Ο Γιαχβέ συναντάει τον Ρ. Κραμπ

ARB – THE NEW YORK REVIEW OF BOOKS 1. Η εικονογράφηση της Εβραϊκής Βίβλου αποτελούσε σπουδαία επιδίωξη των ζωγράφων, με τον Μιχαήλ Άγγελο και τον Τιντορέτο ίσως να μοιράζονται το πρώτο βραβείο. Η απόδοση της Γένεσης σε κόμικς ιδανικά θα ήταν το αποτέλεσμα μιας παράδοξης σύζευξης Ρέμπραντ και Ουίλλιαμ Μπλέικ. Δεν είναι όμως δίκαιο να επικαλείται κανείς αυτό το κριτήριο εξετάζοντας το εγχείρημα του Κραμπ στο βιβλίο της Γένεσης.[1] Κοιτάζοντας τις γυναίκες και τους άντρες της Γένεσης του Κραμπ, θυμάμαι αμυδρά όταν κάποιος μου έδειξε ένα τεύχος του Mad. Στο μη εκπαιδευμένο μάτι μου το έργο του Κραμπ θυμίζει την αισθητική αυτού του περιοδικού, αλλά δίνει ακόμα και την αίσθηση του σκληρού προλεταριακού ύφους του Μπεν Σαν (Ben Shahn). Τουλάχιστον, αυτό που κάνει εκ πρώτης όψεως τα σκίτσα του Κραμπ να ξεχωρίζουν είναι η ανοικείωση στην απεικόνιση των πατριαρχών και μητριαρχών στο πρώτο βιβλίο της Εβραϊκής Βίβλου. Η «ανοικείωση» είναι ένας πολυσήμαντος όρος που πρέπει εδώ να περιορίσω. Στην οπτική του Κραμπ οι άνθρωποι της Γένεσης είναι πράγματι γραφικοί αλλά και ανυπέρβλητα άσχημοι. Δεν με προβληματίζουν οι απεικονίσεις των ανδρών, αλλά οι γυναίκες· από την Εύα έως την Ραχήλ, είναι τόσο απαίσιες που μου προκαλούν δυσανεξία. Ακόμη και αν κάποιος προσπαθήσει να υπερασπιστεί την προσέγγιση του Κραμπ ως υγιή ρεαλισμό δύσκολα δικαιολογούνται αυτές οι απεικονίσεις. Ποια πιθανή απάντηση μπορεί να αντιπροτείνει κανείς στην περίπτωση που ένας θαυμαστής του Κραμπ ισχυριστεί: «Έτσι ακριβώς έμοιαζαν στ’ αλήθεια εκείνα τα χρόνια;». Όμως «εκείνα τα χρόνια» δεν υπήρχαν. Η Γένεση, όπως η Έξοδος και οι Αριθμοί μετά από αυτήν, είναι μια υπέροχη διήγηση ιστοριών και όχι ιστορικό γεγονός. Μπορούμε να το ονομάσουμε μύθο εάν θέλουμε, ή οτιδήποτε άλλο νομίζουμε πως ταιριάζει καλύτερα στο παραμύθι της φυλής. Οι σοφοί έλεγαν ότι υπάρχουν «εβδομήντα πρόσωπα στην Τορά»· θα μπορούσαν κάλλιστα να πουν επτακόσια εβδομήντα επτά. Με τα «πρόσωπα» εννοούσαν ερμηνείες, αλλά βλέποντας τα σκίτσα του Κραμπ ερμηνεύω τη μεταφορά των σοφών κατά γράμμα και εύχομαι να είχε όντως ζωγραφίσει εβδομήντα πρόσωπα. Ενδεχομένως να το θέτω κάπως άχαρα, ωστόσο στην Κραμπιανή Γένεση μου φαίνεται ότι βλέπω μόνο δύο μορφές, μία θηλυκή και μία αρσενική. Αυτό μπορεί να είναι στοιχείο μαύρου χιούμορ του Κραμπ, και θα τον αφήσω κατά μέρος για λίγο για να ασχοληθώ με το ίδιο το κείμενο της Γένεσης και στη συνέχεια με την ιστορία της προσωπικής μου ανάγνωσης της πιο όμορφης σύγχρονης αφηγηματικής εκδοχής της Γένεσης από τον Τόμας Μαν, στην τετραλογία του Ο Ιωσήφ και οι αδελφοί αυτού.