Οριάνα και Πιέρ Πάολο, οι ασύμπτωτοι φίλοι

Το παρακάτω κείμενο είναι ο Πρόλογος του Αλεσάντρο Καναβό (Alessandro Cannavò) στο βιβλίο της Οριάνας Φαλάτσι Ο άβολος Παζολίνι, υπό έκδοση από τις εκδόσεις της Athens Review of Books, σε μετάφραση της Κωνσταντίνας Γερ. Ευαγγέλου. Η Οριάνα και ο Παζολίνι δεν μπορούσαν να μη συναντηθούν, να μην αναγνωριστούν, να μην κάνουν συντροφιά. Η ξεροκέφαλη και αμείλικτη δημοσιογράφος των μεγάλων ρεπορτάζ, δασκάλα της γραφής και υπέρμαχος της ανεξαρτησίας· και ο τόσο ήπιος όσο και εξτρεμιστής στις αντιλήψεις του συγγραφέας-ποιητής-σκηνοθέτης, έτσι που να μοιάζει στα μάτια της κοινής γνώμης της εποχής του απρόβλεπτος και καμιά φορά ανυπόφορος. Δύο απόλυτες προσωπικότητες τόσο μακρινές στον τρόπο που ερμήνευαν τη ζωή αλλά και τόσο συγγενικές εξαιτίας του φλογερού πάθους με το οποίο την έζησαν: δύο κουρσάρικες ψυχές. Το βιβλίο αυτό αναδιατάσσει τα κομμάτια μιας σχέσης που πολύ σύντομα είχε μετασχηματιστεί από επαγγελματική εμπειρία σε ειλικρινή φιλία. Ο δεσμός τους υπήρξε πλούσιος, όχι σε στιγμές αλλά σε έντονα επεισόδια, αποκαλυπτικός της εκπληκτικής οικειότητας που πήγαζε από την ενστικτώδη συνεννόηση μεταξύ των δύο. Οι αληθινοί φίλοι της Οριάνας συνήθως δεν ήταν αυτοί που εμφανίζονταν στα βιβλία και στις συνεντεύξεις της. Αυτή, που είχε καυτηριάσει πρώτα τους χολιγουντιανούς ηθοποιούς και μετά τους δυνατούς της γης, ήταν επιφυλακτική στο να μιλάει γι’ αυτούς που ήταν κοντά της. Για τον Παζολίνι, όπως και για τη Σοφία Λόρεν ή την Ιζαμπέλα Ροσελίνι, δεν υπάρχουν ιδιωτικές σημειώσεις ή κρυμμένες επιστολές. Και όμως ο δεσμός με τον ΠΠΠ [Πιέρ Πάολο Παζολίνι] είναι παραδόξως και εξαιρετικά δημόσιος διότι μετά τον αποτρόπαιο θάνατο του συγγραφέα η Οριάνα πέφτει με τα μούτρα στην έρευνα σχετικά με την εξέλιξη της δολοφονίας, καθόλου πεισμένη πως το φρικτό έγκλημα ανάμεσα στα σπιτάκια της ακτής του Λατίου ήταν έργο μόνο του “παιδιού της ζωής”[1] Πίνο Πελόζι[2], αλλά πως τη νύχτα μεταξύ 1ης και 2ης Νοεμβρίου του 1975 είχε εκτελεστεί μια οργανωμένη επίθεση στην οποία είχαν συμμετάσχει άλλα δύο άτομα. Εκείνο τον Νοέμβριο το περιοδικό L’Europeo, με διευθυντή τον Τομάσο Τζίλιο, κάνει μια καταπληκτική ερευνητική δουλειά που συνοδεύεται από μια βαθιά ανάλυση της προσωπικότητας Παζολίνι σε σχέση με την κοινωνία της εποχής του. Έρευνα που σύντομα επεκτάθηκε σε πραγματεία σχετικά με τον κομφορμισμό της ιταλικής κουλτούρας. Στο δημοσιογραφικό σκέλος η Οριάνα μπήκε στην πρώτη γραμμή με το ίδιο θάρρος, όπως όταν βρισκόταν στο μέτωπο του Βιετνάμ, για να στοιχειοθετήσει την επίθεση των αμερικανών στρατιωτών ενάντια στους Βιετκόνγκ. Μη αποδεχόμενη την βολική