Νεκρολογία για έναν εξ ορισμού αθάνατο

No Time to Die (2021) Διάρκεια: 163΄ Σκηνοθεσία Κάρι Φουκουνάγκα με τους: Κρίστοφ Βαλτς, Ντάνιελ Κρεγκ, Λεά Σεϊντού, Άνα ντε Άρμας, Ράμι Μάλεκ, Λασάνα Λιντς «Κι άλλοι θα προσπαθήσουν να βλάψουν τους φίλους και τη χώρα σου. (…) Περιβαλλόμαστε από ανθρώπινα όντα, αγαπητέ μου Τζέιμς. Είναι πιο εύκολο να πολεμήσουμε γι’ αυτούς. Όμως, θα με απογοητεύσεις αν γίνεις κι εσύ άνθρωπος. Θα χάσουμε μια υπέροχη μηχανή». Ian Fleming, Casino Royale (1953) Η τελευταία ταινία Τζέιμς Μποντ, η 25η (ή 26η, με τον εκτός επίσημης παραγωγής Σον Κόνερι στο Ποτέ μην ξαναπείς ποτέ, το 1983), μπορεί να μην είναι η πιο εκπληκτική. Στα σχεδόν εξήντα χρόνια κινηματογραφικής δράσης του ήρωα έχουμε δει πολλές εκπληκτικές∙ αυτή ήταν η μόνιμη επιδίωξη όλων τους – να καταπλήξουν. Κλείνει, όμως, με τη μεγαλύτερη έκπληξη. Με τίτλο No Time to Die (Πού χρόνος να πεθάνεις), τελειώνει αφήνοντας τους θεατές με ανοιχτό το στόμα, αφού πλέον, για τον ήρωα, It is time to die (Είναι πια καιρός να πεθάνει). Όλοι όσοι είχαμε βρει νόημα στη ζωή όταν, σε γυμνασιακή κοπάνα το 1962, είδαμε το Δόκτωρ Νο και συνεχίσαμε να τρέχουμε στους επόμενους Μποντ, ώσπου να βαρεθεί ο Κόνερι το 1967 στην 5η ταινία, Ζεις μόνο δύο φορές, να παρεμβληθεί άπαξ ο Τζορτζ Λέιζενμπι το 1969, Στην υπηρεσία της Αυτής Μεγαλειότητος, να επανέλθει ο Κόνερι το 1971, με Τα διαμάντια είναι παντοτινά, να τα παρατήσει ξανά (ως την εξαίρεση του 1983), να βρεθεί ο ακούραστος σε εμφανίσεις –επτά ταινίες μεταξύ 1974-1985– αλλά κουραστικός στο στυλ Ρότζερ Μουρ, να ζωντανέψει το ενδιαφέρον μας με τον Μποντ του Τίμοθυ Ντάλτον το 1987, μα να υποχωρήσει στη δεύτερη ταινία του το 1989, να μεσολαβήσει ένα μεγάλο διάλειμμα μέχρι το 1995, οπότε ανέλαβε τον Μποντ ο σταθερά καλός Πιρς Μπρόσναν, για πέντε ταινίες ως το 2002, και να ακολουθήσει ο πολύ καλύτερος (αλλά όχι καλύτερος από τον Κόνερι) Ντάνιελ Κρεγκ, με άλλες πέντε ταινίες μεταξύ 2006-2021, την τελευταία εκ των οποίων, λόγω Covid, περιμέναμε πάνω από χρόνο να τη δούμε, όλοι εμείς, λοιπόν, είχαμε εδραιώσει τη βεβαιότητα πως σε ένα ή σε δύο ή σε πέντε χρόνια, το πολύ, μας περιμένει ένας νέος Μποντ. Βεβαίως, σε αυτά τα εξήντα χρόνια, όσοι έχουμε την τύχη να παραμένουμε εν ζωή, τελειώσαμε με γυμνασιακές σπουδές και κοπάνες, γνωρίσαμε πανεπιστήμια της ημεδαπής και αλλοδαπής, χούντα ενδιαμέσως, στρατιωτική θητεία, επαγγελματική καριέρα, γονικές