[2] 2. Ο κεντρικός λογοτεχνικός χαρακτήρας στη Γένεση είναι ο Γιαχβέ ή ο Θεός. Το εννοώ αυτό κυριολεκτικά, με την έννοια που ο σημαντικότερος λογοτεχνικός χαρακτήρας στον Ερρίκο Δ΄ του Σαίξπηρ είναι ο Σερ Τζον Φάλσταφ, ή ο Πρίγκιπας Άμλετ στην ομώνυμη τραγωδία, και ο Ιππότης της ελεεινής μορφής στον Δον Κιχώτη. Ο ισχυρισμός ότι η λατρεία του Θεού από τους μουσουλμάνους, τους χριστιανούς και τους Εβραίους είναι η προσευχή και η δοξολογία ενός λογοτεχνικού χαρακτήρα είναι μια λογική παρατήρηση, η οποία ωστόσο θα ήταν φρόνιμο να αποφεύγεται στις μουσουλμανικές χώρες. Ακόμη και στις Ηνωμένες Πολιτείες πολλά εκατομμύρια άνθρωποι θα θεωρούσαν προσβλητικό να τους πει κανείς ότι πιστεύουν σε έναν λογοτεχνικό χαρακτήρα, είτε αυτός είναι ο Γιαχβέ της Εβραϊκής Βίβλου είτε ο Ιησούς των Ευαγγελίων ή και αμφότεροι. Εφόσον εγώ ο ίδιος πιστεύω στον Φάλσταφ, στον Άμλετ και στον Δον Κιχώτη, θα ήμουν ασυνεπής εάν δεν πίστευα στον Γιαχβέ και στον κατά Μάρκον Ιησού, δύο εκπληκτικούς λογοτεχνικούς χαρακτήρες. Ο Ιουδαϊσμός δεν απαιτεί πίστη στον Γιαχβέ αλλά εμπιστοσύνη σε αυτόν. Θυμάμαι πως είχα γράψει ότι δεν τον συμπαθώ, δεν τον εμπιστεύομαι, και πως θα ήθελα να φύγει, αλλά εκείνος όντας ο ισχυρότερος απ’ όλους τους λογοτεχνικούς χαρακτήρες θα παραμείνει εδώ. Ο Όμηρος (ή οι Όμηροι) μας έδωσαν τον Αχιλλέα και τον Οδυσσέα, και η μοναδική λογοτέχνις που θα μπορούσε ποτέ να ανταγωνιστεί τον Όμηρο, η Γιαχβική πηγή, η J, η πρωταρχική συγγραφέας της Τορά, μας έδωσε τον Ιακώβ και τον Ιωσήφ και την Θάμαρ (Ταμάρ), αλλά πάνω απ’ όλα μας παρουσίασε τον Γιαχβέ, την ύψιστη μυθοπλασία μεταξύ όλων των προσώπων της Δυτικής λογοτεχνίας. Ο Γιαχβέ στην Γένεση, την Έξοδο και τους Αριθμούς είναι Δυσαγγέλιος. Είναι πολύ ανθρώπινος άνθρωπος, ξεπερνώντας τον Ιακώβ και τον Ιωσήφ, τον Αχιλλέα και τον Οδυσσέα. Ως Θεός είναι πανούργος, δαιμονικός, ζηλότυπος, περίεργος, ευφυής, απάνθρωπος, εριστικός, πνευματώδης και, πάνω απ’ όλα, απρόβλεπτος. Είναι ο ορισμός του αλλόκοτου, του ανοίκειου. Το όνομά του, λέει, είναι Εγιέ Ασέρ Εγιέ [ἐγώ εἰμι ὁ ὤν, Εξ. 3:14], το οποίο μεταφράζω πλήρως ως εξής: «Θα είμαι παρών (όπου και όποτε) θα είμαι παρών». Το αντίστροφο είναι εξίσου αληθές: «Και θα είμαι απών (οπουδήποτε και όποτε) θα είμαι απών». Η ιστορία των Εβραίων είναι η συνέπεια αυτής της ηθελημένης απουσίας. 