εκδοχή του μοναδικού (ανήλικου) δολοφόνου στην οποία καταλήγουν οι έρευνες, καταφέρνει να ανακατασκευάσει μια διαφορετική εκδοχή με ένα μάρτυρα που θέλει να παραμείνει ανώνυμος, αφήγηση που επιβεβαιώνεται στη συνέχεια από ένα άλλο παιδί της ζωής σε μια συνέντευξη ‒ καρπό πραγματικής καταδίωξης εκ μέρους του συνεργάτη της Μάουρο Βολτέρα που θα αποσπάσει μερικές δηλώσεις-κλειδί σε ρομανέσκο[3]. Και στα δύο άτομα που ρωτήθηκαν υπάρχει ο τρόμος μήπως και αποκαλυφθούν, μήπως και υποστούν την εκδίκηση των μπος των ναρκωτικών και της πορνείας. Οι αποκαλύψεις αυτές θέλουν να αποδομήσουν την επίσημη άποψη αλλά οδηγούν την Φαλάτσι στο δικαστήριο όπου για προφανείς λόγους αρνείται να αποκαλύψει τα ονόματα των πηγών της: φοβάται για την ακεραιότητά τους και επικαλείται τον δημοσιογραφικό κώδικα δεοντολογίας. Η επίκλησή της δεν χρησιμεύει σε τίποτε, καταδικάζεται πρωτόδικα και η ίδια καταδίκη επικυρώνεται και μετά την άσκηση έφεσης: τέσσερις μήνες φυλάκισης και ελλιπής συμπαράσταση του δημοσιογραφικού κόσμου. Αλλά αυτό η Οριάνα το είχε προβλέψει: το 1975 ήταν ήδη η σούπερ σταρ που προκαλούσε φθόνο. Είναι κυρίως το περιβάλλον της δικαιοσύνης που της προξενεί αποστροφή. Το 2005, τριάντα χρόνια μετά τον θάνατο του Παζολίνι, σε μια συνέντευξη στην εφημερίδα Stampa η Οριάνα λέει πως η υπόθεση Παζολίνι είχε ανοίξει «τον δρόμο της ανυποληψίας μου για τη δημοσιογραφία, την αστυνομία, τον νόμο. Προπάντων τον νόμο, προπάντων τους δικαστές, το σύστημα της δικαιοσύνης και όποιους το διαχειρίζονται». Σήμερα σχεδόν όλοι θεωρούν αληθοφανή την υπόθεση της ομαδικής δολοφονίας. Ο χρόνος ουσιαστικά δικαίωσε την Οριάνα παρ’ όλο που ο μόνος που εξέτισε ποινή για τον θάνατο του Παζολίνι ήταν ο Πελόζι (μειωμένη κάθειρξη εξαιτίας της ηλικίας του την εποχή των γεγονότων). Και ήταν ακριβώς το 2005 που ο καταδικασμένος αποφάσισε να επιβεβαιώσει την κοινώς αποδεκτή εκδοχή. Ο Πελόζι είπε πως στο μεταξύ οι πρωταγωνιστές του εγκλήματος εκείνης της νύχτας είχαν πια πεθάνει και ο ίδιος αισθάνθηκε επιτέλους ελεύθερος να δηλώσει ξεκάθαρα την μη συμμετοχή του στο έγκλημα. Εάν τότε είχε ομολογήσει, είπε ο Πελόζι, ήταν μόνο επειδή τον είχε απειλήσει με θάνατο ένας από τους πραγματικούς ενόχους. Τις αμέσως επόμενες από το έγκλημα ημέρες, η Οριάνα τίμησε τον Παζολίνι από τις σελίδες του L’Europeo, με τη μορφή επιστολής. Η επιστολή ξεκινούσε με σκληρές λέξεις, μια έναρξη χωρίς μισόλογα που απαντούσε στην αδυσώπητη κριτική που ο Παζολίνι της είχε στείλει όταν βγήκε το Γράμμα σε ένα παιδί που δεν γεννήθηκε ποτέ[4]. Να τι της είχε γράψει: «Έλαβα το τελευταίο σου βιβλίο. Σε μισώ που το έγραψες. Δεν πήγα πέρα από τη δεύτερη