υποχρεώσεις, συνταξιοδότηση κι αρκετοί ρόλο παππού ή γιαγιάς, τώρα πια. Σταθερά, όμως, έλαμπε στον ορίζοντα των προσδοκιών μας ένας ακόμα κι ένας ακόμα 007. Κι εκείνη η αναγγελία στο τέλος: «Ο Μποντ θα επιστρέψει στο …», με τον τίτλο της επόμενης ταινίας, μας έκανε να ξεχνάμε πως τίποτα δεν είναι αιώνιο. (Αφού, με κάθε νέο Μποντ, η ανατριχίλα της κοπάνας του δεκαεξάχρονου αναβίωνε στο ώριμο ή και υπερώριμο άτομο.) «Τίποτα δεν είναι αιώνιο», πράγματι∙ αλλά στα ανθρώπινα πράγματα. Στο μυθολογικό σύμπαν είναι όλα αιώνια. Αλλιώς, θα είχαμε αποδεχθεί και τον «θάνατο του θεού» από την εποχή του Νίτσε, αν όχι πολύ νωρίτερα, από τον Χιουμ και τον Βολταίρο, και δεν θα χρειαζόταν να εξακολουθεί ως το 2006 τις εκστρατείες του Διαφωτισμού ο Ρίτσαρντ Ντόκινς –με το Η περί θεού αυταπάτη– ή να απολογείται άλλη μια φορά ο Πάπας, για τις ακατάπαυστες παιδεραστίες των υποχρεωμένων στην αγαμία ιερέων του. Στα έντεκα χρόνια από το πρώτο μυθιστόρημα με ήρωα τον Μποντ (το Casino Royale, το 1953) και μέχρι το 1964 που πέθανε πρόωρα, στα 56 του, ο Ίαν Φλέμινγκ έγραψε δεκατρία μυθιστορήματα κι άλλες τρεις ή τέσσερεις σύντομες περιπέτειες του Μποντ, οι οποίες δημοσιεύτηκαν σε περιοδικά όπως το Playboy ή το Cosmopolitan. Με τη δημοτικότητα του ήρωα να εκτοξεύεται στα ύψη, χάρη στις ταινίες, και τα βιβλία να πουλούν πλέον σαν τρελά, εμφανίστηκαν πολλοί βρετανοί ή αμερικανοί συγγραφείς, πρόθυμοι να συνεχίσουν τις περιπέτειες του πράκτορα 007. Από τον ήδη διάσημο Κίνγκσλεϊ Έιμς, το 1969, ή άλλους που έγιναν γνωστοί ως συνεχιστές του Φλέμινγκ στα επόμενα χρόνια, όπως ο Τζον Γκάρντνερ ή ο Ρέυμοντ Μπένσον, και τον επίσης διάσημο συγγραφέα αστυνομικών μυθιστορημάτων και τηλεοπτικών σειρών Άντονι Χόροβιτς, από το 2015 μέχρι σήμερα, τα μετά τον Φλέμινγκ μυθιστορήματα με ήρωα τον Μποντ ξεπερνούν τα σαράντα! Οι τίτλοι των ταινιών, αφού εξάντλησαν εκείνους των βιβλίων του Φλέμινγκ, αντλήθηκαν από βιβλία των συνεχιστών του, ίδιοι ή ελαφρά αλλαγμένοι. Η σειρά των ταινιών δεν τήρησε τη σειρά των βιβλίων και δεν είχε λόγο να το κάνει, αφού κάθε περιπέτεια διατηρούσε την αυτοτέλειά της. Οι ηθοποιοί που ενσάρκωναν τον Μποντ παρέμεναν σε σχετική νεότητα και μόνο για τον προϊστάμενό του –τον «Μ»– ή τον τεχνικό που τον εφοδιάζει με τα πιο εξελιγμένα γκάτζετ –τον «Q»– εξηγούνταν γιατί νεότερο πρόσωπο έπαιρνε τη θέση παλαιότερου. Η πλατωνικά ερωτευμένη με τον Μποντ γραμματέας του «Μ» –η Μονιπένι– ή ο