3. Τι ακριβώς είναι το βιβλίο της Γένεσης; Οι ιστορίες είναι γνωστές: ο Αδάμ, η Εύα και το Φίδι· Κάιν και Άβελ· Ο Νώε και ο Κατακλυσμός· ο Πύργος της Βαβέλ· Αβραάμ και Σάρα· η Ακεντά ή η επικείμενη θυσία, όταν ο Ισαάκ παραλίγο να βρει τον θάνατο από τον πατέρα του, Αβραάμ· ο Ιακώβ, ο Ησαύ και η ευλογία· η ολονύχτια πάλη του Ιακώβ με τον Θεό (Ελοχίμ)· και τέλος το μεγάλο έπος του Ιωσήφ και των αδελφών αυτού. Παρέλειψα τον Γιαχβέ, ωστόσο η Γένεση είναι το βιβλίο του, ακριβώς όπως ο Οθέλλος είναι το έργο του Ιάγου ή Ο Έμπορος της Βενετίας είναι το έργο του Σάυλοκ. Ο Γιαχβέ στη Γένεση δεν είναι επουράνιος θεός αλλά μοιράζεται τη γη μαζί με τον Αβραάμ και τον Ιακώβ. Θα πρέπει να λάβουμε υπ’ όψιν ότι η ιστορία του Ιακώβ και του Ιωσήφ καταλαμβάνει το ήμισυ της Γένεσης, κεφάλαια 27-50, και όμως ο τίτλος που αποδίδεται στην πρώιμη μετάφραση στα Αλεξανδρινά Ελληνικά (και αργότερα στα Λατινικά) είναι η πρώτη λέξη του βιβλίου, Beresheet, στα Εβραϊκά «Ἐν ἀρχῇ». Αυτό που αρχίζει στη Γένεση είναι όχι μόνον η ανθρωπότητα, αλλά και ο Γιαχβέ ο Θεός. Απάτωρ (χωρίς πατέρα) και άναρχος (δίχως αρχή), θα έπρεπε να είναι ο πιο μυστηριώδης θεός, αλλά η συγγραφέας του, η Γιαχβιστής, δεν τον αντιμετωπίζει έτσι. Περιφέρεται, διαπληκτίζεται με τον Αβραάμ, και καταβροχθίζει με ευχαρίστηση το χορταστικό γεύμα που του ετοιμάζει η Σάρα. Ο Χάρολντ Μπλουμ, στη Νέα Υόρκη το 2004. © Andrea Renault / Alamy / Visual Hellas Οι σύγχρονοι μελετητές συνήθως απορρίπτουν την παλαιότερη υπόθεση της ύπαρξης ενός ξεχωριστού, συνεχούς συγγραφικού νήματος ή «πηγής» στην Τορά, αλλά διατηρώ επιφυλάξεις για τις διάφορες μόδες στο πεδίο της ακαδημαϊκής έρευνας. Βέβαια, έχουν εντοπιστεί προϋπάρχοντα κείμενα και θέματα, αλλά η ιδέα της συγκέντρωσης μικροσκοπικών χωρίων που σταδιακά επικολλούνται όλα μαζί στην Τορά μου φαίνεται παράλογη, και προσβολή για κάθε αυθεντικό λογοτεχνικό πνεύμα. Μία ισχυρή συγγραφική προσωπικότητα αναδύεται μέσα από τα αποσπάσματα της Πεντατεύχου που αποδίδονται στην Γιαχβική πηγή. Σε αντίθεση με τα αποσπάσματα της λεγόμενης Ιερατικής πηγής[3], το Γιαχβικό κείμενο είναι ευχάριστα κοσμικό, συχνά ειρωνικό, και