σελίδα. Δεν θέλω να το διαβάσω, ποτέ. Δεν θέλω να ξέρω τι βρίσκεται μέσα στην κοιλιά μιας γυναίκας, με αηδιάζει η μητρότητα». Εκπλήσσει η καταληκτική φράση του Παζολίνι, ο θυμός που φαίνεται να υπαγορεύεται από αταβιστικό φόβο, από την εξέγερση του ασυνείδητου. Είναι λόγια που πληγώνουν αλλά που η Οριάνα σκέφτεται πως απευθύνονται στον ίδιο, «στον θάνατο που ανέκαθεν επιδίωκες για να βάλεις τέλος στην οργή επειδή ήρθες σ’ αυτό τον κόσμο χάρη σε μια φουσκωμένη κοιλιά, δυο ανοιγμένα πόδια, έναν ομφάλιο λώρο που ξετυλίγεται μες στο αίμα». Η εικόνα που η Φαλάτσι έχει για τον Παζολίνι είναι η εικόνα μιας προσωπικότητας με την εμμονή της αμαρτίας, ενός άντρα που λάτρευε μία μόνο γυναίκα, την μητέρα του, «σαν την Παναγία που έμεινε έγκυος από το Άγιο Πνεύμα». Ο Παζολίνι, με δυο λόγια, ήταν ένας άθεος χριστιανός, για να χρησιμοποιήσω την έκφραση που η Οριάνα θα επινοήσει για την ίδια, στη σταυροφορία της ενάντια στο Ισλάμ που ακολούθησε την 11η Σεπτεμβρίου. Προσέβλεπε στην αγνότητα και την καθαρότητα, και τον έλκυε συστηματικά το περιστασιακό σεξ και το ψωνιστήρι, ήταν εραστής της ομορφιάς και της αρμονίας και όμως χανόταν στα βρώμικα στενοσόκακα σε αναζήτηση ηδονής που όμως μπορούσε από την μια στιγμή στην άλλη να μετατραπεί σε τυφλή βία. Και ακριβώς εδώ, σύμφωνα με την Οριάνα, έψαχνε τη σωτηρία. Η ίδια –ως γυναίκα αλλά και ως δημοσιογράφος‒ γοητευόταν από αυτή την μίξη αγνότητας και διαστροφής, δισταγμού και ωμότητας. Αντιφάσεις άμεσα εμφανείς στο στιβαρό και αθλητικό παράστημα του Παζολίνι, στο τετραγωνισμένο και σκαμμένο, σαν μποξέρ, πρόσωπό του, μια εικόνα που αντιτασσόταν στην ευγενική φωνή και στην επεξεργασμένη του σκέψη. Οι δυο τους είχαν συναντηθεί το 1963, τη χρονιά που ο Παζολίνι πραγματοποιεί το ντοκιμαντέρ Comizi d’amore[5], μια έρευνα σχετικά με το πώς βλέπουν οι Ιταλοί το σεξ, την πορνεία, την ομοφυλοφιλία, τη γυναικεία χειραφέτηση. Για το τελευταίο θέμα μιλάει ένθερμα η Οριάνα στα λίγα αποσπάσματα που παρέμειναν από το μοντάζ της συνέντευξης που έγινε στο Λίντο της Βενετίας όπου εμφανίζεται μαζί με την Καμίλα Τσεντέρνα[6] και την Αντέλε Καμπρία[7]: «Στην κοινωνία όπου ζούμε που είναι μια κοινωνία σαφώς και απροκάλυπτα επιρρεπής στη μητριαρχία… στις πιο ισχυρές από την δική μας χώρες, αρκεί να σκεφτούμε την Αμερική, την Ρωσία, την κόκκινη Κίνα, οι γυναίκες έχουν μια αδιαμφισβήτητη σημασία, έχουν τον πλούτο στα χέρια τους, τη δύναμη στα χέρια τους, μπορούν να κάνουν οποιαδήποτε δουλειά και μπορούν να συμπεριφέρονται ακόμη και σεξουαλικά όπως οι άντρες». Έτσι εμφανίζεται η Οριάνα, και ανάβει η πρώτη φλόγα. Που το 1966 μετατρέπεται στη Νέα Υόρκη σε «κεραυνοβόλο