πράκτορας της CIA και αρωγός του 007 –ο Φέλιξ Λάιτερ– άλλαζαν διακριτικά, χωρίς διευκρίνιση. Εξαίρεση η ηθοποιός Λόις Μάξγουελ, ως Μονιπένι στις ταινίες με τον Κόνερι όσο με τον Μουρ, όπως και η Τζούντι Ντεντς ως «Μ», ασχολίαστα προϊσταμένη του Μποντ-Μπρόσναν και του Μποντ-Κρεγκ, σαν να μην είχε αλλάξει ο πρωταγωνιστής. (Αλλά αυτή σκοτώνεται, στην τρίτη ταινία με τον Κρεγκ, και δικαιολογημένα ο Ραλφ Φάινς τη διαδέχεται ως «Μ».) Όσο για τον μόνιμο αντίπαλο του Μποντ, τον απέθαντο αρχηγό της SPECTRE (Special Executive for Counter-intelligence, Terrorism, Revenge and Extortion), τον σατανικό Ερνστ Σταύρο Μπλόφελντ (με ελληνίδα μητέρα), ενσαρκωνόταν σε κάθε ταινία κι από έναν διαφορετικό ηθοποιό. Μόνο η λευκή γάτα, την οποία συνηθίζει να κρατά στα χέρια του, ενδέχεται να παρέμενε ίδια σε αρκετές ταινίες. Αυτό που (πολύ εσφαλμένα) λέγεται για τον Βιβάλντι –ότι δεν έγραψε 400 κοντσέρτα, αλλά ένα κοντσέρτο τετρακόσιες φορές– ισχύει ολοφάνερα στους Μποντ. Ο Κακός είναι ο παραμυθένιος δράκος, ο «Μ» ο καλός βασιλιάς και ο 007 ο ιππότης στον οποίο ο βασιλιάς αναθέτει μια αποστολή. (Αποστολή εξαιρετικά σημαντική, η οποία αφορά τη διάσωση της υφηλίου από παγκόσμιους πολέμους και βιολογικές ή ραδιενεργές μολύνσεις.) Υπάρχει και η πολύ ωραία γυναίκα ασφαλώς, υποχείριο του Κακού, την οποία ο Μποντ γοητεύει και την αποσπά από την επήρειά του, σαν τον πρίγκιπα που ξυπνά την ωραία κοιμωμένη. Η ίδια η διάρθρωση της πλοκής, εξάλλου, υπακούει στους τυπικούς κανόνες του παραμυθιού: πάντα μια «προσηγορική δοκιμασία», πριν πέσουν οι τίτλοι, όπου πιστοποιούνται οι ικανότητες του ήρωα με κάτι που μπορεί να έχει ή να μην έχει σχέση με την κυρίως αποστολή. Ακολουθεί η «κεντρική δοκιμασία», στην οποία εμπλέκεται η ωραία γυναίκα, άλλοτε παγιδεύοντας και άλλοτε σώζοντας τον Μποντ. Αλλεπάλληλοι κίνδυνοι κι ενδιάμεσες βοήθειες από γκάτζετ του «Q» ή τη συνδρομή του Φέλιξ Λάιτερ κορυφώνονται σε μια θεαματική σύγκρουση –Κακοί κατά Καλών– μέχρι να εξοντωθεί ο Κακός, συνήθως με φρικτό τρόπο. Κι όπως στα παραμύθια (στον Γενναίο ραφτάκο φερ’ ειπείν, που μετά την εξόντωση των γιγάντων τιθασεύει και τους υπηρέτες του παλατιού, ή στο Χανς και Γκρέτελ, που βρίσκουν και το βάζο με τους θησαυρούς, αφού κάψουν τη μάγισσα), πάντα κάτι έχει απομείνει, συνήθως υπόλειμμα της «κεντρικής δοκιμασίας», ώστε να επιβεβαιωθούν ξανά οι ικανότητες του ήρωα, σε μια «δοξαστική δοκιμασία»[1]. Παραμύθι, παρτίδα