίνημα περιλαμβάνει: παλιόμουτρα σαν τον Ερνστ Ρεμ, ηγέτη των «Ταγμάτων Εφόδου», μέγα εχθρό της Δημοκρατίας και θαυμαστή των ρητορικών δεξιοτήτων του Χίτλερ (τον οποίο, όμως, ο Χίτλερ δεν δίστασε να εκτελέσει το 1934, στην περίφημη «νύχτα των μεγάλων μαχαιριών»)· τους Χέρμαν Έσερ και Ντίτριχ Έκαρτ, που προσήλθαν στη χιτλερική κλίκα ως σφοδροί διώκτες της «παγκόσμιας εβραϊκής πανούκλας»· τον αυτοχαρακτηριζόμενο ως μέγα φιλόσοφο, αναλυτή της παρακμής και του εκφυλισμού, Άλφρεντ Ρόζενμπεργκ· διάφορους αυτόκλητους γραμματείς και σωματοφύλακες ή βετεράνους του πολέμου του 1914-18, όπως ο Χέρμαν Γκέρινγκ και ο Βίλελμ Μπρίκνερ, πεισμένους ότι η Γερμανία δεν ηττήθηκε στα πεδία των μαχών αλλά έπεσε θύμα προδοτών πολιτικών, μαυραγοριτών και εβραίων συνωμοτών· μέχρι ταλαντούχους φωτογράφους σαν τον Χάινριχ Χόφμαν, που ανέλαβε να προβάλλει επιβλητικά πορτρέτα του «Φύρερ» και τις ενώπιόν του παρελάσεις των Ταγμάτων Εφόδου με πυρσούς, δημιουργώντας εικόνα triumphator (θριαμβευτή Ρωμαίου στρατηγού), κι αρκετούς ακόμα, όσο η κλίκα διευρυνόταν συνεχώς. Εκεί, το βιβλίο της Γκερτεμάκερ συμπληρώνει παλιότερες βιογραφίες του Χίτλερ, αναλύοντας πώς ο κύκλος των αμιγώς καθαρμάτων εμπλουτίζεται με καθάρματα αριστοκρατικής καταγωγής. Άτομα που προωθούν τον χαρισματικό ηγεμόνα στην εξουσία με δική τους πρωτοβουλία, χωρίς στρατηγήματα για να διεισδύσει εκείνος στους κύκλους τους. Ο Χιούστον Στιούαρτ Τσάμπερλεν, φερ’ ειπείν, γιος άγγλου ναυάρχου, μέλος των εκλεκτών στρωμάτων Αγγλίας-Γερμανίας-Γαλλίας, νυμφευμένος με μια κόρη του Ρίχαρντ Βάγκνερ και προσωπικός φίλος του γάλλου διπλωμάτη και θεμελιωτή του νεότερου ρατσισμού Αρτίρ ντε Γκομπινό, είναι από τους κρίσιμους προωθητές του εθνικοσοσιαλιστή ηγέτη. Δέχεται τον Χίτλερ στην έπαυλή του στο Μπάιροϊτ –τόπο λατρείας του Βάγκνερ και τόπο εκτέλεσης των μυστικιστικών και σχοινοτενών λυρικών δραμάτων του– εισάγοντάς τον, έτσι, στην υψηλή κοινωνία. Διάφοροι αντιδραστικοί διανοούμενοι, βιομήχανοι, κτηματίες ή ξεπεσμένοι αριστοκράτες, βλέπουν με πολλή συμπάθεια, θαυμασμό ή υστερόβουλες σκέψεις τον ηγέτη ενός μικρού, τότε, κόμματος και σπεύδουν να τον υποστηρίξουν, με την όχι τόσο λανθασμένη αίσθηση ότι στηρίζουν την πάλη κατά του μπολσεβικισμού. Οι Ζίγκφριντ και Βίνιφρεντ Βάγκνερ, γόνοι του αρχιμουσουργού, όπως και η Χελένε Μπέχσταϊν, μέλος της οικογένειας των διάσημων κατασκευαστών πιάνων με αυτό το όνομα, ή η Έλζα Μπρούκμαν, μακρινή απόγονος