έρωτα», όταν η Οριάνα δημιουργεί, πάντα στο L’Europeo, ένα εξαιρετικό πορτρέτο: Ένας μαρξιστής στη Νέα Υόρκη. Ο ΠΠΠ πίνει Κόκα Κόλα, γοητεύεται από την αντικομφορμιστική μόδα, δεν τον ενδιαφέρει να ανέβει στο Εμπάιρ Στέιτ Μπίλντινγκ, αντίθετα προτιμάει να περνάει τον καιρό του παρατηρώντας τους κλοσάρ, τους περιθωριακούς, τους νεοϋορκέζικους τόπους του πόνου και της απώλειας. «Η σημαντικότερη πλευρά αυτής της πόλης είναι η μιζέρια […]. Ο ίδιος τύπος φτώχειας που συναντάς στην Καλκούτα, στη Βομβάη, στην Καζαμπλάνκα» έλεγε προβοκατόρικα. Η Οριάνα διέβλεψε αμέσως την αυθεντικότητά του και με το δημοσιογραφικό της ένστικτο δεν την άφησε να της ξεφύγει. Ο Παζολίνι βλέπει μια νεαρή, απελπισμένη, ιδεαλιστική Αμερική, θέατρο αληθινής επαναστατικής στιγμής: εντελώς διαφορετική από την Κίνα ή τη Ρωσία, χώρες όπου ο σοσιαλισμός φαλίρισε, ή από την Ιταλία ή τη Γαλλία όπου ο κομμουνιστής δεν είναι άλλο παρά «κενός άνθρωπος». Και μαγεύεται από την χωρίς διαμάχες συμβίωση εκδηλώσεων υπέρ και κατά του πολέμου στο Βιετνάμ. Μια γλώσσα συμβίωσης ιδεολογικά κενή που τον κάνει να αναφωνήσει: «Είναι το ωραιότερο πράγμα που είδα στη ζωή μου». Ο Αλέξανδρος Παναγούλης οδηγείται από το στρατοδικείο στις φυλακές μετά την καταδίκη του, στις 17 Νοεμβρίου 1968, δις σε ισόβια για την απόπειρα εκτέλεσης του δικτάτορα Γ. Παπαδόπουλου. © Hulton Archive / Getty Images / Ideal Image Αρκούν αυτές οι δηλώσεις για να γίνει κατανοητό πως ήταν ένας άβολος, απρόβλεπτος, αταξινόμητος διανοούμενος. Αλλά τα βράδια ερχόταν η ώρα για σεξ, για βόλτες στο Μπάουερι, στο λιμάνι, στο Χάρλεμ: το παγκόσμιο υποπρολεταριάτο, τα σενάρια που συνένωναν ζωή, βία, αλήθεια… «Θα σου κόψουν το λαρύγγι, Πιέρ Πάολο» του έλεγε η Φαλάτσι. Ήταν η εθιμοτυπία για τον Παζολίνι, σ’ όποιο μέρος του κόσμου κι αν βρισκόταν, με όποιον κι αν βρισκόταν. Στις αρχές της δεκαετίας του ’70 η Οριάνα και ο Πιέρ Πάολο ξανασυναντήθηκαν για μερικές βδομάδες στο Ρίο ντε Τζανέιρο. Αυτή με τον μεγάλο έρωτα της εποχής εκείνης, τον Φρανσουά Πελού, ανταποκριτή του Γαλλικού Πρακτορείου Ειδήσεων, που είχε γνωρίσει στο Βιετνάμ και πρωταγωνιστεί στο βιβλίο της Niente e così sia [Τίποτα, κι ας είναι έτσι][8]. Για να τον ακολουθήσει στη Βραζιλία, όπου είχε πάει, η Οριάνα αλλάζει τα πλάνα των ρεπορτάζ της: θα ασχοληθεί για λίγο με τη Νότια Αμερική. Είναι κάτι που μπορεί να κάνει και άλλωστε για πρώτη φορά ο έρωτας προηγείται οποιουδήποτε άλλου πράγματος. Ο Παζολίνι φτάνει στο Ρίο με τη Μαρία Κάλλας, την οποία είχε επιλέξει να ενσαρκώσει τη Μήδειά του απορρίπτοντας άλλα πρότζεκτ μεγάλων σκηνοθετών. Μερικές εφημερίδες έγραφαν πως ο Παζολίνι και η Κάλλας ήταν εραστές, τροφοδοτώντας