παιχνιδιού, ars combinatoria τυπικών δοκιμασιών, στημένη πάλη κατς, οι ταινίες Τζέιμς Μποντ, περισσότερο από τα βιβλία του Φλέμινγκ[2], πράγματι ευνοούσαν τη φαντασιακή οκνηρία και διέπονταν από αντιδραστικότητα, όπως από την πρώτη στιγμή κατηγορήθηκαν. (Όχι γιατί ο Κακός είναι κακάσχημος μιγάς στην υπηρεσία των Σοβιετικών ή της SPECTRE, ενώ ο καλός καθαρόαιμος Εγγλέζος γόης, αλλά για τον απόλυτο μανιχαϊσμό τους, χωρίς αποχρώσεις ή αντιφάσεις.) Ήταν όμως και «αυτοειρωνικές», καθώς με σαφήνεια έδειχναν ότι δεν έπαιρναν στα σοβαρά τον εαυτό τους. Γι’ αυτό διήγειραν μιαν εστετίστικη ευχαρίστηση σ’ ένα κοινό το οποίο εκτιμούσε την αληθοφάνεια που ενέπαιζε το ψέμα, αντί να το ενισχύει, την υπερβολή που υπέσκαπτε την αντιδραστικότητα. Αυτά, μέχρι να αναλάβει ο Ντάνιελ Κρεγκ ρόλο Μποντ. Πλέον, ο πράκτορας «υπέροχη μηχανή» εξανθρωπίζεται, η σειρά των ταινιών του αποκτά συνοχή και οι υποστηρικτικοί ρόλοι εξηγήσεις για την παρουσία ή την απουσία τους. Από την πρώτη του ταινία (Casino Royale, 2006) φάνηκε πως το σενάριο γινόταν πιο πιστό στο ομότιτλο βιβλίο, απ’ όσο παλιότερες ταινίες, και ο ήρωας πιο σοβαρός. Μια χαρτοπαικτική συνάντηση προκάλυμμα κατασκοπικής σύγκρουσης, ο πράκτορας της SPECTRE Λε Σιφρ κερδίζει τον Μποντ, ο Μποντ επιστρέφει με χρήματα του Φέλιξ Λάιτερ και κερδίζει τον Λε Σιφρ, αφού κινδυνέψει να πεθάνει κι αφού σωθεί χάρη στην πράκτορα Βέσπερ Λιντ. Μετά την οριστική του νίκη επί του Κακού, όμως, η Βέσπερ αποδεικνύεται διπλή πράκτορας, υπεξαιρώντας τα χρήματα επ’ ωφελεία της SPECTRE, κι εντέλει αυτοκτονεί για να εξαγοράσει την προδοσία της. Εκεί, κάτι αρχίζει να ρέπει στο μελό. Αντί ο πράκτορας «υπέροχη μηχανή» να αδιαφορήσει για τον θάνατό της και να δηλώσει «η σκύλα είναι νεκρή», όπως κάνει στο βιβλίο, στην ταινία έχουμε τον Μποντ να θρηνεί. Σφόδρα ερωτευμένος με την (μεταμελημένη βέβαια) διπλή πράκτορα, ετοιμαζόταν να παραιτηθεί για να ζήσει μαζί της! Σχεδόν όλη η δεύτερη ταινία (Quantum of Solace, 2008) αφιερώνεται στην εκδίκηση του Μποντ για τον θάνατο της Βέσπερ. Νέοι εκπρόσωποι του Κακού και νέες γοητευτικές γυναίκες, μα η παρουσία της Βέσπερ πλανιέται στην ατμόσφαιρα. Αυτό εξηγεί και την εν συνεχεία μακρόχρονη απουσία του Μποντ από την υπηρεσία του. Απόσυρση που τερματίζεται στο Skyfall, το 2012. «Κυβερνοεπίθεση» από έναν νέο Κακό αλλά παλιό πράκτορα, συνάδελφο του Μποντ, ο οποίος θέλει να εκδικηθεί την «Μ», χρεώνοντάς της τη μακρόχρονη αιχμαλωσία του στην Κίνα. Η τελική κατατρόπωση του Κακού έρχεται, φυσικά, αλλά οι μπράβοι του τραυματίζουν θανάσιμα την «Μ». Νέα υπέρβαση της συνταγής των περιπετειών του 007: η «Μ» πεθαίνει, δεν αποσύρεται σιωπηρά ή με κάποιες εξηγήσεις όπως οι προκάτοχοί της, κι επίσης γνωρίζουμε την πατρογονική εστία του Μποντ – ένα πυργοειδές κτίσμα στην αγγλική ύπαιθρο, όπου λαμβάνει χώρα η μεγάλη σύγκρουση. Υπέρβαση και στην τέταρτη ταινία (Spectre, 2015): εντοπίζεται επιτέλους, πίσω από τα διάφορα προσωπεία του, ο αυθεντικός Ερνστ Σταύρος Μπλόφελντ και δολοφονείται ένας πράκτοράς του. Ο οποίος, όμως, έχει σε εκτίμηση τον Μποντ και, παρά την παλιά τους αντιπαλότητα (από το Casino Royale), αναθέτει σε αυτόν να προστατέψει την κατά το ήμισυ γαλλίδα κόρη του – την ωραιότατη Μαντλέν, ψυχίατρο, εργαζόμενη σε κλινική στις αυστριακές Άλπεις. Η προστασία της κόρης συνεπάγεται διάφορες δοκιμασίες, πριν μετατραπεί σε έρωτα, ενώ ο Μποντ τραυματίζει και, μεγαλόψυχος, αιχμαλωτίζει τον Μπλόφελντ, αντί να τον σκοτώσει. Ευτυχής, αναχωρεί παρέα με την Μαντλέν. Σκηνή από την ταινία-παρωδία Casino Royale (1967) με τους Όρσον Γουέλς, Ούρσουλα Άντρες, Πίτερ Σέλλερς και Πάτρικ Χάπλιν. © Columbia Pictures Corporation Η σειρά των ταινιών θα μπορούσε θαυμάσια να κλείσει εκεί. Παραμυθένιο φινάλε για παραμυθένιες αφηγηματικές δομές, σε ένα (επίσημο) σύνολο 24 ταινιών. «Υπερτέλειος» αριθμός το 24 –άθροισμα διαιρετών μεγαλύτερο από το ίδιο, ώρες περιστροφής της Γης περί τον εαυτό της, καράτια του πολυτιμότερου μετάλλου, ραψωδίες της Ιλιάδας και της Οδύσσειας, η πιο τυχερή δόνηση στο χαλδαϊκό καρμικό σύστημα– τι άλλο να θέλει κανείς; Το 2021, όμως, νά η 25η ταινία. Ξεκινά με μια σκηνή από την παιδική ηλικία της ωραίας Μαντλέν –τη δολοφονία της μητέρας της και τη δική της διάσωση– για να την ξαναβρούμε στο πλευρό του Μποντ, στο επιβλητικό χωριό Ματέρα, στη Νότιο Ιταλία. Εκεί είναι θαμμένη η μοιραία Βέσπερ, από την πρώτη ταινία Μποντ-Κρεγκ. Απόπειρα δολοφονίας του Μποντ μπρος στο μνήμα της παλιάς αγαπημένης, υποψίες για τον ρόλο της Μαντλέν στην απόπειρα, θεαματικότατο κυνηγητό αυτοκινήτων στο ορεινό χωριό, όλα πριν καν πέσουν οι τίτλοι: η συναρπαστικότερη «προσηγορική δοκιμασία» από όλες τις ταινίες του 007. Κι έπειτα πάλι η καταιγιστική, κατά τα ειωθότα, εναλλαγή τοπίων και συγκρούσεων, με στόχο να σωθεί η ανθρωπότητα. Να σωθεί από έναν τερατωδώς μεταδοτικό ιό, αυτή τη φορά, τον