φαίνεται να απολαμβάνει την ίδια την εξωφρενικότητά του, όπως όταν ο Ιακώβ εξαπατά τον Ησαύ για να υφαρπάσει την ευλογία του πατέρα του. Αναγνωρίζω ότι αυτό το συνειδητοποιεί έμμεσα ο Κραμπ, παρ’ όλο που δεν είναι καθόλου η άποψη του διακεκριμένου μεταφραστή Ρόμπερτ Άλτερ του οποίου την μετάφραση χρησιμοποιεί επί το πλείστον. Μπορεί να μην είναι ευχάριστη η αίσθηση που προκαλούν οι αναπαραστάσεις του Κραμπ, αλλά η στάση του ως προς την ιστορία της Γένεσης είναι πολύ αναζωογονητική. Απαλλαγμένος από κάθε είδους στείρα ευσέβεια [τύπου Σάρας], δεν δίνει καμία σημασία στα ιερά αισθήματα που υποτίθεται ότι αποπνέει η Γένεση. Η ηθική παραφροσύνη μιας θείας δικαιοσύνης που δικαιολογεί τον ανθρώπινο πόνο είναι ξένη για τον Κραμπ. Όποια αισθητική δυσφορία μου προκαλούν οι γυναίκες του αντισταθμίζεται από την υγιή επιφυλακτικότητά του για τον Γιαχβέ, μια λογική που αποδίδω στην εικαστική του πληθωρικότητα. 4. Θυμάμαι την δική μου αντίδραση διαβάζοντας την Γένεση όταν ήμουν παιδί, μια έντονη δυσφορία για τον Γιαχβέ αναμεμιγμένη με δέος. Η δυσφορία ενηλικιώθηκε σε δύσκολη απόρριψη (που ήταν ενάντια στην ανατροφή μου), όμως το δέος παραμένει, αφού κανένας άλλος λογοτεχνικός χαρακτήρας δεν είναι τόσο ανοίκειος. Αυτός ο χαρακτήρας πρέπει να θεωρείται «πρόσωπο» επειδή η Γιαχβική πηγή δημιούργησε μια προσωπικότητα, έναν Θεό του οποίου ο δυναμισμός είναι ανεξέλεγκτος, ακόμη και για τον ίδιο. Αναμφίβολα ο Γιαχβέ είχε εφευρεθεί πριν από τον Γιαχβιστή, αλλά δεν έχουμε κανένα απτό στοιχείο γι’ αυτό. Όπως εμφανίζεται στη Γένεση, την Έξοδο και τους Αριθμούς, φαίνεται να είναι δημιούργημα του συγγραφέα του, όπως ο Φάλσταφ ήταν δημιούργημα του Σαίξπηρ ή ο Πανούργος του Ραμπελαί. Ανέκαθεν υπήρχαν ζωτικοί χαρακτήρες στη λογοτεχνία –μπορείτε να προσθέσετε την Κυρά από το Μπαθ[4] και τον Σάντσο Πάντσα στον Φάλσταφ και τον Πανούργο– και ο Γιαχβέ ανήκει σε αυτήν την άφθονη σε μορφές κατηγορία. Θα έπρεπε να τον απολαμβάνουμε όπως απολαμβάνουμε κάθε λογοτεχνικό χαρακτήρα, αλλά ομολογουμένως δεν μπορούμε, αφού κανείς δεν χτίζει ναούς, εκκλησίες και τζαμιά για αυτούς τους πιο αθώους ζωτικούς ήρωες. Προφανώς ο Κραμπ αντιλαμβάνεται ότι η κάθε επίμονη πίστη στην Γένεση ως δεσμευτικό Λόγο του Θεού αποτελεί έναν σύγχρονο παραλογισμό και το έργο του λειτουργεί ως τέχνη της ανοικείωσης. Ενδεχομένως, η εικονογραφημένη του Γένεση, εάν