φτηνά κουτσομπολιά βασισμένα σε ένα γελοίο ψεύδος. Η Μαρία στην πραγματικότητα είχε πληγωθεί από την εγκατάλειψη του Ωνάση και ταξίδευε με τον Παζολίνι για να ξεχάσει. Είχαν ήδη περάσει μαζί ένα μήνα διακοπών στα ελληνικά νησιά. Μεταξύ τους υπήρχε μια πολύ στενή σχέση, αλληλοεξομολογούνταν τη μελαγχολία τους. Αυτή αναγκάστηκε να αποδεχθεί την πραγματικότητα μιας ανέφικτης αγάπης, αυτός αφού της αποκάλυψε την ομοφυλοφιλία του της αφιέρωνε ποιητικούς στίχους: «Νιώθω τη σκιά που έπεσε πάνω σου / καθώς σου μιλάω άδικα…». Στο Ρίο τα δύο ζευγάρια συναντιούνται στην παραλία στην Κοπακαμπάνα ή στην Ιπανέμα, η Μαρία λαγοκοιμόταν, η Οριάνα και ο Φρανσουά μιλούσαν με τον Πιέρ Πάολο για τα βασανιστήρια που πραγματοποιούσε η βραζιλιάνικη αστυνομία στους αντιφρονούντες· αυτός έμοιαζε αφηρημένος, κάτι που δεν διέφυγε από την Φαλάτσι που εκνευρισμένη τον κατηγόρησε πως είναι υποκριτής σε σχέση με τους κοινωνικοπολιτικούς του αγώνες, ένας από τους πολλούς πνευματικούς ταγούς που συζητούν για την αδικία μόνο και μόνο για να τροφοδοτήσουν το εγώ τους. Αλλά ο Πιέρ Πάολο βρισκόταν σε άλλη διάσταση και τελικά απάντησε μιλώντας για τον Ιησού και τον Άγιο Φραγκίσκο. Σκηνοθετικά οράματα, εκλάμψεις ίσως για μελλοντικά επαγγελματικά πρότζεκτ. Σίγουρα στην περιγραφή της Φαλάτσι ο Παζολίνι μοιάζει να περιβάλλεται από θεϊκό φως. Η μαγεία όμως διαρκεί μια στιγμή. Όπως θυμάται ακόμη και σήμερα ο Πελού, «κάποια ώρα του απογεύματος αυτός εξαφανιζόταν σε αναζήτηση νεαρών αγοριών, εμείς συνοδεύαμε στο ξενοδοχείο την εγκαταλειμμένη Μαρία, πριν επιστρέψουμε στη δουλειά». Σκηνές απελπιστικής μοναξιάς. Η Φαλάτσι δεν συμπαθούσε ιδιαίτερα τους ομοφυλόφιλους, την ενοχλούσαν ορισμένες συμπεριφορές και εθιμοτυπίες τυπικές ενός κόσμου που η Αμερική στη συνέχεια θα χαρακτήριζε και θα παγκοσμιοποιούσε με τον όρο gay. Στον κόσμο του Παζολίνι όμως δεν υπήρχε τίποτε gaio (εύθυμο)[9]. Υπήρχαν ρίσκα και μερικές φορές εξαθλίωση. Πιθανώς σήμερα να ήταν αντίθετος στους γάμους μεταξύ ομοφυλόφιλων και στην υιοθεσία μωρών ή στη σύλληψη των μωρών σε σωλήνα, με δυο λόγια στην αστικοποίηση, αναγνώριση και αποδοχή μιας διαφορετικής φύσης, μιας συνθήκης ενάντια στους καθησυχαστικούς κοινωνικούς κανόνες. «Μα τι θέλουν; Ας επωμιστούν την ιδιαίτερη συνθήκη τους, ας ζήσουν με υπερηφάνεια και θάρρος τις επιλογές τους με τις ματαιώσεις που αυτές συνεπάγονται» έλεγε η Οριάνα, που διαλαλούσε με οίηση την επίπονη επιλογή της για ανεξαρτησία και προσωπικές ματαιώσεις στο όνομα των βιβλίων της, «των παιδιών μου». Ο Πιέρ Πάολο Παζολίνι, περ. 1965. © Alinari via Getty Images / Ideal Image Ο Παζολίνι ίσως να της έδινε δίκιο, βυθισμένος