οποίο παρασκευάζει, σε ιδιωτικό νησί, ο δολοφόνος της μητέρας της Μαντλέν και παλιός συνεργός του Μπλόφελντ, με το αποκαλυπτικό, για τα διαβολικά του σχέδια, όνομα «Λιούτσιφερ» (Lyutsifer – ελαφρά παραφθορά του Lucifer). Νωρίτερα, ο Μποντ ανακαλύπτει πως η Μαντλέν έχει μια εξάχρονη κόρη. Η ηλικία της τον βάζει στην υποψία ότι είναι και δική του κόρη. (Με τα χρόνια από την ταινία του 2015 σ’ εκείνη του 2021 να συμπίπτουν με τα χρόνια ζωής των ηρώων!). Η Μαντλέν το αρνείται, αλλά ο Μποντ κάνει το παν για να σκοτώσει τον Λιούτσιφερ, σώζοντας αυτήν και την κόρη της. Για να σώσει και την ανθρωπότητα, όμως, πρέπει να κρατήσει έκθετο σε βλήματα του Βρετανικού Ναυτικού το σύστημα διάδοσης του θανατηφόρου ιού. Μόνος τρόπος είναι να παραμείνει στο σημείο που θα πέσουν οι βόμβες. Σε τηλεφωνική επικοινωνία με τη Μαντλέν, ενώ του μένουν δευτερόλεπτα ζωής, αυτή επιβεβαιώνει την υποψία του – ναι, είναι δική του κόρη η κόρη της κι έχει κληρονομήσει τα μάτια του! «Πιο μελό πεθαίνεις», που λένε. Έτσι και γίνεται: οι βόμβες πέφτουν, ο 007 εξαερώνεται. Στην τελευταία σκηνή, η Μαντλέν αρχίζει να αφηγείται στην κόρη της τη θυελλώδη, ηρωική ζωή του πατέρα της, Τζέιμς Μποντ. «Ο Μποντ απέθανε και δεν θα υπάρξει άλλος» είναι το μήνυμα της ταινίας∙ κάτι σαν το μήνυμα των γάλλων επαναστατών το 1793, μετά την καρατόμηση του Λουδοβίκου ΙΣΤ΄, αντί του «ο βασιλεύς απέθανε, ζήτω ο βασιλεύς», που ακουγόταν μετά κάθε βασιλικό θάνατο. Παρά τη ριζική μου αντίθεση στη θανατική ποινή, την εκτέλεση του ΙΣΤ΄ να την καταλάβω. Έπρεπε να υπογραμμιστεί το κοσμοϊστορικό γεγονός: οι κοινωνίες μπορούν να κυβερνηθούν και χωρίς κληρονομικούς γαλαζοαίματους. Βέβαια, για να ξεφορτωθούν τους βασιλιάδες, οι Γάλλοι φορτώθηκαν έναν αυτοκράτορα κι έπειτα πάλι βασιλιάδες, αλλά το αποφασιστικό βήμα είχε γίνει. Όσο για αυτοθυσιαζόμενους ήρωες, στο όνομα ιδανικών ή για να σώσουν συγγενείς, φίλους και συμπατριώτες, η ιστορία είναι γεμάτη, αλίμονο. Και η μεγάλη τέχνη –λογοτεχνία, ποίηση, ζωγραφική– έχει δοξάσει άπειρα περιστατικά αυτοθυσίας από επώνυμους ή ανώνυμους ήρωες, ενίοτε και θρύλους με περιορισμένο ιστορικό πυρήνα. Ο Μποντ, όμως, δεν ήταν τίποτα από αυτά. Ήταν κάτι έξω από αυτά. Η σχέση του με ιστορικά γεγονότα παρέμενε γελοιογραφική. Ήταν, όταν γεννιόταν στα βιβλία του Φλέμινγκ, η εγγλέζικη υπερηφάνεια για την πρόσφατη νίκη επί των ναζί και η σαφής αίσθηση υπεροχής της Δύσης στον Ψυχρό Πόλεμο, σε