υπήρχε τότε, να με είχε βοηθήσει κατά την παιδική μου ηλικία τη δεκαετία του 1930. Ως ένθερμος οπαδός του Μπλέικ πριν τα δέκα μου χρόνια ακόμα, φανταζόμουν τα βιβλικά πρόσωπα κατά τον τρόπο του Μπλέικ, που είχε πολλά κοινά σημεία με καρικατουρίστες του 18ου αιώνα, όπως ο Ρόλαντσον και ο Γκίλρεϊ. Η σύζυγός μου μού λέει ότι της είχε δώσει ο παππούς της μια Βίβλο σε κόμικς όταν ήταν παιδί την δεκαετία του 1930, αλλά δεν την είδα ποτέ. Συνάντησα κάτι αντίστοιχο στην New York Daily Mirror, από τον Αύγουστο έως τον Σεπτέμβριο του 1944, σε μια σειρά γελοιογραφιών για τον Ιωσήφ τον Τροφοδότη του Τόμας Μαν, σε εικονογράφηση του Σ.Μ. Φολλς στην –τότε νέα‒ μετάφραση της Χ.T. Λόου-Πότερ. Για τα δεκατετράχρονα μάτια μου ο Φολλς ήταν κάτι συνηθισμένο, αλλά η απόδοση σε κόμικς με οδήγησε στην σπουδαία τετραλογία του Μαν, Ο Ιωσήφ και οι αδελφοί αυτού (δεν είχαν συγκεντρωθεί τα άπαντά του μέχρι το 1956). Ακόμα και στα δεκατέσσερα είχα αισθανθεί μια κατιούσα πορεία, καθώς προχωρούσα από τις υπέροχες Ιστορίες του Ιακώβ στον σχεδόν εξίσου γοητευτικό Ο νεαρός Ιωσήφ και στη συνέχεια στον μάλλον ανεπαρκή Ιωσήφ στην Αίγυπτο και τον πληκτικό Ιωσήφ τον Τροφοδότη, όπου ο Ιωσήφ αναλαμβάνει τον ρόλο και τον τρόπο του Προέδρου Φραγκλίνου Ντελάνο Ρούσβελτ. Η μετάφραση της Λόου-Πόρτερ σήμερα διαβάζεται σαν παρωδία της Γένεσης της Βίβλου του Βασιλιά Ιακώβου[5] και ευτυχώς αντικαταστάθηκε από την αξιοθαύμαστη μετάφραση του Τζον E. Γουντς το 2005. Μόλις ξαναδιάβασα το έπος του Μαν για πρώτη φορά μετά από είκοσι χρόνια και παρ’ όλο που εξακολουθεί να υπάρχει προοδευτική πτώση επιπέδου από τόμο σε τόμο, ο Γουντς περισώζει τις Ιστορίες του Ιακώβ και το Ο νεαρός Ιωσήφ με τρόπο που να στέκονται ισάξια μαζί με τις δικές του μεταφράσεις των έργων Οι Μπούντενμπροκ, Το μαγικό βουνό και Ο Δόκτωρ Φάουστους. Το 1990 δημοσίευσα Το Βιβλίο της J, το οποίο επηρεάστηκε πολύ από το έπος του Ιωσήφ του Μαν, διότι ο γερμανός δάσκαλος απέδωσε με οριστικό τρόπο τις ειρωνείες της Γιαχβικής πηγής τις οποίες ήθελα να επαναφέρω στο προσκήνιο. Τόσο η Γιαχβική πηγή όσο και ο Μαν δίνουν ιδιαίτερη έμφαση στην ομορφιά της Ραχήλ και του γιου της Ιωσήφ, η οποία έρχεται σε αντίθεση με την οπτική φαντασία του Κραμπ, αλλά ο Κραμπ λέει αφοπλιστικά: «Στην πραγματικότητα δεν είμαι πολύ καλός στο να σχεδιάζω ελκυστικές γυναίκες». Ο ομοερωτισμός του Μαν κάνει πιο θερμή