όπως ήταν στην τραγική του διάσταση, που βέβαια συχνά διάνθιζε με πνεύμα ευφορίας. Στην άκρως εξομολογητική επιστολή της, η Οριάνα διηγείται πως «το να τρώμε μαζί ήταν πάντα γιορτή, γιατί στο φαγητό μαζί σου δεν πλήτταμε ποτέ. […] Να σε αφήνουμε όμως μετά το δείπνο ήταν σπαρακτικό. Γιατί ξέραμε πού πήγαινες, κάθε φορά. Και, κάθε φορά, ήταν σαν να σε βλέπουμε να τρέχεις σε ραντεβού με τον θάνατο. […] Και σε μισούσα καθώς απομακρυνόσουν μ’ εκείνο το αυτοκίνητο με το οποίο οι τρεις αλήτες θα σου τσάκιζαν την καρδιά. Σε καταριόμουνα. Αλλά μετά το μίσος μου γινόταν τρελός θαυμασμός, και αναφωνούσα: “Τι θαρραλέος άντρας!”. Δεν μιλάω για το ηθικό σου θάρρος […] Μιλάω για το φυσικό, σωματικό σου θάρρος». Και του αναγνωρίζει την τόλμη των χριστιανών που μέσα σε λοιδορίες και εμπαιγμούς μπαίνουν στο Κολοσσαίο για να κατασπαραχτούν απ’ τα λιοντάρια. Το χωρίς υπολογισμούς θάρρος ήταν το σήμα κατατεθέν του Αλέξανδρου Παναγούλη, του έρωτα-εμμονή της Οριάνας, του ήρωα του πολέμου ενάντια στις δικτατορίες, το ρομαντικό πνεύμα που περικλείει τα ιδανικά του στην εμπειρία της φυλακής και των βασανιστηρίων. Η Οριάνα ζήτησε από τον Παζολίνι τους προλόγους για τις δύο ποιητικές συλλογές που έγραψε ο Αλέκος στις στρατιωτικές φυλακές του Μπογιατίου. Ο Πιέρ Πάολο δέχτηκε με γενναιοδωρία, αλλά η κριτική για τους στίχους (που, όπως θυμάται η Οριάνα, θέλησε να ελέγξει έναν προς έναν στη μετάφραση με το ελληνικό κείμενο στο πλάι) δεν ήταν ποτέ επιεικής, ήταν μάλλον αυστηρή και κάπου κάπου υπερβολικά σχολαστική στην ανάλυση των συνθέσεων. Ο Παζολίνι γράφει με ύφος πλούσιο σε αναφορές, ασύνδετα και αναντίρρητα ρητορικά σχήματα. Αλλά ξάφνου, σαν εκτυφλωτική λάμψη, προβάλλει ο αποκαλυπτικός στοχασμός: «Η φρικτή επιτήδευση μέσω της οποίας ο Παναγούλης κατάκτησε την αυθεντικότητα της ποιητικής μορφής. Ο τρομακτικός τρόπος με τον οποίο αυτός ο υγιής, άθικτος, ζωτικός άντρας, με έφεση στη δράση και στο γέλιο, αναγκάστηκε να μεταμορφωθεί σ’ έναν “διαφορετικό” ‒ με όλη την παρακμή και την ατυχή εσωστρέφεια που αυτό συνεπάγεται. Ο Παναγούλης μεταμορφώθηκε σε ποιητή διαμέσου των βασανιστηρίων. Η λογοτεχνία που ενυπήρχε σ’ αυτόν ως καθαρή ρητορική μεταμορφώθηκε από τα βασανιστήρια σε αυθεντική λογοτεχνία, ικανή δηλαδή να γεννήσει ποίηση […]. Φυσικά η μεγάλη ποίηση του Παναγούλη είναι αυτή που εκφράστηκε μέσα από τη δράση ή, καλύτερα, μέσα από το σώμα του. Με το σώμα του ως όργανο, έγραψε ποιήματα όχι μόνο τέλεια, αλλά ύψιστα. Κι αυτό βέβαια το λέει η ιστορία, όχι η ιστορία της λογοτεχνίας. Και μπορώ να το πω κι εγώ, κριτικός παρά τη θέλησή μου κυνικός, που ξέρω και θέλω να αναγνωρίζω την (εκφραστική μέχρι