αριστοκρατών αλλά βέβαιη ότι ανήκει σε εκλεκτή κάστα θεματοφυλάκων των γερμανικών αξιών, περιλαμβάνονται στις περιπτώσεις εκκεντρικών ή ηλιθίων, οι οποίοι έμπασαν στα «σαλόνια» τους και ώθησαν στην απόλυτη εξουσία τον άνθρωπο που σύντομα θα τους οδηγούσε μαζικά στον όλεθρο. Σε αυτή την αρχική φάση πρέπει να προστεθούν περιπτώσεις συμπλεγματικών διδακτόρων λογοτεχνίας και φιλοσοφίας σαν τον Γιόζεφ Γκέμπελς, χαμένο σ’ ένα κομφούζιο ρομαντισμού και αντικαπιταλισμού, θαυμαστή του Λένιν όσο και του Χίτλερ, πριν εξελιχθεί σε Γκαουλάιτερ του Βερολίνου και υπουργό Προπαγάνδας·[5] περιπτώσεις σαδιστών με ρωμαιοκαθολική παιδεία σαν τον Χάινριχ Χίμλερ, ανώτατο αρχηγό των Ες-Ες, οργανωτή στρατοπέδων εξόντωσης και, κυρίως, οργανωτή του Ολοκαυτώματος∙ ή ενός άλλου σαδιστή με υψηλή κοινωνική προέλευση και όχι ευκαταφρόνητες μουσικές ικανότητες, του Ράινχαρντ Χάιντριχ, γνωστού ως «το ξανθό κτήνος», ο οποίος δολοφονήθηκε στην Πράγα το 1942. (Δίνοντας αφορμή για κινηματογραφικές ταινίες όπως η Επιχείρηση ανθρωποειδές, το 2016, και Ο στόχος, το 2017, καθώς και για μυθιστορήματα όπως το HHhH του Λοράν Μπινέ, το 2009, ή το Μοιραία Πράγα του Φίλιπ Κερ, το 2011). Κι ακόμα, η αρχική φάση περιλαμβάνει γυναικείες παρουσίες σαν της Ίλζε Ες, συζύγου του Ρούντολφ· της Μαργαρίτας Μπόντεν, ερωμένης κι εν συνεχεία συζύγου του Χίμλερ· της μοιραίας Μάγδας Γκέμπελς, οργανώτριας της συνεπούς με τον ναζισμό ζωής των γερμανικών οικογενειών· της περιβόητης Εύας Μπράουν, καίτοι η από το 1932 σχέση της με τον Χίτλερ κρατήθηκε στη σκιά, ή της μεγάλης προπαγανδίστριας του ναζισμού Λένι Ρίφενσταλ, που μετά την είσοδό της στην αυλή του Χίτλερ, το 1932, άρχισε να σκηνοθετεί ταινίες υψηλής τεχνικής όσο και προπαγανδιστικής ποιότητας, υπέρ της Άριας ανωτερότητας (τότε ακριβώς που και ο Χάιντεγκερ έσπευδε να προσφέρει φιλοσοφικό στάτους σε αυτή την «ανωτερότητα»). Εξίσου επιτυχώς, η Ρίφενσταλ «προπαγάνδισε» και την άγνοιά της για τα εγκλήματα των ναζί, αποφεύγοντας να καταδικαστεί για οτιδήποτε στο τέλος του πολέμου. Όπως πάμπολλες φορές στην παλιότερη ή πρόσφατη ιστορία, όταν σε ταραγμένους καιρούς διαφαίνεται ή επιτυγχάνεται η κατάληψη της εξουσίας από μια κλίκα δημαγωγών, άτομα κάθε είδους σπεύδουν να προστεθούν στην «αυλή» του ηγέτη, συχνά εκτοπίζοντας παλιότερους πιστούς. Με το να μετατρέψει ένα μικρό σαλέ των Βαυαρικών Άλπεων και τον πέριξ οικισμό σε ένα είδος θερινών ανακτόρων –το περίφημο Μπέργκχοφ– ο Χίτλερ έδωσε την ευκαιρία συναγελασμού νέων πιστών της αυλής του. Ταυτόχρονα, το Μπέργκχοφ αποτέλεσε τόπο «φιλικών» επισκέψεων από διάφορους ηγέτες, όπως ο βρετανός πρωθυπουργός Νέβιλ Τσάμπερλεν και ο αυστριακός καγκελάριος Κουρτ Σούσνιγκ, το 1938, ο Μπενίτο Μουσολίνι το 1941, ή αρκετά νωρίτερα, το 1937, ο Δούκας και η Δούκισσα του Γουίνδσορ, ο σκανδαλώδης γάμος των οποίων είχε αναγκάσει τον Δούκα να παραιτηθεί από τον αγγλικό θρόνο[6]. Σταθεροί επισκέπτες, πάντως, ήταν ανεπάγγελτοι απατεώνες με ποινικό παρελθόν, όπως ο Μάρτιν Μπόρμαν, που εντάχθηκε στους «καθοδηγητές του Ράιχ» με σύνθημά του: «όποιος ωφελεί το κίνημα είναι καλός, όποιος το βλάπτει είναι παράσιτο και εχθρός μου»· η σύζυγός του Γκέρντα, πρόθυμη να συμβάλει στην αύξηση των οπαδών των ναζί με το να φέρει στον κόσμο δέκα παιδιά· η Εύα Μπράουν ασφαλώς, με διάφορες φίλες της και τις οικογένειές τους· ο φωτογράφος Χόφμαν με τη δική του οικογένεια και ηθοποιοί όπως ο Χέντρικ Χέφγκεν, πρόθυμος να εγκαταλείψει μια σύζυγο, μια ερωμένη κι ένα κομμουνιστικό παρελθόν, για να ευνοηθεί από το νέο καθεστώς, να πάρει τη θέση διευθυντή του Κρατικού Θεάτρου και να μετατραπεί σε «μαϊμού της εξουσίας» (όπως τον χαρακτήρισε ο άλλοτε φίλος του Κλάους Μαν, στο βιβλίο που έγραψε γι’ αυτόν το 1936, με τίτλο Μεφίστο[7]). Μεταξύ των μελών της «παρέας του Μπέργκχοφ», επανειλημμένα αναφέρει η Γκερτεμάκερ το ζεύγος Άλμπερτ και Μαργκαρέτε Σπέερ. Μολονότι ο «αρχιτέκτονας του Φύρερ» προερχόταν από εξαιρετικά πλούσια οικογένεια, με πατέρα και παππού αρχιτέκτονες του Κάιζερ, και είχε μεγαλώσει σε σπίτι με ένστολους υπηρέτες, σοφέρ και γαλλίδες γκουβερνάντες, δεν δυσκολεύτηκε να ενταχθεί στο εθνικοσοσιαλιστικό κόμμα το 1932, παραμονές κατάληψης της εξουσίας, και να γίνει πολύ καλός φίλος του Χίτλερ και της ακραία αντισημιτικής μπασκλασαρίας που τον περιστοίχιζε. Κατασκευαστής μακετών για τα ουτοπικά όνειρα του «Φύρερ», παρέμεινε υπουργός Εξοπλισμών μέχρι το τέλος του Γ΄ Ράιχ, υπεύθυνος για την εξοντωτική εργασία χιλιάδων αιχμαλώτων πολέμου. Ωστόσο, κατηγορούμενος για εγκλήματα πολέμου, στις δίκες της Νυρεμβέργης, γλίτωσε με μια εικοσαετή φυλάκιση, παριστάνοντας τον ευπειθή τεχνοκράτη. (Κάτι που επιδίωξε να κάνει και ο Άιχμαν στη δική του δίκη, το 1961 στο Ισραήλ, αλλά έπεισε μόνο την Χάννα Άρεντ, στην οποία ενέπνευσε την δήθεν βαθύνου σύλληψη περί «κοινοτοπίας του κακού», χωρίς, εντέλει, να γλιτώσει τη θανατική ποινή.) Πέρα από την αναλυτική