ένα κοκτέιλ εμπειριών του συγγραφέα, φαντασιώσεων και αναγνώσεών του υψηλής ή λαϊκής λογοτεχνίας, σαν το εμβληματικό κοκτέιλ του 007 – το “shaken not stirred” βότκα-μαρτίνι. Ήταν ακόμα, πάλι σε γελοιογραφική υπερβολή, η περιχαρής με τα μεταπολεμικά γυναικεία κινήματα ανδροκρατούμενη κοινωνία, επειδή τα αντιμετώπιζε με τη βεβαιότητα γόη που περιμένει ότι, χειραφετημένες, οι γυναίκες θα σπεύσουν στην αγκαλιά του. Και ήταν, τέλος, η μικροηλεκτρονική στο αισιόδοξο ξεκίνημά της: θανάσιμα επικίνδυνη σε χέρια κακών, χαριτωμένα αποτελεσματική σε χέρια καλών. Ποιος προοδευτικός να μην καταγγείλει τον 007, μα και να μη διασκεδάσει μαζί του; Για το ύφος των βιβλίων του Φλέμινγκ, ο Έκο επισήμαινε πως οι αναλυτικές περιγραφές αντικειμένων θυμίζουν Ρομπ Γκριγιέ κι οι αιφνίδιες εκρήξεις στην πλοκή τον Φαντομά, των Σουβέστρ και Αλλαίν[3]. Οι ταινίες άρχισαν περισσότερο σαν ένα είδος κωμικής περιπέτειας, που χρησιμοποιεί αντιδραστικό ιδεολογικό προσωπείο για να κρύψει ότι είναι κωμική-περιπέτεια. Γι’ αυτό ο Κόνερι υπήρξε ιδεώδης στον ρόλο∙ πάντα δυναμικός και πάντα μ’ ένα πονηρό χαμόγελο να υποδηλώνει: «στα ψέματα τα κάνω όλα, το ξέρετε». Οι επόμενοι ίσως να το παράκαναν σε αυτή την κατεύθυνση, ιδίως ο Ρότζερ Μουρ. Με τον Κρεγκ, το πράγμα ξέφυγε στην αντίθετη μεριά. Ήταν, βέβαια, η εποχή όπου οι υπερήρωες σοβάρευαν. Από τον ιλαρό Μπάτμαν του Τιμ Μπάρτον περάσαμε σ’ έναν Μπάτμαν που ατυχεί ερωτικά, μελαγχολεί, ταπεινώνεται. Ομοίως, οι πρόσφατοι Σπάιντερμαν ή Σούπερμαν ζουν σαν δράματα τις περιπέτειές τους. Σαν Τεντέν που τον μεταφέρει στο σινεμά ο Φασμπίντερ. Αποφασίζοντας να σοβαρευτεί, η μεταμοντέρνα ειρωνεία έγινε, απλώς, γελοία. Δεν μπορεί να σοβαρεύεσαι κι όλα τα ονόματα να παραμένουν παιχνίδια: από το ίδιο το όνομα Μποντ, παραπομπή στην κομψότητα των καταστημάτων της Μποντ Στριτ, ή τα ονόματα των Κακών, ενδείξεις ιδιοτήτων τους (Λε Σιφρ, ο αριθμομνήμων στην τράπουλα, Όρικ Γκολντφίνγκερ, ο λάτρης του χρυσού, Ρεντ, ο πράκτορας των κομμουνιστών κ.λπ.), ως τα ονόματα των γυναικών, τα οποία αποθεώνουν αυτό το παιχνίδι: Σολιταίρ, Τίφφανυ Κέις, Χάνυτσιλ, Ντόμινο, Κίσσυ, Πούσσυ Γκαλόρ! Έτσι παίζουν τα ονόματα στον Αστερίξ, στον Οβελίξ και στους λοιπούς Γαλάτες, μέχρι τον σκύλο Ιντεφίξ, ή στους ρωμαίους κατακτητές∙ αλλά εκεί τίποτα δεν έχει σοβαρέψει ακόμα. Είναι γεγονός ότι κι άλλοι δημιουργοί αποφάσισαν να τερματίσουν τη ζωή ηρώων τους, αυτού του είδους. Ο