την αντιμετώπιση του Ιωσήφ, η κατεργαριά του οποίου επίσης χαροποιεί τον Γιαχβέ. Απολαμβάνω τον τρόπο με τον οποίο ο μεγάλος μεταφραστής της Βίβλου Ουίλλιαμ Τύντεϊλ θέτει το σημείο αυτό ως εξής: «Και ο Κύριος ήταν με τον Ιωσήφ, και αυτός ήταν τυχερός»[6]. Ο θρίαμβος του Μαν είναι ο Ιακώβ του, ο οποίος είναι πολύ κοντά στο πρωτότυπο της Γιαχβικής πηγής, και στον Μαν όπως και στη Γένεση, μάλλον κοντά στον ίδιο τον Γιαχβέ. Ο Γιαχβέ και ο Ιακώβ είναι πολυμήχανοι απατεώνες, ειδικοί στην αποφυγή συνεπειών. Η Ευλογία του Γιαχβέ προστατεύει τον Ιακώβ και τον Ιωσήφ, ακόμα και εάν αργότερα, στο βιβλίο του Σαμουήλ, θα δοθεί στον Δαβίδ. Αλλά ποια είναι η σημασία της Ευλογίας στην εβραϊκή Βίβλο; Έμαθα στον εαυτό μου να το μεταφράζει ως μια υπόσχεση για «περισσότερη ζωή» που εκτείνεται «σε χρόνο δίχως όρια». Όποιες και αν είναι οι σκοτεινότερες πτυχές του Γιαχβέ ‒και είναι μυριάδες‒ αυτή είναι η δόξα του, ακόμη και αν θα μπορούσαμε να το πιστέψουμε. Ο Γιαχβέ του Μαν έχει μια ανασφαλή σχέση με την ουράνια ακολουθία του, που φθονεί την δημιουργία του ανθρώπου και διαισθάνεται ότι ο αμφιλεγόμενος Θεός της επιδιώκει την αυτοβελτίωσή του μέσω της συνειδητότητας και της επίγνωσης του ανθρώπινου πόνου. Ο Γιαχβιστής δεν τρέφει τέτοιες αυταπάτες για έναν Θεό σε διαδικασία ωρίμανσης. Στην Έξοδο 4:24 ο Γιαχβέ επιχειρεί να δολοφονήσει τον κακότυχο Μωυσή, ενώ ο απρόθυμος προφήτης κοιμάται σε έναν νυχτερινό καταυλισμό στην έρημο Νεγκέβ κατά την επιστροφή του στην Αίγυπτο. Το κείμενο δεν παρέχει καμία αιτιολόγηση ή εξήγηση. Η τρομακτική πρόθεση του Γιαχβέ είναι ιδιαίτερα αποτρόπαιη εφόσον ο Μωυσής είχε υποχωρήσει, ύστερα από την εύλογη προσπάθειά του να αποφύγει την εκλογή του από τον Γιαχβέ. Ούτε εμείς ούτε ο Μωυσής καταλαβαίνουμε ποτέ γιατί ο Γιαχβέ τον επέλεξε, πόσο μάλλον την ξαφνική του απόφαση να τον δολοφονήσει μέσα στο σκοτάδι της ερήμου. 5. Το όμορφο Προοίμιο του Μαν στο Ο Ιωσήφ και οι αδελφοί αυτού έχει τίτλο «Κατάβαση στον Άδη», αλλά αυτή είναι μια άλλη ειρωνεία, αφού η πραγματική κάθοδος γίνεται στο αρχέγονο παρελθόν. Στο τμήμα 8 του Προοιμίου, ο Μαν ταυτίζει τον Ιωσήφ του με τον μύθο του πρωταρχικού ανθρώπου, γνωστικού, ερμητικού, καμπαλιστικού ‒ ο οποίος ήταν ανδρόγυνος και θεϊκός, και ερωτεύτηκε την ίδια την υδάτινη αντανάκλασή του και έτσι πράγματι έπεσε μεμιάς, προς τα έξω και προς τα κάτω, στον υλικό