καταγραφή των μελών της χιτλερικής αυλής, το πιο ενδιαφέρον μέρος του βιβλίου της Γκερτεμάκερ βρίσκεται, νομίζω, σ’ εκείνο το «και μετέπειτα» του τίτλου: στην ανίχνευση των στάσεων που κράτησαν οι εναπομένοντες της αυλής, όταν πλέον διαφαινόταν και όταν επήλθε η οριστική ήττα των ναζί. Στις προσπάθειες διαφυγής πάρα πολλών, στις ανακρίσεις όσων βρέθηκαν στα χέρια των συμμάχων, στους μύθους που σκαρφίστηκαν στη φάση της «αποναζιστικοποίησης» και στα απομνημονεύματα που έγραψαν ορισμένοι, ώστε να δημιουργήσουν την υστεροφημία θυμάτων ενός υπνωτιστικού παράφρονος και μιας εξωραϊσμένης «ιστορικής αποστολής», στους δύσκολους καιρούς που περνούσε η Γερμανία κατά τον μεσοπόλεμο. Χωρίς να παραλείπονται, και πάλι, καθάρματα που γλίτωσαν από κάθε τιμωρία, είτε διαφεύγοντας στη Νότιο Αμερική είτε πουλώντας τεχνογνωσία σε κάποιαν από τις δύο πλευρές του Ψυχρού Πολέμου, που μόλις άρχιζε. Σε αυτές τις απαράδεκτες αδικίες εστιάζεται το βιβλίο, στο τελευταίο μέρος του, καυτηριάζοντας ιδιαίτερα καλλιεργημένους αστούς, όπως το ζεύγος Μπέχσταϊν ή το ζεύγος Σπέερ, οι οποίοι συνέβαλαν καθοριστικά, σε κρίσιμες στιγμές, στην άνοδο της χιτλερικής συμμορίας. Ωστόσο, στις συνθήκες της περιόδου μετά το 1918, «οι εργάτες του ονείρου»[8] δούλευαν και από τις δύο πλευρές του απόλυτου. Τα κομμουνιστικά κελεύσματα ή το εθνικιστικό μένος θα εμπόδιζαν τη Δημοκρατία της Βαϊμάρης να μακροημερεύσει, ούτως ή άλλως. Αλλά αυτό θα γινόταν με άλλα πρόσωπα και ίσως η κατάληξη στον ολοκληρωτισμό να μην έπαιρνε την τροπή που πήρε με τον Χίτλερ. Χωρίς διάθεση αστεϊσμών, πάντως, το πιο σημαντικό από όσα συνέδραμαν στην κατάληψη της εξουσίας από τον Χίτλερ δεν είναι ο κύκλος των υποστηρικτών και της ετερόκλητης «αυλής» του, που αναλυτικά καταγράφει το βιβλίο της Γκερτεμάκερ. Εκείνο που μέτρησε είναι η απόφαση του πατρός του Αδόλφου, το 1876, να αλλάξει το όνομά του από το αγροτικών συνειρμών Αλόις Σικλγκρούμπερ (Alois Schicklgruber) σε Alois Hitler. Πολύ δύσκολα, νομίζω, θα μπορούσε κάποιος να γίνει απόλυτος ηγέτης του Ράιχ υπό τις ζητωκραυγές «Χάιλ Σικλγκρούμπερ»! [1] Όπως οι: Alan Bullok, Hitler and Stalin, Parallel Lives, Harper Collins 1991, Richard Overy, The Dictators: Hitler’s Germany and Stalin’s Russia, Allen Lane 2004 και πολύ πρόσφατα: Laurence Rees, Hitler and Stalin, The Tyrants and the Second World War, Penguin Books 2021. [2] Καίτοι πλήθη γυναικών πολέμησαν με τον σοβιετικό στρατό και διακρίθηκαν στις μάχες, ενώ σχεδόν καμία με τη Βέρμαχτ. Το χιτλερικό «όραμα» ήθελε τις γυναίκες στις κουζίνες, στις κρεβατοκάμαρες ή στα φιλολογικά τους σαλόνια και, το πολύ πολύ, δεσμοφύλακες σε στρατόπεδα συγκέντρωσης. [3] Οι αντίστοιχοι των Χίμλερ, Γκέμπελς, Μπέρια κ.