Κόναν Ντόυλ έβαλε τον Χολμς να γκρεμίζεται σε καταρράκτη στην Ελβετία, αγκαλιά με τον αντίπαλό του Μοριάρτυ, στο The Final Problem, το 1893. Το κοινό, βέβαια, υποχρέωσε τον Ντόυλ να βρει τρόπο να σωθεί από την πτώση ο ήρωας, ο οποίος ακόμα μακροημερεύει με τις πένες άλλων[4]. Το ίδιο, πιο τελεσίδικα, δοκίμασε η Άγκαθα Κρίστι. Έγραψε το 1949 την Αυλαία, περιπέτεια στην οποία ο Πουαρό πεθαίνει, με εντολή να δημοσιευτεί μετά τον δικό της θάνατο. Ούτε αυτή τα κατάφερε. Το 2014, σαράντα χρόνια μετά τον θάνατό της, τα δικαιώματα συνέχισης των γρίφων που λύνει ο Ηρακλής Πουαρό πουλήθηκαν από τους κληρονόμους της σε άλλη βρετανίδα συγγραφέα. Για κάποιον ακατανόητο λόγο, οι παραγωγοί ταινιών του 007 δεν θέλησαν να αφήσουν τέτοια περιθώρια στον Τζέιμς Μποντ. Θεωρώ απίθανο να έκριναν αίφνης ότι γνώρισμα του φασισμού είναι η ανικανότητα να περάσει από τη μυθολογία στον ορθό λόγο, η τάση του να κυβερνά μέσω μύθων και φετίχ, κι άρα ότι μπορεί ο Μποντ να συμβάλλει στην ενίσχυση της ακροδεξιάς. Αν ο φασισμός ενεδρεύει στην κυριαρχία του μυθολογικού επί του ορθολογικού, κάτι που τωόντι βλέπουμε στα σόσιαλ μίντια (όπως τα κοινά σενάρια αντιεμβολιαστών και φασιστών), τι είδους υπέρβαση συνιστά το να ισχύσει το ορθολογικό στο μυθολογικό; Κι επειδή στον αληθινό κόσμο όλοι πεθαίνουν κάποτε, να επιβληθεί το ίδιο και στους μυθικούς ήρωες; Στη σύγχυση βρίσκεται ο ιδεολογικός κίνδυνος, όχι στη φιλοπαίγμονα επίγνωση τι είναι πραγματικό και τι μυθολογικό. Αν πρόκειται γι’ αυτό, η θανάτωση του Μποντ, εκτός από ακατανόητη, γίνεται απολύτως ανόητη. Μάλλον ενισχύει αυτή τη σύγχυση. Εν πάση περιπτώσει, καλό σου ταξίδι 007. Με μια «Μαντλέν» να ζωντανεύει τη μνήμη σου, αποκτάς και κάτι από τη λογιότητα ενός Προυστ. [1] Ως «épreuve qualificatrice», «épreuve principale» και «épreuve glorificatrice», αντίστοιχα, είχε αποδώσει στα γαλλικά τις δοκιμασίες των παραμυθένιων ηρώων από τις αναλύσεις του Vladimir Propp, ο A. J. Greimas, στο Sémantique structurale, Librairie Larousse 1966. [2] Την ανάλυση των οποίων είχε εξαντλήσει από πολύ νωρίς ο Ουμπέρτο Έκο, στο «Οι αφηγηματικές δομές του Φλέμινγκ», περιλαμβανόμενο στο βιβλίο: Ο υπεράνθρωπος των μαζών, ελληνική μτφρ. Έφη Καλλιφατίδη, Γνώση, Αθήνα 1988, σ. 181-230. [3] Ό.π., σ. 219. [4] Όπως του Άντονι Χόροβιτς, ο οποίος έγραψε και δυο νέες περιπέτειες του Χολμς, πριν συνεχίσει με τον Μποντ.

Νεκρολογία για έναν εξ ορισμού αθάνατο

Σύνδεση