τα όρια της ποίησης) πραγματικότητα της “γραφής” ή τη “λέξη” του σώματος». Έκαναν παρέα και στη Ρώμη, η Οριάνα και ο Πιέρ Πάολο, αυτή με τον Παναγούλη, αυτός συχνά με τον Νινέτο Ντάβολι[10]. Αλλά το τελευταίο κεφάλαιο χτυπούσε την πόρτα. Με το κατακρεουργημένο και πετσοκομμένο σώμα του ο Παζολίνι ο ίδιος θα έδινε ένα φωτοβόλο νόημα στη ζωή και στον θάνατο, στο πεπρωμένο και στον οίκτο. «Δεν υπήρχε κανείς άλλος στην Ιταλία ικανός να αποκαλύψει την αλήθεια όπως την αποκάλυπτες εσύ» γράφει με οργή και νοσταλγία η Οριάνα. Δεν είναι μόνο ο γεμάτος αγάπη πόνος της, είναι η προσφορά σ’ έναν αληθινό άντρα. Έναν Άντρα. © 2019 Alessandro Cannavò — Μετάφραση: Κωνσταντίνα Γερ. Ευαγγέλου [1] Αναφορά στο βιβλίο του Παζολίνι Ragazzi di vita (Τα παιδιά της ζωής, μτφρ. Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Οδυσσέας, Αθήνα 2006). Ο τίτλος υποδεικνύει μια ορισμένη κοινωνική κατηγορία, δηλαδή τους νεαρούς άντρες που πουλιούνται, τα «ψωνιστήρια», αλλά παραπέμπει και στα διακριτά του συστατικά, «παιδιά» και «ζωή», λέξεις που διακηρύσσουν τις αξίες της νεότητας και της ενέργειας, το αδάμαστο έμφυτο σφρίγος που αντιτάσσεται σε οποιονδήποτε καταναγκασμό και που μάλλον υφίσταται τους κοινωνικούς κανόνες παρά ενδίδει σ’ αυτούς. [2] Giuseppe “Pino” Pelosi (Ρώμη, 1958-2017). [3] Κεντρική ιταλική διάλεκτος που μιλιέται στη Ρώμη. [4] Lettera a un bambino mai nato (Γράμμα σ’ ένα παιδί που δεν γεννήθηκε ποτέ, μτφρ. Έφη Καλλιφατίδη, Νεφέλη, Αθήνα 2010). [5] Στα ελληνικά ο τίτλος αποδόθηκε ως «Ερωτικές συνελεύσεις». Δες Πιέρ Πάολο Παζολίνι, Συλλογικό έργο σε επιμέλεια Μισέλ Δημόπουλου, Εκδόσεις Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, Θεσσαλονίκη 1997. [6] Camilla Cederna (1911-1997), δημοσιογράφος και συγγραφέας. Μαζί με την Ο. Φαλάτσι και την Α. Καμπρία αποτέλεσαν, μέσω της δημοσιογραφίας, κεντρικές φυσιογνωμίες της ιταλικής κουλτούρας κατά τον 20ό αιώνα. [7] Adele Cambria (1931-2015), δημοσιογράφος, συγγραφέας και ηθοποιός. Συμμετείχε στην ταινία του Παζολίνι Accattone (1961). [8] Απεσταλμένη από το L’Europeo στο Βιετνάμ το 1967, η Φαλάτσι αποτυπώνει τον πρώτο χρόνο της παραμονής της στο μέτωπο, καταδικάζοντας τον πόλεμο και ελπίζοντας να κατανοήσει την αληθινή σημασία της ζωής και του θανάτου. Εκδόθηκε για πρώτη φορά στην Ιταλία το 1969 από τον εκδοτικό οίκο Rizzoli. Δεν έχει μεταφραστεί στα ελληνικά. [9] Το gaio έχει τη σημασία του εύθυμος, φαιδρός, χαρούμενος, ελαφρός κ.λπ. και περιθωριακά ακόμη και ομοφυλόφιλος. [10] Giovanni “Ninetto” Davoli (1948 Καταντζάρο - ). Ηθοποιός, στενός φίλος και συνεργάτης του Παζολίνι.

Οριάνα και Πιέρ Πάολο, οι ασύμπτωτοι φίλοι

Σύνδεση