λπ., όπως οι Γιάκοντα, Γέζοφ, Μπέρια, Μόλοτοφ κ.ά., δεν ήταν ποτέ βέβαιοι για τη θέση τους (οι δυο πρώτοι εκτελέστηκαν μόλις έκαναν τη βρόμικη δουλειά στις δίκες της Μόσχας) ή παρείχαν την αφοσίωσή τους υπό ομηρεία (με τη σύζυγο του Μολότοφ στα Γκούλαγκ, επί παραδείγματι). Βλ. Simon Sebag Montefiore, Στάλιν, η αυλή του κόκκινου τσάρου, μτφρ. Ρόζα Ιωαννίδου, Ποταμός 2005. [4] Με σημαντικότερη εκείνη την εξαντλητικά τεκμηριωμένη και εξαιρετικά καλογραμμένη δίτομη του Ian Kershaw: Χίτλερ 1889-1936, Ύβρις, και Χίτλερ 1936-1945, Νέμεσις, μτφρ. Στέφανος Ροζάνης, επιμέλεια Γεράσιμος Λυκιαρδόπουλος, Scripta 2000 (για τον πρώτο τόμο) και 2002 (για τον δεύτερο). Αλλά και την εφάμιλλη, τρίτομη μελέτη του Richard J. Evans, Η έλευση του Γ΄ Ράιχ, Το Γ΄ Ράιχ στην εξουσία και Το Γ΄ Ράιχ στον πόλεμο, μτφρ. Κώστας Αντύπας, επιμ. Κώστας Λιβιεράτος, Αλεξάνδρεια 2013 (για τον πρώτο τόμο και σημαντικότερο ως προς τη συγκρότηση της χιτλερικής «αυλής»). [5] Αποφασισμένο να δώσει στην «κατασυκοφαντημένη» λέξη «προπαγάνδα» την έννοια της «τέχνης που δεν παραμορφώνει, αλλά αφουγκράζεται την ψυχή του λαού και μιλά στη γλώσσα που εκείνος καταλαβαίνει»! [6] Στον οποίο κάθισε από τον Ιανουάριο μέχρι τον Νοέμβριο του 1936, ως Εδουάρδος Η΄, και τον οποίο εγκατέλειψε για χάρη της δις διαζευγμένης Αμερικανίδας Βάιολετ Σίμπσον. Την κυρίως «χάρη», πάντως, την έκανε στην Ιστορία, καθώς οι άκρως φιλοναζιστικές του απόψεις τον οδήγησαν, εκτός από το Μπέργκχοφ, και στο να υποστηρίζει μια συνθήκη φιλίας μεταξύ Αγγλίας-Γερμανίας το 1941, ώστε να ευνοηθούν οι ναζί στην εισβολή τους στη Ρωσία. [7] Klaus Mann, Μεφίστο, εισαγωγή-μετάφραση Μαργαρίτα Ζαχαριάδου, επίμετρο Michel Tournier, Άγρα 2020. [8] Σύμφωνα με την πολύ εύστοχη διατύπωση του Volker Weidermann (Ονειροπόλοι, όταν οι συγγραφείς πήραν την εξουσία, Γερμανία 1918, μτφρ. Μαρία Αγγελίδου, Άγρα 2019) για εκείνους που θέλησαν να μεταφέρουν την επανάσταση του Λένιν στη Γερμανία – ευγενείς διανοούμενους κυρίως, όπως ο Κουρτ Άισνερ, με τους οποίους, όμως, στρατεύτηκαν αρκετοί που κατέληξαν στο εθνικοσοσιαλιστικό κόμμα, εντέλει, συμπεριλαμβανομένου και του Χίτλερ.

Ονειροπόλοι εξολοθρευτές

Σύνδεση