Ο αφοσιωμένος Γιάννης Καλαϊτζής

FacebookTwitterLinkedInGoogle+Email
kalaitzis17.2.16

Η φωτογραφία του Γιάννη Καλαϊτζή είναι από τα γυρίσματα της σειράς ντοκιμαντέρ «Έλληνες γελοιογράφοι»

Από τον ΠΕΤΡΟ ΜΑΡΤΙΝΙΔΗ

Η πολιτική γελοιογραφία αποτέλεσε, από τη γέννησή της στα τέλη του 18ου αιώνα, το ιδεώδες πεδίο λιτότητας. Η τέχνη να συμπυκνώνεις σ’ ένα σκαρίφημα συμβολισμούς, υπερβολές, αναλογίες, ειρωνείες, σαρκασμούς, ιδεολογίες, ιλαρότητα και απελπισία, ιστορία και επικαιρότητα (ιδίως επικαιρότητα), είναι μια πραγματικά μεγάλη τέχνη. Ο Γιάννης Καλαϊτζής υπηρέτησε αυτή την τέχνη με τη χαρακτηριστική πληθωρικότητα και το απαράμιλλο ταλέντο του.

Τον θυμάμαι, στα φεστιβάλ κόμικς που διοργάνωνε ο Μύλος στη Θεσσαλονίκη στα τέλη του ’90, να σκιτσάρει ενόσω κουβεντιάζαμε, ενόσω περιμέναμε την έναρξη κάποιων εκδηλώσεων ή ενόσω τρώγαμε μετά τη λήξη τους. Το να σκιτσάρει ήταν ο τρόπος του να σκέπτεται, να αισθάνεται, να υπάρχει. Σκίτσαρε για να βρει μια ιδέα, για να κρατήσει μια σημείωση, για να συμπληρώσει ένα επιχείρημα, για να περάσει η ώρα ή για να του περάσει ένας πονόδοντος. Δεν είναι τυχαίο, συνεπώς, ότι χωρίς ποτέ να πάψει να δίνει γελοιογραφίες του στον ημερήσιο τύπο, μπόρεσε να ολοκληρώσει τρεις μεγάλες μυθιστορηματικές αφηγήσεις σε κόμικς –την Τσιγγάνικη Ορχήστρα, το Μαύρο Είδωλο της Αφροδίτης και τον εκπληκτικό Τυφώνα– και να εμψυχώσει την έκδοση ενός περιοδικού αφιερωμένου στα κόμικς – τη Γαλέρα.

Η ποιότητα της δουλειάς του, σε επίπεδο καλλιτεχνικής δεινότητας σκίτσου μα και αφηγηματικής πληρότητας στα «εικαστικά μυθιστορήματά» του, μπορούσε να τον έχει δοξάσει στη Γαλλία –τη χώρα των σπουδαίων Bandes Dessinées, του CharlieHebdo και του CharlieMensuel. Αλλά ο Γιάννης είχε εξαρχής επιλέξει τη βαλκανική αυθεντικότητα, έναντι μιας, κατά τη γνώμη του, στραμμένης στο κίβδηλο Δύσης. Δεν νομίζω να έβαλε τυχαία τον Καπετάν Γκρέκο, ήρωα του Τυφώνα, να δηλώνει: «Οι ρωμαίοι στρατηλάτες ανάλογα με τη χώρα που ξεπάτωναν ονομάζονταν Βρετανικός, Αφρικανός, Γερμανικός» και να εμφανίζει κάποιον Αββά Παρλαί ο οποίος, θέλοντας στο ίδιο πνεύμα να ονομαστεί «Ελληνικός», παραγγέλνει φαντασμαγορικά αντίγραφα αρχαιοτήτων κι έπειτα καταστρέφει τα πρωτότυπα.

Ο Γιάννης προτίμησε να αφιερώσει την ικανότητά του και να αφοσιωθεί στον ελληνικό τύπο, ιδίως στην πολιτική γελοιογραφία. Πάντα συναρπαστικός, εικαστικά, πάντα πυκνός, με το κάθε σκίτσο να κλείνει ένα πλήθος παραπομπών, πληροφοριών ή των ενταγμένων σ’ αυτό το είδος υπερβολών, και πάντα στρατευμένος. Στρατευμένος σε μια γενναιόδωρη, αλτρουιστική κι αλληλέγγυα στους κατατρεγμένους Αριστερά. Αν η πληθωρικότητα του ταλέντου αντιστάθμιζε την πληθωρικότητα της στράτευσής του ή αν αυτή η τελευταία τον έστρεφε στην προκατάληψη (π.χ. η εκτίμησή του για «40 χρόνια χούντα που μένει πάντα επτά ετών»), θα πρέπει να το προσδιορίσει κανείς σε κάπως πιο ψύχραιμες εποχές.