μας κόσμο του χώρου και του χρόνου. Ο Μαν μιλάει για αυτόν τον άνθρωπο που θα γίνει ο Ιωσήφ του, ως μία «ναρκισσιστική εικόνα γεμάτη τραγική χάρη»[7]. Μπορεί να αναφέρεται στον εαυτό του, τώρα που το ομοερωτικό μυστικό της δικής του ζωής αποκαλύφθηκε στους θαυμαστές του, αν και από το Θάνατος στην Βενετία καθώς και άλλα αριστουργήματά του σε κάθε περίπτωση οφείλαμε να το είχαμε υποπτευθεί. Η Εβραϊκή Βίβλος καθιστά σαφές πως το τετραγράμματο ΓΧΒΧ είναι το πραγματικό όνομα του Θεού, αφού χρησιμοποιείται περισσότερο από έξι χιλιάδες φορές. Το όνομα Γιαχβέ πρέπει να είναι πολύ παλιό, αφού έτσι ονομάζεται ο Θεός στο σπουδαίο πολεμικό άσμα της Δεββώρας και του Βαράκ (Κριτές, Κεφάλαιο 5), το οποίο ίσως ανάγεται στον δωδέκατο αιώνα πριν από την Κοινή Χρονολόγηση. Κανένας δεν θα μπορούσε να χαρακτηρίσει τον Γιαχβέ σαν μια «ναρκισσιστική εικόνα γεμάτη τραγική χάρη». Είναι ανεμοστρόβιλος, πυρ, πολεμική ιαχή, ο ίδιος ο άνθρωπος του πολέμου, και πιο πολύ ο εαυτός του όταν διατυπώνει ρητορικά ερωτήματα. Ο Γιαχβέ προτιμά τους πατριάρχες, αλλά η Γιαχβική πηγή προτιμά τις μητριάρχες (όπως και ο Κραμπ). Ο Μαν ξεχωρίζει την Θάμαρ, η οποία αποπλανεί τον πεθερό της Ιούδα, προκειμένου να εξασφαλίσει ένα μέρος της Ευλογίας για τον εαυτό της και τους γιους της (Γένεση 38:6-27). Για μένα, τουλάχιστον, η παρένθεση αυτή της ιστορίας της Θάμαρ είναι που σώζει το έργο Ο Ιωσήφ ο Τροφοδότης. Ο Μαν θέλει ύπουλα τον υπέργηρο Ιακώβ να ερωτεύεται την Θάμαρ και στη συνέχεια να κυριαρχεί έναντι του γιού του Ιούδα, κληρονόμου της ευλογίας, για να την παντρέψει διαδοχικά με τους δύο άρρωστους γιους του, τον Ηρ και τον Αυνάν. Όταν ο Γιαχβέ σκοτώνει και τους δυο, ο Ιούδας αρνείται στην Θάμαρ τον μόνο εναπομείναντα γιο του. Με ένα τέχνασμά της σαν αυτό του Ιακώβ μεταμφιέζεται σε πόρνη για να φέρει μαζί του στον κόσμο δύο γιους, ένας από τους οποίους θα είναι ο πρόγονος του βασιλιά Δαβίδ. Ο Μαν εξυμνεί τη ζωτικότητα και τη θέλησή της, αναμφίβολα Γιαχβικές ιδιότητες. Λυπάμαι που δεν είμαι πιο ευγενικός με τον Κραμπ, ο οποίος μου έδωσε την αφορμή να επανέλθω στη Γένεση, για να ξανακάνω σκέψεις πάνω στον Γιαχβέ, που για μένα αποτελεί αστείρευτη πηγή στοχασμού όπως ο Φάλσταφ και ο Άμλετ. Ο Γιαχβέ συνεχώς διαβεβαιώνει τους Πατριάρχες ότι επιζητεί την σύναψη ενός Συμβολαίου μαζί τους και εκείνοι είναι πρόθυμοι να εμπιστευτούν τον λόγο του. Μεταξύ όλων των θεών και θεοτήτων μάλλον κατέχει το οικουμενικό και αιώνιο ρεκόρ αναξιοπιστίας. Θα ευχόταν κανείς ο αρχικός συγγραφέας να ήταν ο Τόμας Μαν και όχι ο Γιαχβιστής. © NEW YORK REVIEW OF BOOKS 2019 — Μετάφραση-σημειώσεις: Μιμή Βασιλάκη [1] The Book of Genesis, Illustrated by R. Crumb, W.W. Norton, 2009, 224 pp. [2] Thomas Mann, Ιωσήφ και οι αδελφοί αυτού, μτφρ. Λευτέρης Αναγνώστου, εκδόσεις Gutenberg· τόμος 1, Οι ιστορίες του Ιακώβ (2004)· τόμος 2, Ο νεαρός Ιωσήφ (2004)· τόμος 3, Ο Ιωσήφ στην Αίγυπτο (2005)· τόμος 4, Ιωσήφ ο Τροφοδότης (2005). [3] Σύμφωνα με τη θεωρία των πηγών JEDP (γνωστή και ως θεωρία των εγγράφων), η Πεντάτευχος είναι μία σύνθεση αποτελούμενη από τέσσερα αρχικώς ανεξάρτητα κείμενα ή πηγές: Γιαχβική (J), Ελοχιμική (Ε), Δευτερονομική (D), Ιερατική (P). Η θεωρία των τεσσάρων πηγών υπήρξε η πιο αποδεκτή τον 20ό αιώνα, ωστόσο έχουν προταθεί και άλλες θεωρίες οι οποίες προσπαθούν να εξηγήσουν την προέλευση της Πεντατεύχου, όπως π.χ. η περί αποσπασμάτων θεωρία (fragmentary hypothesis), σύμφωνα με την οποία η Πεντάτευχος συγκροτήθηκε από πολυάριθμα αποσπάσματα που ενώθηκαν από έναν συντάκτη. Στη θεωρία αυτή αναφέρεται ο Μπλουμ όταν μιλάει για μόδες, προσβολή κ.λπ. [4] Geoffrey Chaucer, “The Wife of Bath’s Tale” στο The Canterbury Tales (1387-1400). Βλ. Τζέφρυ Τσώσερ, Ιστορίες του Καντέρμπερυ, μτφρ. Δημοσθένης Κορδοπάτης, Μελάνι, Αθήνα 2014. [5] Η επί βασιλέως Ιακώβου επίσημη αγγλική μετάφραση της Βίβλου (KJV), αποκαλούμενη και Ιακωβιανή Βίβλος. Είναι διαθέσιμη στο https://www.kingjamesbibleonline.org/Genesis. Για την ιστορία του γλωσσικού-λογοτεχνικού αυτού αριστουργήματος βλ. Adam Nicolson, God's Secretaries: The Making of the King James Bible (HarperCollins, 2003). [6] “And the Lord was with Joseph, and he was a lucky fellow”. Ο προτεστάντης λόγιος, ανθρωπιστής, και πρώτος μεταφραστής της Βίβλου στην αγγλική, William Tyndale γεννήθηκε περ. 1490/94. Ολοκλήρωσε τη μετάφραση της Καινής Διαθήκης το 1525, η οποία τυπώθηκε στην Κολωνία, αλλά οι καθολικές αρχές κατάσχεσαν τα περισσότερα αντίτυπα. Στη συνέχεια άρχισε τη μετάφραση της Παλαιάς Διαθήκης. Συνελήφθη στην Αμβέρσα και είχε μαρτυρικό θάνατο στις 6 Οκτωβρίου 1536 στην Βιλβόρντε του Βελγίου. [7] Thomas Mann, Ιωσήφ και οι αδελφοί αυτού, τόμ. 1, Οι ιστορίες του Ιακώβ, ό.π., σ. 50.

Ο Γιαχβέ συναντάει τον Ρ. Κραμπ

Σύνδεση